DİQQƏT DEFİSİTİ VƏ HİPERAKTİVLİK SİNDROMU

Xüsusi

Diqqət defisiti və hiperaktivlik sindromu (DDHS)

Uşaqlar böyüklərə nisbətdə daha enerjili və hərəkətlidirlər. Aktivliyinə görə də hər bir uşaq digərindən fərqlənir. Lakin hiperaktivlik bu aktivlikdən tamamilə fərqli bir haldır. Valideynlər  əlamətləri dəqiq müəyyən etmədən övladlarını bu adla etiketləyirlər. Bəziləri hiperaktivliyi hətta sevinirmiş kimi, bəziləri bir qəbahət varmış kimi qəbul edir.
Bəs DDHS nədir?
Uşaqda həm nəzərə çarpacaq dərəcədə diqqət əksikliyi, həm normadan artıq hərəkətlilik, həm də impulsiv (düşünülməmiş) davranışlar özünü göstərirsə, bu sindromun olmasından şübhə etmək olar. Şübhələri əsaslandırmaq üçün öncə həkimə müraciət etmək lazımdır. Çünki bəzi hallarda hiperaktivlik beyində mikro dəyişikliklər, dofomin istehsalındakı problemlərlə bağlı ola bilir. Həkim diaqnozundan sonra isə müalicə ilə yanaşı psixoloqun da uşaqla iş aparması vacibdir.
Hiperaktivlik həmişə hərəkətliliklə müşahidə olunmur. Hiperaktivliyin üç tipi var:
-diqqət əksikliyinin öndə olduğu
-hiperaktivliyin öndə olduğu
-hər ikisinin bir arada olduğu
Əksər hallarda diqqət əksikliyi olub, hərəkətli olmayan uşaqların problemi arxa planda qalır.
Hiperaktivlərin ən sıx məşğuliyyəti televiziya izləmək, kompyuter və telefonlarda oyun oynamaqdır. Valideynlər məhz bunu əsas gətirərək bildirirlər ki, mənim övladım saatlarla cizgi filmi izləyir, onun diqqət problemi ola bilməz. Lakin bildirmək istəyirəm ki, TV və ya kompyuter izləyən zaman diqqətin aktiv şəkildə cəmlənməsinə ehtiyac olmur. Burada passiv diqqət üstünlük təşkil edir. Uşağın diqqət problemi isə məktəbə başlayarkən özünü büruzə verir.
Hiperaktivlik diaqnozu 6 yaşa qədər qoyulmalıdır.  Nə qədər erkən müdaxilə edilərsə, çətinliklər bir o qədər tez aradan qalxar.

 

Hiperaktiv uşaqların valideynləri nələri bilməlidirlər:

-Bu uşaqlar qaydaları, rituala çevrilmiş gündəlik işləri daha asan qəbul edirlər. Çalışmaq lazımdır ki, yemək, yatmaq, hansısa məşğələni həyata keçirmək vaxtı hər gün eyni saata təsadüf etsin.

-Hiperaktivlərin hədsiz hərəkətli olması, danışqan olması onlara qarşı valideynin aqressiv davranış göstərməsinə səbəb olur. Onlar çox zaman etdikləri səhvi anlayır, öz yaramazlıqlarından yorulurlar, lakin qarşısını ala bilmirlər. Buna görə onları yaxşı davranışlarına görə mükafatlandırmaq, sevgi göstərmək, anladığınızı hiss etdirmək müsbət nəticə verəcək. Çox tənqid olunan uşaqların özgüvəni zədələnir, davranışları isə daha da dözülməz olur.

-DDHS bir zəka problemi deyil. Lakin müdaxilə edilmədikdə ən zəkalı uşaq da məhz diqqət dağınıqlığı və hərəkətlilik səbəbindən yaşıdlarından geri qala bilər.
Bu zaman valideyn və müəllim yanaşması olduqca vacibdir. Davamlı tənqid edilmək, cəzalandırılmaq bu uşaqlara mənfi təsirdən başqa bir şey deyil.Onların qabiliyyətlərini ortaya çıxarmaq üçün həssas yanaşmağınız tövsiyə olunur.

– O uşaqlar ki, xoşbəxt mühitdə böyüyür, valideyn övladının yaxşı cəhətlərini, mənfi cəhətlərdən daha çox görür və qiymətləndirir, o ailələrdə uşaqlar sevimli, gülərüz olur. Belə olduqda ətrafdakılar uşağın hərəkətlərindən bezmir.

-Tünd xasiyyətli, aqressiv hiperaktivlər isə tutarlı, qaydaları olan ailədə böyümədiyini göstərir. Valideyn uşağı qaydalarla böyüdə bilmirsə, bu gün tətbiq etdiyi qaydanı sabah tutarlılıq göstərmədən, uşağın israrı ilə pozursa, belə uşaqlar inadkar , tərs davranışlar göstərir.

-Bu uşaqların, tərkibində qatqı maddələri olan qidalarla qidalanmasına şərait yaratmayın. Bu qidalar davranış pozuntularının artmasına səbəb olur.
-Çox zaman hiperaktivlərdə yuxu və qidalanma probleminə rast gəlinir. Yuxusuz qalmalarına, rejimsiz qidalanmalarına imkan verməyin;

-Onları digər yaşıdlarıyla müqayisə edərək rəqabətə məcbur etməyin;

– Onun özünə güvənməsinə şərait yaradın və yaşına uyğun davranın;

-Davranışları ilə bağlı mükafat və cəzalandırmanı ləngitmədən, dərhal tətbiq edin. Uğurlarını alqışlayın. Müsbət davranışlarını balla qiymətləndirərək, müəyyən etdiyiniz saya çatanda hədiyyə ala, gəzintiyə apara bilərsiniz.

-“Yox”, “Olmaz” sözlərindən mümkün qədər istifadə etməyin. Daha çox “Hə” deyin.

-Fiziki cəza verməyin. Sizdən qorxmasın, ona dəstək olduğunuzu hiss etsin. Başqalarının yanında pis cəhətlərindən danışıb, onu danlamayın.

-Telefon, kompüter, televizordan uzaq tutun.

-Uzun çalışmalar verməyin. Hətta oyunların da müddəti uzun olmasın. Tarşırıqların qısa müddətə bir-birini əvəz etməsinə çalışmaq lazımdır. Bu diqqətin yenidən mərkəzləşməsinə kömək edəcək.

Hiperaktivlərin özgüvənini artırmaq üçün nə etmək olar?

-Ona düşüncə və duyğularını ifadə etməsi üçün şərait yaradın: “Nə düşünürsən?”, “Necə hiss edirsən?”;
-Tez-tez söz haqqı verin;
-Danışarkən göz təması qurun, aktiv dinləməklə fikrinə dəyər verdiyinizi hiss etdirin, bununla onu cəsarətləndirin;
-Müsbət davranışlarını qiymətləndirin, uğursuzluqlarını böyütməyin;
-Yaşına uyğun tapşırıqlar verin və tapşırıqları yerinə yetirərkən təqdir edin;
-Onu qorxu və təşvişlərinə görə məzəmmət etməyin;
-Başqalarının yanında qüsurlarını üzünə vurmayın, həddən artıq tənqidçi olmaqdan və günahlandırmaqdan uzaq olun;
-Yanış davranışları ilə bağlı söhbətlər aparın və doğru olanları göstərin;
-Onu sevdiyinizi tez-tez söyləyin, ailənin vacib üzvü olduğunu hiss etdirin;
-Ondan gözləntiləriniz həddən artıq olmasın;

Müəllif:  Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 6 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

QİYAMƏT NƏ VAXT QOPACAQ?

Bütün dinlərin əsas problemi ondadır ki, Qiyamət qopmur. Qopmursa, onda deməli insanlıq inkişaf edir, zaman irəliləyir, dindən aralanma baş verir. Bu olanda da dini mətnlər köhnəlir, din aktuallığını itirib mövhumata çevirilir. Öz dövrünə aid olur. Məsələn Quranda, Bibliyada quldarlıq var, qulların hökmü barəsində deyilir. Ancaq bu gün quldarlıq yoxdur. Ancaq kriminal aləmdə insan alveri var ki, bu da kriminaldır. Deməli o ayələr köhnəlib.

Ya da cizyənin alınması. Bu gün dünya dəyişib. Cizyə-xərac kimi rüsumlar nə iqtisadi, nə də əxlaqi baxımdan məqsədə üygun deyil. Səmərəsizdir.

Zinaya görə cəzanın tətbiqi artıq ədalətsizdir. Çünki inkişaf getdikcə orta ərslərin yaşamı ortalıqdan çıxır, şəhərləşmə gedir, informasiya texnologiyaları işə düşür. Ona görə də qadınların kişilərlə təmasda olması adi hala çevirilir. Bu şəraitdə cəzanın tətbiq edilməsi ədalətsiz olur, çünki günahın səbəbi (şəhərləşmə, Ayfonlar, İnternet və s.) deyil, nəticəsi cəzalanır.

Getdikcə inkişaf davam edəcək və insanlar kosmosda yaşayacaqlar. Qiyamət qopmasa bu mütləq olacaq. Artıq Marsda yaşamanın layihələri var. Orda isə nə Kəbə, nə Mədinə olacaq. Heç qibləni də tapmaq olmayacaq. Dini qanunlar ümumiyyətlə işləməyəcək, çünki bu artıq başqa dünyadır.

Qiyamətin qopmasını hələ zərdüşdilər, sonra yəhudilər, xristianlar minilliklərlə gözlədilər. Ancaq olmadı. Müsəlmanlar da artıq 1400 ildən çox gözləyir, ancaq qopmur. Roma imperiyasındakı zülmlər, 2 dünya savaşları, atom bombasının atılması kimi dəhşətlər qiyamətə gətirmədi. Monqollar İslam aləminin darmadağın edəndə müsəlmanlar elə bildilər ki, dünyanın sonu gəlib. Ancaq gəlmədi. Dünya yenidən dirildi.

Qiyamətin qopması heç olmasa ona görə lazımdır ki, müsəlmanlar cənnətə girsinlər. Yoxsa minilliklərlə ibadət edən insanlar cənnətdə deyillər, ölüdürlər. Cənnətə girmək üçün yenə də Qiyamət olmalıdır. Belə çıxır ki, hələ də ibadətlərin, mömin həyatın mükafatı verilməmişdir. Minilliklər keçir, dindarlar isə cənnətdə deyillər. Nə vaxt olacaqları da bilinmir.

Bir maraqlı fikir də var bu barədə. Xristian ilahiyyatçısı Origen (3-cü yüzillik) bütün bunları düşünərək hesab edirdi ki, əslində Qiyamət yeni dünyanın yaranmasıdır. Yəni həyat tamam olmayacaq. Sadəcə bir dünyanın məhvi yeni dünyanın yaranmasına gətirir və bu da Qiyamətdir. Qiyamətlər çox olur. Hər dünyanın sonu və yeninin başlaması bir Qiyamətdir.

Deməli, Origenə görə Roma imperiyanın süqutu, monqolların hücumları, dünya savaşları köhnə dünyanın məhv olub yenisinin yaranmasıdır, bu da Qiyamətdir. İnsanlar Marsda yaşayandan sonra Yer məhv də ola bilər. Ancaq onda həyat Marsda və başqa planetlərdə davam edəcək. Bu da Qiyamətdir.

Bu gün biz elə Origenin qiyamətini müşahidə edirik, rəsmi dinin dediyi qiyaməti yox. Bəlkə o vəd olunan Qiyaməti doğrudan da məcaz kimi qəbul edib, dünyanın yenilənməsini nəzərdə tutaq? Bəlkə də. Nə üçün yox? Axı hələ ki biz bunu görürük.

Müəllif: Aydın Əlizadə

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 18 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

YALAN NƏDİR? İNSANLAR NİYƏ YALAN DANIŞIR?

 yalan nədirYalan, doğru olmadığı bilindiyi halda, məqsədli şəkildə deyilmiş səhv sözdür. Hər səhv söz yalan deyil.
Yalan: səhv və yanlış sözdən ayrı, aldatmanı ehtiva edən bir hərəkətdir. Qarşıdakını aldatmaq, məqsədli deyilmiş səhv ifadədir. Öz içində bir çox məna saxlayır. Yalan deyə nəzərdə tutulan bəzi mənalar: Pis niyyət, böyük yalan, uydurma, üstünü örtmək, şişirtmək, həqiqətləri saxlamaq, aldatmaq, ört-basdır etmək, xəyanət etmək, axmaqlıq, şişirtmə, yarım gerçək, dürüst yalan, yanıltma, patoloji yalan, yalan and, nəzakətli yalan , hiyləgər sözlər, ağ yalan.

İnsan niyə yalan söyləyər?

Zərər görmə, cəza, rədd edilmə, itkin qorxusu və özgəcil (başqalarını düşünən) məqsədli yalanlarımız var. Səbəblər də, yalan təriflər kimi çox müxtəlifdir. İlkin səbəb bir çarəmizin olmadığını düşünərək  “yalan, çarəsizliyin nəticəsidir” deyə bilərik. Kimsə asanlıqla yalana müraciət etmək istəməz. Çünki özünə də yalan danışılmasını istəməz. Yalan bir acizlik ehtiva edir, yalnız  zəif və çarəsizlik hiss edildiyi zaman yalana müraciət edilə bilər.

Lerner (1993) “Aldatma rəqsi” adlı kitabında, yalan danışma hərəkətini və onun növlərini ifadə etmək üçün istifadə edilən əllidən çox yalan deyiminin olduğunu ifadə etmişdir. Bu səbəbdən, bu cür müxtəlifliyə sahib olan yalanlar, çox saydakı funksiyası, kompleks təbiəti və məşhur istifadəsiylə əlaqədar olaraq kompleks bir tablo çəkməkdədir. Təbii olaraq, belə mürəkkəb bir cədvələ sahib olan yalanların sərhədlərinin çəkilməsi və müəyyənləşdirilməsi olduqca çətindir.

Sisella Bok (1978), yalanlarla əlaqədar kitabında, yalan və aldatmanın fərqli terminlər olduğunu irəli sürmüşdür. Birini qəsdən aldatdığımız zaman bizim inanmadığımız bir şeyə birini inandırmaq üçün ona yanıldıcı bir mesaj çatdırırıq. Bunu, mimikalar vasitəsilə saxlayaraq, hərəkətlərlə və ya hərəkətsiz, hətta səssiz qalma yolu ilə gerçəkləşdirə bilərik. Aldatmaq üçün istifadə edilən mesajın yalan olaraq qiymətləndirilməsi üçün onun şifahi, yazılı və ya simvollarla ifadə edilməsi lazımdır. Başqa sözlə, aldatmanın daha geniş bir kateqoriya olduğunu, yalanın isə aldatmanın yalnız bir istiqamətini ifadə etdiyini irəli sürür.

Ekman, insanların sözlərdən istifadə etmədən də yalan söyləyə biləcəklərini, məlumat gizləməyin də səhv məlumat vermə  qədər “yalan” qəbul edildiyini və bunların eyni məqsədə çatmaq üçün istifadə olunan müxtəlif yalan texnikaları olduğunu irəli sürməkdədir. Ekman, yalanı digər aldatma növlərindən ayıran iki meyar təyin etmişdir. Bu meyarın ilki, yalan söyləyən adamın niyyətidir. Yəni, yalan söyləyən adam istəyərək, şüurlu bir şəkildə qarşısındakı adama səhv məlumat verməyi seçmişdir. İkinci meyar isə, yalan deyilən adamın, özünə yalan deyildiyinin fərqində olmamasıdır.

Doğrular işə yarasaydı, yalan söyləməzdik.

Aydındır ki, yalanın bir funksiyası vardır. Amma, yalanların insana qazandırdıqları ilə insandan aldıqlarını müqayisə etdikdə əldə nə qalır? Yəni, yalan söyləmək, bir problemi müvəqqəti  həll edə bilər. Ancaq yalanın bizdən apardığı şeylər yoxdurmu? Bu problemin cavabı dünya görüşümüzün açıqlığına bağlıdır. Əgər yalanlarımızın dünyasında yaşayırıqsa, onun işə yarayıb yaramadığını görə bilmərik. Çünki özümüzü yalanların sehrinə alışdırmışıq. Əhəmiyyətli mövzularda yalan söyləməklə özümüzü yalanların alternativ dünyasına sövq etdik.

yalan-yalanın-mənşəyiYalan nədir? Yalanın mənşəyi.

Yalan təbiətin hər yerində vardır. Heyvanlar davamlı yalan söyləyər. Vəhşi həyat bir-birini aldatmaq üzərinə quruludur. Qorillaların işarə dili ilə yalan söylədiyi də görülmüşdür. Ov və ovçu arasında hücumda da yalan təbii hadisədir. Ancaq, mövzu insan olunca işlər dəyişir. Biz bir-birimizə güvəndiyimiz, bir-birimiz üçün çalışa bildiyimiz üçün insan olmuşduq. Yalan isə köhnədən qalma pis bir alışqanlıqdır. Ta qədimdən, bu davamlı pisliyi aradan qaldırmış, ailələr və cəmiyyətlər qurmuşuq. Mədəniyyətimiz,  bir-birimizə güvənib miras buraxdığımız məlumatlar üzərinə yüksəldi.

İnsan, 6 aylıqkən aldatma yolu ilə qazanmağa çalışır. Saxta ağlama və gülmə körpələrin əhəmiyyətli silahlarındandır. Uşaqlıqdan böyüklüyə doğru yalanlarda da azalma görərik. İnsanlıq tarixinin ən erkən dönəmlərində yalanlarla iş görməkdə idik. Lakin düşünmə və əməkdaşlıq qabiliyətimiz artdıqca bunu yalandan üz döndərdik. Hələ də insanlığın gənclik dönəmlərində olduğumuzu söyləyə bilərik. Çünki tamamilə üz döndərmədiyimiz yalanlara sahibik.

Ta qədimdən vəhşi həyatımızda yalanlar vardı. Sonralar bir-birimizə güvənərək həmrəyliyi kəşf etdik. Birlikdə daha yaxşı həyatlar sürdük. Sonra bu güvən o qədər artdı ki, bir neçə adama böyük səlahiyyətlər verərək təmsilçimiz etdik. Bir adam milyonları təmsil edib, onların yerinə hərəkət edirdi. Təbiətin gördüyü ən böyük güvən duyğularından biri idi. Ancaq bu insanlar yalandan nəsibini almışsa nə olacaqdı? Təəssüf ki, çoxumuz etibarlı olsaq da, bəzilərimiz insanların etibarını sui-itifadə etdi. Siyasət, ən böyük güvən əsərimiz idi ,amma istismar edildi. İndi özünü çox ağıllı sanan iqtidar ehtirasinda olan insanlar, yalanlar söyləyərək daha da çox güc yığır. Yalan əksəriyyət çoxluğu ilə azaldı, lakin yalançı bir adamın varlığı belə, cəmiyyətin etibarının azalmasına səbəb ola, hər kəsə təsir edə bilir. Bu da heç bir gücün tək əldə toplanmaması lazım olduğunu və minlərlə illik güvən duyğumuzun istismar edilə  biləcəyini göstərir.

yalanTəməl səhv budur: yalançılar aldatdıqları kimsə tərəfindən aldadılmamağı gözləyər.
Burada bir uyğunsuzluq olduğu ortadadır. Digərlərindən doğruluq gözləyib necə yalançı ola bilərik?
Əslində əhəmiyyətli sual: yalançı ola bilərikmi? Çünki, həyatda  hər təsirin əks təsiri var.  İnsanlara göstərdiyimiz müsbət üzün arxasında, yalnız bizim sahibi olduğumuz bir pisliklər vardır. Səhv olanı paylaşmayaraq, yalan söyləyərək, pis nəticələrini yalnız özümüz yaşamış oluruq. Yəni, yalan – ağrını içimizə həbs etməktən başqa bir anlama gəlmir.

Təbii, ağrını içəri həbs etmək bəzən yaxşı da ola bilər. Məsələn: Öz etdiklərimizin cəzasını çəkərək, onu paylaşmayıb nəticələrinə dözərək dərs çıxarmağa ümid edə bilərik. Kömək istəməyib tək başımıza mübarizə aparmağı istəyə bilərik. Ancaq başqasına zərər verəcək bir vəziyyəti öz içimizdə saxlamaq, bütün zərəri boynuna götürmək deməkdir. Təbii, hər mövzuda həqiqət açıqlanmalıdır, deyə bilmərik. Hər nə qədər Kant, “hər yerdə, hər zaman doğrunun deyilməsi lazımdır” desə də, hələ də yalanın içimizdə barındığına görə,  sadəcə, doğruluğu tövsiyyə edə bilərik.

Mənbə : http: www.dmy.info
Hazırladı : Fidan Eyvazzadə

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +26 (from 26 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

KİMDİR OĞRU?!

Kimdir oğru? Nədir şəriət?

Çörək oğurluğunun günahı hamımızdadır!

Bir yaşlı qadın bir dükandan çörək oğurlamaq istəyərkən tutulur və sonra həmin yaşlı qadının fotosu dükan sahibi tərəfindən çəkilərək marketin şəkil lövhəsinə vurulur. Doğrusu bu məsələyə üzüldüm. İlk növbədə yaşlı bir qadının marketdən oğurluq edəcək qədər bir durumda qalması hamımızın günahıdır. İkinci növbədə isə dükan sahibi tərəfindən bu cür “cəza” çox utancvericidir. Qadına bəraət vermirəm. İstənilən halda icazəsiz bir şey götürmək yaxşı hal deyil. Amma məsələ bu qədər bəsit də deyil. Bu olay üzərindən bir məsələyə toxunmaq istərdim. Məsələnin hər tərəfdən üzücü olduğunu nəzərə alaraq özümə belə bir sual verirəm:
– Kimdir oğru?

Əziz dostlar, gəlin bu məsələyə şəriət ilə baxaq. Bəli, Quran mərkəzli bir şəriətlə baxaq. Şəriət – qavram etibarı ilə “suyun qaynağına doğru getmək, mənbəyə doğru yol” anlamını verir. Şəriət, şərait yaratmaqdır. Olayın, hadisələrin mənbəyinə gedib, səbəbin araşdırıb kökündən həll etmək üçün yaradılmalı olan şərait. O şərait ki, hər kəs ədalət qarşında bərabərdir və güvəndədir. Demək, hüquq (şəriət), əslində o an görüntüyə görə hökm vermək yox, məsələni araşdırıb həqiqəti ortaya çıxarmaq, məsələnin mənbəyinə gedtməkdir. Nədir bu yol? Necə anlayaq bu qavramı?

Kimdir oğru? Nədir şəriət?ARAŞDIRIB TAPIN ƏSL OĞRUNU VƏ ONUN ƏLİNİ KƏSİN CƏMİYYƏTDƏN!

Amrı Misirə vali yollayan xəlifə Hz. Ömər deyir:
– Ey Amr, oğurluq üçün hansı cəzanı verəcəksən?
– Əlini kəsdirəcəm ey Ömər – deyir Amr.
Bunun qarşılığında Hz. Ömər belə deyir:
-Ey Amr, əgər Misirdən Mədinəyə bir  yoxsulluqdan şikayətçi gəlsə, mən də sənin əlini kəsdirəcəm.

Məhz o  yekə əllərdir oğurluğa şərait yaradan. Bəlkə onların əllərini bu işdən kəssək daha effektli olar? Məsələni kökündən həll etmiş olarıq? Nədən gördüklərimizi əsas olaraq, araşdırmamış hər işə oğurluq, hər kəsə oğru deyirik? Biz nə etdik, heç sorduq, soruşdurduq mu? Hər kəs birisinə divanə deyər, amma dərdi nədir bilmək istəməz. Deməli biz həll etmək istəmirik, cinayətkar, günahkar görmək istəyirik.

ƏBU LƏHƏBİN “ƏLLƏRİNƏ” SU TÖKƏN BİZİK, O ÜZDƏN QURUMUR!

O əllər bizdən bəslənir, gücümüzü bilək!

O əllər bizdən bəslənir, gücümüzü bilək!

Qurandakı “Əbu Ləhəbin əlləri qurusun” ifadəsi bu mənanı əks etdirir:

O əllər ki, dünyadan bərk bərk yapışıb və mövcud bütün cinayətlərdə ya birbaşa, ya da bilavasitə rol oynayır. O əllər qurusun ki, onu elə cahilcəsinə bizlər sulayırıq, bəsləyirik. O əlləri cinayətlərdən kənar tutmaqla dibinə su tökür, hadisənin zahirinə baxıb növbəti digər cinayəti törədirik. Bizik bu işdən məsul.
Qurudun o əlləri, qurudun. Çünki mən qurumasını istədim – deyir Allah.
Bunu isə suyun qaynağına gedib doğru qərarlar verməklə – ƏSL ƏLİ tapmaqla edə bilərik. Yoxsa həmən hökm çıxarıb əlimizdə olan su ilə o “əllər”ə xidmət edərək işi daha da bulandırmayaq. O əllər bizdən bəslənir, gücümüzü bilək!

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

UŞAQLARI NECƏ TƏRBİYƏ EDƏK?

uşaq-tərbiyəsi

Valideyn ilk növbədə anlamalıdır ki, uşaq artıq bir şəxsiyyətdir.

“Uşaqlar gələcəyimizdir “deyirik. Bəs bu gələcəyi necə qururuq? İstəklərimizə uyğun, yoxsa düzgün şəkildə?

Hər bir valideyn övladını sevir, onu gözəl insan görmək istəyir. Hansı valideyndən soruşsaq ki, “Övladınızı necə bir insan görmək istəyirsiniz?”, bütun valideynlər ən müsbət xarakter xüsusiyyətləri sadalayacaq; məsuliyyətli, ağıllı, dürüst, ləyaqətli və s. Amma bunu istəmək çox azdır. Bu xüsusiyyətlər öz-özünə formalaşmır. Onların formalaşması üçün uşağın daxilindəkiləri anlamaq, ora varmaq lazımdır. Bu varma onun daxilinə “qarışmaq” yox, daxildə olanları aşkara çıxarmaq üçün olmalıdır.

Valideyn ilk növbədə anlamalıdır ki, uşaq artıq bir şəxsiyyətdir. Özünün  şəxsi hissləri, istəkləri, arzuları olan insandır. O bizim əksimiz deyil. Onun dünyası özünün qavradıqları ilə formalaşır. Uşağın parlaq dünyasına yersiz müdaxilələrlə, özümüzə tam tabe etmək istəyiylə arzularımızın əksi olan bir insan formalaşdıracağıq. Çünki biz görmək istədiyimiz bir fiqur yaratmaq istəyirik.

3 yaşlı uşaqda “mən ” formalaşmağa başlayır. O, özünü sübut etməyə  çalışır. “Artıq mən varam”, “Mənim istəklərim var”, “Hesablaşmalısınız” mesajlarını verir. Bu dövr “3 yaşın böhranı” adlanır. Bu dövrdə böyüklər uşağın müstəqilliyini, sərbəstliyini lazımi şəkildə təmin edərlərsə, çətinliklər aradan qaldırıla bilər. Uşaq anlamalıdır ki, siz onu bir insan kimi qəbul edir, istəklərinə, tələbatlarına önəm verirsiniz. Lakin biz övladlarımızı heç 18 yaşında da sərbəst görmək istəmirik, onlarla hesablaşmır, fikirlərini önəmsəmirik. Axı o əşya deyil, niyə bunu anlamırıq? Bəyənmədiyimiz hərəkətlərini gördükdə misallar gətiririk: “Biz atamız evə gələndə bunu edərdik.”, “Biz valideynimizin yanında bunu etməzdik”. Deməli, biz özümüz kimi davranmırıq. Atamızı necə görmüşüksə, özümüz də elə ata olmaq istəyirik. Hətta çox zaman bundan narazı olsaq belə. Çox az hallarda valideyn öz düşüncəsi, şəxsi təcrübəsi əsasında tərbiyə üsulu seçir.

uşaq-tərbiyəsi

Usağı istədiyimiz zaman döyə bilirik. Niyə?

Hər zaman aktual olan daha bir üsul. Usağı istədiyimiz zaman döyə bilirik. Niyə? Çünki o bizdən gücsüzdür, hərəkətimizin qarşılığında bizi döyə bilməz. Güclü olduğumuzu uşağa sübut etməyə çalışırııq. Nəticədə çox zəif və aciz olduğumuzu ortaya qoyuruq. Güc, zor bir anın məsələsidir və ən asan üsuldur. Tərbiyə isə uzunmüddətli və çox çətin bir prosesdir. Tərbiyə insandan böyük əmək istər. Cəza və rəğbətləndirmə tərbiyədə istifadə olunan üsullardır. Lakin cəzadan da tərbiyəli şəkildə istifadə etmək lazımdır. Küçədə uşağınız ağlayırsa, zorla nəyisə almanızı istəyirsə, bu sizin düzgün olmayan tərbiyənizin nəticəsidir. Bundan pərt olduğunuz uçun onu küçədə döyürsünüzsə, bu da sizin ciddi nöqsanınız və günahınızdır. Bu ərköyünlüyün əsasını siz qoymusunuz. Bəzən elə xırda, həm də bilmədən etdiyi bir xəta üzündən uşağı elə ciddi cəzalandırırıq ki, növbəti dəfə o belə bir hadisə baş verəndə bunu gizləyir, yalan danışır. Daha bir mənfi xüsusiyyət-yalançılığın əsası qoyuldu.

Övladınızı yaşıdlarıyla, qonşu uşaqlarıyla müqayisə edir, onlardan daha zəif, bəzən yaramaz biri olduğunu sübut etmək istəyirsiniz. Bununla da uşaqda neqativ hisslər, paxıllıq özünü göstərəcək. O həm başqalarının uğurunu qısqanacaq, həm də özünə inamı itirəcək. Maraq göstərdiyi bir işə, məsələn şəkil çəkmək istəyinə “Sən rəssam ola bilməzsən” deməyin. Onsuz da əgər bu istedadı yoxdursa, o bunu zamanla hiss edəcək. Amma sizin bu cür yanaşmanız, onun bəlkə də çox faydalı ola biləcəyi bir sahəyə həvəsini azaldır, yenə də inamını məhv edirsiniz. Hər zaman çalışın ki, hər hansı fəaliyyət növü ilə bağlı uğursuzluğunu, bütövlükdə şəxsiyyətinə aid etməyin.
Bir çin atalar sözündə deyilir : “Övladınız ovcunuzda tutduğunuz quş kimidir, bərk sıxsanız ölə bilər, boş buraxsanız uçub gedər.”
Əziz valideynlər, övladınızla dost olun, ona bir şəxsiyyət kimi yanaşın, problemlərin həllində onların da fikrini soruşun, suallarını mütləq cavablandırın. Övladınıza dəyərli olduğunu hiss etdirin və özünə güvənli bir insan yetişdirin.

Müəllif: Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +30 (from 32 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus