ÜNSİYYƏT VƏ NİTQ

Xüsusi

Ünsiyyətə girmək bacarığı özümüzü bir şəxsiyyət kimi təsdiq etmək, əlaqələr qurmaq, cəmiyyətə nüfuz etmək və uyğunlaşdırmaq üçün vacib amildir.

Ünsiyyətin inkişafına mane olan səbəblər:
1. Eşitmə zəifliyi
2. Əqli çatışmamazlıq
3. Ünsiyyət çatışmamazlığı (ətrafdakıların uşaqla kifayət qədər ünsiyyətdə olmaması)
4. Ünsiyyət problemi (Uşağın özünün ünsiyyət problemi, məsələn autizm)
5. Nitq qüsurları

Ünsiyyət üçün lazım olan bacarıqlar:
1. Diqqət
2. Dinləmə
3. Anlama
4. Təqlid etmə və iştirak
5. Nitq

Bir uşağın ünsiyyət bacarığına yiyələnməsi üçün bu mərhələlərin hər birinin tam formalaşması lazımdır. Ən əsası da eşitsə belə anlamayan uşaq ünsiyyət qura bilmir. Bu çox önəmli məqamdır. Uşaq danışmaq üçün qarşısındakının nitqini anlamalıdır. Nitqi olmayan bir uşaqla işə başlayarkən əgər bu 4 mərhələ tam qaydasındadırsa nitq üzərində işləmək lazımdır. Yox əgər bu uşaqda diqqət əksikliyi varsa, dinləmirsə, anlamirsa, təqlid edə bilmirsə bu uşaqla nitq üzərində işləməyin mənası yoxdur. Öncə bu mərhələləri formalaşdırmaq lazımdır. Artıq uşaq dinləyir, anlayırsa və təqlid də edə bilirsə, qısa zamanda nitqi üzərində iş nəticə göstərəcək. Çünki nitq də təqlid əsasında formalaşir. Uşaq səsləri, sözləri anlayaraq təqlid etməli, daha sonra isə söz bazası artdıqca ünsiyyətə girməlidir.
Bir çox hallarda valideynlər bizə nitqdən öncəki bu mərhələlər üçün vaxt vermək istəmirlər. Əziz valideynlər, bu 4 mərhələ və bir də bura passiv nitq əlavə etmək olar nitqə hazırlıq mərhələsi adlanır. İnkişafı normal olan və inkişafdan geri qalmış hər bir uşaq bu mərhələləri keçməlidir. Tələsməklə, uşağı və müəllimi daha çox yukləməklə irəli getmək istəyərkən daha geri gedəcək və işə mane olacaqsız. Bunu unutmayın.

Müəllif: Şahanə Nuriyeva loqoped_shahane

VN:D [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

UŞAQLARDA NİTQ İNKİŞAFININ LƏNGİMƏSİ

Xüsusi

Son zamanlar çox geniş yayılmış problemlərdən biri də uşaqlarda nitq ləngiməsidir. Bunun da bir çox səbəbləri var. Pedaqoji baxımsızlıq, ailədə iki dilin olması, telefon və televizora həddən artıq bağlılıq, bətndaxili, doğuş və doğuşdan sonra yaranmış hər hansı bir travma, xəstəlik, uşağın yıxılması və nitq mərkəzinin zədələnməsi və s. bu siyahını çox artırmaq olar. Bəzən də, bu səbəblərin heç biri olmadan uşaqda nitq ləngiməsi olur. Artıq, bunun bir təcrübəsi formalaşıb məndə. Bunu bölüşmək istəyirəm.
Adətən bu səbəblərin heç biri olmadan nitq ləngiməsi olan uşaqlar evdə əl üstündə saxlanılan, həddən artıq ərköyün böyüdülmüş uşaqlardır. Uşağa su istəməmiş su, acmamış yemək verilir. Uşağın valideyinə istək bildirməyə ehtiyacı qalmır. Barmağını uzatdığı hər şey əlinə verilir. Hər kəs onun əmrində olur. İstədiyi hər şey edilir. Yerə atdığı oyuncağı belə valideyn götürüb verir əlinə. Valideyn təbii ki, uşağa olan sevgisindən, qayğısından belə edir. Hətta, bəzən düşünür mən çətinlik çəkmişəm, uşağım çəkməsin. Hər şeyin ən yaxşısını etməyə çalışır övladı üçün. Amma burda valideyinin özünün hiss etmədiyi bir problem yaranır. Uşağa özünü ifadə etməyə imkan vermir. Uşaqda artıq bir tənbəllik yaranır və təəssüf ki, nitqinə də yansıyır. İstədiyi hər şeyi rahat əldə edən uşaq əziyyət çəkib danışmaq istəmir. Çünki buna ehtiyacı yoxdur.

Mümkün qədər imkan yaradın uşaqlar özləri istəsinlər, və ya istəmədiklərini desinlər. Onlara sual verin:  istəyirsən? verim ?
Başqa bir halda hər zaman onlara seçim şansı yaradın: Nə istəyirsən? Hansını verim və s.
Uşağın hər ehtiyacının təcili qarşılanması onun nitqini passivləşdirir. İmkan yaradın uşaqlar nə istədiklərini, nə istəmədiklərini, nə üçün istəyib istəmədiklərini özləri ifadə etsinlər. Onlara yemək, su, oyuncaq verməzdən əvvəl sual verin, əziz valideynlər!

Müəllif: Şahanə Nuriyeva loqoped_shahane

VN:D [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 4 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İNSANDA ƏTALƏT HALI NƏDİR ?

Xüsusi

Xalq arasında daha çox tənbəllik olaraq bilinən, hətta lüğətdə belə, tənbəllik, işsiz qalma mənalarında olan ətalət, bilinənin əksinə, tənbəlliyi içində barındıran, lakin tənbəllikdən fərqli bir vəziyyətdir. Təəssüf ki, bu yalnış tərif, ətalətin yalnış anlaşılmasına və bilinmədiyi üçün də doğru çözümə gedilə bilməməsinə yol açır. Yaxşı bəs ətalət nədir?

Ətalətin kəlmə anlamı, passivlik halıdır. Hər hansı bir hərəkətə qarşı bir çox səbəbə bağlı olaraq müqavimət göstərmə vəziyyətidir. İnsanın,  nəyi istədiyini və buna çatmaq üçün nələr edə biləcəyini bildiyi halda, hərəkətə keçməməsi, içində var olan potensialını, bacarıqlarını istifadə etməməsi, yəni etməli olduğu şeyi bildiyi halda etməməsi, onun ətalət halında yaşadığının göstəricisidir. İstəksizlik, yorğunluq, depressiya, tənbəllik kimi vəziyyətlərin bir arada yaşandığı bir növ psixoloji xərçəng olaraq adlandırılan ətalət, gizlincə gəlir və fərq edilmədiyi zaman bütün bədəni və ruhu ələ keçirir. Ən tipik əlamətləri: tənbəllik, təxirə salmaq, tükənmişlik sendromu, bezginlik, bəhanəçilik, istəksizlik kimi passivlik hallarıdır.

Ətalətin yaranmasını anlatan məşhur bir hekayə var. Bu, çox insan tərəfindən bilinən, suya atılan qurbağanın hekayəsidir ki, hətta elmi bir təcrübədir. Qurbağa öncə  isti su ilə dolu olan qaba atılır və o dəqiqə də canını qurtarmaq üçün qabdan bayıra tullanır. Sonra, qurbağa təkrar olaraq su dolu bir qaba atılır, lakin bu dəfə suyun istiliyi noraml səviyyədədir və qurbağa da halından məmnundur. Bu əsnada, qab odun üstünə qoyulur və su yavaş-yavaş isinir. Bunun nəticəsində müşahidə olunan isə budur ki, halından məmnun olmağın verdiyi rahatlıqla, qurbağa  suyun istiliyinin artdığını hiss etməyib. Bu, ətalətli halda yaşayan insanların vəziyyətinə bir nümunədir. Ətalət insanın həyatına gizli bir şəkildə girir və özünü fərq etdirmədən insanı ələ keçirir.

Ətalət, insanın həyatında iki cür olur : İnsanın ruhunu ələ keçirən psixoloji ətalət və bədənini ələ keçirən fizioloji ətalət.

Psixoloji ətalət, bir çox psixoloji faktorlara bağlı olaraq ortaya çıxan və depressif ruh halını artıran ətalət halıdır. Fiziki ətalət isə, bədəndəki hərəkətlərin yavaşlığıdır. Son dönəmlərdə artan oturaq masa işləri  bu ətaləti daha da yaymaqdadır. Bu iki ətalət biçimi bir-birinə bağlı və biri digərinə yol açan bir döngü biçimindədir. Fiziki ətalət psixoloji ətalətə çevrilə bildiyi kimi, psixoloji ətalət də fiziki ətalətə çevrilə bilər.

Psixofizioloji  bir vəziyyət olan ətalət, bir çox səbəbə bağlı osla da, başlıca səbəbləri bunlardır:

1) Məqsədsizlik: Həyat məqsədinin nə olduğunu bilməməkdən, özünə bir yol, bir yön seçə bilməməkdən qaynaqlanan və nəticədə ətalətə aparan vəziyyətdir.

2) Mükəmməlliyyətçilik: Edilən hər şeyin mükəmməl olmalı olduğu inancına söykənən mükəmməlliyyətçiliyin verdiyi qatılıq və heç bir şeyin istədiyi kimi olmamasından qaynaqlanan stres nəticəsində ətalətə aparan xarakter biçimidir.

3) Pulsuzluq: Etmək istədiyi şeylərin müəyyən bir sərmayə tələb etməsi və özündə bu sərmayənin olmamasının verdiyi çarəsizlik nəticəsində ətalətə aparan bir vəziyyətdir.

4) Mənfi duyğular və düşüncələr: Temperament olaraq neqativ baxış bucağına sahib olan fərdlər və bu baxış bucağının verdiyi mənfi duyğular ilə özünü sabotaj edər və nəticədə ətalətin yaranmasına zəmin hazırlayar.

5) Passiv müqavimət: Etməyi istəmədiyi bir şeyi etməkdə çətinlik çəkən inanların öz içində göstərdiyi inad və müqavimətin ətalət yaratmasıdır.

6) Öyrənilmiş çarəsizlik: Hədəfinə çatmaq üçün önünə çıxan əngəlləri aşmağa çalışan və hər dəfəsində uğursuzuqla qarşılaşan  insanın, bacaracağına dair inancını itirib ümüdsüzlüyə qapılması nəticəsində bir şey etmək istəməməsindən qaynaqlanan vəziyyətdir.

7) Daxili qaşıdurmalar: Fərd, etməli olduğu işi öz dəyərlərinə, şəxsiyyətinə uyğun hesab etmir, lakin məcburiyyətdən dolayı edirsə, bu vəziyyət insanda daxili qarşıdurma yaradaraq bir müqavimət ortaya çıxarır. Bu müqavimət zamanla ətalətə çevrilir.

8) Doğru öncəlik müəyyən edə bilməmək: Potensialından çox özünə iş yükləmə, intensivlik və gün içində çıxan təcili işlərin, önəmli işlərin yerini alması səbəbiylə yaranan stres ətalətə çevrilir.

Göstərilən bu başlıca səbəblər xaricində də bir çox səbəbə bağlı olaraq ortaya çıxan ətalət, fərqinə varılıb çözümünə gedilmədiyi təqdirdə, insanı günü-gündən ruhi pozulmalara aparan təhlükəli bir həyat tərzidir.

Mənbə: www.bilgiustam.com
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

VN:D [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

NARAHATLIQ HİSSİNİN SƏBƏBLƏRİ

Xüsusi

Psixoloji narahatlıq hissi – həyəcan, stres, panik ataka, sosial fobiya kimi problemlərə gətirib çıxarır. Aşağıda sadalanan səbəblərdən bəziləri bir-birinə bağlı olan səbəblərdir. Sizin narahatlığınız bu səbəblərdən birinə və ya bir neçəsinə, hətta hamısına da bağlı ola bilər. Səbəbləri aydınlaşdırdıqdan sonra hamısının birdən olmamaq şərtilə üzərlərində işləmək olar. Bəzən, sadəcə problemi yaradan səbəbin fərqində olmaq belə, problemin yüngülləşməsinə, hətta yox olmasına kömək edə bilir. 

1.   Qorxaqlıq
2.  Ölüm qorxusu
3.   Fiziki acı qorxusu
4.   Xoşbəxtlik qorxusu
5.   Utancaqlıq, çəkingənlik
6.   Cinsəllik qorxusu, utancaqlığı və çəkingənliyi
7.   Cəsarət çatışmazlığı, cəsur ola bilməmək
8.   Özünü qəbul etməmək və sevməmək
9.   Xarici görünüşünü qəbul etməmək və sevməmək
10.  Özünü dəyərsiz, önəmsiz  hiss etmək
11.   Özünü başqaları ilə müqayisə etmək
12.   Mükəmməlliyyətçilik
13.   Özünə güvənməmək – sağlamlığına, ağlına, gücünə, bacarığına, savadına, gözəlliyinə, potensialına güvənməmək
14.   Həyata güvənməmək
15.   Həyata, bilinməyənə, təcrübələrə, yeniliklərə açıq olmamaq
16.   Tənbəllik, iradəsizlik, komfort zonanın xaricinə çıxa bilməmək, passiv həyat tərzi, monoton həyat tərzi, fiziki.. psixoloji.. ruhsal baxımdan yalnış həyat tərzi, məsuliyyətsizlik, təxirə salma vərdişi, şəxsin həyatında kifayət qədər sosiallığın olmaması, qaçınma davranışları
17.  Səbrsizlik
18.  Tələskənlik
19.  Anı yaşaya bilməmək
20.  Keçmişdə və ya gələcəkdə yaşamaq, gələcək barəsində narahatlıq
21.  Mənfi düşünmək, mənfi düşüncələr
22. Başqalarının nə düşündüyünü önəmsəmək
23. Həddindən artıq düşünmək

Müəllif: Fidan Aslanova

VN:D [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

DÜNYADAKI ƏN NADİR ŞƏXSİYYƏT TİPİ: INFJ

Xüsusi

Şəxsiyyət xüsusiyyətlərinizin,  dünya əhalisinin sadəcə 1,5 -nin sahib olduğu bir şəxsiyyət tipinə bağlı olduğunu bilsəniz, nə hiss edərdiniz?

Dünya miqyasında etibar edilən Myers – Briggs şəxsiyyət testi, məşhur psixiatr Carl Yung-un təlimlərindən yaranmışdır. Carl Yung-un nəzəriyyəsi, bütün insanların dünyanı necə gördüklərinin 4 əsas fiziloji funksiyaya bağlı olduğu idi. Myers – Briggs -ə əsasən bunlar, yəni qavrayış, sezgi, duyğu və düşüncə fərqli ağırlıqlarla bir araya gələrək 16 fərqli şəxsiyyət tipini meydana gətirir. Bu şəxsiyyət tiplərinin dünyada ən nadir tapılanı, dünya əhalisinin təxminən 1,5-ni əmələ gətirən INFJ -dir.

İNFJ ŞƏXSİYYƏT TİPİ NƏ DEMƏKDİR?

I – İntrovert ( içə dönük )

N – Intuitive ( duyumsal )

F – Feeling ( Hiss mərkəzli )

J – Judging ( Mühakimə edici )

Müşahidə edici, maraq dolu və prinsiplərinə bağlı bir xarakter olan INFJ, çoxluq əvəzinə az sayda dosta, gurultu əvəzinə sakitliyə üstünlük verən sakit bir şəxsiyyət tipidir. Konkret yox mücərrəddir, kiçik detallarda boğulmayaraq böyük rəsmi görməyi bacarır. İnsani duyğuları obyektiv dəyərləndirmələrin önündə tutan INFJ, sosyal əlaqələri məntiqdən daha çox önəmsəyir.

INFJ -nin bu qədər nadir olması, çoxlarının toplumsal həyatda ayaqda qalmaq üçün dəyişmək məcburiyyətində olmaqlarına bağlanır. Doğuşdan gələn xüsusiyyətlərini əngəlləmək, ətrafları tərəfindən daha qəbul edilə bilən bir xarakterə bürünmək məcburiyyətində qalmaları, içə dönük və duyumsal xüsusiyyətlərini itirməklərinə səbəb olur.

INFJ – ni, DİGƏR ŞƏXSİYYƏT TİPLƏRİNDƏN AYIRAN 10 ÖZƏLLİK:

1. Dünya ilə güclü bir bağları var: İnsanlar ətraflarında olub keçənin  çoxsunu fərq etməz ikən, INFJ şəxsiyyət daha algısal, alıcıdır. Çevrələri və eləcə də digər insanlarla daha möhkəm bağlar qurur, anlam yükləyirlər. Buna görə də bu şəxsiyyət tipinin digər insanlara kömək edə biləcəkləri peşələr seçməsi təsadüfi deyil.

2. İdealist və qərarlıdırlar: Eleanor Roosevelt ve Nelson Mandela kimi iki önəmli liderin INFJ şəxsiyət tipinə malik olması, bu xarakterin idealizmiylə bağlı bir fikir verir. Başqasının duyğularını anlama bacarıqları ilə insanları özlərinə heyran edən INFJ-lər, dünyanı sadəcə olduğu kimi yox, olmasını istədikləri kimi görməyi bacarırlar.

3. Qərar vermə müddətləri uzundur: Bütün variantlarını dəyərləndirməyi sevən INFJ, qərar verə bilməməsiylə bəzən ərafındakıları dəli edə bilər.

4. Stres altında ikən özləri olmaqda çətinlik çəkirlər: INFJ-lərin digər şəxsiyət tipləri ilə müqayisədə stresi daha çox hiss etmələri, bu basqı altında özləri kimi olmamaqlarına səbəb ola bilər. Topluma ayaqlaşmaq, onlar üçün bir növ mübarizə mexanizması halına gələ blər.

5. Öyrəndiklərini hissləri ilə əlaqələndirirlər: INFJ-lər yeni öyrəndikləri bilgini, duyğuları ilə əlaqələndirdikləri zaman, öyrəndiklərini uzun müddət yadda saxlamaqları və təkrar xatırlamaları asanlaşır.

6. Anlamlı münasibətlərin axtarışındadırlar: Onları həqiqətən anlayan az sayda insanı, sıradan bir çox insanla çevrələnməkdən üstün tutan INFJ, adətən münasibətlərində də idealist və mükəmməliyyətçi olduğu üçün bəzən çətinlik çəkir.

7. Dürüst reaksiyalara dəyər verirlər: İstər yumşaq olsun, istərsə sərt, INFJ-lər dürüst olduğu müddətcə, şərhlərə və reaksiyalara dəyər verir. Eyni şəkildə, özərindən də soruşulduğu müddətcə, öyüd və tövsiyyə verməyi sevən inanlardır.

8. Pozitiv iş şəraitlərində hamıdan daha məhsuldar olurlar: Heç kim, neqativ enerjinin yayıldığı bir yerdə işləmək istəməz, amma INFJ  bu mövzuda ən həssas şəxsiyət tipidir. Bununla yanaşı, poztiv bir iş şəratindən ən çox fayadalananlar da onlardır.

9. Sakit və uyumludurlar: Yaxşı dinləyici olan, içə dönük INFJ şəxsiyyət titpi qarışıq problemlərlə üzəşməkdə adətən problem yaşamır. Yanlarında özlərini narahat hiss etdikləri və ya onlara qarşı əks reaksiyası olduğunu düşündükləri insanların yanında isə adətən içlərinə çəkilirlər.

10. Təbiətdə olmağı çox sevirlər: Dünyaya bağlı, həssas şəxsiyyətləri və stresə qarşı verdikləri reaksiyadan anlaşıldığı kimi, INFJ-lər həmişə daha hüzurlu ortamların axtarışındadır. Bu səbəblə, şəhərdənsə təbiətə üstünlük verir, mümkün qədər yaşıla və maviyə yaxın yaşamağa çalışırlar.


Mənbə: www.uplifers.com

Hazırladı: Fidan Aslanova

 

VN:D [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook