İNSANDA ƏTALƏT HALI NƏDİR ?

Xüsusi

Xalq arasında daha çox tənbəllik olaraq bilinən, hətta lüğətdə belə, tənbəllik, işsiz qalma mənalarında olan ətalət, bilinənin əksinə, tənbəlliyi içində barındıran, lakin tənbəllikdən fərqli bir vəziyyətdir. Təəssüf ki, bu yalnış tərif, ətalətin yalnış anlaşılmasına və bilinmədiyi üçün də doğru çözümə gedilə bilməməsinə yol açır. Yaxşı bəs ətalət nədir?

Ətalətin kəlmə anlamı, passivlik halıdır. Hər hansı bir hərəkətə qarşı bir çox səbəbə bağlı olaraq müqavimət göstərmə vəziyyətidir. İnsanın,  nəyi istədiyini və buna çatmaq üçün nələr edə biləcəyini bildiyi halda, hərəkətə keçməməsi, içində var olan potensialını, bacarıqlarını istifadə etməməsi, yəni etməli olduğu şeyi bildiyi halda etməməsi, onun ətalət halında yaşadığının göstəricisidir. İstəksizlik, yorğunluq, depressiya, tənbəllik kimi vəziyyətlərin bir arada yaşandığı bir növ psixoloji xərçəng olaraq adlandırılan ətalət, gizlincə gəlir və fərq edilmədiyi zaman bütün bədəni və ruhu ələ keçirir. Ən tipik əlamətləri: tənbəllik, təxirə salmaq, tükənmişlik sendromu, bezginlik, bəhanəçilik, istəksizlik kimi passivlik hallarıdır.

Ətalətin yaranmasını anlatan məşhur bir hekayə var. Bu, çox insan tərəfindən bilinən, suya atılan qurbağanın hekayəsidir ki, hətta elmi bir təcrübədir. Qurbağa öncə  isti su ilə dolu olan qaba atılır və o dəqiqə də canını qurtarmaq üçün qabdan bayıra tullanır. Sonra, qurbağa təkrar olaraq su dolu bir qaba atılır, lakin bu dəfə suyun istiliyi noraml səviyyədədir və qurbağa da halından məmnundur. Bu əsnada, qab odun üstünə qoyulur və su yavaş-yavaş isinir. Bunun nəticəsində müşahidə olunan isə budur ki, halından məmnun olmağın verdiyi rahatlıqla, qurbağa  suyun istiliyinin artdığını hiss etməyib. Bu, ətalətli halda yaşayan insanların vəziyyətinə bir nümunədir. Ətalət insanın həyatına gizli bir şəkildə girir və özünü fərq etdirmədən insanı ələ keçirir.

Ətalət, insanın həyatında iki cür olur : İnsanın ruhunu ələ keçirən psixoloji ətalət və bədənini ələ keçirən fizioloji ətalət.

Psixoloji ətalət, bir çox psixoloji faktorlara bağlı olaraq ortaya çıxan və depressif ruh halını artıran ətalət halıdır. Fiziki ətalət isə, bədəndəki hərəkətlərin yavaşlığıdır. Son dönəmlərdə artan oturaq masa işləri  bu ətaləti daha da yaymaqdadır. Bu iki ətalət biçimi bir-birinə bağlı və biri digərinə yol açan bir döngü biçimindədir. Fiziki ətalət psixoloji ətalətə çevrilə bildiyi kimi, psixoloji ətalət də fiziki ətalətə çevrilə bilər.

Psixofizioloji  bir vəziyyət olan ətalət, bir çox səbəbə bağlı osla da, başlıca səbəbləri bunlardır:

1) Məqsədsizlik: Həyat məqsədinin nə olduğunu bilməməkdən, özünə bir yol, bir yön seçə bilməməkdən qaynaqlanan və nəticədə ətalətə aparan vəziyyətdir.

2) Mükəmməlliyyətçilik: Edilən hər şeyin mükəmməl olmalı olduğu inancına söykənən mükəmməlliyyətçiliyin verdiyi qatılıq və heç bir şeyin istədiyi kimi olmamasından qaynaqlanan stres nəticəsində ətalətə aparan xarakter biçimidir.

3) Pulsuzluq: Etmək istədiyi şeylərin müəyyən bir sərmayə tələb etməsi və özündə bu sərmayənin olmamasının verdiyi çarəsizlik nəticəsində ətalətə aparan bir vəziyyətdir.

4) Mənfi duyğular və düşüncələr: Temperament olaraq neqativ baxış bucağına sahib olan fərdlər və bu baxış bucağının verdiyi mənfi duyğular ilə özünü sabotaj edər və nəticədə ətalətin yaranmasına zəmin hazırlayar.

5) Passiv müqavimət: Etməyi istəmədiyi bir şeyi etməkdə çətinlik çəkən inanların öz içində göstərdiyi inad və müqavimətin ətalət yaratmasıdır.

6) Öyrənilmiş çarəsizlik: Hədəfinə çatmaq üçün önünə çıxan əngəlləri aşmağa çalışan və hər dəfəsində uğursuzuqla qarşılaşan  insanın, bacaracağına dair inancını itirib ümüdsüzlüyə qapılması nəticəsində bir şey etmək istəməməsindən qaynaqlanan vəziyyətdir.

7) Daxili qaşıdurmalar: Fərd, etməli olduğu işi öz dəyərlərinə, şəxsiyyətinə uyğun hesab etmir, lakin məcburiyyətdən dolayı edirsə, bu vəziyyət insanda daxili qarşıdurma yaradaraq bir müqavimət ortaya çıxarır. Bu müqavimət zamanla ətalətə çevrilir.

8) Doğru öncəlik müəyyən edə bilməmək: Potensialından çox özünə iş yükləmə, intensivlik və gün içində çıxan təcili işlərin, önəmli işlərin yerini alması səbəbiylə yaranan stres ətalətə çevrilir.

Göstərilən bu başlıca səbəblər xaricində də bir çox səbəbə bağlı olaraq ortaya çıxan ətalət, fərqinə varılıb çözümünə gedilmədiyi təqdirdə, insanı günü-gündən ruhi pozulmalara aparan təhlükəli bir həyat tərzidir.

Mənbə: www.bilgiustam.com
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

“BƏDƏN DİLİ” KİTABINDAN BİR HİSSƏ

Xüsusi

 

bədən diliKələk gəlmək və həqiqi hislərimizi gizlətmək üçün bədənimizin ən çox istifadə etdiyimiz hissəsi üzümüz olsa da, qarşısındakı insanın bədən dilini oxumağa çalışanlar adətən öz müşahidələrinə təpədən (üzdən) başlayıb aşağı doğru enməyə meyillidirlər. Mənim məsləhət görəcəyim üsul isə tam əksinə olacaq. Bu günə qədər FTB üçün minlərlə görüş keçirmiş insan kimi əvvəlcə şübhəlinin ayaq və qıçlarına diqqət etməyi, sonra müşahidələri yuxarı doğru qaldıraraq üzdə sonlandırmağı məsləhət görürəm. Əgər söhbət dürüstlükdən gedirsə, ayaqlardan yuxarıya qalxdıqca bu xüsusiyyət azalır. Təəssüf ki, son altmış ildə istintaq üsullarında və insanları oxuma cəhdlərində əsas diqqət üzə yönəlib. Bir çox agent istintaqa çəkilən insanların ayaq və qıçlarını masanın altında gizlətməsinə imkan verərək problemi daha da dolaşdırmış, bədən dilini oxumağı daha da qəlizləşdirmişlər.

Əgər bir az düşünsəniz üz ifadələrimizin aldadıcı təbiətini aşkar edə bilərsiniz. Üzümüzlə yalan söyləyərik, çünki uşaqlıqdan bəri bizə bunu öyrədiblər. Qarşımıza qoyulan yeməyə müsbət reaksiya verməyəndə “üzünü bu hala qoy-ma”, yaxud “Sifətini düzəlt” deyərək bizi sıxışdırıblar. “Əmin uşaqları gələndə ən azından sevinmiş kimi görünə bilərsən”, dedikləri üçün zorla da olsa gülümsəməyi öyrənmisiniz. Valideyn və cəmiyyətin bizdən tələb etdiyi sosial ahəngin təmin olunması üçün üzümüzdən istifadə edərək həqiqi hislərimizi gizlətməyimiz, insanları aldatmağımız və yalan söyləmiyimiz vacibdir. Yəni, bu məsələdə yaxşı olmamağımız təəccüblü sayılmamalıdır. Yaşımız irəlilədikcə bu işdə o qədər mahirləşirik ki, çıxıb getməyini istədiyimiz insanlara hiss etdiklərimizin əksinə olaraq üzümüzə təbəssüm maskası taxaraq baxır, bunun sayəsində qohumlarımızla bir yerdə olmaqdan məmnun görürük.

b'd'n diliBu barədə bir düşünün. Üz ifadələrimizi nəzarətdə sax-laya bilməsəydik, “poker üzü” termini hansı mənanı daşıyardı? “Məclis üzü” maskasını necə taxmaq lazım gəldiyini bilirik, ancaq aramızda çox az adam tapılar ki, başqaları bir yana, öz ayaq və qıç hərəkətlərinə maraq göstərsin. Təlaş, stress, qorxu, həyəcan, ehtiyatlılıq, sıxıntı, tələskənlik, xoşbəxtlik, nəşə, kədər utancaqlıq, naz, təvazökarlıq, qəribəlik, arxayınlıq, itaət, qanı qaralmaq, ətalət, rol oynamaq, nəfsinə qul olma və ya qəzəb –bütün bunlar ayaq və qıç davranışları ilə müəyyən edilə bilər. Sevgililərin ayaqlarını mənalı bir şə-kildə bir-birinə toxundurması, yad adamların qabağında uşağın utancaq ayaq hərəkətləri, qəzəbli adamın duruşu, doğum evindəki arvadını gözləyən ərin əsəbi yerişi – bütün bu davranışların hamısı hislərimizə işarə edir, eyni zamanda da oxuna bilər.
Ətrafımızdakı dünyanı aydınlaşdırmaq və başqalarının davranışlarını doğru şəkildə izah etmək istəyirsinizsə, düzgün informasiya ötürən ayaqları diqqətlə müşahidə edin.

Mənbə:  Kitabevim.az
Hazırladı: Asifə Əfəndi

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Naz Ramizqızı

Fitret.az yazarı. Tələbə.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebook

ÖYRƏNİLMİŞ ÇARƏSİZLİK

“Bir şeyin imkansız olduğuna inansanız, ağlınız bunun niyə imkansız olduğunu sizə isbat etmək üçün çalışmağa başlayacaq. Amma bir şeyi edə biləcəyinizə inandığınızda, həqiqətən inandığınızda, ağlınız etmək üçün çarələr axtarmaqda sizə yardım etmək üçün çalışmağa başlayacaq.”
Dr. David. J. Schwartz

Öz boyundan dəfələrcə yüksəyə tullanma sayəsində rekord göstərici birələrə aiddi. Onlar boylarından 100 dəfə çox hündürlüyə tullana bilirlər. Bir insanın bu göstəricini təsdiqləməsi ücün 200 metr hündürlüyə tullanması lazımdır. Ən maraqlısı da odur ki, onlar bunu 78 saat dayanmadan davam etdirirlər.Birələr üzərində belə bir təcrübə aparılıb:
Bir gün birələri isidilmiş sacın üzərinə qoyurlar. Bu halda dayanmadan tullanan birələrin tullanma hündürlükləri 60 sm təşkil edir. Sonra birələri 30 sm hündürlükdə olan şüşə qaba qoyur və qapağını örtürlər. Tullandıqca başı şüşəyə dəyən birələr 29 sm hündürlükdə tullanmağa başlayırlar. Bir müddət belə saxladıqdan sonra qapağı götürürlər, qabı açıq səkildə isitməyə başlayırlar. Lakin birələr tullandıqları halda heç cür qabdan çıxa bilmirlər. Çünki artiq 29 sm hündürlüyə tullanacaqlarını qəbullanmışlar.
öyrənilmiş çarəsilik, şüşə tavan sindiromuBu hadisəni insanlara da şamil etmək olar. Qarşılaşdığımız əngəllər və müvəffəqiyyətsizliklər insanı ümidsizliyə sövq edir. Bacarmayacağına inandırır. Bütün bunlar isə özlüyündə qabiliyyətləri koraldır, zənn edirsən ki, artıq heç nə bacarmırsan.

Bu sınaq canlıların bacara bilməyəcəklərini necə öyrəndiklərini göstərir. Bu birələrin yaşadıqlarına “şüşə tavan sindromu” deyilir. Psixologiyada “şüsə tavan sindromuna” “öyrənilmiş çarəsizlik” də deyilir. Öyrənilmiş çarəsizlikdə, məğlub olduğuna uzun müddət inansan,  məğlub olma gerçəkləşir. Öyrənilmiş çarəsizlik içərisində olmaq insanı ətalət halına salır.

Ətaləti yaradan inanc və düşüncələr bunlardır:

Dəyişməzlik inancı : “Belə gəlib, belə də gedəcək”;
Təsirsizlik inancı : “Bu işə yaramaz ki”;
Gərəksizlik inancı: “Etsəm nə dəyişəcək ki?”;
Yararsızlıq inancı: “Bunu etməmin heç bir faydası olmaz”;
Gecikdirmə inancı: “Bunu daha sonra edərəm”;
Nəzarətsizlik inancı: “Bunu etmək mənim əlimdə deyil ki”;
Yetərsizlik inancı: “Mən kiməm ki, bunu edim”;
Mükəmməliyətçilik inancı: “Ən yaxşısını edə biləcək səviyyəyə çatana qədər heç bir şey etməməliyəm”;
Müvəffəqiyyətsizlik gözləntisi: “Bu iş mənlik deyil, özümü biabır edərəm”;

Yaşanan uğursuzluqlar bizə üç şeyi unutdurur:
– Daha böyük xəyallar qura bilməyi ;
-Təkrar sınama cəsarətini ;
– Daha artığını bacara biləcəyimizə olan özgüvəni ;
öyrənilmiş çarəsilik, şüşə tavan sindiromuİnsan özünə bir sərhəd müəyyənləşdirmişsə, o sərhəddə qədər çalışır və ondan sonrasının ola biləcəyini düşünmür belə. Bu sindrom insanda yetərsizlik duyğusu yaradır. Bu insanın ola biləcəyinə inandığı ən üst nöqtə onun şüşə tavanıdır. Şüşə tavanınız xəyallarınızın tavan yüksəkliyini göstərir. İnsan inandığına bərabərdir. Edə biləcəyini düşündüyü qədərdir.
Bu sindrom təkcə zehni olaraq təsir etmir. Stress həm də fiziki bədənə təsir göstərir. Yorğunluq, halsızlıq, çəkı itkisi və ya əksinə həddən artıq çəki alma, həzm sisteminin pozulması və s.  baş verir. Beyin düzgün çalışmadığı üçün bu digər orqanlara da təsirsiz ötüşmür.
Öyrənilmiş çarəsizlik və ətalətdən qurtulmanın başlıca yolu fərqində olmaq, hərəkətə keçmək və özgüvəni yenidən qazanmaqdır.

Hazırladı: Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 24 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı