İQTİSADİ BÖHRANIN İNSANLAR ÜZƏRİNDƏKİ TƏSİRİ

Xüsusi

iqtisadi böhran-ekonomik krizBöhranın insan üzərində yaratdığı ilk təsir “şok dövrü” adlanır. Bu iqtisadi böhranda insanlar əvvəlcə inanma çətinliyi yaşayacaq və bu hadisənin təsiri ilə nə edəcəklərini bilməz bir halda hərəkətsiz qalmağı üstün tutacaqlar. Bu dövrü təqib edən “reaksiya dövrü” isə “şok dövründən” sonra bir neçə gün ərzində baş qaldırır. Bu dövrdə artıq hadisələr haqqında şərhlər verilməyə başlayır, sistemə iradlar, barışa bilməmələr, rədd etmələr və buna səbəb olan amillərə qarşı təpkilər artmağa başlayır. Və nə edə biləcəyi barədə qərarlar qəbul olunmağa və bunun ardınca da monotonluqdan çıxıb, hərəkət etməyə başlanılır. Bu dövrün nəticəsində də baş verən bu böhrana qarşı “uyğunluq dövrü” yaranacaqdır. Vəziyyətə uyğunlaşıb həyatına davam edənlər qədər, bu böhranın yaratdığı təsir ilə özünə və ətrafına zərər verə biləcək şəxslər də yaranacaqdır. Bu dövrlərdən yola çıxaraq iqtisadi böhranların insanın üzərində yaratdığı psixoloji təsirləri daha detallı bir şəkildə sizlərlə bölüşməyə çalışacağam.

İqtisadi böhranlar, insanların gələcəyə yönəli çətinlik və narahatlıqlarını artırır. İnsan gələcəyini zəmanətə almaq və gələcəyə güvənmək istəyir. Gələcəyin onun əsas ehtiyacları üçün nə kimi çətinliklər yaradacağı üzərində düşünməyə başlayır. Gələcəyini təhdid edən hər bir hadisəyə qarşı qorxu ilə baxır. Bu barədə Maslovun “Ehtiyaclar Nəzəriyyəsindən” bəhs etmədən keçməyəcəyəm. İnsan, “tələbat nəzəriyyəsində” var olan fizioloji tələbatlarını ödəyə bilməyəcəyi fikrinin narahatlığına görə, digər ehtiyacları ilə də məşğul olmayacaqdır. Həyatını və ehtiyaclarını təhdid altında hiss edən insan özünü inkişaf etdirmək üçün səy göstərməyəcəkdir. Maslov iyerarxiyasında ən son kateqoriya olan “özünü gerçəkləşdirmədə” problemlər yaşanacaq. Buradan yola çıxaraq deyə bilərəm ki, insan əsas ehtiyaclarını qarşılamaqda problem yaşayanda daha aqressiv və təcavüzkar ola bilər.

QLOBAL BÖHRANIN YARADACAĞI MÜMKÜN PROBLEMLƏR

1) İş həyatında yarana biləcək problemlər,
2) Ailə daxili problemlər,
3) Fərdi psixoloji və fiziki sağlamlıq problemləri,
4) Digər insanlarla sosial əlaqə problemləri

İŞ HƏYATINDA YARANA biləcək PROBLEMLƏR

İş yerlərində çalışanlar arasında rəqabət başlayacaq və çalışanlar işlərini itirməmək üçün digər insanları keçməyə çalışacaq və ya özü işdə qalmaq üçün digər insanların ayağını büdrətməyə çalışacaqdır. Hər gün işə gedərkən “bu gün kim işdən çıxarılacaq, görəsən, yoxsa mənmi?”, deyə düşünən və işdən atılma riskini daşıyan bir insan, işə gedərkən həyəcanlı, gərgin və narahat olacaq. İş həyatı və işdən götürülən qazanc insanın özünü təhlükəsizlikdə hiss etməsinə səbəb olur. Bunları itirəcəyini düşünməsi isə insanın iş səmərəsini aşağı salacaqdır. İşə diqqət verməyəcək, gördüyü şeylərə konsentrasiya olmasını əngəlləyəcəkdir. İş yerində yaşanacaq problemlər təkcə iş səmərənin azalması ilə bitməyəcək. İş yerindəki dostları ilə əlaqələrinə də təsir edəcəkdir. Bir-birini rəqib kimi görməyə başlayan insanlar, bir-birilərinin etdiklərinə mane olacaq, ya da bir-birilərinin qüsurlarını taparaq, öz yerlərini möhkəmləndirməyə çalışacaqdır. İş yerində baş verəcək inamsızlıq insanların bir-birləri ilə əlaqələrini də əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaqdır. Rabitə də etimad problemi, paylaşmalara mane olur. Keçmişdə aldığı kreditləri ödəməyən və ya təcrübələri birjaya ya da fərqli yerlərə yatıran adamlar özlərini zəmanətdə hiss etməyəcəkdir. Daim veriləcək xəbərləri dinləməyə yönələcək və özünü idarə etməsi lazım olan işə kökləməyəcəkdir.

AİLƏ DAXİLİ PROBLEMLƏR

İş yerindəki gərginliyə səbəb olan bu qayğı və həyəcanlı vəziyyət, insanların şəxsi həyatında da əks olunacaqdır. Ailə fərdlərinə qarşı əsəbi və təcavüzkar bir rəftar nümayiş etdirilə bilər. Evə maddi xeyir verən şəxsin işlərinin pozulması, ailə üzvlərinin ona qarşı davranışlarının mənfi istiqamətə yönəlməsinə təsir göstərə bilər. Uşaqların böhrandan əvvəlki kimi yaşamaq istəmələri, ailədə qarşıdurmalara səbəb ola bilər. Uşaq əvvəlcədən malik olduğu istəklərinə maneə qoyulmasını istəməyib reaksiya göstərə bilər. Yaşadığı vəziyyət onun yoldaşları arasındakı yerini və əhəmiyyətini də poza bilər. İtki yaşayan uşaq hirsini ailəsinin və dostlarının üstünə tökə bilər.
Həyat yoldaşı arasında ünsiyyət pozula bilər. Gələcəyin dərdi ilə yaşayan fərd özünə etibarını da itirə bilər. Özünə inamını itirən fərd isə heç bir şey etmək istəməyəcəkdir. İstəksiz və motivasiyası əskik olan şəxs həyat yoldaşı ilə problemlər yaşamağa başlaya bilər.

FƏRDİ, FİZİKİ VƏ PSİXOLOJİ PROBLEMLƏR

İş həyatının və maddi qayğıların yaratdığı problemlər insan həyatının digər sferalarına da təsir edə bilər. Bundan başqa, etmək istədikləri şeylərdə tərəddüdlər yaşayacaq və risk etməkdən çəkinəcək. Risk etmək istəmədiyi və özünü zəmanətdə hiss etmədiyi üçün pulunu xərcləməyəcəkdir. Bu da iqtisadiyyatı çıxılmaz vəziyyətə sürükləyəcəkdir. İstehsal və istehlakın olmadığı bir iqtisadiyyat isə düşünülə bilməz. Kiçilmə və istehsalın azalması işsizliyi artıracaq. İşsiz qalan insan da istehlak etməkdən çəkinəcəkdir. İnsan sahib olmaq istəyən bir varlıqdır. İstehlak da insanın sahib olma ehtiyacını dəstəkləyən bir hadisədir. Sahib olmamaq və ehtiyaclarının xaricində bir şey almaması insanın psixoloji tarazlığını pozacaqdır. Psixoloji olaraq depressiya və qorxu simptomları müşahidə ediləcəkdir. Bundan başqa, psixoloji mənşəli fiziki şikayətlər də ortaya çıxa bilər. Baş ağrısı, mədə ağrısı, ürək bulanması və gərginliklə bağlı bədənin müxtəlif yerlərində ağrılar başlaya bilər. İnsanlar baş verən böhranla bağlı çarəsizlik hissləri də yaşaya bilər. Bu vəziyyətdən necə xilas olacağı və necə bacara biləcəyini düşünməyə başlayır, çarələr axtarır. Çarəsizlik hiss edən insan isə ya problem yaradan vəziyyətdən qaçmağa, ya da problemin içində mübarizə aparmağa çalışacaqdır. Problemdən qaçma yolunu seçən insan, içində olduğu vəziyyətlə bacara bilməyib, özünə zərər verə bilər. İş həyatının və şəxsi həyatın itirilməsi kimi anlar yaşana bilər.

DİGƏR İNSANLARLA SOSİAL ƏLAQƏ PROBLEMLƏRİ

Gözləntilərin qəbuledilməz səviyyəyə gəlməsi insanları bir-birindən uzaqlaşdırar. Bir çox insan özünü ictimai həyatdan təcrid edə bilər. Keçmişdəki maddi imkanlarını itirən insan özünü digər insanlardan uzaqlaşdırdığı kimi, digər insanlar tərəfindən də tərk edilər. Böhranla bağlı mənfi fikirlər şəxslərin qayğı, qorxu, qəzəb, həyəcan, gərginlik, tənhalıq, çarəsizlik, risk etməmək, narazılıq, natamamlıq və inamsızlıq, eləcə də motivasiya azalması şəklində hiss və davranışlarını artıracaqdır. Böhran şəxsiyyətin xüsusiyyətlərinə bağlı olaraq, hər insanın üzərində müxtəlif təsirlər də yaradacaqdır. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə yanaşı, insanın sosial-iqtisadi quruluşunu da istisna etmək olmaz. Psixoloji təsirlərdən bəhs edərkən bir fərdi bütöv şəkildə nəzərə almağımız lazımdır. Psixoloji quruluşun təşkilində ictimai ölçünü yox saymaq mümkün deyil. İnsanlarda meydana gələn bu dəyişikliklər cəmiyyətin dəyər mühakimələrinə də təsir edəcəkdir.

Hazırladı: Coşqu İsmayılzadə

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QADINLAR HAQQINDA AFORİZMLƏR

* Bir qadın ya sevər, ya da nifrət edər, ortası yoxdur. (F.Bixter)

* Gözəl qadınlardan ağıllı olmalarını tələb edə bilmərik, amma ağıllı qadınların çirkin olmalarını əsla onlara bağışlamaq olmaz. (Mistler)

* Bir zamanlar kişinin üstün olduğuna inanırdım. Sonra evləndim və həyat yoldaşım bu inancımı məhv elədi. (Cak Lemmon)

* Qadınların saxlaya biləcəkləri tək sirr, bilmədikləri sirrdir. (Seneka)

* Qadın hər şeyi fitrədən bilir, kişi kitablardan öyrənir. (Budda)

* Qadınları anlamaq üçün bir labirinti düz yola çevirmək lazımdır. (Z.Freyd )

* Qadın, insanın kölgəsi kimidir; qovsanız qaçar, qaçsanız qovar. (Chamfort)

* Qadınlar bizi xoşbəxt etməyin bir yolunu bilirlər. Amma bizi bədbəxt eləməyin min yolunu bilirlər. (Heyne)

* Hələ təsdiq olunmamış və qadın ruhuyla bağlı 30 il davam edən araşdırmalarıma qarşı, mənim də təsdiq etməyi bacarmadığım çox vacib bir sual var: Qadın nə istər? (Z.Freyd )

* Mənim üçün Avropa ölkələrini barışdırmaq bir neçə qadını barışdırmaqdan asandır». (XVI Ludovik)

* Bir qadının üzü güləndə bir kişinin cibi aglayır. (Oskar Vilde)

* Qadın, hər şeyi görən gözü belə aldadar. (F. Dostoyevski)

* Mən xoşbəxtəm ki, mən kişi deyiləm, yoxsa qadınla evlənməli olardım. (Madam De Stall)

* Yaxşı bir qadın bir kişini təsirləndirər, ağıllı bir qadın onda maraq yaradar, gözəl bir qadın ovsunlayar, anlayışlı bir qadın isə ona sahib olar. (Helen Rowland)

* Bir sevgilisi olan qadın mələkdir, iki sevgilisi olan qadın şeytandır, üç sevgilisi olan qadın isə əsl qadındır.
(Viktor Hüqo)

* Hər kişi həyatında mütləq bir qadını ömürlük sevər və hər qadın mütləq bir kişiyə ömür boyu əzab çəkdirər…
(Paulo Coelho)

*Qadını danışmağa məcbur etmək üçün min üsul var, ancaq onu susmağa məcbur edən üsul yoxdur.
(Giyom de Buşe)

* Sevən qadının fədakarlığı ölçüyə gəlmir. (Alfons Dode)

* Qadınlar onları dinləməyi bacaran kişini varlı kişidən üstün tuturlar. (Corc Herbetr)

* Qadın hökmdarlıq edir, amma idarə etmir. (D.Jirarden)

* Mən qadınlarda zahiri gözəlliyi deyil, ruhun gözəlliyini axtarıram. (Uilyam Şekspir)

*Qadının sizdən məsləhət istəməsi o demək deyil ki, sizin məsləhətinizə ehtiyacı var, o, sadəcə, özünə həmsöhbət axtarır. (Onore de Balzak)

*Arvad seçərkən özündən biliksizini, dost seçərkən özündən biliklisini seç.
(Çin atalar sözü)

*Qadın zərif şüşə kimidir. Onun möhkəmliyini yoxlamağa çalışmayın, hər an sına bilər. (Migel de Servantes)

* Qadınla bağlı faciəli olan şey nə onlarla, nə də onlarsız yaşana bilinməməsidir.(L. Bayron)

* Hər qadına sahib olmağa çalışan adam bir qadına həsrət qalar, bir qadına sahib olan adam hər qadını özünə heyran buraxar. (Goldinq )

* Hıçqıraraq ağlayan bir qadının göz yaşları, ağladan adamın başına gələcəklərinin altına atılacaq imzadır. (Ç. Bukovski )

* Qadın bilməyənə nəfs, bilənə nəfəs kimidir. (Şəms Təbrizi )

* Gözəl bir qadın gözə, yaxşı bir qadın qəlbə xoş görünür. Birincisi briliyant, ikincisi xəzinədir

* Qadının sevmədiyi kişiyə heç vaxt yazığı gəlməz. (Aleksandr Duma)

* Qadına hərdən itaət etmək lazımdır ki, onun üzərində hökümranlıq edəsən. (Viktor Hüqo)

*Ağlatdığın bir qadının göz yaşlarını ya o anda silərsən ya da o göz yaşlarında boğulmamaq üçün ömür boyu çırpınmaq məcburiyyətində qalarsan. (Anton Pavlovic Çexov)

* Qadın sözləri ilə deyil, gözləri ilə danışır əslində buna görə onları başa düşmək üçün dinləmək yetməz, yalnız izləmək lazımdır. (F. Dostoyevski )

* Qadınlar onları güldürən kişilərdən xoşlanır sözü yalandır, unutma. Çünki, qadınları sadəcə xoşlandıqları kişilər güldürə bilir əslində. (Can Dündar)

* Qadın hər ehtiyacını qarşılayacaq tək kişi istər, kişi tək ehtiyacını qarşılayacaq hər qadını. (F. Dostayevski)

* Bir qadın söyləyəcək çox şeyi olduğu halda susursa, kişi artıq bütün şansını itirmişdir. (P. Neruda)

* Kar bir kişiylə kor bir qadın ən xoşbəxt cütlükdür. (Danimarka atalar sözü)

* Bir qadın sevdiyi kişinin başqa bir qadın tərəfindən xoşbəxt edildiyini görməkdənsə, onu can çəkişərkən görməyi tərcih edər. (Q.Q.Markez)

* Qadın heç getməyəcəkmiş kimi sevər, amma yeri gələr heç sevməmiş kimi gedər.
( J. Crange)

* Bir qadın sizi milyoner edə bilər, təbii ki siz triliyonersinizsə. (Bob Dylan)

* Ağlamaq qadının tələsidir. (C. Rumi)

* Aldadan kişi yoxdur, göz yuman qadın var.

* Bir qadının içindəki mələyi bir kişi kəşf edər, amma o mələyin bütün məsumluğunu yox edəcək olan yenə kişidir. ( A.Huxley)

* Kişi qadına şillə vurarsa kişi günahkardır, qadın kişiyə şillə vurarsa yenə kişi günahkardır. (Ç.Bukovski )

* Kişilər önəm verdikləri qadından heç kimə danışmaz, qadınlar isə əksinə önəm vermədikləri kişilərdən.

* Qadının təxmin etdiyi şey, kişinin əmin olduğu şeydən daha doğrudur. (R.Kiplinq)

* Əgər qadın bir kişini gerçəkdən sevərsə, onun gözündə dünyadakı bütün kişilər tam olaraq anlamını itirər. (Oskar Vilde)

* Qadın sevgi uğruna hər şeyə hazırdır, hətta sevişməyə də, kişi isə sevişmək uğruna hər şeyi fəda etməyə hazırdır, hətta sevməyi də ! (P. Koelho)

Hazırladı :  Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +39 (from 43 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

ACGÖZLÜK DEPRESSİYA YARADIR

Dövrümüzdə dünya iqtisadiyyatı gündən-günə sürətlə inkişaf edir. Genişlənən iqtisadiyyat və böyüyən istehsalçı-istehlakçı münasibətləri də öz növbəsində yeni problemlərə yol açır. Mütəxəssislər sürətlə artan istehlakçı tələbatının səbəbini “acgözlük” faktorunda görürlər. O cümlədən “nə qədər çox şeyə sahib olsaq, o qədər çox xoşbəxt olarıq” düşüncəsinin də zamanla yanlış düşüncə olduğu meydana çıxdı. Belə ki, çox vaxt sahib olduqlarımız bizə yetərli gəlmir və bütün ehtiyaclarımızı ödəsək belə yenilərinin axtarışına çıxırıq. Lazım olduğundan çox qidalanırıq, alış-veriş edirik, daha çox seksual münasibət axtarışında oluruq və zaman keçdikcə bütün bunları daha çox istəməyə başlayırıq.karyera sindromu İş yerlərimizdə də “acgözlük” edirik və kariyeramızda yüksəlişə doğru gedən yolda səhvlərə yol veririk. Pul qazandıqca daha çox qazanmaq istəyirik. Bütün bunlar isə bizə stress yaşadır, həyatımızı yaşanmaz hala salır, daha az şeylərdən zövq almağımıza, “acgöz” və şikayətçi olmağımıza səbəb olur. Bədənimiz doysa da ruhumuz ac qalır. Belə vəziyyətdə isə içimizdə olan mənəvi boşluğu doldura bilmək üçün mənfi davranışlara əl atırıq.
Aparılan araşdırmalarda bəzi əsas ehtiyacları ödəmək üçün lazım olan maddi vəsait ilə reallıqda lüks ləvazimatlara ödənən maddi vəsait müqayisə edildikdə inanılmaz mənzərə meydana çıxır. Belə ki, bütün dünya üzrə qadınlar bir il ərzində makiyaj vasitələrinə 18 milyard, parfumeriyaya isə 15 milyard dollar pul xərcləyirlər. Davamlı olaraq bədənə “pul xərcləmək” və bədənimizin sərhədsiz tələblərini həyata keçirməyə çalışmaq bir çox xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur. Elm və texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə şəhərləşmə, ticarət, sənaye, turizm və digər bütün sahələrdə olan yüksəliş insanın mənəvi və ruh sakitliyindən çox maddi varlığına xidmət edir.

Yaşadığımız dövrdə istehlak artımı istehsalın çox böyük rəqəmlərə çatması və minlərlə yeni məhsulun bazara çıxması ilə özünü göstərir. Bundan əlavə bu məhsulları insanlara ehtiyac olaraq aşılamaq və satışını həyata keçirmək üçün reklam kompaniyaları həyata keçirilir. Bütün dünya miqyasında hər il təxminən 500 milyard dolların xərcləndiyi reklam kompaniyaları insanları boyuk bir rəqabətə cəlb edir. Davamlı olaraq istədiklərimizi alırıq, amma xoşbəxt deyilik. Çünki daha çox şeyə sahib olduqca əksinə olaraq sahib olduqlarımızın daha az fərqinə varırıq. Daha çox pul xərclədikcə özümüzdən də asılı olmadan böyük bir macəranın qurbanına çevrilirik.
Psixoloji aclıq və davamlı olaraq qidalanma istəyi də bir çox mənfi hallara səbəb olur. Piylənmə təkbaşına olmasa da səbəb olduğu bir çox önəmli və öldürücü xəstəliklərlə istər sağlamlığımıza, istərsə də sosial münasibətlərimizə ciddi zərbə vurur. Qidalanma istəyi idarə olunmadıqda kökəlmə baş verir ki, bu zaman həm duyğularınıza yadlaşır, həm də öz bədəninizdən xoşlanmaz hala gəlirsiniz.Əslində istəklərimizin təmin olunması az qidalandıqda, ruhən doyduqda və hər şeyə sahib olmaq arzusundan əl çəkdiyimiz zaman baş verir.
Başqalarının həyat tərzlərinə baxıb onların sahib olduqlarına sahib olmaq istəyirik. modern həyatÖz həyatımızı başqalarının həyatı ilə müqayisə edib, başqalarının xoşbəxtliyini istəyirik. Davamlı olaraq axtarış içində olmaq, əlindəkilərlə kifayətlənməmək, həyatdan tam olaraq nə istədiyini bilməmək azğınlığa səbəb olur. Cinsi əlaqənin həzz hissəsini unudub sadəcə bədəni doyurmağa çalışırıq. Daha çox insanla cinsi əlaqədə olmaq istəyi cinsi “acgözlüyün” nəticəsində meydana çıxır və bunun ən əsas səbəbi olaraq isə uşaqlıq dövründə yaşanmış psixoloji travmalar göstərilir. Uşaqlıq dövrü güvənsiz və sevgisiz keçən insanlar adətən sonradan “acgöz” olurlar. Gənc insanlar uşaqlıqda görmədikləri doğmalığı, istiliyi davamlı dəyişən partnyorlarda axtarırlar. Bu da özünü son dövrlərdə boşanma hallarının artmasında göstərir. Boşanma hallarının yeni qurulan ailələrə nisbətindəki artım münasibətlərdəki güvənsizliyi açıq-aşkar biruzə verir və bizi daha acınacaqlı vəziyyətlə qarşı-qarşıya qoyur.
Depressiya müasir dövrdə ən çox rast gəlinən psixoloji problemlərdən biridir. Zaman keçdikcə tələbatın yüksək olduğu cəmiyyətlərdə iqtisadi problemlərlə yanaşı əxlaqi problemlər də artmağa başlayır. Spirtli içkilər,siqaret və narkotik maddələrin istifadəsi ailə və cəmiyyət baxımından ağır sosial və iqtisadi problemlərə səbəb olur. Ehtiyacı olanları yox, ehtiyacı olmayanları özümüzə örnək olaraq görürük: sahib olduqlarımızı yox, sahib olmadıqlarımızı görürük və unuduruq ki, içimizdəki boşluğun tək yolu hər zaman almaq deyil, bəzən də qarşılıqsız verə bilməkdir.

Bəs “acgözlük” depressiyası ilə necə mübarizə apara bilərik?
* Ailənizlə və dostlarınızla daha çox vaxt keçirin.
* Sosial layihələrə qatılın. Bu eyni zamanda sizin dünyagörüşünüz üçün olduqca xeyirlidir.
* Daim aktiv həyat tərzi keçirin. Məsələn, gəzintiyə çıxmaq, idmanla məşğul olmaq və s.
* Özünüzə hobbilər yaradın və bunları davamlı şəkildə həyata keçirin.
* Zehni fəaliyyətlə məşğul olun. Bunu özünüz üçün əyləncəli hala da sala bilərsiniz. Məsələn, tapmaca tapmaq, krassvord həll etmək, müxtəlif məzmunlu kitablar oxumaq və s.

Mənbə: www.psikoloji.com.tr
Hazırladı: Murad Xəlilli

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +22 (from 22 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

NECƏ XİLAS EDƏK?

Ushaq10Həyatda problem və bəla deyilən tərzi özündə əks etdirən çoxlu fərdlər və ailələr görürük. Bəzən özümüz və ailəmiz də bunları yaşayırıq. Fərqində olsaq bütün bunların nə qədər acınacaqlı və yolxucu olduğunu görərik. Hər bu cür prosesin, görüntünün arxasında böyük səsəblər, araşdırmalı tarixçələr yatır. Tanış olduqca dəhşətə gəlməmək olmur.
Uzun zamandır kimsəsiz uşaqlar və onların “ailələri”, ehtiyaclı və problemli ailələrlə təmasda olduqca, əslində onların özlərində böyük problemlərin olduğunun şahidi oluruq. Hətta yardım eləmək istədiyin anlarda belə təkrar özlərinə və sənə problemlər çıxarırlar. Təhlükə ilə üz-üzə qalacaq çıxılmaz vəziyyətlərə qədər…
Vaz keçmərik, imtina edəsi də deyilik. Amma nəticə etibarı ilə iş içindən iş çıxır, hər bir xırda problem səni daha böyüyünə götürür. Biz kiməsə qida və geyim təşkil edə bilərik, bir iki nəfərə iş tapa bilərik, bir neçəsinə maddi yardım da edə bilərik. Ama kütləvi üşaq avaraçılığı, yeniyətmələr üzərindən qurulmuş əxlaqsızlıq və narkomaniya, gənclərin qeyri-rəsmi ailə faktları, məsuliyyətsiz doğuşlar, gənclərdə “pristupnı mir” sevdası və s. bu kimi problemlərin həlli qida və paltar, pul və yardım üzərindən həll olunmur demək olar ki. İnandırım ki, çox duyğusal yanaşsaq adamın özü itib batar bu problemlər içində.
Bəs nə edək, necə edək?!
Bir ayə bu mövzu ətrafında məni çox düşündürür:

Sizə üz verən hər bir müsibət öz əllərinizlə qazandığınız günahların ucbatındandır! Allah çoxunu əfv edər. 42/30

beyoglu-zabita-ekiplerinden-suriyeli-dilenci-6160066_5203_oÖz xətaları, əlləri ilə işlədikləri…
Nə edək, bu ayənin mətnini əzbərləyib bir az da biz qınayaq mı onları? Özünüz etmisiz, çəkin cəzanızı mı deyək?
Yox, ayə həm də Allah əfv edər deyir. Bu əfv, elə həyat içi doğru insanların, faydalı olmağı özünə rəhbər edənlərin əli ilə reallaşır. Allahın bağışlanmaşı insanlar arasında sevgi və barışın bərqərar olması və pisliklərdən çəkinməklə təzahür edir.
Yenə sual doğur:
Bağışladıq, indi də sadəcə kənardan seyr edək mi? Axı günahkar özləridir.
Yox, bağışlamaq, sadəcə vaz keçmək deyil. Ona sevgındən, şəvqətindən bağışlayacaqsan. Ədalət və güvəncindən bağışlayacaqsan. Çünki bunların hamısını Allah bağışlayıb bizə.
Bəli, təyinatımızı dəyişəcək bu ayə. Əvvəlcə acıyaraq yaxınlaşmış, gördüklərimizi tezbazar həll etmək üçün davranmışdıq. Sevgimizi də bu yolda istifadə etmişdik. Gözəl! Amma bu heç nəyi dəyişmir nədənsə. Təyinatı necə dəyişək bəs?
Ayəyə diqqət edək. Quran diqqətimizi ayənin açar kəliməsi olan “günah”a çəkir. Demək bizim işimiz günahkarla deyil, günahla olacaq, subyektlə deyil, obyektlə olacaq. Günaha vurmağa çalışacayıq. Günahlar və onları törədən səbəbləri aradan qaldırmağa çalışacağıq. Özümüzə çəki düzən verməliyik. Təzahürlər və simvolları yox,mənəviiyat və anlamları xilas etdilər. Bunların xilası günahların aradan qalxmasına və insanların doğru şüurlanmasına xidmət edər. Digərləri də bu doğru cəmiyyətə və sistemə şərtlənər. Bu xilasla hər şeyi dəyişmək olar.

Kəssə hər kim tökülən qan izini,
Qurtaran dahi odur yer üzünü.
Hüseyn Cavid

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

YETİM KİMDİR?

10003494_10203288577556460_1997039676_n
Nədir yetimlik?
Ata-anasız qalmaq mı?

Bəlkə ilk ağlımıza gələn budur, amma yetim olmaq ehtiyaclı olmaqdır. Hər kəs bir şeyin yetimidir, hər kəs bir şeydən yoxsuldur. Tarix göstərir ki, ən çox yetim olanlar mənəviyyatdan yetim olanlardır və qalan bütün yetimliklər də bundan doğur. Bunun üçün dərdimizin özünü öyrənək . Nədir boşluqlarımız?
Deyərdim başlı-başına ortalıqda qalmaq , zaman israfı və dəyərsiz xərcləmələr. Bax bu cür sistem uşaqların , dolayısı ilə gəncliyin azğınlaşmasına səbəb olur. Təsəvvürlərdə dəyərsiz anlamlar formalaşdıqca həyatda vəhşi nəticələr baş verir.
Olanların səbəbi bizim doğru yerimizdə olmamağımızdandır. İnsanlar çox zaman işin sonundan yapışar və orada həll tapmağa çalışarlar. Əslində sonucu gətirən səbəblər və orada duran yalnışlıqlar araşdırılmalıdır.
Bu gün gördüyümüz hər bir acınacaqlı durumun başlanğıcında hər birimizin dolayısı ilə xətası var. Doğru yerimizdə olamamağımız, hətta bu yer ilə maraqlanmamağımız məsul olduğumuz insanların, xüsusilə də uşaqların həyatlarına çox mənfi təsir göstərir.
Məncə, hər bir insan öz həyat mövqeyini və fəaliyyətini, bu fəaliyyət çərçivəsində formalaşdıracağı şəxsiyyət modelini doğru təyin etməlidir. Bu öz növbəsində həm uşaqlarla doğru ünsiyyət qurmağı, həm də onlara örnək olmağı təmin edər. Problemlərin qarşısını almaq üçün hər kəs özündən başlamalıdır. Bu problemlərin kökündə maarifləndirmədən və insanin mənəvi tərbiyəsindən uzaq düşmələr yatır. Hər bir kimsəsiz uşaq anormal bir ailə sisteminin nəticəsidir. Məhz belə uşaqlara da valideynlərinin xətasını təkrar etməməyi öyrətmək, onları daha qərarlı və düşüncəli böyütmək lazımdır.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus