LOQOPEDİN FƏRDİ YANAŞMA PRİNSİPİ

Xüsusi

Loqopediyanin 10 prinsipindən biri də fərdi yanaşma prinsipidir. Bu dəfə bu prinsipi özüm üçün aydınlaşdırmağa çalışmışam. Düzdür, təcrübə çox böyük rol oynayır hər bir işdə. Amma işlədikcə görürsən ki, bildiyimiz təcrübə bir az aciz qalır uşaqlarla işləyərkən. Çünki qarşına oturan hər dəfə başqa uşaqdır və heç bir uşaq digərinin təkrarı deyil.

Hər bir pedaqoqun ilk öncə yaradıcılığı olmalıdır. Mən deyərdim bu təcrübədən daha önəmlidir. Bizim işimiz məktəbəqədər uşaqlarladır. İnkişaf problemi olan və ya olmayan, fərqi yoxdur, o yaşda uşağı yarım saat, 45 dəqiqə, bir saat dəsrdə oturmağa cəlb etmək çox çətindir. Hə, buna məcbur etmək olar. Amma bu zaman da öyrətmək çox çətin olacaq. Ona görə bir neçə dərs uşaqla tanış olduqdan sonra müəllim onu necə dərsə cəlb edəcəyini, maraq yaradacağını bilməlidir.

Dərs uşaq üçün maraqlı və öyrədici olmalıdır. Daha əvvəl də yazmışam, uşaqlar oynayaraq öyrənməyi sevirlər. Amma bu oyun elə qurulmalıdır ki, uşaq hiss etmədən müəllimə tam tabe olsun. Eyni zamanda da uşaq üçün əyləncəli olsun. Uşağın fikri dərsin bitməyində olmasın. Bir vəsaitlə, məsələn kartlarla ( kartları uşaqlar o qədər də sevmirlər, ona görə onu misal çəkdim) hər bir uşaqla başqa cür işləmək lazım gəlir. Dərs keçdiyim uşaqlardan biri ərzaq kartlarını bir neçə dərs hər birini guya acib, yeyirmiş kimi edirdi. Artıq təqlid olaraq hər şeyi tələffüz edir. Amma tam tələffüz edə bilmir və öyrənməmiş kartlardan bezdi artıq, öyrənmək istəmədi. Düşündüm, nə edə bilərəm ki eyni kartlarla işləməyə davam edək. İndi eyni maraqla yenə həmin kartlarla işləyirik. Bu dəfə artıq guya yeyir, amma heç birini bəyənmir. Məsələn, dondurma soyuqdu, limon turşdur, çörək köhnədir və s. Hansına necə dadlıdır desəm razı qalmır. Bu mərhələ artıq arxada qaldı demək istəyir. Beləliklə ərzaqlarla birlikdə artıq onların xüsusiyyətlərini də öyrənmiş olur və daha çox söz tələffüz etmiş olur.

Bəzi uşaqlarin üzərində isə sözün əsl mənasında hakim olmaq lazımdır. Necə hakim olacağını isə pedaqoq çox ehtiyatla seçməlidir. Məsələn, autik bir uşağa hakim olmaq istəyib səsini qaldırarsan, o səndən daha möhkəm qışqırar. Hər bir uşaqla ona uyğun səs tonu seçilməlidir. Ümumiyyətlə, uşaqlarla necə rəftar etsək bizə onu qaytaracaqlar. Çünki gördükləri budur. Uşaqların dünyası bizim gördüyümüzdən fərqlidir. Pedaqoq uşağın gördüyü kimi görməyi bacarmalıdır.

Müəllif: Şahanə Nuriyeva loqoped_shahane

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +1 (from 1 vote)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

PARAFİLİYA (SEKSUAL AZĞINLIQ)

Xüsusi

Seksual xarakterli davranış və cinayətlər cəmiyyətin gündəmini formalaşdıran və olduqca sərt reaksiyalar oyandıran, toplumun vicdanını narahat edən hadisələrdir. Televiziya proqramlarında, qəzetlərdə və ya internet saytlarında bu tip olaylarla tez-tez qarşılaşırıq. Toplum bu kimi hadisələrdə seksual xarakterli davranışlar sərgiləyən insanların qısa müddətdə cəzalandırılmasını istəyir. Amma sadəcə cəzalandırmaq yetərli deyil; təqsirləndirilən insanları bu tip cinsi motivli davranış və cinayətləri təkrar işləməkdən çəkindirmək cəmiyyətdəki sabitlik və əminamanlığı qorumaq üçün çox önəmlidir. Bunun üçün isə ilk növbədə cinsi azğınlıq (parafiliya) deyilən anlayışlar haqqında bilgi sahibi olmaq mütləqdir.

Ehtiraslanmaq, orqazm olmaq üçün qeyri-adi əşya və obyektlərə qarşı mütəmadi olaraq təkrarlanan fantaziya və davranışların olması parafiliya adlanır.

Parafiliya fərqli mədəniyyətlər və yaşam şərtlərinə görə dəyişkənlik göstərir; bəzi toplumlarda isə cinsi azğınlıq olaraq görülməyə bilər. Hansı davranışların hansı cizgidən sonra patolojik qəbul ediləcəyi məsələsində bəzi kəskin sərhədlər çəkilməmişdir və bu durum hələ də mübahisə mövzusudur.

Parafiliyanı kişi xəstəliyi də adlandırırlar; kişilərdə görülmə nisbəti qadınlara görə çox daha yüksəkdir, əksər hallarda 18 yaşından öncə başlayır. Parafilik pozuntunun səbəbləri tam olaraq bilinməməkdədir. Ciddi problem kimi qəbul edilmədiyinə görə, həkimə və ya psixoloqlara müraciət halları da demək olar ki, yox səviyyəsindədir. Bu səbəbdən də statistikası, yayılması ilə bağlı dünyanın heç bir yerində dəqiq məlumatlar yoxdur.

Hər hansı bir cinsi fantaziyanın parafiliya adlandırılması üçün seksual fantaziyaların ən az 6 ay davam etməsi, əşya və qeyri-insani obyektə yönəlməsi, şəxsin özünün və ya partnyorunun zərər görməsi (və ya təhqir olunması), bu davranışların təkrarlanan olması və fantaziya nəticəsində şəxsin orqazm olmağı hədəfləməsi vacib diaqnostik kriteriyadır.

******************************

Parafiliyanın ən çox bilinən növləri aşağıdakılardır:

1. Fetişizm – şəxsin cansız əşyalara (qadın alt paltarları, ayaqqabılar, corab və s.) qarşı duyduğu seksual həzzdir.

2. Eksibisionizm – öz cinsi orqanlarını ehtiraslanmaq məqsədilə anidən qarşı cinsə göstərmək, nümayiş etdirmək.

3. Frottorizm – fortçuluq, sürtünmə. İnsanların sıx olduğu yerlərdə (avtobusda, metroda, növbə gözlədikdə və s.) əks cinsə toxunaraq, sürtünərək cinsi fantaziyalarını reallaşdırmaq. Çox geniş yayılmış parafiliya növüdür. Xəbərsiz və ya çarəsiz qurbana cinsi orqanını sürtmə şəklində davranışlar sərgiləyən şəxs, bunu bir alışqanlıq halına gətirir; bir müddət sonra obsessiv-kompulsiv biçimdə bu hərəkəti təkrarlamağa başlar və bu davranışları göstərmədən cinsi həzzə və cinsi doyuma çatmaz.

4. Voyerizm – rentgençilik. Soyunub-geyinən, cinsi əlaqədə olan, öpüşən insanları gizli seyr etməkdən, güdməkdən həzz almaq. Porno film izləmək də əslində bir çeşid voyerizmdir. Amma patolojik hala gəlməsi üçün tək həzz mənbəyinin bu olması, obsessiv şəkildə təkrarlanmış olması və şəxsin sadəcə bundan həzz alıb orqazm olması vacib kriteriyadır; ayrıca bu durumun insanda qarışıq duyğu və təzadlar, mənfi psixoloji təsirlər yaratmış olması da önəmli detallardandır.

5. Transvestik fetişizm – yalnız cinsi ehtiraslanma zamanı qadın paltarları geyinməkdən zövq alan heteroseksual kişilərdə olur. Orqazm olduqdan sonra yenidən əvvəlki həyat tərzinə qayıdır.

6. Seksual sadizm – cinsi əlaqə zamanı partnyoruna həm fiziki, həm psixoloji mənada əzab verməkdən (vurmaq, dişləmək, bağlamaq, söyüş söymək, təhqir etmək) zövq almaq.

7. Seksual mazoxizm – cinsi əlaqə zamanı partnyorunun ona həm fiziki, həm psixoloji mənada əzab verməsindən (vurmaq, dişləmək, bağlamaq, söyüş söymək, təhqir etmək) zövq almaq.

8. Pedofiliya – uşaqlara qarşı duyulan cinsi həzz; uşaqları izləmək, onlara toxunmaq, bəsit və ya qarışıq cinsi davranış və hərəkətlərlə seksual doyum hissinə çatmaq.

9. Nekrofiliya – cəsədlərə qarşı duyulan cinsi həzz.

10. Zoofiliya – heyvanlara qarşı duyulan cinsi həzz.

11. Sitofiliya – qida məhsulları istifadəsi zamanı duyulan seksual həzz.

12. Hematolagnia (vampirizm) – qana qarşı duyulan cinsi həzz.

13. Trixofiliya: Saçdan təhrik olmaq, saça duyulan cinsi istək.

14. Pikerizm – özünün və ya başqa bir insanın vücudunu kəsmək, bıçaqlamaq, iti uclu əşyalar batırmaq və s. davranışlarla xarakterizə olunan cinsi həzz. Normal bir intim münasibətə girmək yerinə, qurbanına iztirab çəkdirərək doyum hissinə çatmaq.

15. Raptofiliya – bir insanla razılığı olmadan, şiddət göstərərək zorla cinsi əlaqəyə girməkdən duyulan seksual həzz. Təcavüz fantaziyaları da bu qrupa daxildir. Ayrıca müxtəlif səbəblərdən (içki, narkotik, yuxu dərmanları; fiziki və zehni qüsurluluq və s.) düşünmə və hərəkət qabiliyyətini az və ya çox itirmiş, şüuru yarımqapalı və ya qapalı olan, qarşı qoymaq iqtidarında olmayan insana qarşı seksual əlaqə də təcavüz kateqoriyasına girər.

Tərcümə edən: Yenna Səfərova
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: 0 (from 0 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

SOSİALLAŞMAQ NİYƏ ÖNƏMLİDİR ?

Xüsusi

Sosiallaşmaq təkcə yaxşı vaxt keçirmək üçün yox, həm də sağ qalma instinktlərimizi qidalandıraraq özümüzü təhlükəsiz və xoşbəxt hiss etmək üçün də vacibdir. Əslində, eynilə yemək və sığınacaq kimi əsas insani ehtiyaclarımızdan biridir.

“Maslow-un Ehtiyaclar Piramidası” kimi tanınan sxem 1948-ci ildə ilk dəfə hazırlananda, dünyadakı yerimizi və davranışlarımızı izah edən çox təməl bir model olaraq qəbul edildi.O vaxtdan bəri Maslow-un piramidası iqtisadiyyatdan sosiologiyaya qədər bir çox sahədə bizə yol göstərən və insanlığı anlamağa kömək edən bir model olmuşdur, lakin bu gün aparılan neyroelmi və psixoloji araşdırmalar bu piramidanın əsas ehtiyaclarımızı tam izah etmədiyini və həyati bir məqamı qaçırdığını ortaya qoyur: Sosial əlaqələr qurmaq.

Əsas insani ehtiyaclarımızı sadalayan ehtiyaclar piramidasının ən aşağısında qidalanma, sığınacaq, yuxu, cinsəllik/çoxalma və geyim kimi həyatda qalmağımızı təmin edən ehtiyaclarımız var. İkincisi təhlükəsizlik ehtiyacı, üçüncüsü aidiyyət və münasibət ehtiyacı, dördüncüsü hörmət və özünə inam kimi şəxsi və eqo ilə bağlı ehtiyaclardır. Piramidanın başında isə  özünü gerçəkləşdirmə və fərdi məmnunluq ehtiyacı yer alır.

Tanımadığımız bir planetdə yeni bir həyata başlamağı xəyal etdiyimiz zaman ehtiyaclarımızın nədən ibarət ola biləcəyini nəzərə alsaq, bütün bunlar məntiqlidir. Bununla belə, bu gün sinir sistemimiz və psixologiyamız haqqında bir çox yeni araşdırmalar aparılır və belə görünür ki, Maslow ən əsas ehtiyaclarımızı sadalayarkən “sosial əlaqələr qurmaq” ehtiyacımızı nəzərdən qaçırmış ola bilər. Çünki əsas ehtiyaclarımızın heç biri sosial əlaqələr olmadan edə biləcəyimiz şeylər deyil. Sığınacaq və qidalanmadan tutmuş özünü gerçəkləşdirməyə qədər, ehtiyacın bütün səviyyələrində sosial olaraq  əlaqədə olma ehtiyacı duyuruq. Ehtiyaclar piramidasının üçüncü səviyyəsi ailə və dostlarla münasibətdə olmağı ehtiva etsə də, sosial əlaqə bütün səviyyələrə təsir edən inklüziv bir anlayış kimi qəbul edilməlidir.

Dr. Pamela B. Ruthledge Psychology Today üçün yazdığı məqalədə bu məsələni belə izah edir: “İnsanların sosial heyvan olmasının yaxşı səbəbləri var. Əməkdaşlıq olmadan yaşaya bilmərik. Komanda işi olmadan nəhəng bir mamontu məğlub etmək, təhlükəsiz strukturlar inşa etmək və ya uşaq böyütmək mümkün deyildi. İndi bizim əməkdaşlığa olan ehtiyacımız mamontlarla mübarizə apardığımız vaxtdan daha çoxdur. Cəmiyyətlər daha mürəkkəb, daha çox iç-içə və daha özəldir. Sosial əlaqə bu kontekstdə fiziki və emosional sağ qalmaq üçün ilkin şərtdir”.

Yalnızlıq siqaret və şəkər xəstəliyindən daha zərərlidir

Sosial əlaqənin sağlamlığımıza təsirləri haqqında aparılan elmi bir araşdırmada, düzgün və güclü sosial aqələr qurmağın:

 

  • daha uzun yaşamaq şansını 50% artırdığı,
  • immunitet sistemini gücləndirdiyi,
  • xəstəliklərin sağalma sürətini artırdığı müşahidə olunub.

Araşdırmalar müəyyən edib ki, sosial əlaqənin olmaması sağlamlığa piylənmə, siqaret, diabet və yüksək təzyiqdən daha çox zərər verə bilər. Stanford Medicine-də dərc olunan başqa bir məqalədə, başqaları ilə sağlam sosial əlaqələri olan insanların narahatlıq və depressiya yaşama riskinin azaldığı, özlərinə daha güvənən və empatik fərdlər olduqları, özlərini daha təhlükəsiz hiss etdikləri ifadə edilir.

Vaqus siniri sosiallaşmaq istəyir

Son illərdə nevrologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar sinir sistemimiz haqqında bizə olduqca təəccüblü məlumatlar verir. Xüsusilə orqanizmin ən uzun siniri olan və demək olar ki, bütün orqanlarımızın fəaliyyətinə təsir edən vaqus siniri  sosial əlaqədən birbaşa təsirlənir.

Simpatik sinir sistemi ‘savaş, qaç, don’ reaksiyaları kimi tanınan fövqəladə vəziyyət reaksiyaları verərək təhlükəsiz olmağımızı təmin edirsə, parasimpatik sinir sistemi isə istirahət halında olarkən rahatlamağımızı, orqanlarımızın effektiv işləməsini və həzz almağımızı təmin edir. Vaqus siniri düzgün vaqal tonda işləyirsə, parasimpatik sinir sistemini dəstəkləyərək güvən hissimizi qidalandırır.

Nevrologiya tədqiqatçıları düşünürlər ki, çətin vəziyyətlərin öhdəsindən gəlmək üçün sinir sisteminin verdiyi “savaş, qaç, don” reaksiyalarına artıq, yenisini də əlavə etməliyik: “Sosial əlaqələr qurun.” Çünki insanların milyonlarla ildir etdiyi kimi çətin vəziyyətlə üzləşdiyimiz zaman yanımızda birilərinin olub-olmadığını yoxlama ehtiyacı duyuruq  və xüsusilə də sosial transformasiyanın, hər gün daha çox insanın tənhalıqdan əziyyət çəkməsinə səbəb olması bizi sosiallaşmanın əhəmiyyəti haqqında daha çox düşünməyə sövq edir.

Bir sözlə, sinir sistemimiz özünü təhlükəsiz hiss etmək üçün ünsiyyət qurma ehtiyacı hiss edir. Hətta kiçik bir söhbətin də sağlamlığımıza böyük təsir göstərə biləcəyini artıq bilirik. Sosial olaraq  əlaqə qurmaq, həyatda qalma reaksiyalarımızdan biri olaraq prioritetimiz olmalıdır. Müsbət sosial siqnallar, yəni təbəssüm, göz qırpımı, yumşaq səs tonu vagus sinirini düzgün şəkildə stimullaşdırır və özümüzü təhlükəsiz hiss etməyimizə kömək edir.  Ünsiyyətlərimizdə və hətta bütün müanasibətlərimizdə bunu bilərək hərəkət etmək, bizə ehtiyaclarımızı anlamağa və başqalarına dəstək ola bilməyə kömək edəcək.

 

Mənbə: hthayat.haberturk.com
Müəllif: Duygu İslamoğlu
Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 3 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

“ÖZÜNƏ HİRSLƏNƏN ADAM”

Xüsusi

Üzünə baxan kimi bir sıxıntısı olduğunu anlamışdım; uzun illər üniversitetdə birlikdə çalışdığımız üçün əl-qol hərəkərləri, bədəninin duruşu və üz ifadələrindən dostumun necə bir duyğu içərisində olduğunu anlaya bilirdim. “Canını kim sıxdı?” deyə soruşdum. “Əslində heç kimə hirslənməyə haqqım yoxdu, bütün hirsim özümədir” deyə cavab verdi. Bir az üzərinə getdikdən sonra canını sıxan hadisəni danışdı.
” Əyləcə basanda maşından qəribə bir səs çıxırdı. Cümə günü ustaya apardım. Maşına baxdı və vacib bir hissənin təmir edilməli olduğunu dedi. Maşını ustanın yanında qoydum. Həmin gün bir dostla konfransa getmişdik. Konfransdan qayıdarkən dostum məni ustanın yanına gətirdi. Usta, çox vacib hissələrin dəyişilməli olduğunu, bu vəziyyətdə maşını sürməyin təhlükəli olduğunu, konfransda olduğum üçün telefonuma zəng çatmadığını və uyğun cavab almadıqları üçün də maşını təmir edə bilmədiklərini söylədi. Məcburən maşını orada qoymalı oldum. Birinci gün işdən sonra bir dost məni ustanın yanına apardı. Güclü yağış yağırdı, iki dəqiqə geciksək, emalatxana bağlanmış olacaqdı. Usta “maşın hazırdı, hər şey qaydasındadır” dedi. Təmir üçün ödəyəcəyim pul kifayət qədər yüksək məbləğ idi.
Pulu ödədim. Maşına minib, evə gəldim. Maşını saxlayandan sonra ağlıma gəldi ki, yoxlayım, görüm, həmin səs yoxdu ki? Yoxladım, həmin səs eynilə oradaydı. “Maşını ustadan götürəndə niyə yoxlamadım?” deyə özümə acığım tutdu.
Bu adamlar bu səsin nə qədər təhlükəli olduğunu deyib məndən bu qədər təmir pulu aldılar. Bəzi insanların bir ayda aldığı maaş qədər pul ödədim. Əsas şikayət olduğu kimi qalıb.
Demək ki, mənim üzümə baxan kimi nə qədər saf, axmaq biri olduğumu anlaya bilirlər. 53 yaşıma çatdım, hələ də axmaqlıqdan qurtula bilmədim. Üç üşağım var, məktəblidirlər, bu pulla onlara kompüter ala bilərdim. Özümün nə qədər borcum var, bu pulla borcumun bir hissəsini ödəyə bilərdim.
Bir sözlə, bu dünyadan ağıllanmadan, axmaqlıqdan qurtulmadan gedəcəyəm. Bax, ən çox əsəbləşdiyim budur. Acığım özümədir”.
Yuxarıdakı hadisəni danışan və özünə hirslənən dostum kiçik bir Anadolu qəsəbəsində çoxuşaqlı ailədə doğulmuş və evin ən kiçik uşağı olmuşdur. Atası çox sərt bir adam imiş və uşaqlarının xətasını heç bağışlamırmış. Tez-tez, ” sizin əlinizdən bir iş gəlmir, başqalarının uşaqları sizi su eşşəyi kimi suya aparar” kimi alçaldıcı, utandırıcı ifadələr işlədirmiş. Özündən iki yaş böyük olan qardaşı da atası kimi onu həmişə tənqid edir, “sən çox axmaqsan, başın işləmir” kimi sözlər deyirmiş. İbtidai sinif daxil olmaqla, bütün təhsil illərində həmişə yüksək qiymət almış, lakin sinif birincisi olmadığı vaxtlarda “ağılsız, axmaq” adlandırılmışdı. Türkiyədə universiteti bitirdikdən sonra Amerikaya getmiş, orada da uğurlu bir yol keçərək doktor dərəcəsi almışdır. Ailəsi onun akademik bacarıqlarını dəyərləndirmədiyi üçün, o da uğurlarını kiçik bir iş sayırdı.
Söhbət əsnasında bir şeyin də fərqinə vardıq ki, bu cür ailədə böyümək onun mükəmməlliyyətçi böyüməsinə səbəb olmuşdu. Həm özündən, həm başqalarından mükəmməllik gözləyir, edilən yanlışları asanlıqla bağışlamırdı. Fərqinə vardığmız digər nüans onun asanlıqla özünə “axmaq”, “ağılslz” deyə bilməsiydi. Həmçinin, pulla bağlı, “Pulum olmasa, halım nə olacaq” kimi təməl bir təşviş hissinin yaranması da diqqət çəkirdi. Ustanın onu aldatdığından o qədər əmin idi ki, “bəlkə bir yanlış anlaşılma var” sualı heç ağlına da gəlmirdi. Ustanın onu aldatdığından əmin olması, insanlara güvənmədiyinin, təməl bir güvənsizlik duyğusunun  göstəricisiydi.
Ertəsi gün təkrar görüşdük. Ustanın yanına gedib olanları danışdıqda, o, səmimi şəkildə üzr istəmiş, avtomobili təmir edən şəxsi çağırmış, vəziyyəti araşdırmış və əlavə xərcə ehtiyac olmadan problem həll edilmişdi. Bu görüşdən sonra dostum özünü və ustanı  nahaq günahlandırdığını və belə hallarda bu cür reaksiya verməsini heç bəyənmədiyini söylədi.
Uzun illər dostluq etdiyim insan mənim onu çox zəkalı, bacarıqlı və yaxşı insan olaraq gördüyümü bilirdi. “Kaş ki, mən də özümü bu cür görə bilsəm, o qədər xoşbəxt olardım ki” deməsi, onun daxilindəki mübarizənin xaricə yansımasıydı. Mübarizə, İçindəki Uşaq və yenə  İçindəki Ana-Atanın arasındakı mübarizəydi.

Doğan Cüceloğlu:   “İçimizdeki çocuk” kitabından
Tərcümə etdi və hazırladı:   Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

OBSESSIV-KOMPULSIV POZUNTU (OKP)

Xüsusi

OKP- təşviş pozuntusudur, sarışan hallar nevrozu kimi də tanınır.

Obsessiv-kompulsiv pozuntu (OKP )sarışan fikirlərin (obsessiya) və ya sarışan hərəkətlərin (kompulsiya), daha çox isə onların hər ikisinin mövcudluğu ilə xarakterizə olunan, kəskin stress pozuntusuna və dezadaptasiyaya gətirib çıxaran psixi pozuntudur.

 

Obsessiya- təşviş yaradan, təkrarlanan, arzuolunmaz düşüncələr;
Kompulsiya- obsessiv düşüncələrin qarşısını almaq, həyəcanını azaltmaq üçün təkrarlanan davranışlar;
OKP-nin yaranma səbəbi beynin ön payı (frontal korteks) fəaliyyətinin struktur və ya funksional dəyişiklikləri ola bilər. Beynin bu hissəsi insan davranışında təkrarlanan hərəkətlərə, rituallara cavabdehdir. Təkrarlanan hərəkətlərdən asılılığın inkişafı ilə bağlı patologiya məhz burada lokallaşır. Bu sahə emosiya, həyəcan, düşüncə və meylliliyə cavab verən hissə ilə əlaqələnir. Beləliklə də, OKP- ni yaradan şəbəkə əmələ gəlir. Bu səbəb FMRT (funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası ) müayinəsi zamanı aşkara çıxa bilər.
Əsasən 20-30 yaşlarda ortaya çıxır, 35 yaşdan sonra az hallarda yaranır. Lakin uşaqlarda da rast gəlinir. 1-4 % uşaqlarda OKP-yə təsadüf olunur.

Obsessiv-kompulsiv pozuntunun risk amilləri:

  • İrsiyyətində OKP-nin və tik pozuntunun olması;
  • Qeyri- kafi həyat şəraiti;
  • Dini, cinsi, gigiyena sahəsində uyğunlaşa bilməyən mövqenin formalaşması ilə əlaqədar yaranan mədəni-sosial amillər;
  • Neqativ emosionallıq;
  • Uşaqlıqda baş verən fiziki və cinsi zorakılıq;
  • İnfeksiyadan sonra yaranmış avtoimmun sindrom;
    Geniş yayılmış obsessiya əlamətləri:
  • İnfeksiya və mikroba yoluxmaqdan qorxma
  • Başqasına zərər verməkdən qoxma
  • Yanlış edəcəyindən qorxma
  • Rəzil olmaqdan və ya sosial cəhətdən qəbul edilməyən davranışları etməkdən qorxma
  • Şeytani və ya günahkar düşüncələrdən qorxma
  • Simmetriya, nizam, qüsursuzluq ehtiyacı
  • Həddən artıq şübhə və davamlı güvən ehtiyacı
    Geniş yayılmış kompulsiya əlamətləri:
  • Təkrar-təkrar yuyunma, duş alma və əllərini yuma
  • Əllə görüşməyi və ya qapı dəstəyinə toxunmağı rədd etmə
  • Dəfələrlə qapını, qazı, suyubağladığını yoxlama
  • Gündəlik işlər görərkən daxilən və ya yüksək səslə davamlı sayma
  • Davamlı nələrisə simmetrik şəkildə sıralama
  • Müəyyən bir sıraya görə yemək yemə
  • Əsasən rahatsız edici olan, ağıldan çıxmayan və yuxunu qaçıran sözlərə, görüntülərə, düşüncələrə ilişib qalma
  • Müəyyən kəlmələri, cümlələri və ya duaları təkrarlama
  • İşləri müəyyən bir sayda etmə ehtiyacı
  • Dəyəri olmayan şeyləri toplama və saxlama
    OKP zamanı medikomentoz müalicə  və psixoterapiyadan istifadə edilir.

    Müəllif: Rübabə Mərdanova

Beyenmeler
0   6  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +1 (from 1 vote)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı