MASKA ARXASINDAKI HƏQİQƏT

Xüsusi

qədərin səsiTotalitar mühafizəkar bir rejimin hökm sürdüyü ölkədə xalq standartlaşdırılmış, azadlıqları əllərindən alınmış və hökumət tərəfindən təyin olunduğu şəkildə yaşayacaq vəziyyətə gətirilmişdir. Hökumət “Göz”, “Qulaq” və “Burun”dan ibarət orqanların rəhbərliyini təmin edən “Baş”dır. Tək media orqanı vardır, o da “Ağız”da yer alan “Qədərin Səsi”dir. Qədər-i ancaq köhnə toplama düşərgəsinin komandiri Prothero səsləndirir, xalq bu səsə elə alışmışdır ki, onu kompüterlərlə mükəmməl bir şəkildə işlədilən sistemin parçası zənn edər. Ta ki O gələnə qədər … Özünü “V” deyə adlandıran qəhrəman. O, anarxist hərəkətlərinə Guy Fawkesə mesaj edərək başlayır və parlament binasını havaya uçurdur.

V, o dövrdə tətbiq olunan irqçi siyasətlər və totalitar rejimin təhdid olaraq gördüyü marjinal seqmentdən olması səbəbiylə zənci, homoseksual, Yəhudi və sosyalistlərlə birlikdə Larkhill toplama düşərgəsinə götürülmüş bir məhkumdur və üzərində tibbi təcrübələr edilmişdir. Onun kimilərinin sonu qorxunc bir ölüm olarkən V üçün vəziyyət fərqli olmuş, şəxsiyyəti cazibədar hala gəlmiş, baxışları dəyişmiş, yeni bir anti-qəhrəman doğulmuşdur. V-nin qırdığı ilk zəncir gül yetişdirdiyi vəsaitlərlə partlayıcı düzəldib həbsxanadan qaçması olmuşdur.
V özünü başdan yaratdığında ortaya son dərəcə intellektual, düşüncələrinin arxasında fəlsəfi ayırmaları olan, qisasçı və romantik bir adam çıxmışdır. Kölgə salonu adını verdiyi evində cədvəllər, divarlara həkk olunan mənalı sözlər, kitablar, vallar və bir də musiqi qutusu vardır.

– Bu İnanılmaz! Bütün bu şəkillər və kitablar … Belə şeylərin var olduğundan belə xəbərim yox idi.
– Olmasını da gözləmə. Mədəniyyəti ortadan qaldırdılar … Bir ovuc ölmüş gül kimi qırıb atdılar …

VforVendetta-evey xilasBir gecə, V, polis dövlətinin qoruyucusu barmaq adamlarının şiddət və təcavüzündən on altı yaşında gənc bir qızı qurtarar. O qız Evey Hammonddur, filmi izləyənlər üçün Evey, Natalie Portman olaraq yaddaşlara həkk olunmuşdur.
V, Eveyi bənzər keçmişi və fərqli düşüncə quruluşundan ötəri seçmiş və öz üsullarıyla ondan bir başqa V yaratmaq istəmişdir. Təbii Evey də həqiqətən istəsə … V-nin üsulları qisasçılıq şəxsiyyətinin bir əks olunmasıdır sanki Evey’nin özü kimi hiss etməsi və başkaldırısının səmimi olması üçün onu müxtəlif imtahanlardan keçirər, həqiqəti ağrıyla, iztirabla və gerçək xatirələrlə öyrədir. Evey boğulduğunu düşündüyündə V artıq nəfəs almağı öyrəndiyini söyləyir.

– Məni sevdiyini söyləyirsən, amma sevmirsən. Çünki məni qorxudub zarafat olsun deyə mənə işgəncə edirsən. Məni azadlığıma qovuşdurmaq istədiyini söyləyib həbs edirsən…
– Onsuzda həbsdəsən. Həyatın boyunca həbsdə olmusan.
– Həbsdə deyildim! Xoşbəxt idim!
– Xoşbəxtlik həbsdir, Evey. Xoşbəxtlik ən hiyləgər həbsdir. Həbsdə doğuldun, Evey. O qədər həbsdə oldun ki, çöldə bir dünya olduğuna inanmırsan artıq. Bu həyatının ən əhəmiyyətli anı. Qaçma ondan.

Xalq mediaya inanmır. Amma tək xəbər qaynağının “Qədərin Səsi” olması səbəbiylə başqa bir yerdən də xəbər ala bilmir. V məhz bu səbəblə işə, əvvəl həqiqəti dəyişdirən, parçalayan və qaraldan Qədərin Səsini ələ keçirməklə başlayır. Onu ələ keçirərək tez-tez xalqa xitab edər, havaya uçurduğu binalar və medianın əlində tutduğu gücün və onun şiddət hizmətkarı barmaq adamlarının yenilməz olmadığını göstərir, öz içlərində intriqaları ortaya çıxarar.
Eyni zamanda, rejimin yaratdığı dünyada qadınlara ikinci sinif insan rəftarı edilməkdədir. Evdə şiddət görürlər, dul qalan bir qadın cəmiyyət xaricinə sövq edir, gecə klubunda pis şərtlərdə işləmək məcburiyyətində qalar, yoxsul gənc qadınlar gecələri fahişəliyə sürüklənir, yalnız hökumətdə vəzifəli Helen Heyer güclüdür, toxunulmazdır. Toxunulmaz həmişə yaxşı şərtlərdə yaşayır və şərtləri təhdid altına girdiyində qəribə insani reaksiyalar göstərirlər. Bunlardan ən ironik olanı farfordan körpə kolleksiyası düzəldən komandir Prothero’nun V-nin bu fiqurları sobaya atmasına qarşı göz yaşları ilə mərhəmət dilənməsidir.

– Təqdirə şayan bir maraq, komandir. Yenə də qəribə deyil mi? Farfor və plastikə bu qədər maraq göstərib … Ət və qanı vecinə almamaq.

evey-vendettaV bir tərəfdən də Göz-ü, Qulağ-ı, Burun-u narahat edəcək sui-qəsd cəhdlərində bulunur. Baş əmrlər yağdırır, xalq onlara nə qədər möhtac olduğunu görməlidir. Güclə elə sərxoş olmuşdur ki, bunu görməyənlərə ya da görmək istəməyənlərə əsla mərhəmət göstərməyəcəklərini qışqırıb durur. Halbuki sarsılan iqtidarı ilə Baş-a ağrılar girmişdir artıq. Bu ağrılar eyni ssenarini təkrar edər; ağrılar yüksəldikcə şiddətin dozası artırılır, təzyiqə, susdurulmağa çalışılır, ancaq üvertüra (Pyotr Çaykovskinin “1812-ci il”) başlamışdır belə …
Nüfuz ayaqlarının dibindəki xaosu ilk fərq etdiyində nizamlı görünüşünü qurtarmaq üçün ən alçaq planlarını nəzərdən keçirir. Xalq hökumətdən deyil, hökumət xalqdan qorxmalıdır.
Eveynin təhsili tamamlanır. Bədəni və prinsipləri arasındakı seçimi bütün soyuqqanlılığıyla qanunlarından yana istifadə edir. Kölgə salonunda keçirdiyi müddət ərzində intellektual təcrübəsini də artırmışdır, qurduğu cümlələrə təəcüblənər və romantika davam edər.

– Dünyaya Valerienin sahib olmasını istədiyi şeyləri verəcəyəm.
– Güllər
– Bir çox gül…

V, döyüşdə kökünün tükəndiyi düşünülən xüsusi bir gül yetişdirər və kölgə salonunda tez-tez Evey ilə rəqs edərlər. V yaxınlaşan xaos üçün domino daşlarından bir V düzəltmişdir, tez-tez daşların narahatlığını dilə gətirir və ironik bir şəkildə 5 noyabrı gözləyər …

– Səssiz yığınlara güvənmək çox işə yaramaz Evey. Səssizlik kövrək bir şey. Ən kiçik bir səs-küylə pozular.
– Səs, əvvəlindəki səssizliyə bağlıdır. Susqunluq nə qədər yoğundursa, göy gurultusu o qədər sarsıdıcı olur. Əfəndilərimiz xalqın səsini əsrlərdir eşitmədi, Evey …
– Avtoritar anlayışla idarə olunan cəmiyyətlər hamılıqla konki sürmək kimidir … Mədəniyyətin kövrək qabığının altında soyuq xaos çalxalanır və bəzi yerlərdə buz çox nazikdir.

v-for-vendettaV hekayəsini Baş-a çatdırır. Toplama düşərgələrindən bəhs edən bir gündəlik ələ keçirilir. Qeydlərin necə yox edildiyinə, amma yaddaşlardan heç silinmədiyinə şahid olunur. V-nin sözləri şairanəlik ehtiva edir ,maskayla xarizması bu həyata dair iddialı düşüncələr daşıyar, tamaşaçıları ürəkləndirər və onda həmişə bir az yumor və romantika olmuşdur. Güllər qırımızı, bənövşələr mavi. Hər şey mümkün, heç bir şey həqiq deyil.
İqtidar öz qurduğu nizamın xaricinə çıxan səslərdən, tələblərdən heç xoşlanmaz. İdarəetmə üsulu tək tərəflidir, müxtəlifliyə, fərqliliyə əsla yer verməz, çünki onu anlaya bilməz, öz sistemi içində kodlaşdıraraq idarə etməz. Varlığını güc üzərinə qurmuşdur. Gücü sarsıdacaq ən kiçik bir şeyi dozası artırılmış şiddətlə basdırar. Hər kəs bir piyadadır və ona möhtacdır. Marjinallar terroristdir, iqtidar onları öldürmək istər, bacarmazsa öldürməyi diləyəər. Oxşarını V-ə etməyə çalışdığı kimi … Onu öldürməyə çalışanlar üçün V-nin çox məşhur bir sözü var:

Məni öldürə biləcəyinizi sanırsız? Bu geyimin altında ətdən, sümükdən öldürüləcək bir şey yoxdur. Yalnız fikir var. Fikirlərə güllə işləməz.

Filmin sonu V-nin atdığı azadlıq toxumlarıyla formalaşır, hər tərəfə rəng qatan yenə o güllərdir, V-nin cənazəsi təşkil olunur və maska ​​hiyləgərcə gülümsəməyə davam edər.

Mənbə: filhakikat.net
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +5 (from 5 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

YALNIZ QALMAQ

Xüsusi

993306_340089536121759_1042646383_nİnsan olduğumuzdan bəri get-gedə yalnızlaşırıq. Gedərək ətrafdan uzaqlaşır və içimizə qapanırıq. Başqalarından fərqli olduğumuzu düşünmək xoşumuza gəlir. “Hər şey bir yana, insan başqa bir yana” deyirik. İnsanlar arasında da fərd olaraq eynisini edirik. Özümüzü ətrafdan təcrid edirik. Yalnız qalırıq. Ancaq bu sual ağla gəlir: hər şeyin bir bütün olduğu kainatda yalnız qala bilərikmi? Təkliyin üsulu nədir?
Təkliyi anlamağa çalışaq.

Elm adamlarına görə hər şey ilk başda kiçik sıx bir nöqtədən ibarət idi. Kainat dediyimiz şey çox dar bir sahədə sıxlaşmış enerjiydi. Daha sonra bu enerji yayılmağa və parçalanmağa başladı. Fərqli hissəciklər və elementlər ortaya çıxdı. Enerji özünü dəyişdirirdi. Çox deyil, bir neçə milyard il sonra, enerjinin fövqəladə bir şəkli olan “biz” ortaya çıxdıq. Daha əvvəl də gəlmişdik, amma bu an onları saymırıq. Çünki biz soylu insanoğluyuq. Hər nə qədər bədənimizin hər parçası milyardlarla ildə ulduzların içində meydana gəldiysə də, onlara “biz” demirik. Baxanda qəribə bir davranışdır, amma neyləməli. Yalnız qalmaq istəyirik. Kainatda yalnız biz varıq kimi davranmaq bizi təsəlli edir.

Təbiət içində də yalnız biz varmış kimi bir sistem içərisindəyik. Canlı həyatı eqoistcəsinə yox edirik. Yalnız olduğumuzu və başqa bir şeyə ehtiyacımız olmadığını düşünürük. Təəssüf ki, bu sistem zamanla artan bir yalnızlaşma xəstəliyinə çevrilir. İlk başda biz vardıq, amma təbiət ilə birgə. Zaman keçdikcə təbiətdən ayrıldıq və insan ayrı bir yer əldə etdi. Sonra insan təbiəti deyə biləcəyimiz bütünün içində “özümüzü” yaratdıq. Başlarda insan bizdən olana işarə edirdi. İnsanlar arasında çox bir fərq yox idi. Zamanla insan sözü çox fərqli həyatların simvolu oldu. “Fərd” olmuşduq. Getdikcə artan fərdiləşmə bizi insan içərisində ayrı bir təbiətə aparırdı. Nəhayət fərdiləşmənin son həddlərinə çatdıq. Artıq ünsiyyət belə qurmuruq. Başqasıyla danışmadan, “tək başına” keçən günlərimiz var.

944667_10201069011148687_1422448373_nİndividuallaşmanın ən böyük əlaməti yalnızlaşma hissidir. Fərd, yalnız olduğunu hiss edər. Beləliklə öz dünyasını yaradır. İnsanoğlunun zaman keçdikcə yalnızlaşdığını görə bilərik. Bu qədər fərqli millət, din, görüş, şəxsiyyət yalnızlaşmanın məhsuludur. Özünü fərqli hiss edən insanlar digərlərindən ayrılmaqda və öz qaydalarını meydana gətirməkdədir. Yaxşı bunun qorxusu nədir? İlk olaraq bütünü görməyimizə mane olur deyə bilərik. Digər insanlarla danışmamaq, onları özümüzdən uzaqlaşdırmaq bizi təməl bazamızdan uzaqlaşdırar. Həyat bağlarımıza zərər verir və sonunda yox olmağımıza səbəb olur. Niyə yalnız olaq ki? Yaşamaq fərdin yalnız halında belə ictimai bir hərəkətdir. Biz özümüzü yalnız sanarıq, amma yediyimiz, içdiyimiz, tənəffüs etdiyimiz hər şey fərqli bir bizin hissəsidir.

Yalnız qalmaq baxışımıza mane olur. Digərlərini hesaba qatmayınca, dəyər ölçülərimiz fərddən kənara gedə bilmədi. Müasir dünya bir təklik səhvinin əsəri oldu. Özünü o birilərdən fərqli sanan insanlar digərlərini insan olaraq belə görməməyə başladı. Onsuz da öz ehtirasları üçün təbiəti tükəndirən eqoistlər, insanları da xərcləməyə başladılar. Dünya uzaq bir ölkədə ölümcül şərtlərdə çalışan insanların çıxardığı elektron alətlərlə əylənər hala gəldi. Öz içimizə o qədər bağlandıq ki, suya və sülhə möhtac insanları görməməzlikdən gəlib yalnız bahalı oyuncaqları görməyə başladıq. O qədər yalnızmış kimi davranırıq ki, istifadə etdiyimiz əşyanın haradan gəldiyini soruşmuruq. Əşyanın “mənim” olması xaricində bir şey düşünmürük. Öz içimizə qapandığımız üçün onu meydana gətirən kölələri görmürük. Bizi daha da yalnızlığa itələyən və əyləndirməkdən başqa heç bir funksiyası olmayan həvəslərimiz üçün təbiəti və insanları özümüzdən uzaqlaşdırırıq, yadlaşırıq.

yalnıq olmaqGet-gedə yalnızlaşırıq. İnsan olmaq digərləri ilə əlaqəni kəsmək mənasını gəldi. Özümüzü ən uca canlı saymağımız bu təkliyin əlamətidir. Sanki yalnız özümüzün yaşamağa və xoşbəxt olmağa haqqı varmış kimi davranırıq. Gələcək, divarlar arasında başqa hər hansı bir canlıyla ünsiyyət qurmayan insanlar gətirir. İstehsalından, necə işlədiyindən xəbərdar olmadığımız alətlərin önündə virtual həyatlar quraraq gerçəyi də yox edirik. Çağımız insan əlaqələrində müvəffəqiyyətsiz bir nəsil gətirir. Virtual varlıqları özlərinin qarşısında və özləriylə əlaqəsiz fərdlər edirik. Başqalarını alt edib özümüzü ovutmaq üçün dünyayla bağları qoparır və virtual olana addım atırıq. Virtual dünya tam da yalnız insana görə bir yer halına gəlir. O birilərini istədiyimiz kimi görür və ən uca varlıq oluruq. Təkliyin və yox olmanın son dayanacağı böyük dünyanın içərisindəki kiçik ekranlarımızdır. Yalnızlık qaçınılmaz bir hal almadan ekranlarımızı bağlayıb bir-birimizi üzünə baxmalıyıq.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TANRI VƏ İNSAN

Xüsusi

tanrı-insanBizi bir tanrının yaradıb yaratmadığını bəlkə də heç bir zaman bilməyəcəyik. Yalnız  bəzimiz tanrının varlığına, bəzimiz də yoxluğuna inanacağıq. Amma qəti olan bir şey var ki, içimizdən bəziləri tarix boyunca bir çox tanrılar yaratmışdır. O qədər tanrılar var ki, içlərindən biri həqiqət olsa belə, bizim bütün insanlıq olaraq ona isabət etməyimiz bir lotoreya çəkilişindəki qədər aşağı bir ehtimal olardı hər halda. Yaxşı, XXI əsr insanları olaraq biz yeni bir tanrı profili çəksəydik, onu necə çəkərdik? Hamımız tək bir tanrı imici yaratma mövzusunda uzlaşsaydıq belə, eyni tanrını 7 milyard insanın 7 milyard fərqli şəkildə təsviri təəccüblü olardımı? Bəzimiz tanrının ədalətli olduğunu vurğulayar, hətta onu ədalətli olmaq məcburiyyətində buraxardıq, amma əlbəttə öz anladığımız adilliklə. Doyumsuz təbiəti önə çıxmış kəslər tanrını comərd bir varlıq olaraq xəyal edə bilərdi. Onlar istədiyi hər şeyi bağışlamaq məcburiyyətində olan bir tanrı profili çəkərdilər. Bəziləri sevgi və şəfqət işığı, bəziləri hökmran və qorxuducu, bəziləri sirrli, bəziləri isə yoldaş kimi aramıza qatılan bir tanrı təsviri edə bilərdi.

Nəfsani olaraq təmizlənmiş, həqiqi və obyektiv düşünən bir zehin də bir növ tanrı sayıla bilməzmi? Hər cür ənənədən, ideyadan, idealdan asılı olmayan düşünmə gücü də tanrısayağı bir hərəkət ola bilməzmi? Bizə dinlər tərəfindən izah edilən və min illərdir var olduğuna inanılan tanrı da eynilə belə azad bir varlıq deyilmi? Limitsiz gücə sahib olan o tanrını bağlayan bir qanun, hərəkətlərini məhdudlaşdıran bir əxlaqi mühakimə və yoxlama varmı? Yoxsa tanrısayağı gücün özüdürmü əxlaqı təyin edən? Dindar və könüldən bağlı olan biri: “Belə bir şeyi tanrıya yaraşdıra bilmədim, bunu ondan gözləməzdim, bunu etməyə haqqı yox idi”, ya da “bunu əsla edə bilməz, etməməlidir” deyə bilərmi? İnanca görə tanrını bağlayan, məhdudlaşdıran heç bir şey ola bilməz. Qərarlarında və hərəkətlərində tamamilə azaddır. Eynilə biz insanlardan bəziləri kimi… Onsuz da tanrıya inanan insanlar, dünyadakı hadisələri tanrıyla əlaqələndirdikdə tanrının nə qədər azad və əsassız olduğunu, istədiyini etdiyini görə bilərsiniz. Tanrının mərhəmətli və qoruyucu olduğunu söyləyərlər, amma 3 yaşında bir uşağın təcavüzə uğrayıb öldürülməsi qarşısında belə bir qoruyuculuq görə bilməyincə axirətdə mütləq ədalətin yerini tapacağını, o uşağa bunu edəni tanrının cəzalandıracağını söyləyirlər. Bunun üçün yalnız bir az gözləmək lazım olacaq. Qiyamət qopana qədər… Amma dünyadakı insan məhsulu olan hüquqa gəldikdə isə bir az uzun sürən işlə əlaqədar olaraq “gecikən ədalət, ədalət deyil” deyirlər. Nəticədə, tanrının vəkilliyini edənlərə tanrının ziddiyyətləri bulaşır.

aciz tanrıQədri-mütləq (mütləq güc, hər şeyə gücü yetən, hər şeydən məsul olan) bir tanrını müdafiə edən insan çox vaxt çətin vəziyyətə düşür. Dünyadakı insan qaynaqlı pisliklərə görə hər nə qədər insanı günahlandıraraq və işin içindən çıxa bildiklərini düşünsələr də, təbiət qaynaqlı pisliklər mövzusunda bir xeyli çətinliyə düşürlər. Şiddətli bir zəlzələdə, ya da bənzər şəkildə dağıdıcı digər təbiət hadisələrində uşaq-muşaq, yaşlı gənc bir çox insanın ölməsini belə bir tanrıyla əlaqələndirmək, içindən çıxılması çətin bir paradoksdur. Zehni, ya da fiziki əlil doğulan körpələr də eləcə. Bütün bunların səbəbi əgər tanrıdırsa, ilk ağla gələn onun bir də ədalətli və mərhəmətli olmadığıdır. Bu çıxmazın ən sonunda çarəsizliyin dəlili olan bu sözlər tökülür dillərindən: “Tanrının niyə belə etdiyini bizlər məhdud ağlımızla bilmərik. Onun mütləq bir bildiyi vardır. Bizə pis kimi görünən şeylər əslində bəlkə yaxşıdır. Orada ölən uşaq yaşasaydı, bəlkə də irəlidə Hitler kimi bir zalım olacaqdı, bir çox insan öldürəcəkdi” kimi fantastik qurğulara yönələrək daha betər batırlar. İnsan qaynaqlı pisliklərdə isə insanı günahlandırmaq ən asanıdır. Allah müdafiəçilərinə görə pislik edən insana mane olmayan tanrının məsuliyyəti, ya da günahı yoxdur bunda. Çünki tanrı azad iradəyə müdaxilə etməz. Amma insanı cəhənnəmlə qorxutmaqdan da çəkinməz. Digər tərəfdən yaxşılığı seçənlərə bir mükafatı da vardır. Bunlara baxmayaraq azad iradədən bəhs edirlər. Qorxuyla toqquşmuş bir zehindən nə qədər azad iradə çıxa biləcəyini bilməzlər. İnsanların; sırf cəhənnəm qorxusundan ya da sırf cənnət arzusundan ötrü yaxşılığı seçmələrinin səmimiyətsizliklə bağlılığından xəbərsizdirlər.

Allah özünü çarəsizcə müdafiə edən inanclı insanlara çox şey borcludur. İnanclı insanlar da tanrını ikinci plana atıb onun yer üzündəki səhvlərini düzəltməyə çalışan inancsızlara borclu qalırlar. İnanclılar təbiət hadisələrini tanrının bir cəzası, ya da xəbərdarlığı olaraq görüb bundan lazımlı dərslər (tanrıya daha çox ibadət edib səbr etmək) çıxarılmalı olduğunu söyləyərkən; tanrını hər işə qarışdırmayan və bunu adi bir təbiət hadisəsi olaraq görən elm adamları da başqa cür dərslər çıxarıb, lazımi tədbirlər görülməli olduğunu söyləyirlər. İronik olan budur ki, elmi və elm adamlarını tanrı düşməni olaraq görən din adamları ümumiyyətlə onların kəşflərindən faydalanmaqdan da çəkinməyiblər. Paratoner icad ediləndə ilk istifadə edən təşkilatlar arasında Almaniyadakı bəzi kilsələr vardı. Bir qismi isə ildırımın tanrıdan gəldiyinə inanmağa və yenə tanrıya güvənməyə davam etmiş; ancaq paratoner istifadə edən kilsələrin zərər görməyib, özlərininki zərər görəndə istifadə etməyə məcbur qalmışlar. Hal-hazırda İslam dünyasında da bənzər bir vəziyyət var. Qərbin dinsiz və əxlaqsız olduğunu, tanrının düşməni olduğunu, özlərinin isə əxlaqlı və namuslu insanlar olaraq bütün dünyaya dinclik və xoşbəxtlik gətirə biləcəklərini söyləyirlər. Ancaq nədənsə özləri dərhal heç bir şey icad etməyib o əxlaqsız (!) Qərbin tapdığı və çıxardığı hər şeyi satın alıb istifadə edirlər.

tanrı və insan-allahHəmişə bir tanrı axtarışında olanlardan, hər cür qəribə və axmaq hadisəni (sadə bir beyin oyunu olan yuxuları belə) bir şəkildə tanrıyla əlaqələndirməyə çalışanlardan soruşmaq istədiyim əsas sual budur: Elmi kəşflər  edən insan zehni də bir növ tanrılıq sifəti olmazmı? İnsan təbiətlə döyüşüb böyük ölçüdə onu nəzarət altına almasaydı, bu gün insanlar olaraq dünyada hələ var ola bilərdikmi? İlk olaraq necə var olduğumuzu qəti olaraq bilmirik, amma bu günlərə gəlməyimizi bir az da özümüzə borclu deyilikmi görəsən? Öz-özümüzün varlıq səbəbi ola bilmərikmi? Təbiətə bəzən etikadan kənar müdaxilə edən və təbiətin həssas nizamlarıyla oynayan insan da bir tanrı sayıla bilməzmi? Canlılara genetik müdaxilə yolu ilə “əcaib” deyə biləcəyimiz canlıların meydana gəlməsini təmin edən insan da bəzən nə etdiyini bilməsə də, tanrısayağı bir hərəkət etmirmi? Təbiətlə qaranlıq oyunlar oynayarkən ona verdiyi qorxunc bio-kimyəvi zərərlərlə bir canlı növünün populyasiya artımına səbəb olub bir dəyərinin yox olması nəticəsinə varanda o canlıların gözündən baxanda insan da bir tanrı sayıla bilməzmi?

İnsandan başqa bütün canlılar təbiətə uyğundur, təbiətə uyğunsuzluğu olan tək canlı insandır. Var oluş istiqamətiylə təbiətə uyuşa bilməyən insan, zəkasıyla təbiəti özünə uyğunlaşdırmağa, özü üçün yaşana bilər bir yer halına gətirməyə məcbur qalmışdır. Nəticədə insanın minlərlə ili, vəhşi və mərhəmətsiz təbiət qarşısında var olma mücadiləsi ilə keçmişdir. Bu gün isə təbiətlə döyüşüb nəzarət altına alma səyini də geridə qoyduq, artıq təbiəti şəkilləndirməyə başlayırıq. Kök hüceyrədən orqan yarada bilirik və orqan nəql edə bilirik. Genetika elmindəki inkişaflarla genetikası dəyişdirilmiş canlılar yarada bilirik. Yenə genetika sayəsində əlil doğulacaq bir körpəni əvvəlcədən təsbit edib lazımlı müdaxilələri edə bilirik. Bütün bunların etik istiqaməti, təbiətə və insana faydası, zərəri müzakirə oluna bilər. Ancaq nəticədə, bu gücə zəkamızla çatdıq. Yenə eyni zəkayla elmdəki səhv addımları və etik pozuntuları aşkar edib doğru istiqamətə yönələ bilərik. Nəticədə, bu kainatı bəlkə bir tanrı yaratdı, lakin onu artıq biz şəkilləndiririk. Allah buna mane olmadığına görə, güman ki, o da bu vəziyyəti problemə çevirmir.

Mənbə: tanrivarmi.blogspot.com
Hazırladı: Aygün Ələkbərzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TƏKƏBBÜR NƏDİR

təkəbbür-fitretTəkəbbür, özünü başqalarından üstün görməkdir. Başqalarını bəyənməmə və özünü digərlərinin üstündə görmə davranışıdır. Bir davranış olaraq kənardan görünməyə bilər. İnsan öz içində gizli bir təkəbbür hissinə sahibdir. Bu hiss onsuz da gizlidən gizliyə aparılır. İnsan ümumiyyətlə təkəbbhürünü açıq etməz. Hamımızın içində bir şəkildə böyüklük motivi var. Bunun fərqinə varmaq çox çətindir. Az ya da çox, böyüklük iddiasındayıq. Bu iddianın təkəbbür olması ölçüsünə bağlıdır. Böyüklük iddiasının həddindən artıq olanda, cəmiyyət tərəfindən günah, yəni cinayət sayılmışdır. Davranış olaraq sosiallaşdıqda cəmiyyət tərəfindən cəzalandırılır.

Həyata qarşı böyüklənməsək nə insan ola bilərdik, nə də yetkin fərdlər. Təbiətin şərtlərinə meydan oxuyub ən çətin şərtlərə belə uyğunlaşma ortaya qoyduq. Həmişə eyni nümunəni verirəm, amma kainat olmaq belə bir böyüklük iddiasının məhsuludur. Kiçik bir nöqtədən böyüyünə genişləmək və insan deyilən uzantıda böyüklənmənin zirvələri çatmaq. Körpəlikdən başlayaraq böyüklük iddiamızı görmək mümkündür. Həmişə böyükləri təqlid edirik və yetkin olana qədər ən böyük olma həvəsində oluruq. Böyük olmaq ümumi bir varlıq təmayülüdür. Nəticədə cazibə deyə bir şey var. Varlıq böyümək istəyir. Hər maddə bir cazibə sahəsinə sahibdir və içində olduğu bütünə görə böyüyür.

özünü böyük sanmaq-fitret.azBununla birlikdə, heç bir şeyinmütləq böyük ola bilməyəcəyini gözdən qaçırmayaq. Böyük dediyimiz hər şey bizim qəbullarımız qədərdir. Bir isnad nöqtəmiz var, müqayisəmiz var. Saylar dəyişə bilər, statistika arta bilər, ancaq böyüklük istinada bağlıdır. Öz içimizdəki böyüklük ilə öyünə bilmərik. Böyüklük hər zaman çölə görədir. Dünya böyükdür, fərd olaraq kiçik bir hissəsini təcrübə edə bilirik. Ancaq bu planet Günəş Sistemində bir toz dənəsi belə deyil. Dünyadan minlərlə qat böyük olan göy cisimləri də kainatın atom altı səviyyəsi deyilə biləcək kiçiklikdədir.

Böyüklənmə təbiidir, ancaq həddindən artıq olanı, yəni əsassız təkəbbür xoş görülməz. Təkəbbürün sosiallaşması isə ayıbdır. Təkəbbürü əxlaqsız edən də sosiallaşmasıdır. Böyük olduğunu söyləmək ədəbsizlikdir. Gizli-gizli böyüyəcəksən ki, dadı çıxsın. İnsanlar minlərlə ildir belə edir. Təbii həyatdan sıyrılmaq tamamilə bunun sayəsində oldu. Aslan, fil, mamont belə ovladıq, amma heyvanların qarşısına çıxıb göstəriş edərək deyil, həmişə birlikdə böyüklüyün əsl qaynağını meydana gətirərək, cəmiyyət sayəsində etdik. Yəni birlikdə böyük olduq. Dövlət halına gəlincə də böyüklüyün təşkilati şəklini gördük. Təşkilatlanmadan sonra böyüklüyü ilə öyünən cəmiyyətlərin də bir şəkildə yox olduğuu gördük. Əslində tarixdəki bütün dövlətlər bir şəkildə yox olmuşdur. Bizim baxacağımız şey yox olma mərhələsidir. Osmanlının son dövrünə baxaq. Son əsrdə qərbin bir müstəmləkəsi olmasına baxmayaraq böyüklük iddiasını davam etdirmiş və göstərişə qaçmışdır. Almaniya təvazökar Fridrix ilə böyüyərkən, bizimkilər borc pul ilə dəbdəbəli saray tikdirib “hələ də böyüyüm” deməyə çalışmışdır. Təəssüf ki, böyüklük göstərişlə olmur.

təkəbbürlü-adamDilimizdə bu hissin bir çox adı var. Təkəbbür etmək, özünü bəyənmək, əzəmət və s. bunlardan bəziləridir. Təbii bir davranış olduğu üçün dildə yer alması adidir. Həyatda yer almasından da qorxmamalıyıq. Hər canlı bir əməliyyatın tərkib hissəsidir. Öz ölçüsünü müəyyən etmək ehtiyacındadır. İctimai rolumuzu ölçüb-biçərkən təkəbbürlü olduğumuz deyilə bilməz. Mənlik dizaynı sınama-yanılma ilə təcrübə edilir. Ancaq başqasına göstəriş etmək və gerçəkdən uzaq davranmaq təkəbbür suçluluğu meydana gətirər. Təkəbbürlü olanla olmayanın ayrı-seçkiliyi cəmiyyətdəki davranışlarımızda gizlidir. Bir şeyi pis edən başqalarının ona baxışıdır. Cəmiyyətin digər parçalarını gücəndirəcək hərəkətlər pis sayılır.

Təkəbbür ilə acizlik arasındakı sahəyə da diqqət çəkmək lazımdır. Çox böyüklənirsəniz, əxlaqsız olarsınız. İnsandan böyük şeylər var, bunlardan ilki də cəmiyyətdir. Cəmiyyət kiçik bir parçası olduğunuzu sizə xatırladır. Bununla birlikdə çox altda qalsanız da əzilərsiz. Bu da təhqir gətirər və cəmiyyət bunu da xoş görməz. İkisinin arasında bir yerdə tarazlığı tutdurmaq lazımdır. Kimsə ətrafında əzilmiş aciz insanlar görmək istəməz. Bu, eynilə təkəbbür kimi, aid olduğumuz bütünü axsadar.

Təvazökarlığı acizliklə ilə qarışdırmayaq. Təvazökarlıq, yəni alçaq könüllülük tam da olması lazım olan “davranışdır.” Özünüzü istədiyiniz qədər böyük bilərsiniz, ancaq bunu davranışa tökmək qəbul edilə bilməz. Hər kəs xəyal qurar və dünyanın hakimi olduğunu belə hazırlayar. Xəyallara mane ola bilmərik. Əhəmiyyətli olan, məcburən bunu həyata keçirməmək və başqalarına mane olmamaqdır. Biz ictimai canlılarıq. Təkəbbürə dözə bilmirik. Tam tərsi olan təvazökarlıq isə savab, yəni doğrudur. Nə qədər böyük olsaq və böyük olmağı xəyal etsək də cəmiyyət hər kəs üçün alçaq könüllü olmamızı gözləyər.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

“İNSAN NİYƏ VAR?” SUALI HAQQINDA

varoluş-insanın məqsədi-din“İNSAN NİYƏ VARDIR?” SUALINA MÜNASİBƏTİM

Düşüncə və fikir tarixini ən çox məşğul edən suallardan biri də varoluş səbəbimizdir. “Niyə varıq?”, “Yaradılışımızdakı məqsəd nədir?” sualların düşüncələri rahat buraxmamışdır. İdealist və materialst düşüncələr bu mövzuda müxtəlif və fərqli sonluqlara baş vurublar.
Din bu mövzuda məsələni daha asan və rahat həll edir. Ümumiyyətlə yaradılışı ali varlığa, Tanrıya bağlayan teaoloji düşüncə insanın varoluş səbəbini də bu müstəvidən həll edir. Məsələn, İslam fəlsəfəsində bu variantlar var: Allah insanı ona görə yaratmışdır ki, Ona ibadət (qulluq) etsinlər. Vəya, bir az daha irəli getsək daha estetik bir şərhə rast gələ bilərik: Mən bir gizli xəzinə idim, insanı yaratdım ki, Məni tanısın.
Düşünürəm bu, öz içində daha əhatələnmiş və bağlanmış həllə daha yaxındır. Tanrı anlayışını ön bilgi qəbul edərək bütün suallara ordan cavab vermək və mənbəyə bağlı məsələləri ordan həll etmək modelidir. Din insanı özbaşına oxumur. Heç əsaslı şəkildə onu təbiət fonunda da oxumur. Din insanı da, təbiəti də birlikdə Tanrı fonunda oxuyur. O üzdən insana yaranma məqsədi vermək daha asan olur. O qulluq üçündür və bu vəzifəni təbiətlə birgə həyata keçirməkdədir. Düşünürəm ki, insan beyninin səbəb-nəticəyə köklənmiş oxuma modeli də buna dəstəkdir. Məhz bu işləmə modelinin ən gözəl praktik təzahürünü insan təbiət ilə münasibətdə daha çox görür və gördüyü bütün nəticələrin ilkin səbəbini arayır. Elə “insan niyə var?” sualı da bu qəbildəndir, deyə düşünürəm. Bəlkə də bu, Tanrı axtarmaq prosesinin bir parçasıdır.

varoluş-insan niyə var-elmMaterialist düşüncə isə bu mövzuda hələki daha dəqiq bir sonluğa çata bilməmişdir. Daha doğrusu, asan yoldan imtina etmiş və daha rasional bilgilər üzərindən yola çıxaraq daha məntiqli (öz iddiası içində) nəticələr əldə etməyə cəhd etmişdir. Böyük çətinliklərlə üzləşmişdir. Məncə bunun ən əsas problemi budur: İnsanı elə öz fonunda, elə özü ilə oxumaq. Belə ki, Tanrı fonundan imtina edən materializm insanı yalnız başına buraxmaqdadır. Uzun zaman kəsimində təbiətdən də qismən ayrılan insan, zamanla onu da özündən aşağı görməyə başlamış və bütün məsələləri ağlının işığına tutmaqla həll etməyə çalışmışdır. Bunun materialst sonucları nə qədər praqmatik görünsə də, zamanla daha dərin mənəvi boşluqlar yaratdığı da nəzərdən qaçmır. Hər şeyin mərkəzinə insanı çəkdikcə insanın varoluş sualarına cavab da çətinləşir. Mərkəzdə olmaq, ətrafı özü üçün səbəb görməyə bərabərdir. Çevrə sənə görə formalaşır. Sən özün məqsədə çevrildiyin halda necə öz məqsədini görə və buna yönələn suallara cavab verə bilərsənki? Bax bu cür yeni suallar yaranır və əsl sualdan uzaqlaşırıq. Amma etiraf etməliyik ki, hələ də bu çətin yolçuluqda əldə etdiyi uğur və nailiyyətlər dünyaya yeni bir fon qazandırmaqdadır. Bəlkə də zamanla elə dinin özünə rasional şərh verməklə onun əldə etdiyi nəticəni də mənimsəyəcəkdir. Tanrı təsəvvürünü dövrün dilinə, elmin sahəsinə transfer etdikcə, bu təsəvvürün minilliklərlə süzərək əldə etdiyi sonluqları da öz xeyrinə həll edəcəkdir. Suala cavab verməkdənsə, sualın cavabını hazırlamış bir sahəni mənimsəmək daha asan olmazmı? Kvant fizikası kimi böyük nəzəriyyələr mənə bunu pıçıldamaqdadır sanki.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus