ÖZSAYĞI NƏDİR?

Xüsusi

Söz oÖzsayğı nədir?laraq anlamı çox açıq olduğu üçün, qısaca olaraq “özsayğı, insanın özünə göstərdiyi sayğıdır.” deyə bilərik.

İnsan həyatının bütün aspektlərinin mərkəzində “özsayğı” vardır.

Özsayğı, xoşbəxtliyimizin və tənqidlərin öhdəsindən gələ bilmə və tənqidlərdən öyrənə bilmə qabiliyyətimizin təməlini yaradır.

Bu da, hədəflərə çatmağımızdakı uğuru müəyyən edir.

Özsayğımızın dayağı “etdiklərimiz” olsa, bu, mənfilik doğurar.

Lakin, özsayğının dayağı “kim olduğumuz” dursa, o zaman ruhun, güvən və cəsarət yaradan daxili güclərinə çatmaq bacarığımız da ortaya çıxar.

Lakin zehnimizə yaxşıca yerləşməsi üçün, bəzi nümunələr verməkdə yarar var:

– Özümüzlə münasibətimizdə dürüst ola bilməkdir.
– Özümüzlə, və xüsusilə də zəifliklərimizlə üzləşmək və özümüzdən heç nə gizlətməməkdir.
– Həqiqətdə, xətalarda doğulduğumuzu bilmək və xəta etdiyimiz zaman özümüzü pis hiss etməməkdir.
– Xəta etdiyimiz zaman, özümüzə bəhanələr, üzrlü səbəblər yaradıb, bəhanələrin arxasına gizlənməməkdir.
– Lazım gələndə qarşımızdakı insana “yox” deyə bilməkdir.
– İnsanlardan iltifat ( yaltaqlıq anlamında olmayan ) qəbul edə blməkdir.
– İnsanların bizə yönəltdiyi tənqidləri qəbul edə bilməkdir.
– İnsanların gözünün içinə baxa bilməkdir.
– Səhərlər oyananada, yerimzidən qalxmaq üçün səbrsizlənməkdir.
– Bu şənbə axşamını tək keçirib, xoşbəxt ola bilməkdir.

Aşağı özsayğı 2 cür qarşımıza çıxır. A – passiv tipli aşağı özsayğı : qorxudan qaynaqlanan, dəyərsizlik duyğusu görüntüsündə, öz içinə çəkilmə, yaltaqlanmaq, özünə acımaq və özünü acındırma, özünü aciz, qurban kimi görmək. B – Təcavüzkar tipli aşağı özsayğı : Əslində bu tipin də qaynağında qorxu var. Lakin bu xaricdən sezilə bilməz. Bu insanlar, bir şeyləri itirməmək üçün təcavüzkar davranışlar sərgiləyirlər.

İndi isə aşağı öz sayğı hallarına aid davranışlara yaxından baxaq.

A – passiv tipli aşağı öz sayğı davranışları:

1 – Özünü başqalarından aşağı görmək ( eqoist deməsinlər deyə )
2 – Öz doğrularını, haqlarını başqalarınınkından dəyərsiz görmək
3 – Başqalarına Özsayğı nədir?qarşı müdafiəçi olmaq
4 – Heç kəsdən iltifat qəbul etməmək
5 – Depressiv hiss etmək
6 – Yalnız və utancaq hiss etmək
7 – Suçluluq duyğusu altında əzilmək
8 – Özünü ayaqaltı səviyyəsində hiss etmək
9 – Özgüvən əskikliyi səbəbiylə başqalarından asılı olmaq
10 – Dəyişiklikdən qorxmaq
11 – Başqalarının, özü haqqında nə düşündüyü ilə həddindən artıq maraqlanmaq
12 – Özünə qarşı dağıdıcı, ziyankar olmaq (məsələn, belə insanlar səy göstərib bir şeylər edir və sonra özünü yaxşı hiss etmədiyi an hamısını dağıdır )

B – Təcavüzkar tipli aşağı özsayğı:

1 – özünü başqalarından üstün görmək ( eqoist deməklərindən qorxmaz )
2 – Öz doğrularını, haqlarını, başqalarınınkından dəyərli görmək
3 – Başqlarını aşağı görmək, kibirli olmaq
4 – Aşırı özgüvən
5 – Aqressiv, təcavüzkar hiss etmək
6 – Bədbəxt hiss etmə, lağlağaçılıq
7 – Başqalarının duyğularını yox saymaq
8 – Nadir hallarda xətasını qəbul etmək. Adətən, xətaların inkarı.
9 – Başqalarını eqoistçə idarə etmək, yönləndirmək
10 – Başqalarının özü haqqında düşüncələri ilə, sözləri ilə maraqlanmamaq. “Sizdən öyrənəcəyim bir şey yoxdur. Mən bilirəm, özümün müəllimiyəm” rəftarı.
11 – Güc axtarmaq, güc dayaqlı  məsuliyyətsizlik
12 – Özünə qarşı dağıdıcı, ziyankar olmaq (məsələn, belə insanlar səy göstərib bir şeylər edir və sonra özünü yaxşı hiss etmədiyi an hamısını dağıdır )
13 – Dar zehin. Bütün şəklində  və çox yönlü düşünə bilməmək
14 – Özünə və ya başqalarına qarşı zərər verici, dağıdıcı davranışlar

Yüskək öz sayğının xüsusiyyətləri:

İki tip aşağı öz sayğı arasında balans qurulması ilə yaranan davranış və düşünmə biçimləridir.

1 – Öz doğruları və başqalarının doğruları, haqları arasında balans qurmaq
2 – Özünə və başqalarına dəyər vermək
3 – Şişirdilməmiş formada iltifat etmək və iltifat qəbul etmək
4 – Dostca, səmimiyyətlə rahat davranışlar sərgiləmək
5 – Duyğularının fərqində olmaq və onları idarə edə bilmək
6 – Enerjili olmaq və həyatdan zövq almaqÖzsayğı nədir?

İnsanın bir hədəflədiyi şəxsiyyəti və bir də xaricdən görünən şəxsiyyəti, imici vardır. Bu ikisi arasındakı fərq nə qədər çoxalsa, insanın özünə sayğısı o qədər azalar. Bu fərq azaldıqca da öz sayğı artar. Yüksək öz sayğı, xətaların və itkilərin öhdəsindən gələ bilməyimizi təmin edər.

Mənbə: blog.milliyet.com.tr
Müəllif: Tuncay Erciyes
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

BİZ NƏYİN AXTARIŞINDAYIQ?

BİZ NƏYİN AXTARIŞINDAYIQ?suallar

Biz nəyin axtarışındayıq? Hamımızın istədiyi şey nədir? Xüsusən də hər kəsin sakitlik, xoşbəxtılik, sığınacaq axtarışında olduğu bu rahatsız dünyada bunu bilmək çox vacibdir, elə deyilmi ? Nəyi axtardığımızı, nəyi kəşf etməyə çalışdığımızı öyrənməliyik.
Bəs yaxşı, biz nəyin axtarışındayıq? Xoşbəxtlikmi axtarırıq, ya bizi məmnun edəcək bir şeyinmi axtarışındayıq? Xoşbəxtliklə məmnunluq arasında fərq vardır. Xoşbəxtlik axtarıla bilərmi? Ola bilsin ki , nədənsə məmnunluq tapa biləsiniz, amma xoşbəxtlik tapıla bilməz. O bir şeyin törəməsidir, nəyinsə nəticəsidir, o hazır məhsul deyil.
Qorxuram, çoxumuz məmnunluq axtarırırıq. Məmnun olmaq axtarışımızın sonunda dolğunluq hissinə çatmaqdır.
Həm iç, həm də çöl dünyada hər birimizin nəyin axtarışında olduğumuzu öyrənməliyik. Bu məsələdə düşüncələrimizdə dürüstsək, heç bir məkana, hansısa bir müəllimə, kilsəyə, ya da dini quruma getməyə ehtiyac yoxdur.
Elə isə aşmamız gərək olan və əsl çətinlik niyətlərimizdə təmiz, dürüst olmaqdır. Bəs yaxşı, dürüst ola bilirikmi ? Və o dürüstlük, təmizlik axtarışlamı, ya da başqalarının dediklərini izləməkləmi, yoxsa hansısa kilsəyə getməkləmi əldə edilir? Saysız – hesabsız kitab oxuyuruq, bir çox toplantıya qatılır, müxtəlif qurumlara üzv oluruq – bu şəkildə həyatımızdakı çətinlik və səfilliklərə bir çarə tapmağa çalışırıq. Hansısa kitabın, müəllimin, qurumun bizi təmin etdiyini düşünürük, o zaman içində qalaraq kristallaşırıq və xarici dünya ilə olan bağlılığımız kəsilir.
Bütün bu qarışıqlıq arasında əbədilik, daimilik, həqiqət, Tanrı, gerçəklik – ya da nə ad verirsinizsə verin bunları axtarırıq.
Çoxumuzun içində əbədilik axtarışı var, tutuna biləcəyimiz, bizə özgüvən, ümid, qalıcı bir həvəs, əminlik hissi verən bir şey axtarırıq, çünki içimizdəki heç bir şeydən xəbərdar deyilik. Özümüzü dərk etmirik. Ümumi həqiqətləri, kitabda yazılanları bilirik, amma özümüz haqda bir şey bilmirik.
Və istədiyimiz son şey də budur: özümüzü dərk etmək. Şübhəsiz ki, bu üzərinə nələrisə inşa edəcəyimiz tək bünövrədir. Amma inşa etmədən, çevrilmədən, qınamadan ya da, dağıtmadan öncə nə olduğumuz dərk etməliyik.

Həqiqəti, Tanrını tapmaq üzrə axtarışa çıxmazdan, hərəkətə keçməzdən, bir birimizlə münasibətə girməzdən öncə özümüzü anlamaq vacibdir. Səmimi insan o insandır ki, bir hədəfə necə çatacağını deyil, ilk növbədə bunun nə olduğunu dərk edir.

BƏS ÖZÜNÜ DƏRK ETMƏK NƏDİR? ÖZÜNÜ NECƏ DƏRK ETMƏK OLAR?özünüdərk

İnsanın özünü dərk etməsi bilik və ya yığdığı təcrübə ilə əldə edilməz. Özünü dərk etmək anlıq məsələdir. Özümüz haqqında bilik toplasaq, bu bilik özümüzü dərin şəkildə anlamağımıza mane olar. Yaxşı, özünü dərk etmək üçün hansısa bir yol sistem metod vardırmı? Hansısa bir filosof, alim  sistem, metod və ya bir üsul icad edə bilər, amma sistemin ardınca getmək şübhəsiz ki, o sistemin yaratdığı bir nəticəyə gətirib çıxaracaqdır, elə deyilmi? Əgər özümüzü dərk etmək üçün bir üsul ardıyca getsək, o sistemin yaratdığı nəticəyə çıxarıq, amma nəticə, şübhəsiz ki, özünü dərk etmək olmayacaqdır. Bir şablona uymaq özünü dərk etmək demək deyil.
Avtoriter – müəllim, mürşid, xilaskar, təbii olaraq insanın bütünlüklə özünü anlamasını əngəlləyir və dolayısı ilə nəticədə azadlığı yox edir, yaradıcılıq ancaq azadlıq olanda var. Yaradıcılıq ancaq insanın özünü dərk etdiyi zaman var. Çoxumuz yaradıcı deyilik, bir – birimizi təkrarlayan maşınlarıq, hansısa mülahizəni dönə dönə çalan qrammafonlar kimiyik. Yaradıcı olmaq rəsm çəkmək ya da şeir yazıb şöhrətli olmaq demək deyil. Bu yaradıcılıq deyil, bir fikri ifadə etmək bacarığıdır və cəmiyyət tərəfindən alqışlanır, göz ardı edilir. Bacarıqla yaradılış eyni şey deyil, bacarıq hansısa bir texnikaya, üsula yiyələnməkdir. Yaradıcılıq isə fərqli bir yaradılış halıdır, öz olmaqdır, təkrarçılıq deyil, içində məncilliyin olmadığı, zehində artıq təcrübələrin, həvəslərin, cəhdlərin, istəklərin və cəhdlərin olmadığı haldır, o mütləq bir hal deyil, hər an yenidir, dəyişir. İçində “mən” in “mənim” in olmadığı, hansısa ehtiras, bacarıq, məqsəd və ya səbəbin olmadığı bir hərəkət halıdır.
Özünü dərk etmək bir nəticə, çatılacaq bir nöqtə deyil, insanın hər an özünü münasibətlərin – sahib olduqlarıyla, əşyalarla, insanlarla və fikirlərlə olan münasibətlərinin güzgüsündə görməsidir. Amma ayıq olmaq, fərqində olmaq bizə çətin gəlir və biz ancaq bir üsulu təqib edirik – avtoritetləri, batil inanclar və təmin edici nəzəriyyələri qəbul edərək zehnimizi korlaşdırmağı tərcih edirik və beləcə zehinlərimiz yorğun, gərgin hala düşür. Elə bir zehin azadlıq halında ola bilməz. Məlumlarla dolu olan beyin məhkumdur və o məchulu dərk edə bilməz.

Müəllif: Jiddu Krişnamurti
Tərcümə edən: Namiq Bağırlı

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +8 (from 12 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

GÜVƏN PROBLEMİ VƏ GÜVƏNSİZLİK YARADAN İNKİŞAF

ETİBARLILIQguvən

Güvən sözünü qorxu, çəkinmə və şübhə duymadan inanma, etimad mənasında gündəlik həyatda tez-tez istifadə edirik. Güvənlilik, etibarlı olma vəziyyətidir . İnanma prosesinə əsaslanan güvən sözlüyünü tutarlılığı qəsd etmək üçün istifadə etdik. Etibarlılıq deyincə, həm ardıcıllıq, həm də inanma duyğusu qəsd edilə bilməkdədir. Etibarlılıq dediyimizdə inanıla bilinən kimi bir məna anlayırıq. Söylədiklərimizin etibarlılığı haradan gəlir? Bir ünsiyyət vasitəsi kimi dilin inkişafı ilə birlikdə etibarlılıq, sözlərə aid bir xüsusiyyət halına gəlmişdir. Əvvəllər hərəkətlər və sadə səslər bir-birimizə güvənin işarəsi ikən, bunun yerini dil deyilən ətraflı və simvolik səslər almışdır. Dil ilə birlikdə, danışmaq, ünsiyyət qurmaq cəmiyyətin ən fundamental impulsu olmuşdur. Fərd olmaq ünsiyyət qurmaq mənasına gəlmişdir. Digərləri ilə ortaq şəkildə bir həyat sürmək, onlardan xəbərdar olmaq insanlığın mənası olmuşdur. Söz, yəni dil insanın ən qiymətli varlığıdır. Təbiətdə bundan başqa bir zənginliyimiz yoxdur. İnsanlıq dil ilə başlamışdır. Dil ilə də inkişaf etmişdir. Həmişə sözlərimiz bizi yetişdirmişdir. Hər şeyimiz bir-birimizə izahi sözlərlə bağlıdır. Bu günün texnoloji imkanlarıyla fərq etməsək də, danışmaq bizim varlığımızdır. Bu səbəbdən tarix boyunca söz gerçək olmuşdur. Danışılanlar bir ehtimalı deyil, gerçəyi dilə gətirmişdir. Danışmaq insan olmaq mənasına gəldiyindən, sözlərə etibar etmək  insana etibar etməyin xüsusiyyətlərindən olmuşdur. Bir-birimizə möhtac olduğumuzun fərqində olduğumuz və bir-birimizin simvollarına hörmət edərək dili,  həmrəylik ilə isə insan mədəniyyətini meydana gətirmişdir. İnsan danışaraq sözləşmişdir. Yazı və ya hər hansı bir qeyd yoxkən, yalnız danışma ilə özünü gələcəyə daşımışdır.  Sözün əhəmiyyətinə dair yüzlərlə atalar sözü vardır. Çünki o zamanlar həqiqəti texnologiya ilə pərdələməmişdik. Ünsiyyətin, bir-birimizə kömək etmənin bizi ayaqda tutduğunu unutmamışdıq.

eyibarsızlıq və məna axtarışı.ETİBARSIZLIQ VƏ MƏNA AXTARIŞI

Nə zaman ünsiyyəti pərdələdik, o zaman inkişaf etmiş insan olduq. İnkişaf etmiş və inkişaf etməmiş insan ayrı-seçkiliyini etdiyimiz zaman, əslində, bir kənarlaşdırma hadisəsini reallaşdırdıq. İnkişaf etməmiş birilərini uzaqlaşdırırdıq. Təbii ki, onlarla ünsiyyəti kəsərkən bundan xəbərdar ola bilmədik. Sözlərimiz onları ehtiva etməməyə başladı. İnkişaf dediyimiz, digərlərini uzaqlaşdırmaqdan ibarət oldu.

Digər insanlara güvənməyən insan inkişaf terminini icad etdi. Bir-birimizə kömək etmək, birlikdə olmaq və bunun nəticəsində insan olduğumuz unuduldu. Eqoizmi mənimsəyərək digər insanları uzaqlaşdırdıq. Yoxsa inkişaf etmiş və ya inkişaf etməmiş anlayışı deyə bir şey niyə olsun ki? İnsan olan inkişaf etməmiş olana kömək edər, çünki biz, bir-birimiz sayəsində varıq. Minlərlə ildir bir-birimizin varlığına güvəndiyimiz üçün “insan” olduq.

Güvən bitdiyində insanlıq da bitmişdir. Gündəlik həyatını tək başına davam etdirdiyini sananlar var. Yalnız ÖZ üçün çalışarlar. Fərqində belə deyildirlər ki, minlərlə illik bir yardımın məhsuludurlar və yaradılan bu dünyada, bu sivilizasiyada “mən” yalanına inanmışlar. İnsanlara etibarlarını itirmiş, böyük insanlıqda bir kiçik fərdə bağlanmışlar. Başqalarına güvənməməklə inkişaf etmiş və inkişaf etməmiş ayrı -seçkiliyi ilə heç insani olmayan rəftarlara girişmişlər. Bunlar şübhəsiz ki, fitrətimizə zidd, təbiətimizə qarşı təşəbbüslərdir.

İndiki vaxtda insan bütünündən getdikcə qopmaqdadır. Artıq fərd olaraq bu qopma içərisində süründürülməkdəyik. Hər şey böyük ölçüdə olmağa başladı. Əvvəl eqoizm insan daxilində bir cücərti idi. Sonra bunu bəsləyərək zəngin olmaq kimi şeylərdə istifadə etdilər. Kütlələri eqoist edərək “istehlakı” aşıladılar. İstehlak əvvəl təbiət ilə, sonra da “inkişaf etməmiş” insan ilə aramızı açdı. İstehlak ilə təbiətimizi pərdələdik və maddi ehtirasları həmrəylik təməlimizə yeritdik. 60 min ildir, texnologiya nədir bilməyən insanlıq, son iki min ildə artaraq çoxalan bir inkişafa imza atdı. Elə bir inkişaf ki, 60 min ildə heç bir şərtin yox edə bilmədiyi insanlığı hər an yox edə bilər.

Bir-birimizə güvəndiyimiz on minlərlə il içərisində təbii həyat səraitində ayaqda dürüstlükqaldıq. İndi təbiətə hökm etməyimizə və tək dərdimizin özümüz olmasına baxmayaraq, yox olmağa doğru qaçmaqdayıq. Məhdud qaynaqlarımızı eqoist istehlak ehtiraslarımıza xərclədik. Etibarı və inamı buraxın, özümüzü yox etməməyi bacara bilmədik. Fitrətimizdəki güvən duyğusunu öz ailəmizə, ətrafımıza belə göstərə bilmədik. Yer üzündəki hər şeyin bizə qohum olduğunu göz ardı edib rəqiblər axtardıq. Bunun nəticəsində də bizi ayaqda tutan dünyanı məhv etdik. Heç bir aləti olmayan çılpaq amma birlik içindəki insanlıq on minlərlə il yaşayarkən, inkişaf etmiş texnologiyamız və yüksək elm anlayışımızla bir əsri daha çıxarsa özümüzü şanslı saymalıyıq.

Məna axtarışının qaynaqlarından biri də güvən duyğusunun itirilməsidir. Məlum dünyaya etibarı qalmayan insan məlum dünyanın məlum mənalarını qəbul etməz. Yeni mənalar axtarar. Artıq sözlər həqiqəti meydana gətirməkdən çox, boş olması üçün yaradılan səslərdir. İstehlak çağında mənaları da istehlak etmişik. Sözə güvən qalmadığından bizə deyilənləri sorğulamaqdayıq. İlk filosoflardan bəri fəlsəfə güvənin əskikliyini vəsf edər. Bir-birimizə inanmaqdan vaz keçdiyimizdən bəri, filosoflar mənaları axtarmaqdadır.

Həyatın mənasını aramaqdayıq, çünki ətrafımızdakı anlamlara artıq güvənməməkdəyik. Bir əksiklik var və bu bizə filosofluq etdirməkdədir. Ətraf mühitə güvənin azaldığı cəmiyyətlərdə filosofluq edilməkdədir. Güvən əksikliyi həyatın uzun tarixinə görə yeni bir şeydir. Ancaq getdikcə sürətlənməkdədir. Bunu ən yaxşı, qərbin kapitalist cəmiyyətlərində ya da antik dünyanın ticarət şəhərlərində görə bilərik. İnsanların bir-birinə güvənmədiyi, yardımlaşmadığı cəmiyyətlərdə mənaları sorğulama meyli törəyir. Bizə məna verilmədiyi üçün arayışa çıxırıq..

Mənbə: www.dmy.info
Tərcümə edən: Fidan Eyvazzadə

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +8 (from 8 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

DÜRÜSTLÜK NƏDİR?

dürüstlük

Bizə doğru bilgi verən insana dürüst deyirik.

DÜRÜST OLMAQ.

Dürüst, “doğru kimsə” mənasını verir. ( Farsca drust-duruva-deru–dü­z, sağlam) Dürüstlük səmimilik, doğruluq, açıqsözlülük kimi xüsusiyyətlərə sahib olmağı ifadə edir. Yalan, hiylə, kələkbazlıq kimi mənfi hərəkətləri deyil, doğruluq və düzgünlük kimi müsbət hərəkətləri ehtiva edir. Etibarlılıq, səmimilik, nəciblik, insaflılıq, ədalət kimi fəzilətləri də əhatə edir. Əxlaqi cəhətdən doğru olana verilən addır.
Təriflər bildiyimiz kimidir. Bizə doğru bilgi verən insana dürüst deyirik. Hamıdan da dürüst olmağını gözləyirik. Çox zaman dürüst olmağa çalışırıq. Amma dürüst ola bilmədiyimiz zamanlar da olur. Dəqiq bildiyimiz bir şey var ki, hər zaman bizə qarşı dürüst olunmağını gözləyirik. Özümüz dürüst olmasaq belə, bunu vərdiş halına gətirmiş olsaq belə , başqalarının dürüst olmasını tələb edirik. “Dürüst olmaq vacibdirmi?” sualının cavabı da buradadır. Hamının yalan söylədiyi bir dünyada yaşamaq istərdik? Belə bir dünyanın mümkün olub olmaması ayrı məsələ, ancaq həyatı yaşanılacaq hala gətirən, yaşanması mümkün qılan şeylərdən biri dürüstlükdür, bir- birimizə qarşı dürüstlüyümüzdür.
İnsanlar bir-birinə güvənərək cəmiyyət halında yaşamağa başlamışlar. Təbiətdə çətin həyat şəraitlərində tək başına yaşaya bilmirdik, digərləri ilə yardımlaşaraq təbiəti özümüzə uyğun formalaşdırmışıq. Bu günə qədər insanın inkişafının başlıca səbəbi bir-birinə güvənmək, qarşımızdakı üçün bir şeylər etmək idi. Hələ də, cəmiyyətdəki kiçik rollarımızla böyük bir mədəniyyəti yaşatmaqdayıq. Bir-birimiz üçün yaşayırıq. Bu yolda bir-birimizə güvənib dürüst olacağımıza, gerçəkləri deyəcəyimizə inandığımız üçün toplumu- cəmiyyəti yarada bildik. Dürüst olmaq həyati əhəmiyyətə malik xüsusiyyət idi, bu gün də elədir. Sadəcə, müasirlik bunu pərdəIəyir. Fitrətimizdə mövcud olan bu fəziləti görmədiyimiz zaman onu unuda bilərik.
Digərlərinin də həqiqəti danışdığına inamımız bizi cəmiyyətdəki kiçik rolumuzu ifa etməyə vadar etmişdir. Digər hər kəsin üzərinə düşəni etdiyini hesab edirik. Deyilən hər sözün doğru olduğunu düşünürük, düşünürük ki, həqiqəti duymaq istəyən insan yalnız həqiqətləri söyləyəcək. Doğrunun hökmünə inanırıq. Doğruya olan inancımız sayəsində cəmiyyətin bizə verdiyi rolu mənimsəyib onun sərhədləri daxilində özümüzü formalaşdırırıq. Həyatın doğru olduğuna inanaraq yaşayır, insanlığın dürüstlüyünə inanaraq cəmiyyətin bir parçası oluruq.

dürüstlük-xəyanətDÜRÜST OLMAMAQ.

Dürüst olmaq gərəkdiyini çox eşitmişik. Filiosoflar, aydınlar, peyğəmbərlər dürüstlükləri ilə tanınmış və dürüstlüyü təbliğ etmişlər. Dürüst olmaq gərəkdiyini demək bizə yeni bir şey düşündürmür. Əsas məsələ, nə üçün dürüst olmadığımızdır. Əgər hər kəs tərəfindən təsdiqlənən, doğru qəbul edilən bir xüsusiyyətdirsə, niyə hamımız dürüst olmuruq? Dürüst olmamağın səbəblərini xırdalayaq. Dürüst olmamaq nə üçün var? Bunu pisləməməyə çalışırıq.
Hər şey müəyyən təsirə qarşı reaksiyadır. Dürüst olmamaq da dürüstlüyü yaratmışdır. Yox olmasını deyil, arzuolunmaz bir hal olaraq nə üçün hələ də mövcud olduğunu sorğulamalıyıq. Hamının dürüst olmaması qəribədir, bəs insanın həmişə dürüst olmaması?
İnsan səhv edərək öyrənir. Dürüstlüyü də doğru söylənildiyi zaman tərəflərin yox olması ilə öyrənmişik. Fərd tamamilə dürüst olmadığı kimi, insanlıq da tamamilə dürüst deyil. Hər insanın dürüst olmadığı anlar olur. Doğruluq tamamilə əks mənalar verə bilən bir nəzəriyyədən ibarətdir. İnsanın doğruluğu da bizim üçün müsbət olan şeyləri deməsindən asılıdır. İnsan özünə qarşı da dürüst ola bilmir hər zaman. Duyğu orqanlarımız bizə həmişə düzgün məlumat verməyə bilər. İllüziya- optik yanılma bizə yalnışı doğru göstərə bilər. Fiziki varlığımız belə bizə qarşı dürüst olmaya bilir.
Yenə də dürüst olmaq gərəkdiyini deyə bilərik. Amma bunun funksional bir nəzəriyyə olduğunu unutmamalıyıq. Hisslərimiz, elmi qanunlarımız, cəmiyyətimiz və tariximiz bizə həqiqəti çatdırmaqda tutarlı deyildir. Dürüstlük “paradiqma” dəyişənə qədər doğru ola bilər. Bundan sonrası isə, ikiüzlülük sayılar. Dürüstlük 1984 adlı əsərdə olduğu kimi qarşısındakını yox, dövləti düşünən bir dürüstlük ola bilər. Nəyə və kimə görə doğrunu söyləməliyik? İmmanuel Kantdakı kimi, sevdiklərimizi öldürməyə gələn bir qatilə onların yerini demək də dürüstlük sayıla bilər. Eyni dinə, məhzəbə, qrupa mənsub insanların digərlərinə qarşı öz-aralarında olduqları qədər dürüst olmamaları da bir növ dürüstlük hesab edilə bilər. Əsas məsələ, hər kəsə xitab edən, din, dil, millət, status, növ, irq, canlı-cansız ayrı-seçkiliyi etmədən mümkün ola biləcək ən faydalı dürüstlüyü yaratmaqdır. Önəmli olan dürüstlüyü ətrafda axtarmaq yaxud yaratmaq yox, birlikdə formalaşdıra bilməkdir, birlikdə olmaq və dürüstlüyün eqoist tərəfini atmaqdır.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Aytac Həsənova

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +23 (from 29 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

VİLHELM REYX, “DİNLƏ, KİÇİK ADAM”

VİLHELM REYX, "DİNLƏ, KİÇİK ADAM"Vilhelm Reyx ( 1897-1957), Amerikalı psixiatr, Psixoanalizin Avropa məktəbinin banilərindən biridir. “Faşizmin kütlə psixologiyası”, “Şəxsiyyət təhlili” kimi çox tanınan və eləcə də digər diqqətə dəyər kitabların müəllifi olsa da, əsərləri zaman-zaman qadağan edilmiş, yandırılmışdır. “Dinlə, Kiçik Adam” adlı  kitab elmi bir əsər deyil, oxucu ilə səmimi söhbətdir. 1946-cı ildə akademik dairələr üçün yazılmış bu kitabı, müəllifin geniş kütlə üçün çap etdirmək niyyəti olmamışdır. Bu sadəcə olaraq, naturalist alimin və həkimin, uzun illər boyunca, əvvəlcə uşaqsayağı bir saflıqla, daha sonra böyük bir heyrətlə və nəhayət dəhşət içində araşdırmaqda olduğu “kiçik adam” la bağlı öz daxilindəki qarmaşıq fikirləri sistemləşdirmək cəhdi olmuşdur.

KİTABDAN SEÇMƏLƏR:

“Təbii və pozulmamış fərd, bütün insanların təbii olduğuna inanır və ona görə davranır. Epidemiyali fərd isə bütün insanların yalan söylədiyinə, çapıb-taladığına, başqalarını aldatdığına və üstünlüyü ələ keçirmək cəhdiylə çırpındığına inanır.”

“Qorxudulmuş olmaq əvəzinə azad yaşamaq, fəndlər işlətmək əvəzinə səmimi   davranmaq, bir oğru kimi gecənin qaranlığında sevmək əvəzinə açıq-aşkar sevə bilmək düşüncələrini özünə yaxın buraxmırsan.”

“Səndən fərqli olaraq böyük adamın həyatının məqsədi varlanmaq, övladlarına ictimai nüfuzlu nikah qıymaq, siyasi karyera əldə etmək, adının əvvəlinə bir çox böyük sözlər əlavə etmək və ya Nobel mükafatı almaq deyil. Böyük adam səndən fərqləndiyinə görə ona “dahi” və ya “qəribə” deyirsən. Halbuki, o, özünü dahi yox, sadəcə adi bir canlı hesab edir. Sən ona “asosial” bir insan kimi baxırsan, çünki böyük adam sənin düşük boşboğazlıqlarınla keçən “qonaqlıq”larına getməkdənsə təklikdə otağında öz-özünə düşünməyi və ya laboratoriyasında işləməyi üstün tutur. Pulunu sənin kimi hissə sənədinə yatırmayıb, elmi araşdırmalarına xərclədiyi üçün ona dəli deyirsən. Kiçik Adam, sən drəin bir ümidsizliklə sadə və dürüst bir insanı “normallığın” bir pillə aşağısında olan özünlə, yəni “homo normalis” lə müqayisə edərək “anormal” hesab edirsən. Sən onu özünün təhrif olunmuş tərəzinə qoyursan və sənin normallıq standartlarına uyğun gəlmədiyini görürsən.”

“Sən düşüncələrinin səhv olub-olmadığını özündən heç vaxt soruşmadın. Qonşunun düşüncələrin haqqında nə deyəcəyini ya da dürüstlüyün sənə çox pula başa gəlib gəlməyəcəyini soruşdun, Kiçik Adam, sən özündən sadəcə bunu soruşdun, başqa heç nə.”

“Mənə qulaq as, Kiçik Adam: Səndə olan yaxşı və dəyərli şeylərə qarşı həssaslığını itirmisən. Sən bu yaxşı hissləri yerindəcə boğursan. Başqalarında, yəni uşaqlarında, arvadında, ərində, atanda və ananda nəsə böyük və yaxşı bir şey hiss edəndə onlardakı yaxşı şeyləri də öldürürsən. Sən kiçiksən və kiçik qalmaq istəyirsən.”

“Kitabxanaya getməklə davaya baxmaq arasında seçmək məcburiyyətində qalsan, heç şübhəsiz davanı seçərsən.”

“Xoşbəxtlik yaratmağı, ondan həzz almağı və onu qorumağı heç vaxt öyrənmədiyinə görə cəsarətin və dürüstlüyün nə olduğunu bilmirsən.”

“Sən ancaq yeməyi axıra kimi tıxmağı yaxşı bacarırsan, amma yaradıcılıqdan məhrumsan. Məhz buna görə beləsən, buna görədir ki, həyatın boyunca darıxdırıcı bir ofisə və ya bir rəsm masasının başına qapanırsan, əyninə dəli köynəyi keçirirmiş kimi barmağına evlilik üzüyü keçirirsən. Və buna görə də uşaqlara nifrət edən bir müəllimsən. İnkişaf yoxdur səndə, yeni bir düşüncə yaradıcılığına imkan yoxdur, çünki sən ancaq bu günə kimi alırsan, bir başqasının gümüş nimçədə təqdim etdiyi şeyi ancaq qamarlayırsan.”

“Sevginin, əməyin və biliyin vətəni yoxdur, gömrük nəzarətindən keçməz bunlar, uniforma tanımaz. Onlar universaldır və bütün insanlığı ehtiva edər. Ancaq sən kiçik bir vətənpərvər olmaq istəyirsən, əsl sevgidən qorxursan, çünki işinə qarşı olan məsuliyyətdən, bilikdən qorxursan. Buna görə də sən ancaq başqalarının sevgisini, əmək və biliyini istismar etməkdən başqa bir şey bacarmazsan, bunları özün əsla yarada bilməzsən. Buna görə də öz xoşbəxtliyini aydınlıqdan ürkən bir gecə oğrusu kimi oğurlayırsan və buna görə də başqalarının xoşbəxt olduğunu görəndə qısqanclıqdan partlayırsan.”

“Azadlığı həyasızlıqla səhv salmaq köləliyin özünəməxsus xüsusiyyətlərindəndir.”

“ Bundan sonra həyatın üçün kitabxananın boks döyüşündən daha vacib olduğunu anlamağa başlayacaqsan; meşədə düşünə-düşünə gəzməyin küçələrdə mərasim yürüşü etməkdən daha vacib olduğunu, sağaltmağın öldürməkdən, sağlam bir özünə inamın milli şüurdan daha vacib olduğunu və təvazökarlığın bir sıra boş hay-küydən daha yaxşı olduğunu anlamağa başlayacaqsan.”

“Bu gün atdığın hər addım, sənin sabahkı həyatındır.”

“Heç bir böyük amala pis və alçaq üsullarla çatmaq olmaz.”

“Özünə baxmaq cəsarətinə sahib olsaydın, fransız, alman ya da afrikalı bir yerli olsan belə, özünü hər yerdə tapa və tanıya bilərdin.”

“Hər şey səndən və sənin sağlam və ya yalnış fikirlərindən asılıdır.”

“Sənin gözündə həyat rifahdan, sevgi puldan, azadlıq isə partiya xəttindən və ictimai mövqedən daha böyük məna daşıyanda həyatın gözəl və təhlükəsiz olacaq. Bethoven və Baxın musiqisinin əhvalı sənin bütün həyatının əhvalına yansıyanda ( bu sənin daxilidə var, Kiçik Adam, sadəcə mövcudluğunun dərinliklərində gömülüdür) həyatın gözəl, düşüncələrin harmoniya içində, hisslərin sabit olanda, öz həyatının gənclik və qocalıq dövrünün fərqinə varmağı öyrənəndə, nəhayət, böyük cinayətkarların və döyüşçülərin yox, böyük adamların düşüncələrini daxilində duya biləndə, müəllimlərin siyasətçilərdən daha çox əmək haqqı qazananda, qadınla kişinin arasındakı sevgiyə nikah kağızına etdiyindən daha çox hörmət edəndə həyatın gözəl olacaq.”

“Sən öz sənətinlə məşğul olanda taxta oymaqdan, binalar tikməkdən, rəsm çəkməkdən, tarlanı becərməkdən ruhlananda, bu işləri sevərək görəndə çox böyük olursan, Kiçik Adam. Mavi səmanı, bir ceyranı, yaşıl çəmənləri örtən qar dənələrini sevgi ilə, məmnunluqla müşahidə edəndə böyüksən. Musiqidən, rəqsdən zövq alarkən, uşaqlarının böyüməyini xoş nəzərlərlə müşahidə edərkən sən böyüksən. Günəş və planetlər sisteminin hərəkətlərini müşahidə edərək səmada baş verənləri öyrənmək istəyəndə və ya kitabxanaya gedib başqa insanların həyat haqqında nələr düşündüyünü oxumaq istəyəndə böyüksən.”

Hazırladı: Fidan Aslanova

 

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +20 (from 20 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook