ERİX FROMM

Erix-FrommErix Zeliqmann Fromm (23 mart 1900 – 18 mart 1980 ) dindar yəhudi ailəsində doğulub yaşamışdır. Alman sosioloq, filosof, sosial psixoloq, psixoanalitik, Frankfurt məktəbinin nümayəndəsi, neofreydizmin və freydomarksizmin yaradıcılarından biridir. Ziqmund Freyd onun həyatında mühüm rol oynamışdır, şəxsən tanımasa da şəxsiyyətini və yaradıclığını araşdırmış,yaxından tanış olmuşdur.
Həmçini
n də o Marksı əsas olaraq öyrənirdi. Freyd daxili, şüuraltı azadlığı, Marks isə iqtisadi azadlığı araşdırmışdir. Məsələn, “İnsan nə zaman özündə olmur? ” fikrini Marks, insan kapitalizmə xidmət edəndə özündə olmur, deyərək iqtisadi tərəfdən izah edirdi, Z. Freyd isə tamamilə süuraltı açıqlamasını verməyə çalışırdı. İlk dəfə Erix Fromm onların ikisinin də azadlıq arayışlarını, izahlarını birləşdirərək Freydomarksizmi yaratmışdır.

Bundan başqa, o Aristoteli, Spinozanı da dərindən öyrənmişdir.
Erix Fromm Heydelberq və Münhen universitetlərində təhsil almışdır. 1922-ci ildə Heydelberq Universitetində doktoranturanı bitirmişdir. Münhendə psixoloq kimi tədqiqatlar apardıqdan sonra Berlin Psixoanaliz İnstitutunda təhsilini davam etdirmiş və 1931-ci ildə buradan məzun olmuşdur. XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində Almaniyada nasist hərəkatı gücləndiyinə görə İsveçrənin Cenevrə şəhərinə köçmüşdür. 1933-cü ildə Çikaqo İnstitutunun dəvəti ilə ABŞ-a getmişdir. 1934-ci ildə, 1938-ci ilə qədər heyətində bir mütəxəssis olaraq vəzifə aldığı Frankfurt İctimai Araşdırma İnstitutu ilə birlikdə Nyu-Yorka köçür. Şəxsi çalışmalarını davam etdirərək, Columbia Universitetində təhsil işçisi olaraq çalışıb.
1946-cı ildə Vilyam Alonso White Ruh Həkimliyi, Ruh Təhlil və Ruh Elm İnstitutunun qurucuları arasında iştirak edir. Yel Universiteti, Nyu York Universiteti Bennington Kolleci, Miçiqan Əyalət Universitetində təhsil işçisi olaraq çalışır.
1949-cu ildə Meksika Milli Muxtar Universitetindən gələn bir professorluq təklifini qəbul edir və tibb fakültəsi magistr bölümündə ruh təhlil etmə şöbəsini qurur, 1965-ci ildə təqaüdçü olana qədər orada çalışır. 
Marksist və sosialist, humanist dünya görüşünü mənimsəyən Fromm, qərb kapitalizmi və SSRİ kommunizmini rədd edirdi.

Erix_FrommƏSAS FİKİRLƏRİNDƏN:

* Peyğəmbərlər ideyaları və dəyərləri gətirən deyil, həyata keçirənlər, göstərənlərdir.
* İnsanın tələbatını, istedadı təyin edir.
* İnsanlar maddi istehlakla məşğul olduqlarından , öz əsas mahiyyətlərini unudublar. Maddi olan hər şey insanı depressiyaya salır.
* İnsan özünü həyata atılmış hiss edir. Qorxur. Tək olduğunu hiss etdikcə əzab çəkir. Ona gorə də bu əzabı bir çox yollarla dəf etməyə çalışır. Bu yollardan biri də  sevgidir.
* Şübhəsiz özümüzü və digər insanları bilmək arzusu kökü dərində olan insan ehtiyacından yaranır. İnsan sosial konteksdə yaşayır. Ağlını itirməmək üçün ətrafındakı insanlarla münasibətdə olmalıdır. İnsana ağıl və xəyal gücü bəxş edilmişdir, insan üçün özü və ətrafındakı insanlar daima anlamağa çalışdığı problemlərdir. İnsanı anlamaq təşəbbüsü psixologiya –“ruhun bilgisi” adlanır.
* Əslində, sadəcə əşyaların tam rasional qavranması mümkündür. Əşyalar “öldürülmədən” hissələrinə ayrıla bilər, təbiətlərinə ziyan vurmadan manipulyasiya edilə bilərlər, onları yenidən istehsal etmək mümkündür. İNSAN ƏŞYA DEYİL. O öldürülmədən hissələrinə ayrıla bilməz, ona zərər vurmadan manipulyasiya etmək , süni olaraq yenidən istehsal etmək mümkün deyil. Bioloji olaraq həyat möcüzə və sirrdir, insanın insani tərəfləri bir müəmmadır. Biz özümüzü və yoldaşlarımızı bəzi yönləriylə tanıya bilirik, ancaq əşya olmadığımız üçün tam qavrama mümkün deyil. Özümüzün ya da bir başqasının ruhunun dərinliyinə endikcə tam bilgi əldə etmək məqsədi daha əlçatmaz olur. Yenə də insan ruhunun sirrinə, “o”-nun ruhunun nüvəsinə nüfuz etmək arzusundan özümüzü saxlaya bilmirik.
* O zaman özümüzü və digərlərini tanımaq dedikdə nə nəzərdə tutulmalıdır? Özünü tanımaq özümüz haqqında mövcud olan illuziyalardan xilas ola bilməkdir. Qonşumuzu tanımaq onun haqqında bəslədiyimiz “parataksik deformasiyalar” –dan xilas ola bilməkdir. Biz özümüz haqqında bəslədiyimiz illüziyalardan müxtəlif dərəcələrdə əziyyət çəkirik, uşaq ikən bizə real görünən hər şeyə gücü yetmə və hər şeyi bilmə illüziyalarının toruna düşmüşük.
* Biz pis niyyətli davranışlarımızı yaxşılıq etmək, vəzifə ya da mənəvi borc adı ilə legitimləşdiririk. Biz zəiflik və qorxunu “yaxşı səbəblər ”, vecsizliyimizi isə digərlərinin məsuliyyətsizliyini əsas gətirərək legitimləşdiririk. Biz eyni anda ancaq əks istiqamətlərdə rasionalizasiya və deformasiya edirik. Bir insan sadəcə utancaqdırsa, bizdə sevgi hissinin olmaması o insana düşmənca münasibət gostərməyimizə səbəb olur. Bizim içinə qapanıq olmağımız sadəcə özünü müdafiə edən birini dominant heyvərə kimi görməyimizə səbəb olur. Bizim səmimiyyət qorxumuz, əslində səmimi və uşaq qəlbli olan birini səfeh kimi görməyimizə səbəb olur. Özümüz haqqında daha çox bilmək üçün bizi və qonşumuzu bizim üfüqümüzdən gizlədən bir çox pərdəni qaldırmaq lazımdır. Pərdələr qaldırıldıqca deformasiyalar ard- arda düzələcək.
* Psixologiya bizə insanın nə olmadığını göstərə bilər. O bizə insanın, bizim hər birimizin, nə olduğumuzu göstərə bilməz. İnsan ruhu, hər fərdin özünəməxsus, individual nüvəsi əsla yetərincə anlaşılıb sözlərlə təsvir edilə bilməz. Ancaq insan sirrinin öyrənilməsinin başqa bir yolu var, bu düşüncə yolu deyil, sevgi yoludur.
* Sevgi başqa insana elə nüfuz etməkdir ki, burada mənim bilmə arzuma birləşmə arzusu tərəfindən son qoyulur. Birləşmə aktı zamanı mən səni, özümü, hər kəsi tanıyıram və mən heç nə “bilmirəm”. Canlı olanın bilgisinin mümkün olduğu yeganə yol birlik təcrübəsidir, düşüncəmizin ortaya qoyduğu hər hansı bilgi deyil. Tam bilginin yeganə yolu sevgi aktıdır, bu akt düşüncə və sözləri aşır.
Erix_Fromm
* İnsan, fiziki doğumundan sonra daimi doğulma proseslərindən keçməlidir. Ana qarnından qurtulmaq birinci doğulmadır, onun döşündən ayrılmaq ikinci, qollarından düşmək üçüncüsüdür. Bu mərhələdən sonra doğulma prosesi dayanır, insan sosial olaraq tənzimlənmiş və faydalı insana çevrilir, ancaq ruhi baxımdan yeni doğulmuş uşaq kimi qalır. Əgər o insan potensialını reallaşdırmaq istəyirsə, doğulmalara davam etməlidir. O torpaq və qanın ilkin bağlarından qurtulmalıdır. Bir ayrılma aktından digərinə keçməlidir. O əminlik və özünə haqq qazandırmaqdan əl çəkməli, fədakarlıq, qayğı və sevgi aktına keçməlidir.
* Tanrı haqqında yeganə mümkün bilgi onun nə olmadığı haqda bilgidir.

ƏSƏRLƏRİ:

Azadlıqdan qaçış (1941)
Özünü müdafiə edən İnsan / Əxlaq Fəlsəfəsinin Psixologiyasına dair Bir Tədqiqat (1947)
Psixoanaliz və Din (1950)
Unudulmuş Dil (1951)
Sağlam Cəmiyyət (1955)
Sevmək Sənəti (1956)
Ziqmund Freydin Şəxsiyyəti və Təsirləri (1959)
Qoyun, İnsan qazansın: Bir Sosialist Manifest və Proqram 1960
[Zen Buddizm və Ruh Təhlil etmə – D.T. Suzuki və Riçard de Martino ilə birlikdə (1960)
Marksın İnsan Konsepsiyası (1961)
Yeni Bir İnsan Yeni Bir Cəmiyyət (İlluziya zəncirlərinin Kənarında) Marx və Freud ‘un Kıyaslanması (1962)
Sevginin və Şiddətin Mənbəyi (1964)
Tanrılar Kimi olacaqsınız (1966)
Ümid İnqilabı (1968)
Meksika kəndində İctimai Xarakter – Maykl Maccoby ilə birlikdə (1970)
Ruh Tədqiqnin Böhranı: Freydin sınaqları, Marks və İctimai Ruh Elm (1970)
İnsandakı mənşəyi (1973)
Sahib Olmaq Mı, Olmaq Mı? (1976)
Ərdəm və Xoşbəxtlik

Hazırladı: Nərmin Heydərova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Nərmin Heydərova

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

RALF UOLD EMERSONDAN SEÇMƏLƏR

EmersonRalf Uold Emerson (18031882) – Amerika yazıçısı və filosofu, Transsendentalizm fəlsəfi hərəkatının banisi. Baxışları ziddiyyətli kimi qəbul edilir. Ona Platon və ya yeni platonçular – Göte, Karleyl, ingilis romantik şairləri U.VordsvortS.Kolric, həmçinin Şərq mistikləri təsir göstərmişdir düşünürlər.

Emersonun Transsendentalizminə görə “fəlsəfənin əbədi problemi” RuhMateriyanın münasibətlərindən ibarətdir. O bu problemi idealist kimi həll edir: “Təbiət ruhun rəmzidir”. Varlığın ən yüksək sintetik prinsipi fövqəlruhdur, Allahdır. Qnoseologiyada isə Emerson İntuitivizmə yaxın olmuşdur; seyr, sonra isə intuisiya və vəcdəgəlmə şeylərin mahiyyətinə nüfuz etməyin ən yaxşı üsullarını qeyd etmişdir. Dünyada hər yerdə gözəllik mövcuddur; harmoniya, kamillik və mənəvilik gözəlliyin əsas cəhətləridir. “Gözəlliyi yaratmaq sənətdir, incəsənətdir”.

RALF UOLD EMERSONDAN SEÇMƏLƏR:

Dualarınıza diqqət edin, reallaşa bilərlər.

Düşüncələr, yaxşı insanların və cəsurların beyinlərində, qollarında inkişaf etməlidir, yoxsa röya olmaqdan o tərəfə keçə bilməzlər.

Tərbiyənin sirri uşağa hörmətlə başlayır.

Mən sitatları sevmirəm, mənə sənin nə bildiyini söylə.

Həyatda rast gəldiyim hər insan hansısa bir baxımdan məndən üstündür və mən onlardan bir şey öyrənə bilərəm.

Ulduzları, kifayət qədər qaranlıq olduğunda görə bilərsiniz.

Gördüklərim məni görmədiyim yaradıcının varlığına inanmağa məcbur edir.

Həyatın ən gözəl tarazlıqlarından biri, başqasına içdən..səmimiliklə kömək edən bir insanın əslində özünə yardım etməsidir.

Əlimə bir az pul keçsə, kitab alaram.Əgər bir neçə qəpik qalsa,onunla da yemək və geyim alaram.

Hər gün bitəndə, unut getsin. Əlindən gələni etdin. Dərs çıxar. Sabah yeni bir gündür.

Bir adam bütün gün nə düşünürsə, o adam olar.

Dostunuzun evinə tez-tez gedin; çünki istifadə olunmayan yolu kollar bürüyər.

Hara getdiyini bilən adama, bütün dünya yol verər.

İnsanların düşünmə zəhmətindən qurtulmaq üçün edə bilməyəcəkləri şey yoxdur.

Bir nöqtəyə çatmağın 20 müxtəlif yolu ola bilər. Amma bir an əvvəl bunlardan birinə başlayın.

Anlaşılmaq bir lüksdür.

Başqalarının yalnışları və pislikləri ilə məşğul olaraq ruhunu qaralama, düzəldilməsi gərəkən tək insan özünsən.

Hazırladı: Fidan Aslanova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 24 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

CƏMALƏDDİN ƏFQANİ MASON OLMUŞDURMU?

cemaleddin efqani 546İctimai-fəlsəfi fikir tarixinə XIX yüzillikdə islam islahatçılığının, islamda oyanışın və maarifçiliyin öndərlərindən və parlaq simalarından biri və Şərq xalqlarının azadlığı və birliyinin dini-siyasi modelinin yaradıcısı kimi daxil olan əslən Azərbaycan türkü Cəmaləddin Muhamməd Səfdər oğlu Əfqani (Əsədabadi) gərgin hadisələrlə zəngin, mübarizələrlə dolu, hərəkətli bir ömür yaşamışdır. Onun həyatı, fəaliyyəti və ideyaları haqqında çox yazılmış, araşdırmalar aparılmışdır. Bununla belə, istər qaynaqlarda, istərsə də araşdırmalarda mütəfəkkirin doğulduğu yer, milli mənsubiyyəti, dini-fəlsəfi baxışları, siyasi amalı və fəaliyyəti haqqında məlumatlar ziddiyyətlidir və mübahisə predmeti olaraq qalmaqdadır. Mövcud elmi ədəbiyyatda Cəmaləddin ya sünni-hənəfi məzhəbinə mənsub ərəb, əfqan, hindli, türk, yaxud da şiə məzhəbi İranlı və fars kimi təqdim olunur. Tərəfdarlarına, davamçılarına və ona inananlara görə mütəfəkkir “Şərqin yetişdirdiyi fitrətlərin ən yüksəklərindən biri”, İslam aləmində oyanışın və islahatın öndəri, islamın saflığı uğrunda mücahid, müstəmləkəçiliyə qarşı barışmaz mübarizdir; əleyhdarlarına və düşmənlərinə görə isə o, ingilis casusu, məzhəbini danaraq müsəlmanları aldadan dinsiz, mason, “panislamizm xəyalatına qapılmış bir sərsəri” və avantüristdir.
Şübhəsiz ki, Cəmaləddin haqqında söylənilən və yazılan mübahisəli və zidd fikirlər onun islam mədəniyyəti tarixindəki önəmli roluna kölgə salmır və çağdaş islam ictimai-siyasi fikrinə təsirini azaltmır. Amma bununla belə, mütəfəkkirin həyatını, ideyalarını hər cür milli-dini və siyasi ambisiyalardan uzaq, obyektiv araşdırmaq, düşüncə və fəaliyyətindəki ilk baxışdan paradoksal görünən orijinallığın mahiyyətinə varmaq tədqiqatçının professionallıq borcudur. Bu vəzifənin öhdəsindən isə yalnız Əfqaninin ilkin, həqiqi islama münasibətini, ideyalarını və gördüyü işləri zamanın tarixi şərtləri və beynəlxalq münasibətlərin o dövrdəki xüsusiyyətləri kontekstində hərtərəfli təhlil etməklə gəlmək olar.
C.Əfqanini fərqli dəyərləndirmələrin olmasının, onun haqqında ziddiyyətli məlumat və mülahizələrin formalaşmasının şübhəsiz ki, bir çox obyektiv və subyektiv nədənləri var. Və bu çox əhatəli bir mövzudur. Amma bu yazıda biz konkret olaraq Şeyxin masonluğu məsələsinə aydınlıq gətirməyə çalışacağıq və bununla da bizə tez-tez verilən sualları cavablandırmış olacağıq.
Digər tərəfdən isə Əfqani haqqında respublikamızda mövcud olan elmi və kütləvi səciyyəli yazılarda ya bu məsələnin üzərindən sükutla keçilir, ya da doğru-düzgün bilgi verilmir deyə araşdırmalarımızı təqdim etmək qənaətinə gəldik.
Cəmaləddin Əfqani mason cəmiyyətinə üzv olubmu? Əgər olubsa, bu onun fəaliyyəti üzərinə kölgə salırmı? Əfqanini tənqid edənlər onun masonluğunu ən böyük xəta kimi dəyərləndirirlər.
Tərəfdarlarının isə bəziləri Şeyxin masonluqla əlaqəsinin olmadığını iddia edirlər. Və hər iki yanaşma birtərəfli və qüsurludur. Birincisi ona görə ki, tarixi şəxsiyyətlərin fəaliyyətini çağdaş dövrün baxış bucağından deyil, onların yaşadığı zamanın tarixi şərtlərinə görə dəyərləndirmək lazımdır. İkincisi, C.Əfqani də digər böyük tarixi şəxsiyyətlər kimi səhvləri, yanlışlıqları olan bir insandır, amma şübhəsiz ki, o, getdiyi yolun və düşüncələrinin doğruluğu qənaətində olmuşdur. Əfqaninin masonluğu haqda fikir yürütməzdən əvvəl onun fəaliyyətini və yaşadığı dövrün ictimai-siyasi şərtlərini nəzərə almaq lazımdır. Cəmaləddin islam dünyasının siyasi, iqtisadi, dini-mənəvi və mədəni cəhətdən gerilədiyi və Avropa dövlətlərinin Şərqə müstəmləkəçilik yürüşünün genişləndiyi bir dövrdə yaşamışdır. Zamanın mürəkkəb və ziddiyyətli siyasi prosesləri, islam aləminin üz-üzə qaldığı sonu görünməyən və əzici problemlər mütəfəkkirin siyasi fəaliyyətinin istiqamətini müəyyənləşdirmişdir: müsəlmanların, bütün Şərq xalqlarının azadlığı, dirçəlişi və inkişafı uğrunda mübarizə onun həyat amalına çevrilmişdir. Və o, öz məqsədlərinə çatmaq, ideyalarını gerçəkləşdirmək üçün dövrünün çox müxtəlif ictimai və siyasi qüvvələrindən – Misir xədivindən və Hicaz əmirindən Osmanlı sultanınadək, o cümlədən mason cəmiyyətlərindən barışmaz düşməni olduğu İngiltərə siyasətçilərinə qədər – istifadə etməyə cəhdlər göstərmişdir. Və bu dövrlərdə masonluq Fransa inqilabının Azadlıq, Qardaşlıq və Bərabərlik şüarlarını əldə tutaraq olumlu təəssürat yaradan bir hərəkat idi. Başında sayılıb-seçilən insanlar, din öndərləri dururdu. Sionist hərəkatla (1880-ci illərin sonlarında yarandı) əlaqələri hələ ortada deyildi.
Digər tərəfdən isə C.Əfqaninin Misirdə fəaliyyət göstərdiyi illərdə (1871-1879) burada siyasi amacları ortaya qoya biləcək bir milli siyasi təşkilat yox idi. Yeganə leqal cəmiyyət mason təşkilatları idi. Buna görə də Cəmaləddinin öz geniş siyasi fəaliyyətində, ictimai-siyasi şüurun oyanışı və milli-azadlıq hərəkatının hazırlanması işində mason cəmiyyətindən istifadə etmək cəhdi təbii qarşılanmalıdır.
Araşdırmalara görə masonluq Yaxın Şərqə fransızlar tərəfindən gətirilmişdir və Qahirədə də ilk mason cəmiyyəti 1798-ci ildə Napoleon Bonopartın adamları tərəfindən yaradılmışdır. XIX əsrin ikinci yarısında Misirdə və Suriyada olan mason cəmiyyətləri əsasən fransızların Böyük Şərq (Grand Orient, əsası 1772-ci ildə qoyulmuşdu) və ingilis mason lojasının filialı olan Baş Şotland (General Scotch, 1804-cü ildə yaranmışdı) lojalarına bağlı idi. Bu lojaların adı altında çalışmaq hökumətin güclü təzyiqindən qorunmaq anlamına da gəlirdi. Görünür Əfqani həm də buna görə özünün milli-azadlıq hərəkatının hazırlanması və anti-müstəmləkə proyektlərində mason lojalarından istifadə etməyi məqsədəuyğun bilmişdir.
Bəzi qaynaqlara görə Cəmaləddin hələ 1871-ci ildə İstanbulda olarkən mason təşkilatına üzv olmuşdur. Amma istər “Xatirələr”də, istərsə də araşdırmalarda onun aktiv masonluq fəaliyyətinin Misirdə gerçəkləşdiyini təsdiqləyən faktlar vardır.
Cəmaləddin 1875-ci ildə Şərqin Ulduzu Şotland lojasına daxil olmuşdur. Şeyxlə birlikdə onun davamçıları da bu lojaya üzv olurlar. O dövrdə Şotland lojasının üzvləri iri feodallar, o sıradan xədiv ailəsindən olan əyanlar, ingilis bankları ilə əlaqədar olan tacir və sələmçilər və sənaye sahibləri idilər.
Əfqani tez bir zamanda – 1878-ci ildə Şotland lojasının rəhbərlərindən birinə çevrilir. Lakin onun burada fəaliyyəti uzun çəkmir. Elə həmin ildə Cəmaləddinlə loja rəhbərliyi arasında ciddi ixtilaf baş verir. Əfqani Şotland lojasından Misirə qarşı müstəmləkəçilik siyasəti əleyhinə mübarizədə dəstək istəyir. Lakin o, qardaşlardan birindən “Masonluğun siyasətlə bir ilgisi yoxdur. Mən lojamız haqqında hökumətin sərtləşməsindən və onu cəzalandırmasından qorxuram” cavabını alır. Bu sözlərə tənqidi yanaşan Cəmaləddin deyir: “Mən Misirdə hər cür qəribəlik və qeyri-adilik eşidib görəcəyimi gözləyirdim, fəqət qorxunun mason lojalarının sütunları arasına qədər girə biləcəyini heç təsəvvür etməzdim”.
Loja rəhbərliyindən fərqli olaraq Əfqani hesab edirdi ki, masonlar fəal siyasi işlə məşğul olmalıdırlar. Buna görə də Cəmaləddin “masonluğun siyasətlə bir əlaqəsi yoxdur” fikrinə qarşı öz iradlarını bildirərək, deyir: “Əgər masonluq azad insan yetişdirmək üçün bütün imkanların olduğu dünya siyasətinə girməz, sahib olduğu inşaat materiallarını köhnəni yıxmaq, həqiqi azadlığın, qardaşlığın və bərabərliyin dirəklərini ucaltmaq və zülm köşklərini dağıtmaq üçün istifadə etməzsə, o zaman azad insanların əlləri daşyonma çəkici daşımamış, qurmaq istədikləri binanın bir guşəsi belə tikilməmiş olar”. Bununla da Əfqani lojadan istefa edir. Beləliklə, Əfqani masonluğun şüarı ilə əməlinin üst-üstə düşmədiyini, əslində mason cəmiyyətlərinin müstəmləkəçilərlə əlaqədar olduğunu aşkar edir. O, Şotland lojasının ingilis müstəmləkəçilərinin əlində işğalçılıq vasitəsi olduğunu başa düşdükdən, masonluğun plan və fəaliyyətini tanıdıqdan sonra oradan ayrılır. Cəmaləddinlə bərabər Şotland lojasından onun tərəfdarları da çıxırlar.
Bu vaxtlar Fransa İngiltərəyə qarşı mübarizədə Misirə kömək edirdi. Əfqani də bu uluslararası çəkişmələrdən istifadə etməyə çalışır. Və o, 1878-ci ildə Fransanın Böyük Şərq lojasına bağlı Milli lojanı (əl-Məxfil əl-Vətəni) təsis edir. Misirin bir sıra dövlət adamları – o sıradan xədiv Tevfik, aydınlar və din alimləri bu lojaya üzv olurlar və çox keçmir ki, Milli lojanın fəal üzvlərinin sayı 300-ü ötür.
Şeyxin təşəbbüsü ilə Milli loja sistemli təşkil edilmişdi və bir sıra bölmələrə ayrılmışdı: maliyyə, hüquq, hərbi, ictimai işlər və s. Və hər bölməyə bir nazirliyə nəzarət etmək tapşırığı verilmişdi. Bölmələrə Ə.İshaq, Müveylixi qardaşları, M.Abduh və b. kimi görkəmli yazıçılar, ictimai və din xadimləri rəhbərlik edirdilər. Bölmələrin işi müvafiq nazirliklərlə əlaqə saxlamaqdan və “ədalətsizliyin və nöqsanların aradan qaldırılması”ndan ibarət idi. Məsələn, ictimai işlər bölməsi misirlilər və avropalılar üçün eyni əməyə görə bərabər haqqın ödənilməsinə nail olmuşdu; hərbi bölmə misirlilər və çərkəz əsilli olub sonradan Misirə gəlmiş zabitlər üçün bərabər hərbi xidmət şəraitinin yaradılmasını tələb edirdi; maliyyə bölməsi korrupsiya və oğurluq əleyhinə mübarizə aparırdı və s. . Bundan başqa bölmələrin fəaliyyəti və aşkar edilən nöqsanlar haqqında mətbuat vasitəsilə ictimaiyyətə məlumat verilirdi.
Lojanın fəaliyyəti toplumda bir tərpəniş yaratdı və bu hal xədiv Tevfik Paşanı narahat etdi. O, Əfqanini görüşə dəvət etdi və misirlilərin əksəriyyətinin cahilliyini və tənbəlliyini, buna görə də hələ dəyişikliklərə və islahata hazır olmadıqlarını onun nəzərinə çatdırdı. Bununla da xədiv dolayısıyla Şeyxin və Milli lojanın fəaliyyətinin məqsədəuyğun olmadığını bildirmiş oldu. Amma Cəmaləddin cavabında Misir xalqının alim və ağıllı insanlardan da yoxsul olmadığını vurğulayaraq, xalqa azadlıq verilməsinin, onun şura əsasında, seçkili məclis yoluyla ölkənin idarə olunmasına cəlb olunmasının vacibliyini müdafiə etdi. Tevfik Paşa Əfqaninin sözlərindən razı qalmasa da, öz duyğularını üzə vurmadı. Amma bu söhbət Cəmaləddinin qısa müddətdən sonra Misirdən çıxarılmasına öz təsitini göstərmiş oldu.
C.Əfqaninin yaratdığı Milli loja misirlilərdə milli şüurun və vətənpərvərlik hisslərinin oyanışına təkan verdi. Ərabi Paşa inqilabını (1881-1882) gerçəkləşdirənlərin öndə gedənləri məhz bu lojada yetişdilər. 1879-cu ilin başlanğıcında Milli loja ətrafında birləşmiş insanlar və təşkilatlar Misirin ilk siyasi partiyasını– “Hizbül–Vətəni əl-Xürrə”ni yaratdılar.
Bəli, C.Əfqani ilk qurulduğu illərdə xeyirxahlıq və islahat bayrağına sahiblənən mason cəmiyyətlərinin Misirdəki fəaliyyəti ilə tanış olmuş və onların işində iştirak etmişdir. Amma elə ilk dövrdə onların gizli əməllərinin fərqinə varmış və misirlilərə bu cəmiyyətlərin əslində xalqın maraqlarını müdafiə etmədiyini və rejimlə birgə çalışdığını açıqlamışdır. O, mason lojalarının islam əleyhinə fəaliyyətini və deyilən şüarların (azadlıq, bərabərlik, qardaşlıq) gözdən pərdə asmaqdan ibarət olduğunu görmüşdür. Əfqani deyirdi: “Məni “azad insanlar” binasında çalışmağa sövq edən ilk şey bu önəmli və böyük ideal oldu: Azadlıq, bərabərlik və qardaşlıq”.
Cəmaləddin Əfqani mason lojasına üzv olması tarixi faktdır və onu inkar etmək deyil, düzgün dəyərləndirmək lazımdır. Şeyx bütün fəaliyyəti boyu inandığını etməyə çalışan bir lider olmuşdur. O, öz siyasi mücadiləsində mason cəmiyyətlərindən istifadənin fayda verəcəyini düşünmüşdür, lakin bu cəmiyyətlərin məqsəd və planlarını anlayınca onlardan uzaqlaşmışdır.
İstifadə olunmuş ədəbiyyat
1. Богушевич О.В. Мухаммад Джемаль ад-Дин аль-Афгани как политический деятель / Краткие сообщения Института народов Азии. М.: 1961, т.47.
2. Karaman H. Efgani Cemaleddin / İA, c.10. İst.: TDV Yayınları, 1994.
3. Kedourie E. Afghani and Abduh. An Essay on religious unbelief and political aktivism in Modern Islam. London: 1966.
4. Mahzumi M.P. Cemaleddin Afganinin Hatıraları (terc. A.Yerinde). İst.: Klasik, 2006.
5. Meriç C. Cemaleddin-i Efgani Dosyası / Davudoğlu A. Dini Tamir Davasında. Din Tahripçileri. İst.: Bedir, 1997.
6. Mütəhərri M. Son yüzillikdə islam hərəkatının xülasə təhlili. Bakı: Sabah (nəşr ili göstərilmir).
7. Tamer Ayan-Uğur Özcan, “Bir Masonun Biyografisi: Cemalettin Afgani K. (1838-1897)”, Mimar Sinan Dergisi, Sayı: 127, Mart 2003, s.11-45.

Dos.Dr. Qəmər Mürşüdlü
Bakı Dövlət Universiteti

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İMADƏDDİN NƏSİMİ DOĞRUDANMI DƏRİSİ SOYULARAQ EDAM EDİLİB?

Ziya BünyadovAzərbaycanın böyük alimlərindən olan mərhum akademik Ziya Bünyadov elmdə həmişə öz orijinal araşdırma və məqalələri ilə yadda qalıb. Uzun müddət Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru və Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti olmuş alim xilafət dövrünün və VII-XIII əsr Azərbaycan tarixinin tədqiqatçısı idi. Ensiklopedik zəka sahibi olan alim bununla yanaşı, orta əsr Azərbaycan tarixi, Şərq fəlsəfəsi və İslam mədəniyyəti barədə də geniş araşdırmalar aparıb. Bu araşdırmaların hər biri orijinal elmi məqalə xarakterli olub. Həmin məqalələrdən sonra alimlər tərəfindən tarixə yeni və əsaslı baxış, elmi yanaşmalar olub. Ziya Bünyadovun araşdırmalarından biri də orta əsrlərin böyük mütəfəkkir şairi İmadəddin Nəsiminin öülümü ilə bağlıdır. Çoxumuza ədəbiyyatdan və Nəsimi haqqında çəkilmiş filmdən məlumdur ki, şairi dird-diri edam edib, dərisini soyublar. Amma Ziya Bünyadovun məqaləsində Nəsimi barədəki bu məlumatlara yeni yanaşma öz əksini tapıb. Akademik Nəsimin edam olunmağı və dərisinin diri-diri soyulmağı barədə məlumatları təkzib edib. Ziya Bünyadov məqaləsində Nəsiminin necə öldürülməsi ilə bağlı qənaətlərin zəifliyi və bizə gəlib çatan materialların azlığından şikayət edir. Bildiri ki, müasir Azərbaycan şərqşünasları Nəsiminin edamına aid faktları yalnız türk alimi Əbdülbaqi Gölpınarlının “İslam ensiklopediyasında”kı “Nəsimi” adlı məqaləsindən götürüb və bununla da kifayətləniblər. Ziya Bünyadov Nəsiminin məhkəməsində kimin onun əleyhinə danışması, həmin adamlara Nəsiminin nə cavab verməsi barədə məlumatların yoxluğundan şikayətlənir və öz məqaləsində bu məsələyə aydınlıq gətirməyə çalışıb. Modern.az saytı mərhum akademikin bu orijinal fərziyyəni əks etdirən məqaləsini təqdim edir. Məqalə Ziya Bünyadovun ölümündən çox sonra, Şərqşünaslıq İnstitutunun orqanı olan “Azərbaycan Şərqşünaslığı” jurnalının 2009-cu ildəki birinci nömrəsində çap olunub. “İndiyə qədər Nəsiminin ölümü haqqında xəbər bizə yalnız türk alimi Əbdülbaqi Gölpınarlının “İslam Ensiklopedisi”ndə dərc olunmuş “Nəsimi” adlı məqaləsindən bəllidir (Bax: “İslam Ansiklopedisi”, İstanbul, 1964, cild 9, səh. 206-207). Məqalədə qısaca deyilir ki, Nəsiminin məhkəməsi və qətli məmlük sultanı əl-Müəyyəd Seyfəddin Şeyxin hakimiyyəti (815-824 hicri və ya 1412-1421-ci miladi illər) və Hələb valisi Yaşbək ibn Abdulla əl-Yusifinin dövründə (818-824 hicri və ya 1414-1424-ci miladi illər) olub. Bu məlumat alimlərimiz tərəfindən sözsüz qəbul olunur və eynilə bütün tədqiqatlara köçürülür. Lakin Nəsiminin məhkəməsi necə keçib, kim əleyhinə danışıb, özü nə cavab verib, qətli haqda sərəncamı kim verib – bütün bunlar oxuculara bəlli deyil. Bundan başqa, Nəsiminin adı və haralılığı haqda məlumat da müxtəlif ərəb mənbələrində müxtəlifdir. Ərəb müəllifləri İbn Həcər Əsqəlani (1372-1449) “Ənba əl-qumr biəbna əl-umr” (“Həyat oğulları haqqında dolğun bilgi”), Şəmsəddin Səxavi (1427-1497) “əd-Da`əllami liəhl əl-qərn ət-tasi” (“9-cu hicri əsrinin əhli üzərinə parıldayan işıq”) və İbn əl-İmdad əl-Hənbəli (öl. 1678) “Şəzərat əz-zəhəb fi əxbari min zəhəb” (“Ölüb gedənlər haqqında xəbərlərdən qızıl dənəciklər”) əsərində aşağıdakı məlumatı verirlər: “820-ci (1417) ildə Hələbdə yaşayan Şeyx Nəsiməddin Təbrizi öldürülmüşdür. O, Hələbdə hürufiyyə məzhəbinin şeyxi idi. Orada onun məsləkdaşlarının sayı artır, küfrü intişar edir və şöhrət qazanır. Onun sərəncamları sultan əl-Müəyyəd Şeyxin onu öldürmək haqqında əmrinə qədər yerinə yetirilirdi. Onun başını kəsib, dərisini soydular və cəsədini çarmıxa çəkdilər”. Beləliklə, üç ərəb orta əsrlər müəllifləri Nəsiminin adını İmadəddin yox, Nəsiməddin kimi və yer mənsubiyyətini Nəsimi və ya Şirvani yox, Təbrizi kimi qələmə alırlar. Yalnız 1920-ci ildə vəfat etmiş Məhəmməd Raqib ibn Mahmud ibn Haşim ət-Təbbaq əl-Hələbinin “İlam ən-nubəla bitarix Hələb əş-Şəhra” (“Ali cənabların Boz Hələbin tarixi haqqında məlumatları”) adlı əsərində (Hələb, III c., 1925, s.15-16) Nəsiminin məhkəməsi və qətli haqqında bir qədər müfəssəl məlumat verilir. Ancaq bu məlumatıda Məhəmməd Raqib 1479-cu ildə vəfat etmiş Əbuzər Əhməd ibn Burhan İbrahim Sibt ibn əl-Hələbinin “Künüz əz-zəhəb fi-tarix Hələb” (“Hələb tarixinə dair qızıl xəzinələr”) adlı əsərindən götürüb. Təəssüf ki, son əsər bizə gəlib çatmayıb. Lakin ehtimal etmək olar ki, Məhəmməd Raqib Nəsimi haqında məlumatı xətərsiz köçürüb. nəsimi1Məlumatın mətni belədir: “İmadəddin Nəsiminin qətli hekayəsi: “Künüz əz-zəhəb”də deyilir ki, zındıq Nəsiminin qətli əmir Yaşbək ibn Abdulla əl-Yusifinin vaxtında olub. Ona qarşı ittiham Hələbin Ədalət Sarayında şeyximiz ibn Xətibin və Şəmsəddin ibn Əminnəddövlənin hüzurunda irəli sürülüb. Həmin zaman şeyxin naibi İzzəddin, malikilərin qazılar qazısı Fətxəddin və hənbəlilərin qazılar qazısı Şihabəddin də orada olub. Nəsimi bir para ağılsız adamları azdırıb yoldan edib və bunlar onun küfrünə, zındıqlığına və mülhidliyinə (çoxallahlılıq) qoşularaq, onun ardınca gediblər. İttiham ilə onun əleyhinə hənəfilərin qazılar qazısı İbn əş-Şənqasi çıxış edib. Bu hadisə qazıların və Hələb şəhəri üləmalarının hüzurunda baş verib və naib Yaşbək ona (Nəsimiyə – Z.B.) deyir: “Sən öz dediklərini sübuta yetirməlisən, yoxsa mən səni öldürəcəyəm!”. Bu sözləri eşitcək İbn əş-Şənqasi ittihamdan imtina edir. Nəsimi isə iki dəfə kəlmeyi-şəhadət deməkdən savayı başqa bir söz demir və özünə qarşı deyilənləri inkar edir. Bu anda hənbəlilərin şeyxi Şihabəddin durub malikilərin qazısı Fətxəddindən yuxarı başda oturub və həmin məclisdə fitva verib ki, Nəsimi zındıqdır və tövbəsi qəbul olunmadan öldürülməlidir. O (Şihabəddin – Z.B.) Fətxəddindən yuxarı başa keçib oturarkən Fətxəddin özünü ondan yan çəkir və Şihabəddin ona deyir: “Nə üçün də onun qətlinə fitva verilməsin?” Fətxəddin isə ona deyir, olmaya öz əlinlə ona ölüm hökmü yazmaq istəyirsən?” Şihabəddin: “Bəli!” deyə cavab verir. Sonra o, fitva sənədini tutub yazır və öz yazısını şeyximiz ibn Xatibə və iştirak edən qalan qazı və üləmalara təqdim edir. Onlar isə onun fitvasına razılıq vermirlər və Fətxəddin ona deyir: “Qazı və üləmalar səninlə razı olmadıqları halda, mən sənin sözünlə ona necə ölüm hökmü kəsə bilərəm?” Əmir Yaşbəksə söyləyir: “Mən onu öldürə bilmərəm, çünki sultan Əl-Müəyyəd göstəriş verib ki onu (sultan – Z.B.) məsələdən xəbərdar edim. Belə ki, mən sultanın Nəsimi barəsində nə kimi sərəncam verəcəyini gözləməliyəm”. Məclis bununla dağılır və Nəsimi naib Yaşbək yanında, ədalət sarayında dustaq qalır. Onun işi ilə sultan əl-Müəyyədi tanış etdilər. Bundan sonra Yaşbəkə göstəriş gəlir ki, dustaq zindana köçürülsün. Nəsimini aparıb qala həbsxanasına salırlar. Sonra isə Sultan əl-Müəyyədin sərəncamı gəlir çatır ki, Nəsimi öldürülüb dərisi soyulsun və yeddi gün Hələbdə car çəkilib əyan edilsin, sonra da cəsədi parça-parça edilsin: bir qismi Əlibəy Zülqədərə və onun qardaşı Nəsrəddinə göndərilsin. Belə ki, Nəsimi onların da inamlarını pozmuşdu. Nəsimi ilə elə belə də etdilər. O kafir, mülhid bir adam idi. Allah bizi onun söz və əməllərindən hifz edib qorusun! Amma onun lətif şeirləri vardır!” Bu sözlərdən sonra Məhəmməd Raqib yazır: “Mən deyirəm ki, Nəsimi onun adı ilə tanınmış təkyədə dəfn olunub, bu təkyə Hələbin əl-Ferafire məhəlləsində “Sultan hamamı” adı ilə məşhur olan hamamla üzbəüz və hökumət evinin yanındadır. Bu təkyəni idarə edən şeyxlər ona “Nəsimi təkyəsi” deyirlər”. Bu mötəbər məxəzlərdən gətirilən məlumat göstərir ki, Nəsiminin diri-diri dərisinin soyulması sonralar xalq tərəfindən yaranmış bir əfsanədir və geniş kütlənin ona olan hüsn-rəğbətinin rəmzidir. Bu əfsanəyə isbat edilmiş bir elmi məlumat kimi və ya tarixi bir fakt kimi baxmaq yanlışdır.

Müəllif: Samir Faziloğlu

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +29 (from 31 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ANTON ÇEXOVDAN QARDAŞINA MƏKTUB

Anton ÇexovRus klassik ədibi Anton Pavloviç Çexovun doğma qardaşı, istedadlı rəssam Nikolay Çexov zəif xarakterli bir insan idi, sərxoşluğa qurşanmaqla özünü məhv edirdi. Anton onun zəif cəhətlərini bilir, ona görə həmişə narahat olur, qardaşının öz istedadına sayğısız münasibəti onu sarsıdırdı. “Güclü rus istedadı məhv olmaqdadır, heç nədən məhv olmaqdadır” – bu nida həm Antonun öz qardaşının aqibəti ilə bağlı, həm də bir istedadın məhvi ilə öz xalqının itkisindən yaranan kədərini əks etdirir.
Çexovun qardaşına məktubu çox təsirli və ibrətamizdir. İstedadını öz əli ilə məhv edən, “məni başa düşmürlər” deyib canına qəsd edən, bunula həm özünə, həm onu özünə yaxın bilənlərə yamanlıq edən adamlar üçün xüsusən vacib nəsihətdir.

… Tez-tez şikayət edirsən ki, səni “başa düşmürlər!”. Unutma, hətta Göte və Nyuton kimi dahilər ağır həyata rəğmən heç vaxt şikayətçi olmayıblar. Şikayətçi bir tək Məsih idi, o da, öz “mən”indən deyil, təliminin diqqətdən kənar qalmasından… Səni yaxşı başa düşürlər… Əgər sən özün özünü başa düşmürsənsə, bu, başqalarının günahı deyil…
İnan ki, doğma qardaşın və yaxın adamın olaraq səni çox yaxşı başa düşürəm, bütün qəlbimlə halına acıyıram… Sənin bütün yaxşı cəhətlərini beş barmağım kimi bilirəm, onlara yüksək dəyər verirəm, dərin hörmətlə yanaşıram. İstəsən, yaxşı cəhətlərini bir-bir sadalayıb səni başa düşdüyümü isbat edərəm. Məncə, sən çox xeyirxahsan, geniş ürəklisən, eqoist deyilsən, son qəpiyini də bölüşməyə hazırsan, səmimisən; paxıllıq və nifrət sənə yaddır, qəlbin safdır, insanlara və heyvanlara qarşı rəhmdilsən, acıdil deyilsən, ürəyində kin saxlamırsan, insanlara inanırsan… Bunlardan əlavə, sənin çoxlarında olmayan istedadın var. Bu istedad səni ətrafında olan minlərlə insandan yüksəyə qaldırır, çünki böyük rəssam istedadı iki milyon insandan yalnız birinə qismət olur…
İstedad insanı yüksək mənsəb sahibi edir: pis adam da olsan, yenə hörmət edəcəklər, çünki insanlar istedada görə çox şeyi bağışlayırlar. Sənin yalnız bir qüsurun var. Məhz bu qüsur sənin yanlış tərzinin, kədərinin və səni bürümüş xoranın kökündə dayanır. Bu, sənin tərbiyəsizliyindir. Başğıla, lütfən, amma bunu deməyə məcburam. Veritas magis amicitiae [həqiqət dostluqdan daha yüksəkdir]… Məsələ ondadır ki, həyatın öz şərtləri var… İntelligentlər mühitində öz layiqli yerini tutmaq, onlar arasında özünü yad hiss etməmək, onun ağırlığından əzilməmək üçün gərək məlum qədəri ilə tərbiyəli olasan… İstedad səni bu mühitə salıb, sən bu mühitə məxsussan, amma… bu mühit səni əzir, çünki mədəni publika və öz məşum tərzin, öz çevrən arasında balans yaratmaq lazım gəlir… Bu, çox çətindir, son dərəcə çətindir.
Tərbiyəli insanlar, mənim fikrimcə, aşağıdakı məziyyətlərə sahibdilər:

1) Onlar insan şəxsiyyətinə sayğı ilə yanaşırlar, buna görə həmişə mərhəmətli, mülayim, nəzakətlidilər, güzəşt etməyi bacarırlar… Çəkici qoyduqları yerdə tapmayanda və ya rezin qaytan itəndə onlar hədəqədən çıxmırlar; birgə yaşadıqları adamlara buna görə minnət qoymurlar, ayrılıb getdikdə isə, “sizinlə yaşamaq olmur!” demirlər. Onlar səs-küyə də, narahatlığa da, qazanın dibinin yanmasına da, xörəyin dadsızlığına da, evə xoşlmadıqları qonaqların gəlişinə də dözümlü ola bilirlər…

2) Onlar təkcə səfillərə və pişiklərə qarşı mərhəmətli deyillər. Adi gözlə nəzərə çarpmayan çox şeylər var ki, onların qəlbini dağlayır…

3) Onlar özgəsinin mülkiyyətinə ehtiramla yanaşırlar, buna görə də borclarını vaxtında ödəməyə çalışırlar.

4) Onlar səmimidilər, riyakarlıqdan uzaq olmağa çalışırlar. Əhəmiyyətsiz söhbətlərdə belə yalan danışmağı özlərinə rəva bilmirlər. Onların fikrincə, yalan danışmaq dinləyiciyə hörmətsizlikdir, bununla dinləyicinin gözündən düşə bilərsən. Onlar əzilib-büzülmürlər, evdə necə isə, küçədə də özlərini elə aparırlar, özlərini gözə soxmağa çalışmırlar… Onlar çərənçi deyillər, yeri gəlmədən danışmırlar, burunlarını hara gəldi soxmurlar… Qulaq dəng etmək onlara xas olmayan məziyyətdir.

5) Onlar özlərinə qarşı şəfqət və yardım hissi oyatmaq üçün canlarına qəsd etmirlər. Onlar kiminsə qəlbinin həssas tellərinə toxunub, əvəzində qaygı və himayə gözləmirlər. Onlar “məni başa düşmürlər!” kəlməsini dilə gətirmirlər…

6) Onlar fani deyillər. Onların məhşurlarla tanışlıqdan, dəbdəbəli salonlara sakin olmaqdan fərəhlənmək ehtiyacı yoxdur.

7) Özlərində istedad duyurlarsa, ona mütləq ehtiramla yanaşırlar. İstedada həyat vermək naminə dinclikdən, qadınlardan, içkidən, fanilikdən imtina etməy hazırdılar…

8) Onlar özlərini estetik tərbiyə edirlər. Onlar paltarlı yatmazlar, otaqda taxtabitilərin məskən salmasına yol verməzlər, üfunətli hava ilə nəfəs almazlar, nimdaş döşəməyə ayaq basmazlar, kerosin sobada bişmiş xörəkdən yeməzlər… Onlar cinsi instinkti mümkün qədər ram etməyə və nəcibləşdirməyə çalışırlar… Onlar mətbəxdən ötrü sinov getmirlər… Onlar qadına şəhvət oyuncağı və ya əl buyruqçusu kimi baxmırlar… Hiylə-kələklə tora salmağa çalışan, yalançılıqdan usanmayan qadınlardan uzaq gəzirlər… Onlar, xüsusən rəssamlar təravətə, zərifliyə, insaniyyətə möhtacdılar… Onlar ayaqüstü araq içməzlər, dolablarda qoxu axtarmazlar, çünki donuz olmadıqlarını fərq edirlər… İçirlər, fəqət sərbəst olanda, yeri düşəndə… Çünki bilirlər: menssanain corpore sano [sağlam bədəndə sağlam ruh olar]…

Bəli, tərbiyəli adamlar belədir… Özünü tərbiyə etmək və düşdüyün mühitdə səviyyəni saxlamaq üçün yalnız Pikviki oxumaq və Faustdan monoloq əzbərləmək yetərli deyil. Faytona oturub Yakimankaya bir həftəlik səfərə çıxmaq yetərli deyil… Bunun üçün gecə-gündüz çalışmaq, daim oxumaq, dərin biliklər qazanmaq, iradəli olmaq lazımdır… Hər saatının qədrini bilməlisən… Səni məhv edən hər şeyə tüpürməyi bacarmalısan… Sındır araq şüşələrini, otur oxu… Heç olmasa Turgenevi oxu.

Tərcümə: Ruslan Köçərli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 26 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus