İNSANDA ƏTALƏT HALI NƏDİR ?

Xüsusi

Xalq arasında daha çox tənbəllik olaraq bilinən, hətta lüğətdə belə, tənbəllik, işsiz qalma mənalarında olan ətalət, bilinənin əksinə, tənbəlliyi içində barındıran, lakin tənbəllikdən fərqli bir vəziyyətdir. Təəssüf ki, bu yalnış tərif, ətalətin yalnış anlaşılmasına və bilinmədiyi üçün də doğru çözümə gedilə bilməməsinə yol açır. Yaxşı bəs ətalət nədir?

Ətalətin kəlmə anlamı, passivlik halıdır. Hər hansı bir hərəkətə qarşı bir çox səbəbə bağlı olaraq müqavimət göstərmə vəziyyətidir. İnsanın,  nəyi istədiyini və buna çatmaq üçün nələr edə biləcəyini bildiyi halda, hərəkətə keçməməsi, içində var olan potensialını, bacarıqlarını istifadə etməməsi, yəni etməli olduğu şeyi bildiyi halda etməməsi, onun ətalət halında yaşadığının göstəricisidir. İstəksizlik, yorğunluq, depressiya, tənbəllik kimi vəziyyətlərin bir arada yaşandığı bir növ psixoloji xərçəng olaraq adlandırılan ətalət, gizlincə gəlir və fərq edilmədiyi zaman bütün bədəni və ruhu ələ keçirir. Ən tipik əlamətləri: tənbəllik, təxirə salmaq, tükənmişlik sendromu, bezginlik, bəhanəçilik, istəksizlik kimi passivlik hallarıdır.

Ətalətin yaranmasını anlatan məşhur bir hekayə var. Bu, çox insan tərəfindən bilinən, suya atılan qurbağanın hekayəsidir ki, hətta elmi bir təcrübədir. Qurbağa öncə  isti su ilə dolu olan qaba atılır və o dəqiqə də canını qurtarmaq üçün qabdan bayıra tullanır. Sonra, qurbağa təkrar olaraq su dolu bir qaba atılır, lakin bu dəfə suyun istiliyi noraml səviyyədədir və qurbağa da halından məmnundur. Bu əsnada, qab odun üstünə qoyulur və su yavaş-yavaş isinir. Bunun nəticəsində müşahidə olunan isə budur ki, halından məmnun olmağın verdiyi rahatlıqla, qurbağa  suyun istiliyinin artdığını hiss etməyib. Bu, ətalətli halda yaşayan insanların vəziyyətinə bir nümunədir. Ətalət insanın həyatına gizli bir şəkildə girir və özünü fərq etdirmədən insanı ələ keçirir.

Ətalət, insanın həyatında iki cür olur : İnsanın ruhunu ələ keçirən psixoloji ətalət və bədənini ələ keçirən fizioloji ətalət.

Psixoloji ətalət, bir çox psixoloji faktorlara bağlı olaraq ortaya çıxan və depressif ruh halını artıran ətalət halıdır. Fiziki ətalət isə, bədəndəki hərəkətlərin yavaşlığıdır. Son dönəmlərdə artan oturaq masa işləri  bu ətaləti daha da yaymaqdadır. Bu iki ətalət biçimi bir-birinə bağlı və biri digərinə yol açan bir döngü biçimindədir. Fiziki ətalət psixoloji ətalətə çevrilə bildiyi kimi, psixoloji ətalət də fiziki ətalətə çevrilə bilər.

Psixofizioloji  bir vəziyyət olan ətalət, bir çox səbəbə bağlı osla da, başlıca səbəbləri bunlardır:

1) Məqsədsizlik: Həyat məqsədinin nə olduğunu bilməməkdən, özünə bir yol, bir yön seçə bilməməkdən qaynaqlanan və nəticədə ətalətə aparan vəziyyətdir.

2) Mükəmməlliyyətçilik: Edilən hər şeyin mükəmməl olmalı olduğu inancına söykənən mükəmməlliyyətçiliyin verdiyi qatılıq və heç bir şeyin istədiyi kimi olmamasından qaynaqlanan stres nəticəsində ətalətə aparan xarakter biçimidir.

3) Pulsuzluq: Etmək istədiyi şeylərin müəyyən bir sərmayə tələb etməsi və özündə bu sərmayənin olmamasının verdiyi çarəsizlik nəticəsində ətalətə aparan bir vəziyyətdir.

4) Mənfi duyğular və düşüncələr: Temperament olaraq neqativ baxış bucağına sahib olan fərdlər və bu baxış bucağının verdiyi mənfi duyğular ilə özünü sabotaj edər və nəticədə ətalətin yaranmasına zəmin hazırlayar.

5) Passiv müqavimət: Etməyi istəmədiyi bir şeyi etməkdə çətinlik çəkən inanların öz içində göstərdiyi inad və müqavimətin ətalət yaratmasıdır.

6) Öyrənilmiş çarəsizlik: Hədəfinə çatmaq üçün önünə çıxan əngəlləri aşmağa çalışan və hər dəfəsində uğursuzuqla qarşılaşan  insanın, bacaracağına dair inancını itirib ümüdsüzlüyə qapılması nəticəsində bir şey etmək istəməməsindən qaynaqlanan vəziyyətdir.

7) Daxili qaşıdurmalar: Fərd, etməli olduğu işi öz dəyərlərinə, şəxsiyyətinə uyğun hesab etmir, lakin məcburiyyətdən dolayı edirsə, bu vəziyyət insanda daxili qarşıdurma yaradaraq bir müqavimət ortaya çıxarır. Bu müqavimət zamanla ətalətə çevrilir.

8) Doğru öncəlik müəyyən edə bilməmək: Potensialından çox özünə iş yükləmə, intensivlik və gün içində çıxan təcili işlərin, önəmli işlərin yerini alması səbəbiylə yaranan stres ətalətə çevrilir.

Göstərilən bu başlıca səbəblər xaricində də bir çox səbəbə bağlı olaraq ortaya çıxan ətalət, fərqinə varılıb çözümünə gedilmədiyi təqdirdə, insanı günü-gündən ruhi pozulmalara aparan təhlükəli bir həyat tərzidir.

Mənbə: www.bilgiustam.com
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

DANIŞMAQ GÜMÜŞDÜRSƏ, SUSMAQ QIZILDIR

Xüsusi

Danışmaq gümüşdürsə, susmaq qızıldır.Susmaq bəzən ucalıq, bəzən nəzakətdir,
Xüsusilə də sevdiklərini incitməkdən qorxursansa,
Susmaq o zaman əbədi zəriflikdir.

Susmaq da danışmaq qədər önəmli olur bəzən. (Nuri Pakdil)

Danışmaq yaxşıdır, susmaq daha yaxşıdır. İfrata varanda ikisi də pisdir. ( Jean de La Fontaine )

Susmaq, insanı ələ verməyən sadiq bir dostdur. ( Konfutsi )

Ya susmaq, ya da susqunluqdan daha qiymətli bir söz söyləmək gərəkdir.

Danışmaq ehtiyac ola bilər, amma susmaq bir sənətdir. ( Göte )

Gözəldir qarşılıqlı susmaq. Daha gözəli də gülüşmək. ( Nitsşe )

Əgər susssan, danışığın daha işıqlı olar. Çünki sükutda həm səssizliyin işığı, həm də danışmağın faydası gizlidir. ( Şəms Təbrizi )

Əgər soruşsanız ki, “Səssizlik nədir?” .. Cavab verərik: O böyük Ruh’ un səsidir. Yenə soruşsanız: “Səssizliyin meyvələri nələrdir?” Cavab verərik:  ‘Öz özünü idarə edə bilmək, gerçək cəsarət olan mətanət, səbir, təmkin və sayğı.’ »

Susmaq, xasiyyətlərin ən gözəlidir. ( Hz. Muhəmməd )

Bəzən susmaq, söylənilən bir çox sözdən daha çoxunu ifadə edər. ( Montesquieu)

İnsanlar necə danışmaq lazım olduğu barədə dərs alarlar, amma ən böyük elm, necə və nə zaman susmaq gərəkdiyini bilməkdir. ( Lev Tolstoy )

Dayan, dinlə. Durmadan danışsan, heç bir şey eşidə bilməzsən. ( Qızıldərili atasözü )

Sənə səssiz qalmaq qabiliyyəti bəxş edilib, Watson. Bu səni çox dəyərli bir dosta çevirir.   ( Sherlock Holmes (2009) )

Bir insan, söylədiyi şeylərdən çox söyləmədikləri ilə də insanlaşar. ( Albert Camus )

Uşaqlarınıza dillərinə hakim olmağı öyrədin, danışmağı necə olsa öyrənəcək. ( Benjamin Franklin )

İnsanlar susaraq da danışa bilərlər.

Alışmışıq hər qabağımıza çıxan uyğun olmayan sözlərlə danışmağa. Susaraq dinləmək gərək həyatı, təbiəti, özümüzü. Susmaq çarəsizlik deyil, gözəl olanı tapmaq və lazım olduğu zaman söyləməkdir.

Danışmağı, fikir bəyan etməyi çox sevərik. Düşüncələrimizdə haqlı çıxmağı da …. Seçmədiyimiz tək mövzu susmaqdır. Dinləmək, və ya  izləməkdir. (Gerçəkləri görə bilmək, anlaya bilmək üçün)

Susmalı olduğu yeri və zamanı yaxşı bilən insan, ətrafında sevilər və sayılar.

Susmaq.. Yetkinliyin göstəricisi.. böyüklüyün əzəməti.

Susmaq bəzən özünlə danışmağı öyrənməkdir.

Susmaq bəzən susmağı öyrənməkdir.

Hazırladı: Fidan Aslanova 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +21 (from 27 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

İQTİSADİ BÖHRANIN İNSANLAR ÜZƏRİNDƏKİ TƏSİRİ

Xüsusi

iqtisadi böhran-ekonomik krizBöhranın insan üzərində yaratdığı ilk təsir “şok dövrü” adlanır. Bu iqtisadi böhranda insanlar əvvəlcə inanma çətinliyi yaşayacaq və bu hadisənin təsiri ilə nə edəcəklərini bilməz bir halda hərəkətsiz qalmağı üstün tutacaqlar. Bu dövrü təqib edən “reaksiya dövrü” isə “şok dövründən” sonra bir neçə gün ərzində baş qaldırır. Bu dövrdə artıq hadisələr haqqında şərhlər verilməyə başlayır, sistemə iradlar, barışa bilməmələr, rədd etmələr və buna səbəb olan amillərə qarşı təpkilər artmağa başlayır. Və nə edə biləcəyi barədə qərarlar qəbul olunmağa və bunun ardınca da monotonluqdan çıxıb, hərəkət etməyə başlanılır. Bu dövrün nəticəsində də baş verən bu böhrana qarşı “uyğunluq dövrü” yaranacaqdır. Vəziyyətə uyğunlaşıb həyatına davam edənlər qədər, bu böhranın yaratdığı təsir ilə özünə və ətrafına zərər verə biləcək şəxslər də yaranacaqdır. Bu dövrlərdən yola çıxaraq iqtisadi böhranların insanın üzərində yaratdığı psixoloji təsirləri daha detallı bir şəkildə sizlərlə bölüşməyə çalışacağam.

İqtisadi böhranlar, insanların gələcəyə yönəli çətinlik və narahatlıqlarını artırır. İnsan gələcəyini zəmanətə almaq və gələcəyə güvənmək istəyir. Gələcəyin onun əsas ehtiyacları üçün nə kimi çətinliklər yaradacağı üzərində düşünməyə başlayır. Gələcəyini təhdid edən hər bir hadisəyə qarşı qorxu ilə baxır. Bu barədə Maslovun “Ehtiyaclar Nəzəriyyəsindən” bəhs etmədən keçməyəcəyəm. İnsan, “tələbat nəzəriyyəsində” var olan fizioloji tələbatlarını ödəyə bilməyəcəyi fikrinin narahatlığına görə, digər ehtiyacları ilə də məşğul olmayacaqdır. Həyatını və ehtiyaclarını təhdid altında hiss edən insan özünü inkişaf etdirmək üçün səy göstərməyəcəkdir. Maslov iyerarxiyasında ən son kateqoriya olan “özünü gerçəkləşdirmədə” problemlər yaşanacaq. Buradan yola çıxaraq deyə bilərəm ki, insan əsas ehtiyaclarını qarşılamaqda problem yaşayanda daha aqressiv və təcavüzkar ola bilər.

QLOBAL BÖHRANIN YARADACAĞI MÜMKÜN PROBLEMLƏR

1) İş həyatında yarana biləcək problemlər,
2) Ailə daxili problemlər,
3) Fərdi psixoloji və fiziki sağlamlıq problemləri,
4) Digər insanlarla sosial əlaqə problemləri

İŞ HƏYATINDA YARANA biləcək PROBLEMLƏR

İş yerlərində çalışanlar arasında rəqabət başlayacaq və çalışanlar işlərini itirməmək üçün digər insanları keçməyə çalışacaq və ya özü işdə qalmaq üçün digər insanların ayağını büdrətməyə çalışacaqdır. Hər gün işə gedərkən “bu gün kim işdən çıxarılacaq, görəsən, yoxsa mənmi?”, deyə düşünən və işdən atılma riskini daşıyan bir insan, işə gedərkən həyəcanlı, gərgin və narahat olacaq. İş həyatı və işdən götürülən qazanc insanın özünü təhlükəsizlikdə hiss etməsinə səbəb olur. Bunları itirəcəyini düşünməsi isə insanın iş səmərəsini aşağı salacaqdır. İşə diqqət verməyəcək, gördüyü şeylərə konsentrasiya olmasını əngəlləyəcəkdir. İş yerində yaşanacaq problemlər təkcə iş səmərənin azalması ilə bitməyəcək. İş yerindəki dostları ilə əlaqələrinə də təsir edəcəkdir. Bir-birini rəqib kimi görməyə başlayan insanlar, bir-birilərinin etdiklərinə mane olacaq, ya da bir-birilərinin qüsurlarını taparaq, öz yerlərini möhkəmləndirməyə çalışacaqdır. İş yerində baş verəcək inamsızlıq insanların bir-birləri ilə əlaqələrini də əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaqdır. Rabitə də etimad problemi, paylaşmalara mane olur. Keçmişdə aldığı kreditləri ödəməyən və ya təcrübələri birjaya ya da fərqli yerlərə yatıran adamlar özlərini zəmanətdə hiss etməyəcəkdir. Daim veriləcək xəbərləri dinləməyə yönələcək və özünü idarə etməsi lazım olan işə kökləməyəcəkdir.

AİLƏ DAXİLİ PROBLEMLƏR

İş yerindəki gərginliyə səbəb olan bu qayğı və həyəcanlı vəziyyət, insanların şəxsi həyatında da əks olunacaqdır. Ailə fərdlərinə qarşı əsəbi və təcavüzkar bir rəftar nümayiş etdirilə bilər. Evə maddi xeyir verən şəxsin işlərinin pozulması, ailə üzvlərinin ona qarşı davranışlarının mənfi istiqamətə yönəlməsinə təsir göstərə bilər. Uşaqların böhrandan əvvəlki kimi yaşamaq istəmələri, ailədə qarşıdurmalara səbəb ola bilər. Uşaq əvvəlcədən malik olduğu istəklərinə maneə qoyulmasını istəməyib reaksiya göstərə bilər. Yaşadığı vəziyyət onun yoldaşları arasındakı yerini və əhəmiyyətini də poza bilər. İtki yaşayan uşaq hirsini ailəsinin və dostlarının üstünə tökə bilər.
Həyat yoldaşı arasında ünsiyyət pozula bilər. Gələcəyin dərdi ilə yaşayan fərd özünə etibarını da itirə bilər. Özünə inamını itirən fərd isə heç bir şey etmək istəməyəcəkdir. İstəksiz və motivasiyası əskik olan şəxs həyat yoldaşı ilə problemlər yaşamağa başlaya bilər.

FƏRDİ, FİZİKİ VƏ PSİXOLOJİ PROBLEMLƏR

İş həyatının və maddi qayğıların yaratdığı problemlər insan həyatının digər sferalarına da təsir edə bilər. Bundan başqa, etmək istədikləri şeylərdə tərəddüdlər yaşayacaq və risk etməkdən çəkinəcək. Risk etmək istəmədiyi və özünü zəmanətdə hiss etmədiyi üçün pulunu xərcləməyəcəkdir. Bu da iqtisadiyyatı çıxılmaz vəziyyətə sürükləyəcəkdir. İstehsal və istehlakın olmadığı bir iqtisadiyyat isə düşünülə bilməz. Kiçilmə və istehsalın azalması işsizliyi artıracaq. İşsiz qalan insan da istehlak etməkdən çəkinəcəkdir. İnsan sahib olmaq istəyən bir varlıqdır. İstehlak da insanın sahib olma ehtiyacını dəstəkləyən bir hadisədir. Sahib olmamaq və ehtiyaclarının xaricində bir şey almaması insanın psixoloji tarazlığını pozacaqdır. Psixoloji olaraq depressiya və qorxu simptomları müşahidə ediləcəkdir. Bundan başqa, psixoloji mənşəli fiziki şikayətlər də ortaya çıxa bilər. Baş ağrısı, mədə ağrısı, ürək bulanması və gərginliklə bağlı bədənin müxtəlif yerlərində ağrılar başlaya bilər. İnsanlar baş verən böhranla bağlı çarəsizlik hissləri də yaşaya bilər. Bu vəziyyətdən necə xilas olacağı və necə bacara biləcəyini düşünməyə başlayır, çarələr axtarır. Çarəsizlik hiss edən insan isə ya problem yaradan vəziyyətdən qaçmağa, ya da problemin içində mübarizə aparmağa çalışacaqdır. Problemdən qaçma yolunu seçən insan, içində olduğu vəziyyətlə bacara bilməyib, özünə zərər verə bilər. İş həyatının və şəxsi həyatın itirilməsi kimi anlar yaşana bilər.

DİGƏR İNSANLARLA SOSİAL ƏLAQƏ PROBLEMLƏRİ

Gözləntilərin qəbuledilməz səviyyəyə gəlməsi insanları bir-birindən uzaqlaşdırar. Bir çox insan özünü ictimai həyatdan təcrid edə bilər. Keçmişdəki maddi imkanlarını itirən insan özünü digər insanlardan uzaqlaşdırdığı kimi, digər insanlar tərəfindən də tərk edilər. Böhranla bağlı mənfi fikirlər şəxslərin qayğı, qorxu, qəzəb, həyəcan, gərginlik, tənhalıq, çarəsizlik, risk etməmək, narazılıq, natamamlıq və inamsızlıq, eləcə də motivasiya azalması şəklində hiss və davranışlarını artıracaqdır. Böhran şəxsiyyətin xüsusiyyətlərinə bağlı olaraq, hər insanın üzərində müxtəlif təsirlər də yaradacaqdır. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə yanaşı, insanın sosial-iqtisadi quruluşunu da istisna etmək olmaz. Psixoloji təsirlərdən bəhs edərkən bir fərdi bütöv şəkildə nəzərə almağımız lazımdır. Psixoloji quruluşun təşkilində ictimai ölçünü yox saymaq mümkün deyil. İnsanlarda meydana gələn bu dəyişikliklər cəmiyyətin dəyər mühakimələrinə də təsir edəcəkdir.

Hazırladı: Coşqu İsmayılzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

YALAN NƏDİR? İNSANLAR NİYƏ YALAN DANIŞIR?

 yalan nədirYalan, doğru olmadığı bilindiyi halda, məqsədli şəkildə deyilmiş səhv sözdür. Hər səhv söz yalan deyil.
Yalan: səhv və yanlış sözdən ayrı, aldatmanı ehtiva edən bir hərəkətdir. Qarşıdakını aldatmaq, məqsədli deyilmiş səhv ifadədir. Öz içində bir çox məna saxlayır. Yalan deyə nəzərdə tutulan bəzi mənalar: Pis niyyət, böyük yalan, uydurma, üstünü örtmək, şişirtmək, həqiqətləri saxlamaq, aldatmaq, ört-basdır etmək, xəyanət etmək, axmaqlıq, şişirtmə, yarım gerçək, dürüst yalan, yanıltma, patoloji yalan, yalan and, nəzakətli yalan , hiyləgər sözlər, ağ yalan.

İnsan niyə yalan söyləyər?

Zərər görmə, cəza, rədd edilmə, itkin qorxusu və özgəcil (başqalarını düşünən) məqsədli yalanlarımız var. Səbəblər də, yalan təriflər kimi çox müxtəlifdir. İlkin səbəb bir çarəmizin olmadığını düşünərək  “yalan, çarəsizliyin nəticəsidir” deyə bilərik. Kimsə asanlıqla yalana müraciət etmək istəməz. Çünki özünə də yalan danışılmasını istəməz. Yalan bir acizlik ehtiva edir, yalnız  zəif və çarəsizlik hiss edildiyi zaman yalana müraciət edilə bilər.

Lerner (1993) “Aldatma rəqsi” adlı kitabında, yalan danışma hərəkətini və onun növlərini ifadə etmək üçün istifadə edilən əllidən çox yalan deyiminin olduğunu ifadə etmişdir. Bu səbəbdən, bu cür müxtəlifliyə sahib olan yalanlar, çox saydakı funksiyası, kompleks təbiəti və məşhur istifadəsiylə əlaqədar olaraq kompleks bir tablo çəkməkdədir. Təbii olaraq, belə mürəkkəb bir cədvələ sahib olan yalanların sərhədlərinin çəkilməsi və müəyyənləşdirilməsi olduqca çətindir.

Sisella Bok (1978), yalanlarla əlaqədar kitabında, yalan və aldatmanın fərqli terminlər olduğunu irəli sürmüşdür. Birini qəsdən aldatdığımız zaman bizim inanmadığımız bir şeyə birini inandırmaq üçün ona yanıldıcı bir mesaj çatdırırıq. Bunu, mimikalar vasitəsilə saxlayaraq, hərəkətlərlə və ya hərəkətsiz, hətta səssiz qalma yolu ilə gerçəkləşdirə bilərik. Aldatmaq üçün istifadə edilən mesajın yalan olaraq qiymətləndirilməsi üçün onun şifahi, yazılı və ya simvollarla ifadə edilməsi lazımdır. Başqa sözlə, aldatmanın daha geniş bir kateqoriya olduğunu, yalanın isə aldatmanın yalnız bir istiqamətini ifadə etdiyini irəli sürür.

Ekman, insanların sözlərdən istifadə etmədən də yalan söyləyə biləcəklərini, məlumat gizləməyin də səhv məlumat vermə  qədər “yalan” qəbul edildiyini və bunların eyni məqsədə çatmaq üçün istifadə olunan müxtəlif yalan texnikaları olduğunu irəli sürməkdədir. Ekman, yalanı digər aldatma növlərindən ayıran iki meyar təyin etmişdir. Bu meyarın ilki, yalan söyləyən adamın niyyətidir. Yəni, yalan söyləyən adam istəyərək, şüurlu bir şəkildə qarşısındakı adama səhv məlumat verməyi seçmişdir. İkinci meyar isə, yalan deyilən adamın, özünə yalan deyildiyinin fərqində olmamasıdır.

Doğrular işə yarasaydı, yalan söyləməzdik.

Aydındır ki, yalanın bir funksiyası vardır. Amma, yalanların insana qazandırdıqları ilə insandan aldıqlarını müqayisə etdikdə əldə nə qalır? Yəni, yalan söyləmək, bir problemi müvəqqəti  həll edə bilər. Ancaq yalanın bizdən apardığı şeylər yoxdurmu? Bu problemin cavabı dünya görüşümüzün açıqlığına bağlıdır. Əgər yalanlarımızın dünyasında yaşayırıqsa, onun işə yarayıb yaramadığını görə bilmərik. Çünki özümüzü yalanların sehrinə alışdırmışıq. Əhəmiyyətli mövzularda yalan söyləməklə özümüzü yalanların alternativ dünyasına sövq etdik.

yalan-yalanın-mənşəyiYalan nədir? Yalanın mənşəyi.

Yalan təbiətin hər yerində vardır. Heyvanlar davamlı yalan söyləyər. Vəhşi həyat bir-birini aldatmaq üzərinə quruludur. Qorillaların işarə dili ilə yalan söylədiyi də görülmüşdür. Ov və ovçu arasında hücumda da yalan təbii hadisədir. Ancaq, mövzu insan olunca işlər dəyişir. Biz bir-birimizə güvəndiyimiz, bir-birimiz üçün çalışa bildiyimiz üçün insan olmuşduq. Yalan isə köhnədən qalma pis bir alışqanlıqdır. Ta qədimdən, bu davamlı pisliyi aradan qaldırmış, ailələr və cəmiyyətlər qurmuşuq. Mədəniyyətimiz,  bir-birimizə güvənib miras buraxdığımız məlumatlar üzərinə yüksəldi.

İnsan, 6 aylıqkən aldatma yolu ilə qazanmağa çalışır. Saxta ağlama və gülmə körpələrin əhəmiyyətli silahlarındandır. Uşaqlıqdan böyüklüyə doğru yalanlarda da azalma görərik. İnsanlıq tarixinin ən erkən dönəmlərində yalanlarla iş görməkdə idik. Lakin düşünmə və əməkdaşlıq qabiliyətimiz artdıqca bunu yalandan üz döndərdik. Hələ də insanlığın gənclik dönəmlərində olduğumuzu söyləyə bilərik. Çünki tamamilə üz döndərmədiyimiz yalanlara sahibik.

Ta qədimdən vəhşi həyatımızda yalanlar vardı. Sonralar bir-birimizə güvənərək həmrəyliyi kəşf etdik. Birlikdə daha yaxşı həyatlar sürdük. Sonra bu güvən o qədər artdı ki, bir neçə adama böyük səlahiyyətlər verərək təmsilçimiz etdik. Bir adam milyonları təmsil edib, onların yerinə hərəkət edirdi. Təbiətin gördüyü ən böyük güvən duyğularından biri idi. Ancaq bu insanlar yalandan nəsibini almışsa nə olacaqdı? Təəssüf ki, çoxumuz etibarlı olsaq da, bəzilərimiz insanların etibarını sui-itifadə etdi. Siyasət, ən böyük güvən əsərimiz idi ,amma istismar edildi. İndi özünü çox ağıllı sanan iqtidar ehtirasinda olan insanlar, yalanlar söyləyərək daha da çox güc yığır. Yalan əksəriyyət çoxluğu ilə azaldı, lakin yalançı bir adamın varlığı belə, cəmiyyətin etibarının azalmasına səbəb ola, hər kəsə təsir edə bilir. Bu da heç bir gücün tək əldə toplanmaması lazım olduğunu və minlərlə illik güvən duyğumuzun istismar edilə  biləcəyini göstərir.

yalanTəməl səhv budur: yalançılar aldatdıqları kimsə tərəfindən aldadılmamağı gözləyər.
Burada bir uyğunsuzluq olduğu ortadadır. Digərlərindən doğruluq gözləyib necə yalançı ola bilərik?
Əslində əhəmiyyətli sual: yalançı ola bilərikmi? Çünki, həyatda  hər təsirin əks təsiri var.  İnsanlara göstərdiyimiz müsbət üzün arxasında, yalnız bizim sahibi olduğumuz bir pisliklər vardır. Səhv olanı paylaşmayaraq, yalan söyləyərək, pis nəticələrini yalnız özümüz yaşamış oluruq. Yəni, yalan – ağrını içimizə həbs etməktən başqa bir anlama gəlmir.

Təbii, ağrını içəri həbs etmək bəzən yaxşı da ola bilər. Məsələn: Öz etdiklərimizin cəzasını çəkərək, onu paylaşmayıb nəticələrinə dözərək dərs çıxarmağa ümid edə bilərik. Kömək istəməyib tək başımıza mübarizə aparmağı istəyə bilərik. Ancaq başqasına zərər verəcək bir vəziyyəti öz içimizdə saxlamaq, bütün zərəri boynuna götürmək deməkdir. Təbii, hər mövzuda həqiqət açıqlanmalıdır, deyə bilmərik. Hər nə qədər Kant, “hər yerdə, hər zaman doğrunun deyilməsi lazımdır” desə də, hələ də yalanın içimizdə barındığına görə,  sadəcə, doğruluğu tövsiyyə edə bilərik.

Mənbə : http: www.dmy.info
Hazırladı : Fidan Eyvazzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +26 (from 26 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

YAŞAMAQ ÜRƏK İSTƏR

Həyatla üz-üzə gəlməkdənsə ağır-ağır əriməyi seçərik.

Həyatla üz-üzə gəlməkdənsə ağır-ağır əriməyi seçərik.

Yaşamaq ürək istəyir; bəlkə də buna görə dünyaya gələnlərin çox azı yaşayar. Əksəriyyəti yalnız yaşadığı günü bitirər, var olmaqla kifayətlənər və öz varlığı altında əzildikcə əzilər. Dəyişdirə bilməyəcəyi gerçəkləri olduğu kimi qəbul etmək və bu dəyişməzlikdən özünə yeni bir həyat sevinci yaratmaq da ürək istəyir; dəyişdirə biləcəyini dəyişdirməyə çalışmaq da. Zənn edildiyi kimi insanı qorxudan; dünya, çətinliklər, həyat şərtləri ya da başqaları deyil. İnsan ən çox özündən qorxar; öz duyğularından, öz gücsüzlüklərindən, öz zəifliklərindən, öz ağrılarından, öz coşğularından ürkər. Həyata hər toxunuşunda, duyğularının alovlanıb özünü yandıracağından çəkinər. Ona görə qaçar həyatdan, eşqdən qaçar, hirsdən, hərəkətdən, sevincdən, özündən qaçar. Qorxu səbəbi ilə yaşana bilməmiş bir həyatı əllərində daşımaqdan yorularaq, özünə uydurduğu minbir müxtəlif bəhanə ilə həyata arxasını dönməyə, gizlənməklə məşğul olub, gizli-gizli yox olmağa səy edər. Qorxu özünə acımağı gətirər; özünü yazıqlaşdırmağa başlayar həyatdan qorxduqca. Həyatla üz-üzə gəlməkdənsə ağır-ağır əriməyi seçər. Qorxduqca azalar gücü; qorxuyla yaralanan bədəni artıq ən kiçik bir toxunuşda ağrıyla inləyər. Hər ağrıda qorxusu biraz da artar və girdab kimi çəkər içinə gücsüzlük onu. Öz qorxusuna “Qədər” deyər sonra, qorxunu dəyişdirilməz bir gerçək, alnına yazılmış bir yazı olaraq görər. Yeni bir eşqin düşüncəsi belə titrədər onu. İzdihamdan qorxduğu qədər təklikdən də qorxar. Həyatın heç bir halına dözə bilməyəcək vəziyyətlərə gələr. Artıq kürəyində yaşaya bilmədiyi həyatı, qarşısında yaşanacaq günləri ilə, öz keçmişi ilə gələcəyi arasında sıxışıb qalar.
yaşamaq ürək istərÖz duyğularıyla əhatə edilər; döndüyü hər yanda bir düşmən kimi öz duyğuları çıxar qarşısına. Bu yana dönsə orada bir xoşbəxtlik var amma o xoşbəxtliyi deyil xoşbəxtliyin arxasında kölgəsi sezilən dərdi görər. Bu yana döndüyündə bir üsyanın şövqü var amma o üsyanın cazibədarlığını deyil o üsyan üçün ödənəcək əvəzin ağırlığını fərq edər. Bəri yanında bir eşq gözləyər onu amma o eşqin arxasından gələ biləcək tərk edilmə ehtimalına dikər gözlərini. Hər tərpənmə ilə kobud rəftar edilə biləcəyindən çəkindiyi üçün yerindən belə tərpənə bilməz; həyata yaxınlaşa bilmək üçün tək bir addım belə atmağa cəsarəti çatmaz. Ona sevinci göstərsəniz; “bəs sonra” deyə soruşar! Eşqi göstərsəniz, yenə eyni sualdır, onun ağılını qurdalayan; “bəs sonra”! Hirs, coşğu, eşq, dostluq, sevinmə, üsyan, müqavimət göstərmə, həmişə eyni sualı sürüyər arxasından; “bəs sonra”. Bilinməyən bir “bəs sonra” üçün bilinənlərin hamısını qaçırmağı qəbul edər. Amma nə qəribədir ki, duyğularından, yaşanacaqların sonrasından qorxanlar, ağrıdan çəkinənlər çəkər ən böyük ağrını. Yaşanmamış bütün duyğuları zəhərli sarmaşıqlar kimi boy atıb ruhlarına dolanar. “Sonrası vecimə belə deyil” deyib həyatla qucaq qucağa gələnlərdən daha çox yaranı, yaşaya bilmədikləri üçün alarlar. Şikayətlənib durarlar; çəkdikləri ağrılardan danışarlar. Ağrını da çəkərlər həqiqətən, amma ağrıdan qorxduqları üçün bu qədər ağrını çəkdiklərini görməzlər heç cür. Yaşamanın cəsarət istədiyini fərq edə bilməzlər. Onun üçün çox az insan yaşayar; əksəriyyət yalnız gününü qurtarar. Yaşanmamış günlərin altında inləyən çarəsiz bir kölə kimi itmiş bir həyatı daşıyar gücsüz çiyinlərində.

Öz gerçəklərimiz, öz duyğularımızdır bizi belə ürküdən; haça diliylə fısıldayan bir ilan görmüş dovşan kimi öz-özümüzü hərəkətsiz buraxan. Və nə qədər çox qorxsanız, qorxunuz o qədər artar. Nə qədər yaşasanız, cəsarətiniz o ölçüdə böyüyər. Yaşaya bilmirsinizsə əgər, bu başqalarına görə deyil. Sizi gücsüzləşdirən, sizi çarəsizləşdirən, sizi üsyanlardan saxlayan, dəyişdirə bilməyəcəklərinizi qəbul etmənizə mane olan, dəyişdirə biləcəklərinizin üstünə getmənizə icazə verməyən, sizi yaşatmayan, sizin öz qorxularınızdır.

ÇÜNKİ, YAŞAMAQ ÜRƏK İSTƏYİR.

Müəllif: Oscar Wild
Hazırladı: Bəhruz Nurməmmədov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +18 (from 22 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus