SÜNNƏT EDİLMƏNİN TARİXİ

Xüsusi

sunn%c9%99tSünnət, yazılı tarixdən əvvəl başlamışdır. Antropoloqlar sünnətin başlanğıcı haqqında fikir birliyinə nail olmamışdır. Sünnətin tarixini e.ə. 15.000 illərindəki daş dövrünə qədər aparanlar varsa da, Antropoloq Ashley Montagunun da müdafiə etdiyi kimi, 6.000 il əvvəl antik Misirdə sünnətin var olduğu dəqiqləşmişdir. Köhnə misir piramidalarında tapılan bəzi mumiyaların sünnətli olduqları görülmüşdür.

Tarix boyunca misirlilər, yəhudilər və babillilərin sünnət adətinə sahib olduqları təsbit edilmişdir. Sünnət, Paqan ənənəsinin tək tanrılı dinlərdəki davamıdır. İslamdan öncə bütpərəstlər də sünnət adətinə sahib idilər. Bütpərəst ərəblərdə həm qadın, həm də kişilər sünnət edilirdi. Kişinin sünnəti üçün “Hita”, qadınların sünnəti üçün “hafd” sözünü istifadə edirdilər. Ancaq “əl-hıtanan” ifadəsi sünnət edilən yer mənasında həm qadın, həm kişi üçün müştərək istifadə edilərdi. Hədislərdə Məhəmməd peyğəmbərin, xəlifələrin və səhabələrin sünnətindən bir qeydin olmaması, onların daha öncədən sünnətli olduqlarını göstərir. Qadın sünnəti yalnız bütpərəst ərəblərdə deyil, köhnə misirlilərdə da mövcud idi. Misirdə edilən arxeoloji qazıntılarda olan bəzi qadın mumyalarının sünnətli olduğunu təsdiq edilmiş, qadın sünnətinin necə edildiyi M. Ö 1600-cü illərdən qalan divar şəkillərində ətraflı bir şəkildə təsvir edilmişdir.

qadin-sunn%c9%99tiBu, qadın sünnəti ənənəsinin mənşəyinin çox köhnə çağlara dayandığının göstəricisidir və sünnət ənənəsinin tarixinin tək tanrılı dinlərdən daha köhnə olduğunu, əsl olaraq bir paqan ənənəsi olduğunu, tək tanrılı dinlərə paqan cəmiyyətlərdən keçdiyini göstərir. BMT statistikasına görə bu gün dünyada 130 milyon qadın və qız uşağı sünnətlidir. Qadın sünnəti əsasən, Afrika qitəsinin orta xəttini yerləşən 30 Afrika ölkəsində tətbiq olunur. Bu bölgədəki qadınların demək olar hamısı sünnətlidir. Sünnətsiz qadınlar aşağılanır, pis və fahişə olaraq günahlandırılırlar.

Oman, Yəmən, Birləşmiş Ərəb Əmirliyində, İndoneziya və Malayziyanın bəzi bölgələrində, Şimali İraqda bəzi kürd bölgələrində yaşayan qadınlar arasında da daha az nisbətlərdə olmaqla sünnət ənənəsi yaşadılmaqdadır. Bunların içində Müsəlman, Yəhudi və Xristianlarla birlikdə çox tanrılı dinə inanalar da var. Tibbdə kişi sünnətinin az da olsa bir faydasına toxunulsa da, qadın sünnətinin heç bir faydası olmadığı, qadının cinsi istəyini öldürdüyü, ölüm və yaralanmalara səbəb olduğu bilinir. Buna baxmayaraq bu primitiv, müasir olmayan adət israrla sürdürülməkdə, həm də Allaha, allahlara söykənilərək davam etdirilməktədir.

Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QURANDA BƏRABƏRLİK VARMI?

Xüsusi

“Quranda bərabərlik varmı?” sualı çox aktual bir müzakirə müstəvisinin nəticəsidir. Dindar qism bu məsələdə tərəddüd içindədir. Əslində bərabərliyi qəbul etməyən və səmimi şəkildə bunun əksini istədiyini etiraf edən tərəflər də var, bu günkü liberallıq içində itib-batan və dini müasir dünyaya uyğunlaşdırmağa çalışan tərəflər də var. İkinci tərəf iddia edir ki, Qurandakı bərabərlik ən idealıdır. Bu həqiqətənmi belədir? Çox da fəlsəfəyə girmədən, bu gün ümumişlək olan bərabərlik anlayışını ortaq anlayış olaraq ələ alaraq müqayisələr edək. İlkin olaraq, bərabərlik prinsipi İnsan Hüquqları bəyannaməsində bu şəkildə yer alır:

“Hər kəs, irq, rəng, cinsiyyət, dil, din, siyasi və ya başqa bir fikir, milli və ya sosial mənşə, əmlak, doğuş və ya hər hansı başqa bir ayrı-seçkilik güdmədən […] bütün hüquqlardan və bütün azadlıqlardan istifadə edə bilərlər. ”

Konstitusiyamızın 25-ci maddəsində də belə keçir:

I. Hamı qanun və məhkəmə qarşısında bərabərdir.
II. Kişi ilə qadının eyni hüquqları və azadlıqları vardır.
III. Dövlət irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verir. İnsan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını irqi, milli, dini, dil, cinsi, mənşəyi, əqidə, siyasi və sosial mənsubiyyətə görə məhdudlaşdırmaq qadağandır.

İndi gələk Qurana. Quranda isə yaradılışdakı fərqliliklər bir imtiyaz olaraq ifadə edilir və bərabərsizlik normal bir vəziyyət olaraq görülür:

“Verdiyi nemətlərlə sınamaq üçün sizi yer üzünün varisləri edən və, birinizi digərinizin fövqündə dərəcə-dərəcə üstün edən Odur.” Ənam surəsi, 165; 

Allah ruzi baxımından birinizi digərindən üstün etmişdir. Üstünlük verilənlər kölələrinə öz ruzilərindən vermirlər ki, bu yöndən bərabər olsunlar. Belə olduğu təqdirdə onlar Allahın nemətini inkarmı edirlər? Nəhl surəsi, 71

Yəni, insanlıq üzərindən gördüyünüz bütün fərqliliklər, istər bioloji, istər sosioloji, insanın necə olması tamamilə Allahın iradəsi nəticəsində ortaya çıxmışdır. Eyni şəkildə Quranda bir çox surədə də Allah istədiyinin ruzisini artırdığını, istədiyininkini azaltdığını (Rum, 37), istədiyini də doğru yola çatdırdığını (Bəqərə, 213) söyləməkdədir.

köləAyrıca, kölələr Qurana görə aşağı bir sinifi meydana gətirən təbəqəni təmsil edir:

“Allah, heç bir şeyə gücü çatmayan və başqasının malı olan bir qulu və özünə verdiyimiz gözəl ruzidən gizli və açıq şəkildə sərf edən kimsəni misal göstərir: Heç bunlar bərabər olur mu? Öyülməyə layiq olan Allahdır, lakin çoxu bunu bilmir.” Nəhl surəsi, 75

“Allah sizə özündən bir misal verir: Sizə verdiyimiz ruzidən, sizə verilən kölələrin, xidmətçilərin sizinlə bərabər haqq sahibi olmalarına razı olur və bir-birinizdən çəkindiyiniz kimi onlardan da çəkindiyiniz şərikləriniz varmı? Biz ağılla düşünənlər üçün dəlillərimizi belə ətraflı izah edirik.” Rum surəsi, 28

Müasir dünyada kökəlik tarixə qovuşmuş bir durumdadır. Amma ümumbəşər və bütün zamanlara xitab etdiyi deyilən Quran köləlik tətbiqini ləğv etməmiş, insanı satılıq mal mövqeyindən insan mövqeyinə gətirməmişdir. Bəli, İslam dini kölə azad etməyə təşviq edir, ancaq köləlik tətbiqini aradan qaldırmamaqla bərabərlik baxımından əhəmiyyətli boşluqlar, pozuntular yaradır. Nazil olduğu dövrdə köləlik labüd olsa bütün zamanlara səslənmə iddiasında olan bir kitabın bu məsələdə öklü həll qoymaması nə dərəcədə normaldır? Quranda bəzi ayələrdə kölələrə yaxşı davranılması lazım olduğuna dair hökmlər də var, lakin bunlar kölələr lehinə deyil, kölə sahiblərinin xeyrinə işləyir; sırf kölələr, ağalarına qarşı üsyan gərəyini duymasınlar və yaxşı xidmət etsinlər deyə! Beləcə kölələrə, hallarına razılaşaraq dözmələri təmin etmişdir. Təəssüf ki, insan şərəfi və sağlamlığı ilə uyğun gəlməyən köləlik quruluşunu kökdən yox etməmişdir. Buna birbaş həll də gətirməmişdir.

Bu mövzuda Allahın bu vəziyyəti yavaş-yavaş qaldıracağı və ya qaldırdığı deyirlər, bu bağlmada kölə azad etmə kimi hökmlər qoymuş olmasını dəlil olaraq təqdim edərlər. Ancaq, Allah kölə əldə etməyi qadağan etmədiyi üçün, kölə azad etmənin də bir mənası ola bilməyəcəyini hesab edə bilmirlər. Yəni, kölə azad edən bir kimsənin, yenidən kölə almasına qarşı heç bir problem yoxdur. Bundan başqa, Allah ərəbləri bu kölə vərdişindən bir anda qurtacaq gücdə deyilmi?

cariyəBənzər sualları cariyəlik tətbiqi üçün soruşa bilərik, Quranda cariyə sözünü qarşılamaq məqsədiylə “sağ əlinizin altındakılar” kimi qəribə və ləyaqəti alçaldan ifadələr yer alır. Nökərlərin ərəblərin cinsi ehtiyaclarını qarşılamaq üzrə bir haqq olaraq təsvir edildiyi açıqca görülməkdədir, artıq sözə ehtiyac yoxdur:

“Döyüşdə məhbus olaraq əllərinizə keçən cariyələr istisna olmaqla, evli qadınlarla evlənmək haramdır.” Nisa surəsi 24; [Ayrıca bax: Məaric 29-30]

Gələk bərabərlik qanunun ən əhəmiyyətli vurğusu olan qadın kişi bərabərliyinə. Quranda yuxarıda verdiyimiz qanun konspetləri ilə uyğunlaşmayan qadın-kişi ayrı-seçkiliyinə, kişilərin üstünlüyü ifadəsinə tez-tez rast gəlinir. İnsanlığa xitabı davamlı kişi üzərindəndir və bütün sanksiyalar kişi mərkəzlidir. Qurana görə şahidlik 2 kişi və ya 1 kişi 2 qadın olması lazımdır. Miras bölüşdürülməsində isə kişiyə 2 pay düşdüyü halda qadına 1 pay düşür. Məsələn:

“…Əgər iki kişi olmazsa, razı olduğunuz şahidlərdən bir kişi və iki qadını (şahid tutun) ki, (qadınlardan) biri unutduqda, o birisi onun yadına salsın….” Bəqərə surəsi, 282

“Allahın onlardan birini digərindən üstün etdiyinə və öz mallarından xərclədiklərinə görə kişilər qadınlar üzərində hakimdirlər.” Nisa surəsi, 34

kol%c9%99-cariy%c9%99-islamİslamçılar tərəfindən davamlı alçaldılan, cahiliyyə deyə təyin olunan dövrdə qadınlar daha yüksək hüquqlara sahib idi, qadınlar kişilər kimi yoldaşını boşama haqqına sahib idi, yalnız kişinin qadına sanksiyalarından bəhs edilmirdi. İslam isə qadını boşama haqqından məhrum edib bu haqqı tək kişinin öhdəsinə buraxmaqla, kişilərin qadınlar üzərindəki səltənətini asanlaşdırmışdır. (Bax; Bəqərə 226-233, Nisa 220).

“Əgər kişi qadını üçüncü dəfə boşayarsa, ondan sonra qadın bir başqa kişilə evlənmədikçə onu alması özünə halal olmaz.” Bəqərə surəsi, 230

Quranda kişinin xanımına üç dəfə “talaq” deməsi onunla boşanması üçün kifayətdir. Məhəmməd peyğəmbər özünə bu mövzuda da imtiyaz tanımışdır, özünü bu mövzuda istisna tutmuşdur. Bəqərə aurəsi, 230-cu ayədə ifadə edildiyi kimi boşanan kişinin xanımını təkrar ala bilməsi üçün, qadının başqa bir kişilə evlənməsi, onunla cinsi münasibətdə olması və sonra o adamının o qadını boşamasını gözləməsi lazımdır. Və ancaq bu halda kişi boşamış olduğu qadınla yenidən evlənmə ehtimalına qovuşar.

Görüldüyü kimi, belə bir sistemin ağla və vicdana uyğun bir istiqaməti olmadığı, həm qadın və həm də kişi baxımından əzab verici istiqamətləri olduğu açıqca ortadadır.

Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DİNLƏR HAQQINDA

Xüsusi

1. Kiçik giriş hekayəsi.

Bir vaxtlar, erkən çağlarda, insanlar bir deyil, çox tanrılara inanardı. Hər tanrının öz işi olardı (savaş tanrısı, barış tanrısı, sevgi tanrısı və s.) və onlar bir-birinin işinə qarışmazdı. Tanrıların insani keyfiyyətləri və xasiyyətləri olardı (antropomorfizm). Onlar, insanlar kimi, doğa, doğula, sevişə, savaşa, barışa, söyüşə və s. bilərdi. Tanrılar bir-birinin paxıllığını çəkə, bir-birindən və insanlardan qisas ala bilərdi. Hərdən, göydən yerə enib insan şəklini alar, qəhrəmanlıq edər, savaşda kiminsə tərəfini tutardılar. İnsanların tanrılara, tanrıların da insanlara borcu olmazdı. Münasibətlər müqavilə öhdəliklərinə oxşayardı. Müqaviləni pozmuş hesab olunan tanrıdan imtina etmək olurdu. İnsanlar tanrılara qəzəblənib, onlara qurban verməyi dayandıra bilirdi (tanrı yanlışını anlayana qədər). İnsanlar tanrılar uğrunda savaşmazdı, bir-birini inanca görə öldürməzdi. Bu cür dünyağörüşü, zamanına uyğun, demokratiya və hüququn üstünlüyü kimi quruluşla nəticələnə bildi (örnəyi, Yunan və Roma mədəniyyətləri). Dramatik teatr, fəlsəfə, seçkilər, məhkəmələr və s. inkişaf etdi. Bununla belə, köləlik, irqçilik və başqa ayrı-seçkiliklər vardı və onlara haqq qazandırılırdı.

Sonra insanların inancı (dünyagörüşü) təməldən dəyişdi. İnsanlar çeşidli deyil, bir tanrıya inanmağa başladılar. Bir tanrıya inanmayanlar kafir sayıldı, onlara qarşı təqiblər başladı. Həmin o bir tanrının heç bir insani keyfiyyəti, ya da xasiyyəti qalmadı. O (bir tanrı), nə doğa, nə doğula, nə sevə, nə sevişə, nə savaşa, nə barışa bilirdi. Həmin tanrı bütün işlərə qarışan, hər şeyi bilən, hər şeyə qadir olan, heç nəyə ehtiyacı omayan bir inanc ünvanına çevrildi. Tanrının insanlara heç bir borcu olmadı, insanlarsa hər şeyə görə özlərini tanrıya borclu saymağa başladılar. İnsanlar bir tanrı uğrunda savaşmağa, bir-birini (başqalarını duzgün inanca gətirmək üçün) öldürməyə girişdilər. Müqaviləsayağı dünyağörüşü yox oldu. Demokratiya və hüququn üstünlüyü da siyasi səhnədən silindi, dramatik teatr qadağan olundu, fəlsəfə unuduldu, seçkilər və məhkəmələr gücünü itirdi. Bununla belə, köləliyə, irqçiliyə və başqa ayrı-seçkiliklərə haqq qazandırılmağa son qoyuldu (təcrübə bir müddət davam etsə də).

2. Dinin quruluşu.

Hər bir dinin, istər çoxtanrılı, istər təktanrılı, istərsə tanrısız, üçpilləli quruluşu olur:

– inanc
– mərasim
– təşkilat

Bu pillələrin önəmi və gücü dindən dinə dəyişir. Çoxtanrılı dinlərdə təşkilatanma, bir qayda olaraq, önəmsiz, ya da çox zəif olur. Təktanrılı dinlərin də arasında fərqlər var. Örnəyi, Xristianlıqda təşkilat daha önəmli və güclüdür, İslamda – mərasim. Bunun tarixi izahı var, amma burada belə izah məni maraqlandırmır.

3. İnanc.

Öncə inancın quruluşunu izah edim. İnancın iki səviyyəsi olur: 1) iddia; 2) əqidə. Sözlə ifadədə bu səviyyələrin fərqini bəzən duymaq asan olmur. Kontekstə diqqətlə baxmaq gərəkdir. İnancla biliyi müqayisə edəndə kontekst daha aydın görünür.

Bilik də iddiadır, amma inancdan fərqli olaraq, biliyin sübutu olur, ona görə də bilik iddia edənə əminlik verir. Örnəyi, “Yerin fırlandığına inanıram” və “Yerin fırlandığını bilirəm” iddiaların fərqinə baxın. Birincisi inamı, ikincisi biliyi ifadə edir. Birincidə əminlik yoxdur (zəif iddiadır), onun doğru ola biləcəyinə zəmanət ifadə olunmur. İkincidə əminlik var (güclü iddiadır), onun doğru olduğuna zəmanət (sübut) var.

Biliklə inancın arasında nisbət heç zaman sabit olmur. Elmlə dinin arasında gərgin münasibət buradan qaynaqlanır. Bilik, bir iddia olaraq, inancı daim sıxışdırır. Bir zamanlar “Yerin fırlandığına inanıram” deyənləri tonqalda yandırırdılarsa, bugün “Yerin fırlandığına inanıram” deyənlərə gülə bilərlər (“inanıram” sözünə görə). Yerin fırlandığına dair çoxdan elmi sübutların olduğunu bildiyimizdən, “inanıram” kimi zəif bir iddia bizə, yumşaq desək, qəribə gələr. İnanıram nədir? Bilirəm!

İnancın bir də əqidə səviyyəsi olur. İddiadan fərqli olaraq, əqidə zəif olmur, çünki dünyagörüşünün təməlini təşkil edir. Bəzən, eyni fikir həm iddia, həm də əqidə şəklində ifadə oluna bilir. Örnəyi, bir sağçı üçün vergilərin say və dərəcələrinin azaldılması əqidə məsələsidir. Bu, bilik deyil, inancdır. İnanc olduğuna görə də sübutu yoxdur. Bir solçu üçün belə iddia mənasız görünə bilər, çünki onun da dünyagörüşü başqadır. Əqidələr səviyyəsində heç bir mübahisə həll oluna bilmir. Özəl mülkiyyətin önəmli olduğunu kommunistə anlatmaq mümkün olmayacaq. Amma söhbət, məsələn, siyasi debatdan gedirsə, orada tərəflər inanclarını əqidə şəklində deyil, iddia formasında ortaya qoya bilərlər. Niyə? Çünki, onların məqsədi bir-birini deyil, onları dinləyənləri inandırmaqdır.

Dinlərlə də bağlı durum belədir. Bilik məsələsi deyil, inam tələb edir. Çünki, sübutu yoxdur.

4. Ontoloji tələ.

Dinlərin əsas problemlərindən biri odur ki, onlar tanrının varlığını sübut etməyə girişirlər. Varlıq – ontoloji məsələdir, sübut tələb edir. İşin istehzalı tərəfi ondadır ki, tanrının varlığını sübut etməyə çalışanda – yəni, onu bilik səviyyəsinə endirəndə – inancın gücü azalır. Kim bildiyinə inanır ki? Bildiyini bilirsən, bilmədiyinə ya inanırsan, ya da inanmırsan. Ateistlər inanmır, məsələn. Amma ateistlərin də problemi eynidir. Onlar da, dindarlar kimi, ontoloji tələyə düşürlər, çünki tanrının yoxluğunu sübut etməyə girişirlər. Yoxluq – varlığın astar üzüdür, onu da sübut etmək lazım gəlir. Dindarlar tanrıya müsbət ontoloji status verməyə çalışırlar, ateistlər də – mənfi. İddia olaraq, ikisi də yanlışdır. Tanrı – bilik məsələsi deyil, ola da bilməz. Tanrının sübutu olmur, ona görə də inam tələb edir.

Müqayisə üçün, yazım, bilin. Aqnostiklərin və deistlərin gözündə dindarlarla ateistlərin arasında fərq çox azdır. Hətta, ateistlər dinlə mübarizə edə-edə, arqumentlərinin israrında getdikcə dindarlara oxşamağa başlayırlar. Aqnostiklər və deistlər tanrıya ontoloji status verməyə girişmirlər. Yəni, tanrının nə varlığını sübut etməyə çalışırlar, nə də onun yoxluğunu. Amma aqnostiklərlə deistlər arasında bir önəmli fərq var. Aqnostiklərin “tanrı” qavramına ümumiyyətlə ehtiyacı olmadığı halda, deistlər üçün bu qavramın önəmi var. Deistlər üçün tanrı ideal deyil, ideyadır. Biliyin sərhəddində başlayan boşluğu doldurmaq üçün gərəkli olan metodoloji prinsipdir. Biliyin sərhədləri dəyişdikcə, bu prinsipin tətbiq dairəsi də dəyişir.

Müəllif: Erkin Qədirli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +20 (from 26 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ÖLÜYƏ QURAN OXUTMAQ HAQQINDA

Xüsusi

Hər zaman aktual olub bu mözvu. Qarşı çıxan da olub, dəstəkləyən, hətta bunun üstündə möhkəm öcətləşənlər də. Bu sual hər zaman həssaslıqla verilib:

ÖLÜYƏ QURAN OXUTMAQ OLARMI?

Maraqlıdır ki, olar deyən də, olmaz deyən də, hər iki tərəf Qurandan dəlil gətirirlər fikirləri üçün. O ayə sənin, bu ayə mənim. Qırğın düşür. Bir tərəf islahatçı müsəlmanlar, digər tərəf mühafizəkar müsəlmanlar. Biri maarfilənmə adı ilə bu kimi halları dinə yamaq sayır, xurafat adlandırır, digər tərəf isə dəyər və gözəl ənənə olaraq qoruyub saxlamağı müqəddəs borc bilir. Hər iki tərəf müqəddəs kitablardan dəlillər gətirirlər. Amma həyatdakı dəlillər, ayələr heç kimin vecinə deyil sanki.

İndi bu yazını oxuyan biri haqlı olaraq sual edə bilər:
– Sən nə demək istəyirsən ki? Bəs hara müraciət edək? Oxuyaq, ya oxumayaq?

Mən isə cavabında bunu deyərdim:
– Həyatdakı nəfəs alan canlı ölülər oxudu dirildi və ağıllandı, qaldı qəbirdəkilər, eləmi?  Nə qədər istəyirsiniz oxuyun. Əsrlərdir oxuyursuz onsuz da. Nə faydası? Bununla müsəlmanlar nə qədər ağıllandı? Əksinə, sanki qəbirdəkilər ağıllanıb diriləri də yanlarına çağırırlar bir-bir. Ki,”ORDA DİRİ ÖLÜ OLMAQDANSA, BURDA ÖLÜB QALIN.  Görmürsüz ölənlərin sayı günbəgün necə artır? Vallahi, əgər həqiqətən onlar bizi eşidirlərsə də, məncə bizə bunu deyirlər: – Ay başına dönüm, sən oxuyub adam oldun, dirildin ki, mənə də oxudursan? Heç özün başa düşürsən orda nə deyilir? Kimdir ölü, sən ya mən?

Bunu oxuyan yenə çaş-baş qalacaq. Yenə üzünü mənə tutub deyəcək:
–  Ay insan, indi sən deyirsən ölüyə Quran oxumayaq?

Mənim isə dərdim böyükdür:
– Oxudanlarla işim yoxdur, qoy işlərində olsunlar. Onların problemi dirilərlədir. Dirilərdən bir şey görmədilər, dirilikdən anlamadılar, dirilə bilmədilər. Ay müxalif olanlar! Ay islahatçı dindarlar! DirilmƏk lazımdır, dirilərden bəhs etmək lazımdır, diriltmək lazımdır ki, bəlkə əl çəkələr o yazıq ölülərdən, bəlkə onlar da dirilə…

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 22 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

PEYĞƏMBƏRLƏR – ECAZKARLAR KİMİ

Xüsusi

möcüzəpeğəmbərMöcüzədən danışanda çox vaxt Musa peyğəmbər haqqında rəvayətləri xatırlayırlar. Amma təxminən üç min illik tarixə malik rəvayətlərin həqiqiliyi şübhəlidir. Doğru olsa da, hər birini təbii hadisə kimi tamamilə izah etmək mümkündür. Lakin iş burasındadır ki, xalq kütlələrinin Musa peyğəmbəri ecazkar kimi tanıması ruhanilərin mənafeyinə uyğun gəldiyindən, adi hadisələri möcüzə kimi qələmə verirdilər.

Məlum olduğu kimi, peyğəmbərlikdən əvvəl Musa 40 il ərzində Sinay yarımadasında çöl, dağ və səhra şəraitində yaşamış, belə sərt mühitdə bədənin ehtiyaclarını ödəyib, həyatını mühafizə etməyi yerli əhalidən öyrənmişdi. Peyğəmbər olduqdan sonra Misirdə oturaq həyata öyrəşmiş öz xalqını həmin yerlərdən keçirərkən, bildiklərini nümayiş etdirdikdə, xalq bunları möcüzə hesab etmişdir. Məsələn Tövratda nəql olunur ki, susuz dağ ətəyində Musa peyğəmbər əsasını qayaya vurmuş və oradan bulaq suyu fışqırmışdır. Bu «möcüzənin» sirri bədəvilərə yaxşı məlumdur. Hətta quraqlıq dövrü uzun sürdükdə belə dağ ətəklərində nazik qum və əhəng təbəqələri altında yağış suyu toplanmış olur. Aydındır ki, 40 il ərzində Musa belə yerlərə yaxşı bələd ola bilmişdir.

İsraillilər səhrada aclıqdan əzab çəkərkən Musa peyğəmbər onlara vəd edir ki, Allah doyunca yemək göndərəcək. Doğrudan da, tezliklə qatar-qatar bildirçin uçub gəlir, sabahı gün isə hər yer doluya bənzər qar kimi ağ kürəciklərlə örtülmüş olur. Bunların dadı bal sürtülmüş çörəyi xatırladır. Bildirçinin ətindən yemiş xalq indi də «səma mannası» ilə dolanır.

bibliya əfsanələri«Bibliya rəvayətləri» kitabının müəllifi Zenon Kosidovski göstərir ki, Sinay yarımadasının müasir sakinləri bildirçinlərin uçub gəlməsinin möcüzə hesab edildiyini eşitsələr, xeyli təəccüblənərlər. Çünki yazda Afrikadan Avropaya uçan saysız-hesabsız bildirçinlər yolda yorulub, buralarda istirahət etmək üçün yerə enərkən yerlilər onları lap əllə tuturlar. Bədəvilər yulğun bitkisinin yazda şirintəhər maye ifraz edən bir növünü də yaxşı tanıyırlar. Həmin maye havada tez bərkiyib, doluya bənzəyən ağ kürəcik əmələ gətirir.burdan aydın olur ki, Musa bələd olduğu hadisələr barədə israillilərə xəbər verirmiş, onlar isə belə hesab edirmişlər ki, həmin hadisələri Musa peyğəmbər özü törədir. Bu, E.Rostanın «Şantekler» pyesindəki xoruzu xatırladır. Həmin xoruz müşahidə edir ki, hər dəfə o banlayanda gün doğur və belə qənaətə gəlir ki, günəşin çıxmasına səbəb onun banlamasıdır.

Rəvayətə görə, Musa peyğəmbər və qardaşı Harun qüdrətli Allahın onlara ecazkar qüvvə bəxş etdiyini sübut etmək üçün çomaqlarını fironun qabağına atmış və çomaqlar ilana çevrilmişdir. Amma fıron öz aqil və kahinlərini çağırdıqda onlar da bunu təkrar etmişlər. Sonra qardaşlar suyu qana çevirmiş, saysız-hesabsız quru qurbağasını meydana çıxarmışlar. Misir kahinləri də bütün bunları edə bilmişlər.

Musa peyğəmbərin həmin «möcüzələrinin sirləri müasir illüzionistlərə yaxşı bəllidir. 1930-cu ildə Orta Asiyada çıxış edən əfqan illüzionisti tamaşaçıların gətirdiyi ilanları əlində oynadaraq, onların onu çalmasma heç bir zərər çəkmədən dözürmüş. Sonra əlini ilanın bədəninə sürtüb, başının yanındakı bir nöqtəni sıxaraq, bərk silkələyirmiş. İlan uzanıb düzlənərək, katalepsiya vəziyyətinə düşürmüş, yəni sanki çomağa çevrilirmiş.

«İsa nəfəsi» ni də möcüzələrə aid edirlər. Guya İsa peyğəmbər nəfəsi ilə ölüləri dirildib, anadangəlmə korların gözünü açırmış. Burada həqiqəti əfsanədən ayırmaq lazımdır. Məsələn, İncilin özündə yazılmışdır ki, İsa sinaqoq rəisinin qızmı dirildərkən deyir: «Qız ölməmişdir, o yatıb». Deməli, söhbət katalepsiya və ya letargiya kimi tibbdə yaxşı məlum olan qeyri-adi dərəcədə dərin yuxu halından gedir. «İsa nəfəsi»nin qüdrətinə dair başqa rəvayətlərdə, şübhəsiz, bir qədər mübaliğəyə yol verilmişdir.

Tövratda və İncildə nəql edilən bu növ hadisələr təbii möcüzələr adı almışdır. Çünki savadsız adamlar gördükləri təbii hadisədən heyrətlənərək, özlərindən də təfərrüatlar əlavə edir və onu möcüzə dərəcəsinə çatdırırdılar.

İsa peyğəmbərin doğulması da möcüzə hesab edilir. Guya o, anası Məryəm bakirə ikən atasız doğulmuşdur və Allahın oğludur. Odur ki, özü də Allahdır. Bu gün biologiya ilə tanış olan hər bir məktəb uşağı yaxşı bilir ki, bu mümkün olmayan əfsanədir.

quran-vəhy-məhəmmədQuranın möcüzə olmasnı bununla əsaslandırırlar ki, guya Quran ayələri Məhəmmədin öz  sözləri  olmayıb,  bunları Allah öz mələklərindən biri olan Cəbrayıl vasitəsilə ona göndərirmiş. Əlbəttə, Məhəmməd peyğəmbər Quranın Allahdan nazil olması (endirilməsi) fikrini camaata aşılamasaydı, onları dediklərinə qulaq asmağa heç cür məcbur edə bilməzdi. Məlumdur ki, hələ gənc yaşlarından ağıllı və düşüncəli, hafizəli və gözüaçıq adam kimi tanınmış Məhəmməd ticarət məqsədilə o dövrün mədəniyyət mərkəzləri sayılan Şərq şəhərlərinə səyahət etmişdir. Bu səfərləri zamanı o, xristian və yəhudi dinlərinin nümayəndələri ilə görüşmüş, Tövratm və İncilin məzmununa bələd olmuşdur. Məsələn, hələ on iki yaşmda Məhəmməd əmisi Əbu Taliblə ilk səfərə çıxarkən, Bəsrə şəhərinin yaxınlığındakı monastırda Bahira adlı xristian rahibinin qonağı olmuşdur. Rahiblə söhbət və mükalimələr zamanı onun yürütdüyü mühakimələr Bahirəni heyran etmişdir. Sonralar Məhəmməd peyğəmbərin dünyagörüşünə arvadı Xədicənin əmisi oğlu Varaka (Vərəqə) böyük təsir göstərmişdir. Rəmmal olan Varaka Tövratın və İncilin ayrı-ayrı hissələrini ərəb dilində ilk dəfə tərcümə etmişdir.

Bir sözlə, bu tarixi faktdır ki, 40 yaşmda özünü peyğəmbər elan edən anda Məhəmməd artıq xristianlığın və iudaizmin əsasları ilə yaxşı tanış imiş. Quranda isə həmin dinlərin müqəddəs kitabları olan Tövrvtdan və İncildən sitatlar az deyildir.

İslam aləmində belə bir fikir geniş yayılmışdır ki, Məhəmməd peyğəmbər «ümmi», yəni savadsız imiş. Deməli, Quran onun öz yaradıcılıq məhsulu ola bilməzdi və Quran ayələrini Allah göndərmişdir. Əslində Məhəmməd peyğəmbərin savadsız olması heç də dəqiq müəyyən edilmiş həqiqət deyildir. Əksinə, bir sıra faktlar bu fikrə şübhə ilə yanaşmağa əsas verir.

Əvvələn, gənc yaşından ölkələri gəzən, artıq varlanmış, ağıllı, hafizəli və gözüaçıq bir şəxs axı necə olur ki, 28 hərfi öyrənə bilmir?!

İkincisi, Məhəmməd kasıb ailədə anadan olsa da, kiçik yaşda yetim qalıb, varlı əmisi Əbu Talibin evində böyümüşdür. Həmin əmisinin evində ki, onun oğlu, Məhəmməddən təxminən otuz yaş kiçik olan Əli «Nəhcül bəlağə» kimi hikmət və aforizm toplusu olan kitabın müəllifi, dövründə ən savadlı adamlardan olmuşdur. Bəs necə olub ki, eyni şəraitdə Məhəmməd kimi bir fərasətli uşaq savadsız qalıb?! Axı Məhəmməd peyğəmbərin də Qurandan başqa, hikmətlə dolu hədis və kəlamları vardır.

Üçüncüsü, Məhəmməd peyğəmbərin savadsız olması fikrini özünün qəsdən yayması da mümkündür ki, Quranın Allahdan nazil olmasına camaatı asanlıqla inandıra bilsin. Görünür, Məhəmmədin həmin siyasətdən xəbərsiz olan oğulluğu, rəvayətə görə, onun vəfatından sonra deyibmiş ki, atam heç də savadsız deyildir.

Digər tərəfdən, elə deyək ki, Məhəmməd peyğəmbər savadsız olub. Axı, qeyd edildiyi kimi, müxtəlif dinlərin məlumatlı şəxsləri ilə oturub-durmuş, hafızəli, ağıllı və istedadlı bir şəxs çox şey öyrənib, savadı olmasa da, bunları öz dünyagörüşünün və məntiqinin süzgəcindən keçirərək, öz mənafeyinə uyğun təfərrüat artırmaqla nəql edə bilər. Elə Məhəmməd peyğəmbər də bunu edib. Deməli, Quran Məhəmməd peyğəmbərin zəkasının məhsuludur. Quran ayələrini göydən endirilmiş hesab etmək Məhəmməd peyğəmbərin fəaliyyətini sanki qulağına Cəbrayılın pıçıldadığı sözləri ucadan söyləyən mikrafona bənzətmək deməkdir. Bu isə peyğəmbərin dühasına hörmətsizlikdir.

Beləliklə, peyğəmbərin fəaliyyətindəki xalq arasında möcüzə hesab edilən hadisələrin təhlili göstərir ki, bunların hamısı tamamilə real hadisələrdir və bunların şərhi üçün heç bir fövqəltəbiiliyə müraciət etməyə ehtiyac yoxdur.

Mənbə: Nicat Mikayılzadə “Fenomenlərin sirri”
Hazırladı: Şahanə Nuriyeva

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus