TƏKƏBBÜR NƏDİR

təkəbbür-fitretTəkəbbür, özünü başqalarından üstün görməkdir. Başqalarını bəyənməmə və özünü digərlərinin üstündə görmə davranışıdır. Bir davranış olaraq kənardan görünməyə bilər. İnsan öz içində gizli bir təkəbbür hissinə sahibdir. Bu hiss onsuz da gizlidən gizliyə aparılır. İnsan ümumiyyətlə təkəbbhürünü açıq etməz. Hamımızın içində bir şəkildə böyüklük motivi var. Bunun fərqinə varmaq çox çətindir. Az ya da çox, böyüklük iddiasındayıq. Bu iddianın təkəbbür olması ölçüsünə bağlıdır. Böyüklük iddiasının həddindən artıq olanda, cəmiyyət tərəfindən günah, yəni cinayət sayılmışdır. Davranış olaraq sosiallaşdıqda cəmiyyət tərəfindən cəzalandırılır.

Həyata qarşı böyüklənməsək nə insan ola bilərdik, nə də yetkin fərdlər. Təbiətin şərtlərinə meydan oxuyub ən çətin şərtlərə belə uyğunlaşma ortaya qoyduq. Həmişə eyni nümunəni verirəm, amma kainat olmaq belə bir böyüklük iddiasının məhsuludur. Kiçik bir nöqtədən böyüyünə genişləmək və insan deyilən uzantıda böyüklənmənin zirvələri çatmaq. Körpəlikdən başlayaraq böyüklük iddiamızı görmək mümkündür. Həmişə böyükləri təqlid edirik və yetkin olana qədər ən böyük olma həvəsində oluruq. Böyük olmaq ümumi bir varlıq təmayülüdür. Nəticədə cazibə deyə bir şey var. Varlıq böyümək istəyir. Hər maddə bir cazibə sahəsinə sahibdir və içində olduğu bütünə görə böyüyür.

özünü böyük sanmaq-fitret.azBununla birlikdə, heç bir şeyinmütləq böyük ola bilməyəcəyini gözdən qaçırmayaq. Böyük dediyimiz hər şey bizim qəbullarımız qədərdir. Bir isnad nöqtəmiz var, müqayisəmiz var. Saylar dəyişə bilər, statistika arta bilər, ancaq böyüklük istinada bağlıdır. Öz içimizdəki böyüklük ilə öyünə bilmərik. Böyüklük hər zaman çölə görədir. Dünya böyükdür, fərd olaraq kiçik bir hissəsini təcrübə edə bilirik. Ancaq bu planet Günəş Sistemində bir toz dənəsi belə deyil. Dünyadan minlərlə qat böyük olan göy cisimləri də kainatın atom altı səviyyəsi deyilə biləcək kiçiklikdədir.

Böyüklənmə təbiidir, ancaq həddindən artıq olanı, yəni əsassız təkəbbür xoş görülməz. Təkəbbürün sosiallaşması isə ayıbdır. Təkəbbürü əxlaqsız edən də sosiallaşmasıdır. Böyük olduğunu söyləmək ədəbsizlikdir. Gizli-gizli böyüyəcəksən ki, dadı çıxsın. İnsanlar minlərlə ildir belə edir. Təbii həyatdan sıyrılmaq tamamilə bunun sayəsində oldu. Aslan, fil, mamont belə ovladıq, amma heyvanların qarşısına çıxıb göstəriş edərək deyil, həmişə birlikdə böyüklüyün əsl qaynağını meydana gətirərək, cəmiyyət sayəsində etdik. Yəni birlikdə böyük olduq. Dövlət halına gəlincə də böyüklüyün təşkilati şəklini gördük. Təşkilatlanmadan sonra böyüklüyü ilə öyünən cəmiyyətlərin də bir şəkildə yox olduğuu gördük. Əslində tarixdəki bütün dövlətlər bir şəkildə yox olmuşdur. Bizim baxacağımız şey yox olma mərhələsidir. Osmanlının son dövrünə baxaq. Son əsrdə qərbin bir müstəmləkəsi olmasına baxmayaraq böyüklük iddiasını davam etdirmiş və göstərişə qaçmışdır. Almaniya təvazökar Fridrix ilə böyüyərkən, bizimkilər borc pul ilə dəbdəbəli saray tikdirib “hələ də böyüyüm” deməyə çalışmışdır. Təəssüf ki, böyüklük göstərişlə olmur.

təkəbbürlü-adamDilimizdə bu hissin bir çox adı var. Təkəbbür etmək, özünü bəyənmək, əzəmət və s. bunlardan bəziləridir. Təbii bir davranış olduğu üçün dildə yer alması adidir. Həyatda yer almasından da qorxmamalıyıq. Hər canlı bir əməliyyatın tərkib hissəsidir. Öz ölçüsünü müəyyən etmək ehtiyacındadır. İctimai rolumuzu ölçüb-biçərkən təkəbbürlü olduğumuz deyilə bilməz. Mənlik dizaynı sınama-yanılma ilə təcrübə edilir. Ancaq başqasına göstəriş etmək və gerçəkdən uzaq davranmaq təkəbbür suçluluğu meydana gətirər. Təkəbbürlü olanla olmayanın ayrı-seçkiliyi cəmiyyətdəki davranışlarımızda gizlidir. Bir şeyi pis edən başqalarının ona baxışıdır. Cəmiyyətin digər parçalarını gücəndirəcək hərəkətlər pis sayılır.

Təkəbbür ilə acizlik arasındakı sahəyə da diqqət çəkmək lazımdır. Çox böyüklənirsəniz, əxlaqsız olarsınız. İnsandan böyük şeylər var, bunlardan ilki də cəmiyyətdir. Cəmiyyət kiçik bir parçası olduğunuzu sizə xatırladır. Bununla birlikdə çox altda qalsanız da əzilərsiz. Bu da təhqir gətirər və cəmiyyət bunu da xoş görməz. İkisinin arasında bir yerdə tarazlığı tutdurmaq lazımdır. Kimsə ətrafında əzilmiş aciz insanlar görmək istəməz. Bu, eynilə təkəbbür kimi, aid olduğumuz bütünü axsadar.

Təvazökarlığı acizliklə ilə qarışdırmayaq. Təvazökarlıq, yəni alçaq könüllülük tam da olması lazım olan “davranışdır.” Özünüzü istədiyiniz qədər böyük bilərsiniz, ancaq bunu davranışa tökmək qəbul edilə bilməz. Hər kəs xəyal qurar və dünyanın hakimi olduğunu belə hazırlayar. Xəyallara mane ola bilmərik. Əhəmiyyətli olan, məcburən bunu həyata keçirməmək və başqalarına mane olmamaqdır. Biz ictimai canlılarıq. Təkəbbürə dözə bilmirik. Tam tərsi olan təvazökarlıq isə savab, yəni doğrudur. Nə qədər böyük olsaq və böyük olmağı xəyal etsək də cəmiyyət hər kəs üçün alçaq könüllü olmamızı gözləyər.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

UŞAĞIM SÖYÜŞ SÖYÜR!

söyüşBəzən  uşağımızın  pis  sözlər  danışdığını, ətrafındakıları  təhqir  etdiyini,  söyüş  söydüyünü  görürük. Elə isə  nə  etməli?  Bunun  qarşısını  almaq  üçün  hansı  addımları  atmalı?…

Bu  məsələdə  yol  verdiyiniz  ən  böyük  səhvlərdən  biri  də  uşağın  ağzından  pis  söz  eşidən  kimi  sərt   reaksiya  verməyimizdir:

“Bir daha  bu  sözü  səndən  eşitməyim, yoxsa  pis  olar”, “Ağzına  bibər  sürtərəm”, “Bu  sözləri  həyətdə  öyrənirsən, bir  də  məndən  icazəsiz  həyətə  düşməyəcəksən”, “Sən bu bu sözləri  bağçada  öyrənmisən?” və s. Bu  sözlər, bəlkə  də  problemin  müvəqqəti  həll etməyə  kömək  edə  bilər. Ancaq  uşaq  valideynin yanında  söyüş  söyməsə  də, buna  mane  olmayan  hər  hansı  bir  mühitə  düşdükdə  yenə   söyüş  söyməkdə  davam  edəcək. Yəni, burada  əsas  məsələ  uşağın  söyüş  söyməyi  ata-anasından  qorxduğu  üçün yox,  pis  hərəkət  olduğunu  başa  düşdüyü  üçün  tərgitməsidir. İndi  isə  bu problemin  qarşısını almaq  üçün  lazım  olan  tədbirləri  nəzərdən  keçirək.

Hər  şeydən  əvvəl  uşağı  söyüş  söyməyə  və   ya  ümumiyyətlə  pis  söz  danışmağa  sövq  edən  səbəblər  araşdırımalıdır. Buna  səbəb  dostlardırmı? Yoxsa, diqqəti  cəlb  etmək  üçün  belə  edir? Bəlkə  bu  şəkildə  daha  güclü  olacağını  düşünür? Yoxsa  sadəcə  olaraq  ona  maraqlı  olduğu  üçün  söyür?…

uşağım söyüş söyürƏgər  səbəbin uşağınızın  dostları olduğunu  düşünürsünüzsə, onun  dostları  ilə əlaqələrini  tamamilə  kəsməyin. Əvəzində  alternativ  “dostlar” təklif  edin və ya  uşağınızın  vaxt  keçirmək  imkanlarını  artıraraq  “mühitini” dəyişdirin. Beləliklə,  uşaq  dostlarını uzun  müddət  görə  bilmədiyi  üçün tədricən  bu  sözləri  unudacaq.

Səbəbin  diqqəti  cəlb  etmək  üçün olduğunu  düşünürsünüzsə,  uşağınız  söyüş  söyərkən  sərt  reaksiya  verməyin. Əks  halda  uşaq  bununla diqqəti  özünə  cəlb  etdiyini düşünəcək  və  söyüşlərinin  sayını  artıracaq. Ən  yaxşısı, məsələni  böyütməyin  və   uşağınız  söyüş  söydükdə  mümkün  qədər  rahat  davranmağa  çalışın. Bununla  yanaşı  uşağınızın  söyüş  söydükdə  mümkün  qədər  rahat  davranmağa  çalışın. Bununla  bərabər  uşağınızın  söyüş  söymədiyi  vaxtları  müəyyənləşdirin  və  bu  vaxtlarda  ona  diqqətinizi  artırın. Hər  dəfə  nəsihət  vermək  əvəzinə  onunla  söyüşə  bağlı  keçmişdə  yaşadığınız  hadisələri  bölüşün. Əgər  uşağınızın  söyüş  söyməsinin  səbəblərini  bilmirsinizsə,  və  ya  müəyyən etdiyiniz  səbəbin  qarşısını  almaqda  çətinlik  çəkirsinizsə, bir  mütəxəssislə  məsləhətləşin.

Hazırladı: Psixoloq Esmira Teymurova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

FƏLSƏFƏNİN İNSANA FAYDALARI NƏLƏRDİR?

Fəlsəfənin insana faydaları nələrdir?Bu mənada, fəlsəfə də xoşbəxtlik məqsədi üçün bir vasitə ola bilər. Hər insan, maddi zənginliklərə sahib olmaqdan həzz duymaz. Bəzi insanlar, təfəkkürdə olmaqdan, yəni dərin düşünməkdən, insan həyatının anlamını araşdırmaqdan həzz alır. Bu həzzə yad olan insanlar belə onun, keyfiyyət baxımından olduqca zəngin bir həyat təcrübəsi olduğunu qəbul edərlər. Demək ki, fəlsəfə, hər şeydən öncə insana intellektual bir zövq, mənəvi bir həzz verir. İnsanın sadəcə bir bədəndən ibarət olmadığını, onun eyni zamanda mənəvi bir varlıq olduğunu diqqətə alsaq, bu vəziyyət daha açıq hala gələr. İnsan, məqsədinə, sadəcə maddi ehtiyaclarını qarşılayaraq çata bilməz; onun, mənəvi ehtiyaclarını da təmin etməsi gərəklidir. İnsanın mənəvi ehtiyaclarının ən başında isə, marağını qarşılama, öyrənmə, kainatı və özünü anlama, bu dünyada keçən həyatını mənalandırma istəyi vardır. Bu istəyi də, böyük ölçüdə fəlsəfə qarşılaya bilər.

Həqiqətən də fəlsəfə, insanın əhatə edici bir bilgi və ya əhatə edici bir qavrayışa çatma tələbinə cavab verə bilən yeganə disiplin olmaq vəziyyətindədir. Həyatının axarı içində öz qaynaqları xaricində başqa yerlərdən çox zaman əlaqəsiz  inanc və bilgilər, seçim və davranış tərzləri mənimsəyən insan varlığı həyat, dünya və cəmiyyət qarşısında müəyyən bir rəftar inkişaf etdirmək, bu rəftarı  yaşamının təməlinə yerləşdirmək üçün sözü gedən  dağınıq materialı tutarlı bir quruluş içində sistemləşdirmə ehtiyacı duyar. Bunu isə, sözü gedən materialın ünsürləri üzərinə inkişaf etdirilə biləcək  tənqidi və sorğulayıcı düşünmə ilə ancaq fəlsəfə təmin  edə bilər.

Daha da önəmlisi odur ki, fəlsəfə, bizə özümüzü tanımaq imkanı verər. Bu ümumi doğrunu da ilk olaraq və ən yaxşı antik Yunanlılar göstərmişdir. Əslində, hər mədəniyyətdə olan “Özünü tanı!” sözünü ən erkən istifadə edən qövm olan Yunanlılar, bu sözü məbədlərinin qapısına yazıblar. Həqiqətən də insan nə və kim olduğunu ancaq fəlsəfədən və ya fəlsəfənin köməyi ilə öyrənə bilər. Bizim yalın bir ət və sümük yığını olmayıb, eyni zamanda bir ruh varlığı olduğumuzu bizə ən yaxşı fəlsəfə göstərə bilər. Dünyaya, sadəcə nəfəs alıb vermək və ya yalın kef almaq üçün yox, bir az da təbiətə və başqalarına olan vəzifələrimizi yerinə yetirmək üçün gəldiyimizi fəlsəfədən öyrənə bilərik. Çünki fəlsəfə, hər şeydən öncə insan olaraq varoluşumuzun anlamıyla ilgili bəzi təməl sualları ələ alır. İçimizdən hər birinin bu təməl, böyük fəlsəfi suallar üzərində düşünməsində varoluşumuzu mənalandırmaq baxımından böyük yarar vardır. Bu səbəblə, Sokrat, “incələnməmiş, sorğuya çəkilməmiş bir həyatın yaşanmağa dəyər olmadığını” söyləmişdir. Demək ki, fəlsəfəyə prinsipli bir həyat sürmək üçün gərək duyarıq. Çünki insan, heyvanlardan fərqli olaraq ağıllı bir varlıqdır; bu Fəlsəfənin insana faydaları nələrdir?özəlliyi səbəbi ilə, həyatını bəzi  prinsiplərə söykəyir. Prinsipsiz bir həyat, hətta prinsipləri sorğulanmamış bir varoluş, bayağı və təməlsiz bir varoluşdur; həyatımızın bu cür prinsipsiz bir varoluşa çevrilməməsi üçün fəlsəfəyə ehtiyacımız vardır.

Fəlsəfə, yenə fərdi olaraq bu dünyadakı qısacıq həyatımızda bizə, nəyin bizim əlimzidə olub, nəyin olmadığını göstərir. Sadəcə Sokrat yox, 20-ci əsrin önəmli mütəfəkkirlərindən olan Jean paul Sartre (1905-1980) də, faktiki şərtlərimizi dəyişdirməyin, bizim əlimizdə olmadığını söyləyirdi. Yəni bu dünyaya gəlmişiksə, gəlməmiş olmaq əlimizdə deyil. Anamızı-atamızı, doğulduğumuz coğrafiyanı, mənsubu olduğumzu dini, üzvü olduğumuz millət və ya etnik qrupu seçmək əlimizdə olmadı. Boyumuzu, cinsiyyətimizi, digər bioloji özəllilərimizi seçmək də əlimizdə deyildi. Bütün bunlar biz insanlar üçün verilmiş olan, dəyişdirməyin mümkün olmadığı şeylərdir. Lakin xarakterimizi və insanlığımızı inkişaf etdirmək, daha yaxşı və daha ərdəmli insan olmaq üçün çalışmaq, bizim əlimizdə olan bir şeydir. Buna görə də, Sartre, “insan özündən nə yaradarsa, ondan ibarətdir” deyirdi.

Fəlsəfəyə, həyatın axışı içində, qarşılaşdığımız problemlərin öhdəsindən gəlmək üçün ehtiyac duyarıq; ondan, bizi çətinə sala biləcək  biləcək müxtəlif olaylar qarşısında dik duruş sərgiləyə bilmək üçün dəstək alarıq. İsveçrəli psixoloq və mütəfəkkir Karl Qustav Yunqun (1875-1961) söylədiyi kimi, “həyatın axıntılarında  heç kim dərdsiz qalmaz.” Fəlsəfə, qayğılarımızı xəfiflətməyimizi, dərdlərimizi aşmağımızı, bu dünyadakı həyatımız əsnasında yolumuzu itirməməyimizi təmin edən ən önəmli vasitədir. Fəlsəfənin yolumuzu tapmağımızı təmin edən ən önəmli vasitə olduğunu gözlər önünə sərmək üzrə, Wittgenstein, məşhur bənzətmələrindən birində inanın bu dünyadakı vəziyyətini bir butulka içindəki ağcaqanadın vəziyyətinə bənzətmişdir. Wittgenstein-ə görə butulkanın içində qalmış olan ağcaqanad butulkadan bayıra çıxmaq istəyər amma bunu necə bacara biləcəyini bilməz. Fəlsəfənin əsas vəzifəsi, ağcaqanada, butulkadan necə çıxacağını göstərməkdir. Onun bu bənzətməsinə görə, biz insan varlıqları bu dünyadakı həyatımız əsnasında  bəzən özümüzü kəməndə salınmış hiss edər və yolumuzu tapmaqda çətinlik çəkərik. Beləcə, fəlsəfə biz insan varlıqlarının kəməndə salınmışlıq duyğusundan qurtulmağımızı təmin edər, istiqamətimizi tapmağımıza kömək edər.

Fəlsəfə, yenə eyni istiqamətdə, beyin və anlayış qarışıqlığımızı aradan qaldırmağa kömək edər. Çünki, günümüzdə bir çox insan, bəzi zehni qarışıqlıqlar üzündən dərdlər və qayğılar içində qıvrılıb durur. Həqiqətən də insanlar, son zamanlardFəlsəfənin insana faydaları nələrdir?a, artan bir sıxlıqla, imtiyazları hüquqlarla, tərəfsizliyi subyektivliklə, qiyməti dəyərlə, varlılığı müvəffəqqiyyətlə qarışdırırlar. Beləcə, bu beyin qarışıqlığını aradan qaldıracaq, qavramsal açıqlığı təmin edəcək olan  şey, fəlsəfədir. Çünki fəlsəfə, insana bir çox mövzuda doğru və açıq düşünə bilməyi öyrədir. Fəlsəfi düşüncənin üsulları, insana hardasa hər mövzuda ağıl önə sürə bilməsi üçün gərəkli təməlləri hazırlayar. Belə bir düşüncə növü, insanın bir çox problemə bir çox yöndən baxa bilməsini, problemlərə, mühakiməsiz yaxınlaşa bilməyini təmin edər; o insanın heç bir şeyi mütləqləşdirməyib, hər şeyi tənqid süzgəcindən keçirə bilməyini təmin edər. Bütün bunlar bir araya gətirildiyi zaman, fəlsəfənin insanın özgürləşməyində qatqısı olduğunu rahatlıqla söyləmək olar.

Mənbə: www.felsefe.gen.tr
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

NAĞIL TERAPİYASI

nağıl terapiyası 2Uşaqlar nağılları niyə sevir ?
Və ya valideyn, nənə-baba uşaqlara niyə nağıl danışmalıdır ?

Bu çox bəsit, adi bir şey kimi gələ bilər, amma mahiyyətinə vardıqda bir çox açıqlama ilə nağıl danışmağın nə qədər faydalı olmasını izah etmək olar. Nağıl bir terapiya üsuludur. Nitq inkişafı, diqqətin toplanması, təfəkkür, təxəyyül formalaşır, mədəni ünsiyyət qurmasına şərait yaradır, müqayisələr etməyi bacarır, xeyir və şər anlamlarını qavrayır. Təbii nağılların məzmunu da məqsədəuyğun şəkildə xüsusi olaraq seçilməlidir. Məsələn, şiddət üslublu nağıllar uşağın psixoloji ovqatına mənfi təsir edir, qorxular, aqressiya, şiddət göstərmə istəyi, ünsiyyət pozğunluğu, yoldaşları ilə yola gedə bilməmə, ailəsindən uzaqlaşma və hətta iştah pozuntusu belə yaradır. Təhlükə yaradan nağıllar siyahısına “samizdat nağıllar” deyilir. Bəzi nağıllar da var ki, orda cəzalandırma üslubunu görmək olur. Hər bir aildə isterika yaradan, ərköyün böyüdülən, sözə baxmayan uşaq ola bilər. Həmin cəzalandırma nağıllarında da şiddət olmadan hansı formada cəzalandırıb onu mənfi əməllərdən çəkindirmək olar kimi suallarına cavab tapmaq olar. Yəni hər bir uşaq mükafatlandırıldığı kimi, nöqsanlarına görə cəzlandırılmalıdır da. Bəzən uşaqlar məsləhəti sevmir, amma nağıllara qulaq asarkən hansısa mənfi əməlini mütləq o nağılda tapa biləcək. Özünü o nağıldakı qəhrəman və ya obrazın yerində hiss edəcək. Əməllərini götür-qoy edə biləcək.
Bundan başqa, müxtəlif duyğuları qavrayacaq, qarşısına çıxan məsələlər və ya çətinliklər zamanı həmin dinlədiyi nağıllar köməyinə gələcək. Hansı əməllərin zərərli, hansı əməllərin faydalı olduğunu öyərənəcək.
nağıl terapiyası 3Terapiya – bildiyiniz kimi müalicə deməkdir. Nağıl terapiyası ilə aqressiv, qorxuları və ya fobiyaları olan, ünsiyyət çatışmazlığı sözə baxmayan – isterika çıxaran, həmçinin davranışında nöqsanlar, yaramazlıq edən uşaqlar üçün çox əhəmiyyətli vasitədir. Nağılda dinlədiyi nəticə istənilən nöqsanına səmərə verəcəkdir.
Ən sonda isə nağılı kimlərin danışmasının vacibliyi vardır ki, bunu da bilmək çox vacibdir.
Nənə-babalar artıq bəlli yaşında təcrübəli valideyn kimi , həmçinin xüsusi səbrə, nitqə və mülayim , asta, intonasiyalı səsə malik insanlar olduğu üçün əgər ailədə nənə-baba varsa, onların danışması daha təsiredici olar. Amma yalnız valideyn və övladlardan ibarət ailədirsə, hər iki valideyn növbə ilə nağıl danışması çox lazımlıdır. Nə üçün? Təbii ki, ilk növbədə valideynlər ev işləri, qazanc işləri ilə məğul olarkən bütün günlərini işə həsr edirlər və uşaqla çox az ünsiyyət qurub, onlarla maraqlanırlar. Ən azı axşam vaxtı zamanınızı onlara, yəni uşaqlara ayıraraq onları özünüz yatızdırıb, nağıllar danışın. Nağılı sizin dilinizdən eşitməklə bərabər, sizi öz yanında görmək, sizə yaxın olmaq istəyinin olduğunu unutmayın! Çünki nağıl danışmaqla bərabər, siz onlarla yaxın təmasda olacaqsınız. Nağıldakı qəhrəmanların simasını sizin simanızla canlandırmağa başlayacaq. Çünki siz onlar üçün qəhrəmansınız, sizə olan sevgisi, sizi incitdiyi anları xatırlayıb davranış qaydalarını düzəltməyə çalışacaqlar.simasını sizin simanızla canlandırmağa başlayacaq.
Öz yoldaşları ilə oynayarkən, oturarkən nağılı sərbəst olaraq danışmaq həvəsi yaranacaq, dünyagörüşünün formalaşmasına, gələcəkdə dərslərini daha yaxşı öyrənmə qabiliyyətinə müsbət təsir göstərəcəkdir.

Hazırladı: ailepsixoloqu.com saytının yazarı Psixoloq Teymurova Esmira

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +16 (from 18 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

UŞAQLARIN TƏRBİYƏSİ

uşaqların tərbiyəsiUşaqları tərbiyə etmək nədir? Bu necə baş verir? 
Biz nə etməliyik? Hansı metodlarla uşaqları gələcəyə hazırlamalıyıq?

İstərdim bir misalla bu prosesə nəzər salaq:

Uşaqların dil öyrənməsi necə baş verir? Uşaq dil öyrənir, ailəsində, ətrafında, cəmiyyətdə danışılan dili. Amma bunun üçün heç bir valideyn uşağına xüsusi dil dərsi keçmir. Heç kim uşağa mübtəda-xəbər, qrammatika, frazoloji birləşmələr və s. də öyrətmir. Bunu biz lap sonralar, məktəblərdə öyrənirik. Uşaqlar dili öz-özünə öyrənir. Bunun üçün valideynlərin etdiyi tək şey sadəcə özlərinin danışmağıdır. Gündəlik məişət söhbətləri. Hətta cavab verə bilməsə də körpələrlə də danışırlar, sanki o başa düşəcək və onlara nəsə başa salacaqlar kimi. Budur dil öyrənmə tərbiyəsi. Sən öz yerində olursan, öz üzərinə düşəni edirsən, uşaq isə bunu müşahidə edir, qavrayır və cəmiyyətə qaytarır. Valideynlərə düşən isə sadəcə danışmaq və bu danışığın keyfiyyətinə diqqət etməkdir. Onlar nəyi necə danışacaqlarsa, uşaq da onu qavrayacaq və sonradan qazanacağı bütün informasiyaları bu qəliblər üzərinə formalaşdıracaq.

Uşağı tərbiyə etmək, öz tərbiyəsi üzərində işləmək və özünü tərbiyələndirməkdir. Uşaqlar bunu mənimsəyəcək.
Uşağa bir şey öyrətmək, öz öyrəndiklərinə diqqət etmək və öyrənməyə davam etməkdir. Uşaqlar bunu mənimsəyəcək.

uşaqların tərbiyəsiBir mütəfəkkir demişdir: “Uşaqlarınızı tərbiyə etməyin , özünüzü tərbiyə edin. Uşağınız onsuzda necəsə sizə oxşayacaqlar.”
Bəli, uşaqları tərbiyə, elə özünü tərbiyədir əslində. Valideynlərə düşən təmsil etməkdir, bildiyi və qazandıqlarını, dəyər və gözəlliklərin öz şəxsiyyətində təmsil olunması. Bu eyni zamanda uşaqların özgür yetişməsini də təmin edər. Nəticədə onlara öz şəxsiyyyətlərini formalaşdırmaq üçün sadəcə münbit şərait yaradılmış olar, nəinki valideyn təzyiqi ilə yasmsılamaya təhrik. Buraxaq uşaqlar həyatlarını özləri kəşf etsinlər. Buna yaxşı şahidlik etməmiz yetərlidir məncə.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus