NECƏ XİLAS EDƏK?

Ushaq10Həyatda problem və bəla deyilən tərzi özündə əks etdirən çoxlu fərdlər və ailələr görürük. Bəzən özümüz və ailəmiz də bunları yaşayırıq. Fərqində olsaq bütün bunların nə qədər acınacaqlı və yolxucu olduğunu görərik. Hər bu cür prosesin, görüntünün arxasında böyük səsəblər, araşdırmalı tarixçələr yatır. Tanış olduqca dəhşətə gəlməmək olmur.
Uzun zamandır kimsəsiz uşaqlar və onların “ailələri”, ehtiyaclı və problemli ailələrlə təmasda olduqca, əslində onların özlərində böyük problemlərin olduğunun şahidi oluruq. Hətta yardım eləmək istədiyin anlarda belə təkrar özlərinə və sənə problemlər çıxarırlar. Təhlükə ilə üz-üzə qalacaq çıxılmaz vəziyyətlərə qədər…
Vaz keçmərik, imtina edəsi də deyilik. Amma nəticə etibarı ilə iş içindən iş çıxır, hər bir xırda problem səni daha böyüyünə götürür. Biz kiməsə qida və geyim təşkil edə bilərik, bir iki nəfərə iş tapa bilərik, bir neçəsinə maddi yardım da edə bilərik. Ama kütləvi üşaq avaraçılığı, yeniyətmələr üzərindən qurulmuş əxlaqsızlıq və narkomaniya, gənclərin qeyri-rəsmi ailə faktları, məsuliyyətsiz doğuşlar, gənclərdə “pristupnı mir” sevdası və s. bu kimi problemlərin həlli qida və paltar, pul və yardım üzərindən həll olunmur demək olar ki. İnandırım ki, çox duyğusal yanaşsaq adamın özü itib batar bu problemlər içində.
Bəs nə edək, necə edək?!
Bir ayə bu mövzu ətrafında məni çox düşündürür:

Sizə üz verən hər bir müsibət öz əllərinizlə qazandığınız günahların ucbatındandır! Allah çoxunu əfv edər. 42/30

beyoglu-zabita-ekiplerinden-suriyeli-dilenci-6160066_5203_oÖz xətaları, əlləri ilə işlədikləri…
Nə edək, bu ayənin mətnini əzbərləyib bir az da biz qınayaq mı onları? Özünüz etmisiz, çəkin cəzanızı mı deyək?
Yox, ayə həm də Allah əfv edər deyir. Bu əfv, elə həyat içi doğru insanların, faydalı olmağı özünə rəhbər edənlərin əli ilə reallaşır. Allahın bağışlanmaşı insanlar arasında sevgi və barışın bərqərar olması və pisliklərdən çəkinməklə təzahür edir.
Yenə sual doğur:
Bağışladıq, indi də sadəcə kənardan seyr edək mi? Axı günahkar özləridir.
Yox, bağışlamaq, sadəcə vaz keçmək deyil. Ona sevgındən, şəvqətindən bağışlayacaqsan. Ədalət və güvəncindən bağışlayacaqsan. Çünki bunların hamısını Allah bağışlayıb bizə.
Bəli, təyinatımızı dəyişəcək bu ayə. Əvvəlcə acıyaraq yaxınlaşmış, gördüklərimizi tezbazar həll etmək üçün davranmışdıq. Sevgimizi də bu yolda istifadə etmişdik. Gözəl! Amma bu heç nəyi dəyişmir nədənsə. Təyinatı necə dəyişək bəs?
Ayəyə diqqət edək. Quran diqqətimizi ayənin açar kəliməsi olan “günah”a çəkir. Demək bizim işimiz günahkarla deyil, günahla olacaq, subyektlə deyil, obyektlə olacaq. Günaha vurmağa çalışacayıq. Günahlar və onları törədən səbəbləri aradan qaldırmağa çalışacağıq. Özümüzə çəki düzən verməliyik. Təzahürlər və simvolları yox,mənəviiyat və anlamları xilas etdilər. Bunların xilası günahların aradan qalxmasına və insanların doğru şüurlanmasına xidmət edər. Digərləri də bu doğru cəmiyyətə və sistemə şərtlənər. Bu xilasla hər şeyi dəyişmək olar.

Kəssə hər kim tökülən qan izini,
Qurtaran dahi odur yer üzünü.
Hüseyn Cavid

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ƏXLAQİ İNKİŞAF – DƏYİŞİM.

Jan Piajeyə görə əxlaq inkişafı:

1. Xarici qaydalara bağlılıq dövrü (6-12 yaş): Uşaq qaydaların dəyişməzliyinə inanar. Mühakimə, yalnız məhdud olaraq müşahidə gerçəklərə söykənəndir və qayda pozulmasının cəza , avtomatik olaraq verilməlidir. Davranışın gerisindəki səbəblər nəzərə alınmaz.
2. Əxlaqi muxtariyyət dövrü: Qaydaların insanlar tərəfindən yaradıldığı və lazım olduğunda dəyişdirilə şüuruna çatar. Cəza, qaydalar pozuntu edildiyində avtomatik olaraq verilməz, pozuntu edilmə səbəbləri də əhəmiyyətlidir. Qaydaları pozanın niyyətləri və içində olduqları hallar da nəzərə alınır.

Laurens Kölberqə görə əxlaq inkişafı:

1. Cəza və itaət: Ənənə əvvəli dönəmdir. Qaydalara cəzalandırılmamaq üçün boyun əyilər, qaydaların doğruluğu əhəmiyyətsizdir.
2. Vasitəli əlaqə: Ənənə əvvəli dövrdür. Digər insanların da ehtiyacları fərq edilər, ancaq birinci planda özləri vardır.

3. Fərdlərarası uyğunlaşma : Ənənəvi dövrdür. Fərd xarici dünyaya və öz xaricindəki hadisələrə öz xaricindəki bir dünyagörüşündən yaxınlaşmağa başlayır. Artıq cəza almamaq yerinə başqalarını xoşbəxt etmək üçün də davranılır .
4. Hüquq və Düzən: Ənənəvi dövrdür. Əxlaqi davranış ətrafdakı əhəmiyyətli kəslərin gözləməsinə görə deyil, cəmiyyətin qanunlarına və normalarına görə formalaşır.
5. Sosial sözləşmə: Ənənə sonrası dövrdür. Ümumiyyətlə ictimai normlarla dəyərlərə uyulur.İnsani dəyərlərlə zidd düşən qanuni tənzimləmələr dindirilir . Bunları rədd edə bilər. Qanunları demokratik dəyişməsini müdafiə edər.
6. Universal Əxlaq: Ənənə sonrası dövrdür. Adam əxlaq qanunlarını özü meydana gətirər. Bu prinsipləri pozan qanunlara uyğun gəlməz. Ədalət qanunun üstündədir. Fərdin hüquqlarına hörmət əsasdır.

Nəticə olaraq əxlaqın cəmiyyətin köklərindən biri olduğunu ancaq fərdi azadlıqlara qəsd edə bildiyini söyləməliyik. Zaman və məkana görə çox dəyişik əxlaq anlayışları ola bildiyi kimi, əxlaqsızlıq anlayışı bundan tamam ayrı bir şəkildə araşdırılmalıdır . Bundan 400 il əvvəl köləliyə qarşı çıxmaq əxlaqsızlıq idisə, bu gün tam tərsi əxlaqsızlıqdır.

Sitat:

“Dünyanın əxlaqsız deyə adlandırdığı kitablar dünyaya öz utancını göstərənlərdir.” Oskar Vayld

Öldürmək qadağandır, bu səbəbdən bütün qatillər cəzalandırılır; təbii ki, kütlə halında və trampet səsləri ilə öldürmədikləri müddətcə.Volter

Həddindən artıq əxlaqlı olmayın. Həyat boyunca özünüzü aldatmaq məcburiyyətində qala bilərsiniz. Əxlaqdan yuxarısını  hədəfləyin. Yalnız yaxşı olmayın, yaxşı bir şeylər edin.”  Henri Devid Toro

Əxlaq mövzusunda inandığım qanun budur; bir şeyi etdikdən sonra özünü yaxşı hiss edirsənsə o əxlaqi, əgər özünü pis hiss edirsənsə o qeyri əxlaqıdır.Ernest Heminquey

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ƏXLAQ

images (1)Əxlaq, aktual mənada cəmiyyət içində fərdlərin uyğun gəldikləri davranış formaları və qaydalardır. Tərəfsiz və ümumi bir ifadəylə yaxşı və pis arasında niyyət, qərar və fəaliyyət fərqliliyidir. İkinci məna daha ümumi keçər . Xalq arasında əxlaq, doğru və haqlı olan məcburi davranış formasıdır. Ümumi bir görüş olaraq baxıldığında isə “üzərində uzlaşılan fərdlər arası qaydalar” mənasındadır. Əxlaqın fəlsəfi olaraq sorğulanmasında daha çox “etika” adı istifadə edilir. Aristotel ilə inkişaf edən  “etika”, daha çox ümumi mühakiməyə  varan sistemli əxlaq anlayışı kimi başa düşülür. Əxlaq isə fərdlərin doğru və səhv qəbulunu təsvir etmək  üçün istifadə edilmişdir. Türkcədə ikisinə də əxlaq qarşılığı verilmişdir.

Əxlaq-termin olaraq:
1. Müəyyən bir dövrdə müəyyən insan topluluqlarınca mənimsənmiş olan, fərdlərin bir-birləriylə əlaqələrini təşkil edən etik davranış qaydalarının, qanunlarının, prinsiplərinin toplumu. Müxtəlif cəmiyyətlərdə və çağlarda əhatəsi və məzmunu dəyişən əxlaqi dəyərlər sahəsi.
2. Bir adam ya da bir insan ifadəsi ilə  mənimsənən hərəkət və qaydaların toplumu.
3. Əxlaqi olan şeylərlə əlaqəsi olan bir görüşlər sistemi (tək adamın, bir ulusun, bir cəmiyyətin, bir çağın).
4. Fəlsəfənin bir budağı olaraq:
a) Əxlaq üzərinə konseptual təlimlər. b) İnsanların fərdi və ictimai həyatdakı əxlaqi hərəkətlərinə bağlı problemləri araşdıran fəlsəfə təlimləri.

Qavramsal lüğətdə:
Ərəb: əxlaq “yaradılış, xasiyyətlər” kökündən gəlir. Bəzən yaxşılıq, ya da düzgünlük sözləriylə yoldaş mənada istifadə olunur. Cəmiyyətin xoş gördüyü davranış formalarıdır. Əxlaqi olan “insanların qarşı çıxmadığı” dır deyilə bilər. Əxlaqsızlıq isə bunun tam tərsidir. Hadisə anındakı fərziyyələrə əks davranışdır. Ümumiyyətlə fəlsəfə, din, cəmiyyətin birləşdiyi bir mülahizə vardır. “Qızıl qayda” adıyla bilinən bir qanun “əxlaqi davranış” ın özünü sərgiləyər . “Özünə davranılmasını istədiyin kimi davran” Bu, Immanuel Kantdan İsa peyğəmbərə qədər qəbul görmüş əxlaqi özdür.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus