SOSİAL TABULAR

Sosial Tabular necə yaranır?

Gəlin bu fəlsəfi suala, sadə bir eksperimentlə cavab verək.
Təcrübə 1. Beş meymun olan bir qəfəsin tavanına banan asılır, tavana dırmaşmaq üçün bir pilləkən qoyulur. Tezliklə bir meymun banana qalxmaq üçün pilləkənə yaxınlaşır. O qalxmaq istəyincə, gözlənilmədən bütün meymunların üzərinə buzlu su tökülür. Meymunlar sakitləşəndə, digər biri banan almaq üçün yenidən çalışır, yenə də bütün meymunların üzərinə buzlu sü tökülür. Bir neçə təkrarlamadan sonra, şərti bir refleks formalaşır və meymunlar tavandakı bananlarla maraqlanmır.

Təcrübə 2. Bir neçə gün keçdikdən sonra, qəfəsdə bir meymun yeni bir meymun ilə əvəz edilir. Yeni meymun banan görür və təbii olaraq onu almaq istəyir. Ancaq bu cəhd qəfəsin köhnə komandası tərəfindən ciddi şəkildə bastırılır. Yaxşı döyülən newcomer tavanda olan banana toxunmağa icazə olmadığını anlayır, və yenidən cəhd etsə, ciddi cəzalandırılacağını bilir. Bu mərhələdə sudan istifadə edilmədiyini nəzərə alaq!

Təcrübə 3. Bütün beş meymun yenisi ilə əvəz olunana qədər Təcrübə 2 təkrar edilir (su tökmədən). Ancaq yeni gələnlərə artıq bir səbəbə görə bir banan toxunulmayacağına öyrədilmişdir. Və sudan xəbərsiz meymunlar əlavə yeni, altıncı, təsiri gözlənilən idi: newcomer dərhal bir banan üçün pilləkənləri fəthi zamanı, o, yaxınları tərəfindən döyülür. Çünki bananlara toxuna bilməzsiniz. Bütün orijinal meymunları əvəz etdikdən sonra qalan meymunların heç biri soyuq suya səpilməmişdir. Buna baxmayaraq, onların heç biri banan almaq üçün pilləkənə qalxmadılar. Hər dəfə yeni bir meymun nərdivana yaxınlaşmağa çalışdıqda, dayandırıldı. Onu məğlub edən bir çox meymun isə niyə bu nərdivana dırmaşmağa icazə verilmədiyini və niyə yeni bir meymunu döydüyünü bilmirdi. Onu yalnız döyürdülər, çünki icazə yox idi, olmazdı. Səbəb? Olmaz!

Mənim fikrimcə, bu təcrübə cəmiyyətimizə xas olan bir çox təbiətin gözəl göstəricisidir! Əgər düşünsəniz, cəmiyyətimizin normalarından bir çoxu köhnəlmiş görünür. Xüsusilə fərqli bir mədəniyyətə sahib bir ölkəyə gəldiyində gözünüzü tutur və həyat tərzinə “təzə bir görünüş” ilə baxırsınız. İnsanların uşaqlıqdan şuuraltına yeridilən tabuları ilə bağlı mübahisə etmək mümkün deyil. Bu təcrübənin ikinci maraqlı nəticəsi – tabu yalnız insanlara deyil, heyvanlara da (ən azı, meymunlara) xasdır. Təcrübələrin şərtlərini diqqətlə araşdırdıqdan sonra, təsadüfən baş verə biləcək bir şey olmadığını görürük. Və bu təcrübəni ilk dəfə oxuduqdan sonra, zoologlardan bənzər xəbərləri izləyirəm. Əlbəttə bu təcrübəni mütəfəkkirlərin sosioloqların bir çox suallarına cavab verən mükəmməl bir numunə hesab edirəm.

Mənbə: http://ruskolan.com/liter/kritika/taboo.htm
Hazırladı: Leyla İsgəndərova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 7 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

One comment

  1. salam.mence yeniliklere achiq olnaliyiq.Tebiiki butun yenilikleri nezerde tutmuram.Meselen marsqli keshfler ve faydali meslehetlere hansilaki artiq bir neche defe yoxlanilib faydali oldugu tesdiq olunub.Duzdu bizim beynimize bu ferqli tesir ede biler.Men neche yashli insanam inei nece bunu edim?camaat ne deyer?shukurAllahaki bizim cemiyyetde camaat qinagi movcuddur..Fikrimce bu camaat qinagi olmasa(camaat ne deyer) chox cherin olar durum…Eslinde bir zamanlar eseb kechirirdim niye bu insan aile qurur cammati fikirleshir,peshe sechir camaati fikirleshir,ozunu mecbur edir sevmediyi peshe uzre oxuyur camaati fikirleshir…
    Ancaq vetennen qiraqda qalanda bunlari yavash yvash anlamaga bashladim,chunki biz ozumuzchun yashaya bilmirik yeni men dushunumki kim ne deyir desin evlenmeyecem ve ya kim mece baxir baxsin men polis olacam…ozleri uchun yashayan olkelrinde durumu yaxshi deyil.Cemiyyet qinagi olmadigi uchun ne isteseler hards nece isteseler edirler.
    Fikrimce elmi yeniliklere ve keshflere achiq olmaliyiq.Ancaq hansiki bizim memtalitetdir bunu unutmamali hetds qorumaliyiq…Chunki bu bizim deyerlerimizdir.Biz Azerbaycanliyiq ve ya turkuk ve ya kurduk…her milletin ve bolgenin mentaliteti var ve gozel xususiyyetler qorunmalidirki biz ozumuzden ve geleceyimizden xoshhal olaq insheAllah….

Bir cavab yazın