“AYDINLANMAĞIN ABC-Sİ ” – 1

Xüsusi

Gözləntilərinizi buraxın. Açıq olun, olub bitənlərə qarşı hazır olun. Amma, gələcəyə dair planlar qurmayın. Gələcək üçün gözləntiləriniz olmasın, onunla bağlı sabit fikirləriniz olmasın. Onda, artıq acı çəkmədiyinizi görəcəksiniz.

Adanmaq, ürəyinizin bir xüsusiyyətidir. Ətrafınızdakı hər şeyə hörmətlə yanaşırsınız. Ətrafınızdakı hər şeyə böyük bir sevgi bəsləyirsiniz. Söhbət, qarşınızdakı insanın dəyərli və ya dəyərsiz olmağından getmir, çünki sevgi bir iş deyil. Məsələ insanın dəyərli olub-olmamağı deyil, qəlbinizin sevgiylə dolaraq daşıb- daşmamağıdır. Əgər sevgiylə doludursa, qəlbiniz dəyərli olanı da, dəyərsiz olanı da tapır. Aralarında ayrı-seçkilik etmir.
Buludlar doludur və yağış yağır. Yağışın sadəcə yaxşı insanların üzərinə yağdığını və pis insanlardan özünü gizlətdiyini düşünürsüz? Sadəcə yaxşı xristianlar, yaxşı hindular, yaxşı yəhudilərin üzərinə yağdığını və ateistlərin üzərinə yağmadığını düşünürsən? Yağış yağır, çünki buludlar yağışla doludur.
Adanmaq, dolub daşan sevgidir.

Əxlaq sizə başqaları tərəfindən məcbur edilir. Din ilə bağlı bir durum deyil. Hökm etməyin bir forması, köləliyin bir çeşididir. Çünki nəyin doğru, nəyin yalnış olduğunu hələ anlaya bilmirsiniz. Bu sizə digərləri tərəfindən söylənildi.  “Əxlaq” dediyiniz şeyin gerçəkdə əxlaqmı, əxlaqsızıqmı olduğunu bilə bilməzsiniz. Hər hansı bir şey bir toplumda əxlaqa uyğun ikən eyni şey fərqli bir toplumda əxlaqa zidd ola bilər.
Dünyaya bir göz atın, görmə gücünüzü genişləndirin. Orada bir çox fərqli əxlaq anlayışı olduğunu görüb təəccüblənəcəksiniz. Bu necə ola bilər? Doğru doğrudur, yalnış da yalnış ! Bir çox əxlaq anlayışının olması mümkün deyil, bir hindu əxlaqı, bir müsəlman əxlaqı və ya bir Jaina əxlaqının olmasını mümkün deyil. Amma bir çox əxlaq anlayışı var. Bu sadəcə, bütün bu əxlaq anlayışlarının fərqli toplumlar tərəfindən toplumu yaradan fərdlər üzərində hakimiyyət qurmaq üçün yardılmış olduğunu göstərir. Əxlaq, fərdləri həbs etməyə yarayan bir strategiyadır.

Ağıl, bugünə kimi yaşadığınız təcrübələr, yəni bugünə qədər başınıza gələnlər, çoxdan ölmüş olan şeylərdir; ağıl vaoluşunuzun ölü qismidir. O keçmişdir, həyatın ətrafında dolanan bir ölüdür. Sizin burda olmağınıza icazə verməz, indidə olmağınıza imkan verməz. Ətrafınızı əhatə edən bir bulud kimidir. Onun ardındakını görə bilməzsiniz, görüş sahəniz açıq deyildir. Hər şeyin forması pozulmuşdur.
Bu buludun dağılmağına icazə verin. Özünüzü cavabsız buraxın. Heç bir nəticəyə, heç bir fəlsəfəyə, heç bir dinə bağlı qalmayın. Açıq olun, sadəcə açıq. Müdafiəsiz qalın, beləliklə, gerçək sizi tapar. Müdafiəsiz olmaq, ağıllı olmaqdır. Ağıllı olmaq, ağlın koridorlarında  gerçəkliyi itirəcəyinizi  bilməkdir. Ağıllı olmaq, ağılsız olmağın qapını açan açar olduğunu bilməkdir.

“Aqnostik” bilməyən insandır, aqnostik sadəcə tək bir şeyi, bilmədiyini bilən insandır. Aqnostik olun. Bu gerçək dinin başlanğıcıdır.

İnanmayın, ama inancsız da olmayın. Bir Hindu olmayın, lakin  Jain   və ya Xristian da olmayın , yoxsa, qaranlığa doğru irəiləməyə davam etmiş olacaqsınız.  Bütün idealogiyaları, bütün fəlsəfələri, bütün dinlər, bütün düşüncə sistemlərini buraxmadığınız və içinizi tamamilə boşaltmadığınız müddətcə əlinizdə heç bir şey qalmayana qədər, heç bir fikriniz qalmayana qədər davam etmədiyiniz müddətcə… Tanrı ilə bağlı bir düşüncəniz necə ola bilərki ? Onu tanımırsınız. Sadəcə böyük bir tanıma arzusu ilə içəriyə girin, amma bilgiylə bağlı bir fikriniz olmasın. İntensiv bir tanıma istəyi ilə gedin, orada nə olduğunu ehtiraslı bir eşqlə bilmək istəyin, ancaq, başqalarının sizə verdiyi fikirləri yanınızda aparmayın. Onları xaricdə buraxın. Axtaran insanın gerçəkliyə gedən  yolda qarşısına çıxan ən böyük əngəl budur.

İnsan aşiq olmalıdır. Eşq sadəcə bir münasibət olmamalıdır, bir varoluş halı olmalıdır. Birinə aşiq olduğunuz zaman, o insandan dolayı hər şeyi sevərsiniz. Və əgər həqiqətən aşiq olmusunuzsa, birdən-birə ağacları və quşları, göyün üzünü və insanları sevməyə başladığınızın fərqinə varırsınız. Birinə aşiq olduğunuz zaman tam olaraq nə baş verir ?  Bir qadına aşiq  olduğunuz zaman, bütün qadınlara aşiq olursunuz. O qadın sadəcə bir təmsilçi, düyada varolmuş, var olan və var olacaq bütün qadınların bir nümunəsidir. O qadın, sadəcə qadınlığa açılan bir qapıdır. Lakin qadın sadəcə qadın deyil, həm də bir insandır. Buna görə də bütün insanlara da aşiq olarsınız. Bir dəfə aşiq olduğunuz zaman, eşq enerjinizi hər şeyə verdiyinizi görüdüyünüz  zaman, təəəcüblənəcəksiniz. Bu, gerçək eşqdir.
Sahib olmağı istəyən eşq gerçək deyildir. O qədər kiçikdir ki, həm özünü, həm də digər insanı boğar. Amma, indiyə qədər həmişə bu yaşandı. Eşq heç bir zaman əhatəedici olmadı. Sizə, xaricedici eşq öyrədildi. Lakin eşq, əhatəedici ola bilər. Bütün dünyanı sevə bilrəsniz.

Aşmalı olduğunuz ilk şey bədəndir. Bədənin içində olduğunuzun, amma bədən olmadığınızın fərqinə varmalısınız. Bədən gözəldir, ona baxmalı, ona qarşı mehriban  olmalısınız. O sizə gözəl bir şəkildə xidmət edir. Ona düşməncə davranmamalısınız. Dinlər, insanlara bədənlərinə qarşı düşməncə davranmalarını öyrədib ona işkəncə etmələrini deyirlər və buna da çiləçilik deyirlər. Nə böyük bir axmaqlıq ! Və bədənlərinə əziyyət verərək onu aşacaqlarnı sanırlar. Lakin, tamamilə xətalıdırlar. Bir şeyi aşmağın tək yolu, fərqində olmaqdan keçər, işgəncə etməkdən yox. Heç şübhəniz olmasın, əziyyət verməkdən yox! Evinizə işgəncə etmir, onun içində yaşayırsınız; amma o olmadığınızı da bilirsiniz. Bu, bədəniniz üçün də belədir: Oruc tutmağınıza, başınızın üstündə durmağınıza, bədəninizi min bir formaya salmağınıza ehtiyac yoxdur. Sadəcə izləmək və fərqində olmaq kifayətdir.

Aydınlandığınız zaman, yeni bir insan olmursunuz. Əslində heç bir şey əldə etmir, sadəcə bir şeyləri itirirsiniz: Bağlarınızı itirirsiniz, əsarətinizi itirirsiniz, bədbəxtliyinizi itirir və itirməyə davam edirsiniz. Aydınlanma, itirmə periodudur. İtirəcək bir şey qalmadığı zaman çatılan mövqe Nirvana -dır. Mütləq bir səssizliyin ortasında qalmağa aydınlanma deyilə bilər…

Mənim bütün yanaşmam anbaan yaşamaq, anbaan sevinclə, coşğuyla yaşamaq,  anbaan hər şeyilə  intensiv və ehtirasla yaşamaqdır…

Ehtirasla yaşadığınız zaman egonuz yox olur.

Əgər kimsə həyat eşqiylə dolu və həyata eşqlə bağlıdırsa, bu gerçək müqəddəslikdir.

Gerçək müqəddəslik,  varoluşa bir qatqın olmasıdır.

Gerçək müqəddəslər, müqəddəs olaraq tanınmazlar; heç bir kilsə onları  müqəddəs saymaz. Kilsə tərəfindən müqəddəs sayılan müqəddəslər əslində saxta, anlamsız, süni, sintetik və plastik müqəddəslərdir. Heç gülməzlər. Lakin İsa güldü, o içki içdi, yaxşı bir yemək yedi və sevdi. O, gerçək bir insan idi, olduqca dünyəvi idi, kökləri dünyaya bağlı idi.

Bağlanma, bir şeyə tutunmaq və onun sonsuza qədər eyni şəkildə qalmasını istəməkdir. Bu, mümkün olmayanı istəməkdir. Həyat axar və heç bir şey eyni qalmaz.

Baharı hər an gətirə bilərsiniz. Sadəcə baharı çağırın və günəşin, küləyin və yağışın içinizə girməsinə izin verin…

“Bakirə”, tamamilə saf mənasındadır. O qədər safdır ki, zehində cinsəlliklə bağlı bir şey olmaz. Bu, bədənin yox, ağlın problemidir. Özünün dərinliklərində hər kəs bakirədir.  Bakirəlik, eşqin saf halıdır.
“Bakirədən doğulmağın” bioloji bakirəliklə heç bir əlaqəsi yoxdur, bu tamamilə absurddur. İsa, bioloji olaraq bakirə bir anadan doğulmayıb. Lakin İsa müthiş bir eşqin nəticəsi olaraq doğulmuş olmalıdır. Eşq hər zaman bakirədir. Eşq cinsəlliyi aşar ki, bakirəliyin anlamı da budur.
Lakin ağılsız insanlar hər yerdə var və İsanın bakirə bir anadan doğulduğu mövzusunda israr edirlər. Onu gülməli vəziyyətə salırlar. Və ağılsızlıqları ucbatından fövqəladə bir hekayə ilə fövqəladə bir metafora bütün anlamını itirir.

Basdırmaq, yaşamaq istəmədiyiniz bir həyatı yaşamaqdır. Basdırma, əsla etmək istəmədiyiniz şeyləri etməyinizdir. Basdırma, olmaq istəmədiyiniz insan olmaqdır, özünüzə zərər verməyin bir yoludur. Basdırma intihardır,  çox yavaş və çox qəti bir şəkildə zəhərlənməkdir.
Anlatım həyatdır, basdırma isə intihar.
Basdırılmış bir həyat yaşamayın, əks halda yaşamırsınız deməkdir. Anlatımın, yaradıcılığın və sevincin olduğu bir həyat yaşayın. Təbii şəkildə yaşayın. Sezgilərinizi dinləyin, bədəninizi dinləyin, qəlbinizi dinləyin və ağlınızı dinləyin. Özünüzə güvənin, içinzdən gəldiyi şəkildə hərəkət edin, heç bir itkiniz olmayacaq. Təbii həyat axışınızı izlədiyiniz zaman, tanrısallığın qapısına çatmış olacaqsınız.

Toplumun sizə əmr etdiklərinə uymadığınız zaman, rəğbət görməzsiniz. Bu da eqonuzu cəzalandırar, onu acından öldürər və belə yaşamaq son dərəcə çətindir. Buna görə də, məntiqli olsun və ya olmasın toplumun bütün istəklərini yerinə yetirməyə hazırsan.

Nə zaman “boş” sözünü eşitsək, ağlımıza mənfi bir şey gəlir. Buddanın dilində boşluq mənfi deyil. Boşluq tamamilə müsbətdir, hətta sizin doluluq dedyiniz şeydən daha müsbətdir, çünki boşluq özgürlüklə doludur. Hər şey ortadan qaldırılmışdır. Boşluq rahatlıqdır, bütün sərhədlər qaldırılmışdır. Sərhədsizdir və sadəcə sərhədlərin olmadığı yerdə azadlıq mümkündür.

Meditasiyanın bütün periodu budur: hər şeyi çıxarmaq, özünüzü elə bir şəkildə ortadan qaldırın ki, geridə heç bir şey qalmasın, həta siz belə. Bu cür dərin bir səssizlikdə azadlıq vardır.

Bir Budda anbaan yaşayan, keçmişdə yaşamayan, gələcəkdə yaşamayan, burada və indi yaşayan insandır. Buddalıq indiki anda olmaqdır ki, bu bir məqsəd deyil, gözləməyinizə ehtiyac yoxdur. Siz də sadəcə indi və burada olaraq bir Budda ola bilərsiniz.

Özünüzə sayğı duyun, özünüzü sevin, çünki heç bir zaman sizin kimi bir insan olmadı və olmayacaq da.

Ruhunuz görünməyən bədəninizdir və bədəniniz də görünməyən ruhunuzdur.

Böyümək istəyirsinizsə, keçmişi buraxın. Keçmiş artıq yoxdur, tamamilə keçərsizdir, amma həmişə indiyə qarışmağa davam edir. Hadisələri, onu göz önünə alaraq dəyərləndirirsiniz. “Bu doğrudur, bu yalnışdır” deyə dəyərləndirməyə davam edirsiniz ki, bu doğru və yalnışlarla bağlı bütün fikir və dəyərləndirmələr ölü bir şeydən qaynaqlanır. Ölü keçmişiniz, üzərinizə o qədər ağırlıq salır  ki, hərəkət etməyinizə icazə vermir. Keçmişi tamamilə buraxın.

Can sıxıntısı sadə anlamıyla həyatınızı yalnış yaşayırsınız deməkdir. Niyə ürəyiniz sıxılır? Ürəyiniz sıxılır, çünki başqaları tərəfindən verilən ölü davranış qəlibləri ilə yaşayırsınız. Bu qəliblərdən vazkeçin. Öz həyatınızı yaşamağa başlayın…

 

Mənbə: Osho – “Aydınlanmanın ABC’ si” kitabı
Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +1 (from 1 vote)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

2019-CU İLƏ ÖZƏL- İŞIQ TUTAN SEÇMƏLƏR

Xüsusi

İnsanları sev, lakin qısqanc olma, sahiblənmə. Mümkün qədər çox insanla əlaqə qur, lakin azad qal və qoy, onlar da azad qalsın. Basqı altına almağa çalışma və heç kimin səni basqı altına almağına icazə vermə.
Əşyalardan istifadə et, lakin unutma: bu dünyaya əllərin boş gəlirsən və gedərkən də əllərin boş olacaq, buna görə də heç bir şeyə sahib ola bilməzsən.

Sənin xoşbəxtliyin, sənin şüurunun keyfiyyətinə bağlıdır. Xaricdəki şeylərə bağlı deyil.

Gülmək, çiçək açmaqdır.

Pul, həyat tərzin nədirsə, onu zənginləşdirər.

Xoşbəxt bir insan, Tanrının hər yerdə olduğunu görər. Onu görə bilmək üçün xoşbəxt gözlərə ehtiyacın var.

Əgər kimsə səni təhqir etsə və sən sussan – heç bir şey olmamış kimi – qarşındakı insan daha da hirslənər; getdikcə daha da özündən çıxar. Sən də hirslənsən, o bunu anlaya bilər, ancaq səssizliyini anlaya bilməz. Hətta, sənin səssizliyin səbəbilə özünü çox təhqir edilmiş hiss edə bilər. Sən, səssizliyin sayəsində yüksəlirsən. O isə böcək kimi qalır.

Həyatın istifadə qaydası yoxdur.

Əgər sən kişisənsə və qısqancsansa, qadın beyninə sahibsən. Əgər qadınsan və qısqanc deyilsənsə, onda kişi beyninə sahibsən.

Nə üçün qadın kişidən daha qısqancdır? – çünki qısqanclıq qorxudan doğur. Kişi, qadınla müqayisədə daha az qorxar, səbəb budur – kişi qadınla müqayisədə daha az qorxar. Daha az qorxduğu üçün də daha az sahiblənir. Qadın ağlı daha çox qorxar, qorxu ona təbii gələr, həmişə titrəyər. Bu qorxu səbəbilə qadın daha çox sahiblənər. Sahib olduğuna tamamilə əmin olmadığı müddətcə xoşbəxt olmaz. Və tamamilə sahibləndiyi zaman da xoşbəxt ola bilməz, çünki kişi artıq ölüdür. Ancaq, azadlıq insanı canlı edər.

Gerçək bir insan,  onu xoşbəxt edən şeyləri edəcək cəsarətə sahibdir.

Yanına sayılmayacaq qədər çox, yüzlərlə quş gəlirdi. Hisslərin dilini bilirdi. Bu sevgidir. Heç kim sevgidən qorxmaz, quşlar belə. Və onlar mütləq sizdən daha çoxunu hiss edərlər, çünki düşünə bilmək üçün hər hansı bir vəsaitləri, kifayət qədər beyinləri yoxdur.

Əgər həqiqətən gerçəyin nə olduğunu öyrənmək istəyirsənsə, din və fəlsəfənin içində itməməyə diqqət et.

Bir şeylərin axtarışında olmaq, bir şeyləri arzulamaq ağlın ən başda gələn xəstəliyidir. Bir şey axtramamaq, bir şey istəməmək, varlığının ən böyük sağlamlıq işarəsidir.

Zen insanı məqsədsiz şəkildə dolanar, bir hədəfi, bir gələcəyi yoxdur. Anlıq yaşayar, beyni işin içinə qarışdırmaz; eynilə yarpağın etdiyi kimi özünü küləyə buraxar. Küləyə deyər ki, “Məni istədiyin yerə apar.” Əgər göyün üzündə küləklərlə yüksəklərə çıxarsa, yerdə qalanlara qarşı özünü üstün hiss etməz. Əgər yerə düşsə, küləklə göyün üzünə yüksələnlərə qarşı dəyərsizlik duyğusu bəsləməz. Uğursuz ola bilməz. Əsla məğlubiyyətə uğramış hiss edə bilməz. Məqsədin yoxdursa, necə uğursuz ola bilərsən? Və də əgər, bəli bir hədəfə doğru getmirsənsə, necə məğlubiyyətə uğramış kimi hiss edə bilərsən? Üzüntüyə yol açan gözləntilərdir. Şəxsi ehtiraslar, uğursuzluğu gətirər. Zen insanı uğursuz olduğu zaman belə müzəffərdir.

Sevdiyin insanla belə gerçək ola bilməsən, harda gerçək olacaqsan? Harda? Səni sevdiyini düşündüyün insanla da gerçək ola bilməsən, onunlaykən belə gerçəyi açıqlamağa qorxur və gizlənirsənsə, tamamilə azad ola biləcəyin bir yeri harda tapacaqsan?

İcazə ver, hər şey öz yoluna getsin.

Əgər özünə güvənirsənsə, mənə güvənə bilərsən, insanlara güvənə bilərsən, varoluşa güvənə bilərsən. Əgər özünə güvənməsən, başqa heç bir güvən mümkün deyildir.

Sevgi idarə edilə bilməz, sifarişlə ortaya çıxmaz. Bir dəfə yox olduğu zaman da, geri qaytarmağın yolu yoxdur.

Həqiqi eşq üçün sabah yoxdur, həqiqi eşq üçün zaman yoxdur. Əgər bir insanı sevirsənsə, sevirsən. Sabah nə olacağı səni maraqlandırmır. Bu an elə çoxdur ki, bu an bir sonsuzluqdur. Sabah nə olacaq, görəcəyik. Sabah gələndə… Və sabah heç gəlməz. Həqiqi eşq indiyə aiddir.

Kimisə sevirsən və söz verirsən: “Səni həyatım boyu sevəcəyəm.” Əslində çox yaxşı bilirsən ki, sabahından əmin ola bilməzsən; saxta bir söz verirsən. Bütün deyə biləcəklərin sadəcə bundan ibarət ola bilər: “Hal-hazırda sənə aşiqəm və sənə hər şeyimi verirəm. Daha sonrası haqqıda heç bir şey bilmirəm. Necə söz verə bilərəm? Məni bağışla.”

Əslində kimsə səni sevdiyi zaman təəccüblənirsən. “Nə, mən? Kimsə məni sevir?” Zehnindən bu fikir yüksəlir: “Məni tanımır, ona görə. Əgər məni tanısa, əgər məni olduğum kimi görsə, məni əsla sevməz.” Buna görə də sevgililər özərini bir-birilərindən gizlətməyə başlayır. Çox şey gizli saxlanır, sirlər açılmır, çünki ürəklərini açdıqları anda sevginin itməyə məhkum olduğundan qorxurlar. Özlərini sevə bilmədiklərinə görə, başqasının onları sevə biləcəyini necə qəbul etsinlər? Sevgi özünü sevməklə başlayar.

Həyat, çözüləcək bir problem deyil, yaşanacaq bir sirrdir.

Əslində gözəl insan da yoxdur, çirkin insan da yoxdur. Çirkin insan biri ilə uyumlu ola bilər; o zaman çirkin insan, o insan üçün gözəldir. Gözəllik uyumun bir kölgəsidir. Əslində bir insana gözəl olduğu üçün aşiq olmursan; olan bunun tam əksidir. Birinə aşiq olduğun zaman, o insan gözəl görünür. Gözəllik fikrini gətirən eşqdir; əksi olmaz.
Lakin sənə tam uyan birini tapmaq nadir hallarda olur. Kimsə o qədər şanslı olduğu zaman, o zaman həyat bir melodiya ilə yaşanar;  o zaman iki bədən və tək ruh var. Bu gerçək bir cütlükdür. Və harda belə bir cütlüyə rast gəlsən, böyük bir zərafət və musiqi vardır çevrələrində, böyük bir aura, gözəl bir işıq, bir səssizlik…

Özünü sev. Bu sənin təməl öhdəliyin olmalıdır. Özünü sev. Digər hər şey öz-özlüyündən olacaqdır, amma təməli budur.

Sevinc, bütün qorxular üçün əks təsirdir. Həyatın dadını çıxarmasan, qorxu başlayar. Həyatın dadını çıxarsan, qorxu itib gedər.

Qorxu, sahib olmaq arzusundan doğar; bir yan məhsuludur; sahib olmaq istəyərsən, buna görə də qorxu başlayar. Əgər sahib olmaq istəməsən, qorxu da olmaz.

Dünyada hər zaman möhtəşəm şeylərin olmağını gözləyərək bir sürü şey qaçıran tonlarla insan var. Olmaz. Sadəcə kiçik şeylər olar; yemək yeyərək, səhər yeməyi yeyərək, yürüyüşə çıxaraq, duş qəbul edərək, bir dostla danışaraq, sadəcə tək başına oturub göy üzünə baxaraq və ya yataqda uzanıb heç bir şey etməyərək. Bu kiçik şeylər, həyatı yaradır. Bunlar həyatın içindədir. Buna görə də hər şeyi sevinclə et və hər şey bir duaya çevrilsin.

Qorxursansa, qorxursan – niyə bunu problem edəsən ki?

Səhv etməkdən qorxma, çünki səhv etməkdən qorxsan, heç irəli gedə biməzsən və həyatı qaçırarsan. Səhv etmək, heç bir şey etməməkdən yaxşıdır.

Qorxu varsa və sən onunla bağlı bir şey etməyə başlasan, yeni bir qorxu başlayacaq; qorxu qorxusu; hər şey daha da qarışacaq. Buna görə də qorxu varsa, qəbul et. Onunla bağlı heç nə etmə, çünki “etmənin” bir köməyi olmayacaq. Sənin qorxudan edəcəyin hər hansı bir şey, daha çox qorxuya səbəb olacaq; qarışıqlıqla edəcəyin hər hansı bir şey, daha çox qarışıqlıq yaradacaq. Heç bir şey etmə! Qorxu varsa, qorxunun orda olduğunu bil və qəbul et.

Qorxu çözülə bilər, lakin ondan qurtulmaq üçün tələsmə; yoxsa gizlədəcəksən. Səbrli ol, izlə, anlamağa çalış. Sənin bir parçan olduğunu qəbul et. Sənə yapışan çirkin bir şey olduğunu düşünmə – bu, onu rədd etməkdir və rədd etmənin faydası olmayacaq. O sadəcə sənin bir parçandır. Sevgi necə bir parçandırsa, qorxu da elədir. Qəzəbin bir parçan olması kimi, o da sənin bir parçandır. Heç bir duyğunu rədd etmə, çünki bütün o duyğular səni yaradır və hamısı gərəklidir. Əlbəttə, tək bir duyğuya ilişib qalmaq lazım deyil; sənin içində həmişə bir orkestr olmalıdırlar, ölçülü qalmalıdırlar.

Eqonun ölümü, sənin ölümün deyil; eqonun ölümü, əslində həyat ehtimalıdır.

Qorxu hiss edilirsə, problem sevgidir. Daha sevgi dolu ol. Qarşındakı insana qarşı bir neçə addım at… çünki hamı qorxur, sadəcə sən yox. Sən birinin sənə gəlib sevməyini gözləyirsən – sonsuza kimi gözləyə bilməzsən, çünki qarşı tərəf də qorxur. Və qorxan insanlar bir şeydən çox qorxarlar və bu da rədd edilməkdir. Mən gəlib sənin qapını döysəm, sənin məni rədd etməyin bir ehtimaldır. Bu rədd, bir yaraya çevriləcək. Ona görə də gəlməməyim daha yaxşıdır. Yalnız olmaq daha yaxşıdır. Tək başına olmağın, kiminləsə yaxınlaşmamağın daha yaxşıdır, çünki rədd edilə bilərsən. Yaxınlaşdığın və sevgiyə dair addım atdığın anda ilk qorxu başlayar – qarşı tərəf səni qəbul etsə belə, ehtimal həmişə var – səni geri çevirə bilər. Buna görə də qadınlar əsla ilk addımı atmazlar; onlar daha çox qorxur. Həmişə kişidən gözləyirlər – kişi gəlməlidir. Onlar həmişə rədd etmə və qəbul etmə ehtimalını özlərinə saxlayırlar, qarşı tərəfə bu şansı verməzlər, çünki kişilərlə müqayisədə daha çox qorxarlar. Buna görə də bir çox qadın bir ömür boyu gözləyər! Qapılarına heç kim gəlməz, çünki qorxan bir insan bir anlamda elə çox qapanar ki, insanları özünə yaxınlaşdırmaz. Qorxan insan ətrafına elə çox titrəyişlər yayar ki, yaxınlaşan hər kəs vazkeçər. Hərkətlərində belə qorxunu hiss edə bilərsən.

Mənbə: Osho 
Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

İNTİHAR – ALBER KAMYU

Xüsusi

FƏLSƏFİ İNTİHAR

İntihar (İng. philosophical suicide). Fransız filosof Alber Kamyu tərəfindən məşhurlaşan dünyanı rədd etmə və fəlsəfə əzmindən imtina etmə üslubudur. Kamyu, həyatı “absurd” bir fəaliyyət olaraq görür. İnsanın çox arzusu varkən, dünya insanın arzu və ideallarına səssiz qalır. İnsan da xəyali sükutuna uğrayaraq absurda yuvarlanır. Absurdluğa qarşı bir müdafiə mexanizması deyə biləcəyimiz fəlsəfi intihara yönəlir. Bu, Tertullian, Paskal, Kyerkeqor kimi fideistlərlə də xatırlanan bir fəaliyyətdir. Fideizm, sorğulamağı və şübhəçiliyi buraxaraq, qurtuluşu dogmalarda axtaran anlayışdır. Fideist şəxs fəlsəfəsində mənfəət tapa bilməyib, din kimi şeylərə yönəlir. Diqqətini belə sahələrə yönləndirərək fəlsəfi intiharını həyata keçirir.

Kamyu, absurd həyatın fərqinə varan insanın axtarış içində olduğunu deyir. Ümidini qoruyaraq axtarışını davam edən insan, bir şey tapa bilmədiyində, din kimi metafizik şeylərə yönəlir. Həyat insana vecsiz yanaşdıqca, insan da onun fövqündəki inanclara qapılır. İçində yaşadığımız dünyadan qurtulma istəyi düşüncələrin ağlın fövqündə olan aləmə məna yükləməsiylə nəticələnir. Fəlsəfi intihar absurdu sazlamaq üçün bir cəhddir. Absurd dünyanı ortadan qaldırıb, yerinə mənalısını qoymaqdır. Kamyu, fəlsəfi cəhətdən intihar etdiyini söylədiyi Kyerkeqor və Husserli günahlandırır. Kyerkeqor ağlı Tanrıya fəda edərkən, Huserl də ağlı ucaltmasına qarşı, onu ideal substansiyalara həbs etmiştir. Fərqli yönlərə sahib bu iki filosofu birləşdirən şey, ikisinin də absurddan qurtulmaq istəməsidir; halbuki Kamyuya görə, əslində olan absurdu yaşamaq və yaşatmaqdır. Absurdu nə təsdiq nə də rədd edən bu filosoflar, Kamyunun gözündə günah etmişlərdir. Çünki ona görə “ortada həyata qarşı bir günah varsa, bu bəlkə də ondan ümidi üzməkdən çox, bir başqa dünyanı ummaq və əlimizdəkinin amansız göstərişindən qaçmaqda yatır. “Yəni, bir qurtuluş varsa əgər, bu dünyada olmaq məcburiyyətindədir və qurtuluşu bu dünyanın xaricində axtarmaq, dünyadan ya da dünyanın gərçəkliyindən qaçmaq deməkdir.

sizif

FİZİKİ İNTİHAR

Kamyuya görə absurd qavrayışını yox etmək, faydasız bir məşğuliyyətlə həlli olmayan şeylərə baş qoşaraq özünü öldürməkdir. İnsan absurdu ortadan qaldırmaq yolunda, heç bir şəkildə həlli olmayan iki ayrı təşəbbüsə baş vurur: şəxs ya dünyanı ya da özünü ortadan qaldırır. Birincisinə “fəlsəfi intihar” deyən və insanın ümidlərini axirət inancına bağlaması olaraq bilinən, Kamyuya görə, absurda məhkum olmuş, pislik, bədbəxtlik və ümidsizliyə kölə olmuş insandır. İkincisi isə özünü saran qəzavü-qədərdən intiqamını almaq istəyəndir. İntiqam almaq istəməyinin səbəbi isə bu insanın kölə olmayıb azad olduğunu sübut etmək istəməsidir. Bunun yolu da, insanın qəzavü-qədərə qarşı başqaldırması ve qəzavü-qədərə təslim olmadığını göstərmək üçün özünü öldürməsidir. Kamyu, intiharın əsla bir həll yolu olmadığını müdafiə edir. İntihar absurdu yox etmək üçün müraciət edilən bir yol olsa belə onu çürütmənin yolu deyildir. İntihar, absurda başqaldırmağı və ya azadlığı göstərmir, tam əksinə absurda boyun əydiyimizi göstərir. İntihar, absurda boyun əyməkdir, absurdun təsdiqidir. İntihar şəxsin əksikliyinin, və absurdla mübarizədə məğlub olmasının tərənnümüdür.

NƏTİCƏ

İntihara çox fərqli şeylər də səbəb ola bilər. Bəzən həyatın ağır yükünü qaldıra bilməyənlər, bəzən də həyatda yetəri qədər yük tapa bilməyənlər intihar edə bilər. Ekzistensialist filosoflar intiharı insanın ən böyük problemi olaraq görmüşlər. Ancaq intihar insanlar üçün nadir hallarda bir problem olmuşdur. Xalq filosoflardan ya da filosoflar xalqdan qopmuş ola bilər. İkisi də bir-birini başa düşməmiş ola bilər. Kənardan baxan bir müşahidəçi, bu vəziyyətdə intihar edəni müşahidə etməməlidir. İntihar səbəbləri və nəticələri bizə bəzi ipucları verə bilər.

Ölüm heç bir elmə və ya metafizik görüşlərə görə son deyildir. İntihar bir ölüm hadisəsidir. Sadəcə, öldürən başqası deyil, özünü öldürməkdir əsas məsələ. İntihar edənin yeni bir başlanğıc etmək arzusunda olduğu da deyilə bilər. Dindar, materialist, aqnostik, nihilist, heç kəs intihar edəni günahlandıra bilməz. Çünki bütün baxışlara görə həyat bir şəkildə davam edəcəkdir. Ölmək özü də bir başlanğıcdan ibarətdir. Buna etiraz etmənin eqoistcə bir davranış olduğunu nəzərə çatdırmaq lazımdır. Çox etiraz edənlər isə sadəcə öz düşüncələrini təsvir etməkdədirlər. Onların arxada qaldığı bu həyat, kəskin tənqidlər almışdır. Sahib olduqları bir şeyin bəyənilməməsi… Onlar isə ya qətiyyətlə rədd olunur, ya da tənqidi qəbul edərək obyektiv bir baxış əldə edir.

Mənbə: dmy.info
Müəllif: Doğuhan Murat Yücel

Hazırladı: Hüseyn Əhədzadə

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 14 votes)

TANRI, DİN, SEVGİ, QADIN, HƏYAT VƏ ÖLÜM HAQQINDA

Xüsusi

Sənin hazırda Adəm və Həvvanın günahına görə cəza çəkməyin inanılmaz bir şeydir. Bu adamları heç tanımırıq belə, nə zaman yaşadıqlarını, var olub-olmadıqlarını bilmirik, onların etdiklərində heç bir rolumuz olmayıb, yenə də əzab çəkirik?!
Hər insan övladı bu qisasın əzabını çəkəcək? Bu heç də ilahi bir şey kimi görünmür mənə. Tanrı şeytandan daha zalım görünür.

Tanrı səni izləyir. Hər hərəkətini, hər düşüncəni Tanrı bilir, diqqətli ol!
Düşüncələrində belə azad olmağına icazə verilmir. Tanrı səni izləyir.

Əsrlərdir, ən azı beş min ildir ki, din xadimləri insan psixikasını pozmaqla məşğuldurlar.

Müqəddəs kitablara ciddi yanaşma. Qəlbinin səsini dinlə. Təklif edəcəyim tək müqəddəs kitab budur.Tanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqında

Yoldan çıxmaq azadlığın parçasıdır. Hətta Tanrıya qarşı gəlmək ləyaqətin parçasıdır. Bəzən Tanrıya qarşı gəlmək çox gözəl olur. İradəli olmağın yolu budur. Yoxsa milyonlarla iradəsiz insan var, onlardan biri olardın.

Mənim sənə əməl etmək üçün deyəcəyim hər hansı bir qaydam yoxdur. Sadəcə, sadə bir anlayış verirəm – Bu sənin həyatındır – ondan həzz al.

Tanrı və kainat haqqında heç nə bilmirsən. Ruh, reinkarnasiya, gələcək və keçmiş yaşam haqqında heç nə bilmirsən. Bildiyin hər şey sadəcə şayiələrdir. İnsanlar ətrafında danışırlar və sən özünə lazım görünüən bütün növ məlumatları toplayırsan. Niyə vacib görünür? – ona görə ki, cahilliyini gizlədir. Səni bilirsənmiş kimi göstərir. Amma xatrıla, bu xeyli böyük bir İmiş kimi-dir. Sən heç nə bilmirsən, bu sadəcə İmiş kimdir.

Özün olmağa çalışmaq lazımdır. Bu zaman nə başqasına paxıllıq edərsən, nə həsəd apararsan, nə narazı olarsan, nə də narahat qalarsan. Əgər öz həyətində yaşıllıq arzulayırsansa, bunu çox asan yolla gerçəkləşdirmək mümkündü. Niyə ömrünü başqasının həyətinə boylanmaqla keçirəsənki? Öz həyətində yaşıllaşdırma apar. Yoxsa hamının bağı bağçası sənə daha gözəl görünəcək həmişə. Sən qibtə hissindən qurtulmayacaqsan və həmişə özünü bədbəxt hiss edəcəksən.

Özünə hörmət et, daxili səsinə qulaq ver və onun arxasınca get. Unutma, səni doğru yola aparacağına zəmanət vermirəm. Dəfələrlə səhv yönləndirəcək, çünki həqiqət qapısına çatana kimi çoxlu səhv qapı döyməlisən. Həyat belədir. Əgər birdən-birə doğru qapıya rast gəlsən, onun doğru olduğunu anlaya bilməzsən.

Sən yalnız özün ol. Cəmiyyət, başqa insanlar sənin haqqında nə düşünürsə, bu onların düşüncəsidir və bunun sənlə heç əlaqəsi yoxdur. Sən başqa insanlar üçün dünyaya gəlmədin, öz həyatını yaşamaq üçünü burdasan.

Kişi və qadın tək bir bütünün iki yarısıdır. Bu səbəblə mübahisə etməklə zaman itirməkdənsə, bir-birinizi anlamağa çalışın. Özünü digərinin yerinə qoymağa çalış; bir kişinin gördüyü kimi görməyə çalış, bir qadının gördüyü kimi görməyə çalış. Və dörd göz hər zaman iki gözdən daha yaxşıdır.

Əgər həyatını doğru-düzgün keçirmisənsə, əgər həqiqətən yaşamısansa, əslTanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqındaa ölümdən qorxmazsan. Qorxu, ölüm səbəbindən ortaya çıxmaz, yaşanmamış həyat səbəbindən ortaya çıxar.

Yaxınlıq, digərinin sənin içinə girməsinə icazə verməkdir. Səni, sənin gördüyün kimi görməsinə izin vermək; digərinin səni, sənin içindən görməsinə izin vermək, bir insanı varlığının ən dərin nötqəsinə dəvət etməkdir. Modern dünyada yaxınlıq gedərək yox olur. Sevgililər belə yaxın deyil. Dostluq sadəcə bir kəlmədir, artıq. Yaxınlıq itir artıq. Nədən? Çünki paylaşacaq bir şey yox. İçindəki yoxsulluğu kim göstərmək istəyər ki? İnsanlar rol oynamaqla məşğuldurlar.

Mənim yeni insan haqqında dəqiq təsəvvürüm var. Bu insan dinsiz, milliyətsiz, hökumətsiz olacaq.

Yetkin insan çox gözəl başa düşür ki, qarşıda onu güllü-çiçəkli cənnət gözləmir. Başa düşür ki bu həyatdır və qarşısına qızılgüllər də, tikanlar, kol-kos da çıxacaq. Bütün bunları qavrayaraq seçim edir. Başqa bir insanla yaşamağa qərar verir və onu özü seçir. Düşünərək, dərk edərək, əminliklə seçir. Havalı, romantik, hisslərə qapılmış vəziyyətdə deyil.

İnsanlıq ümumilikdə eyni cür yaşayır, eyni cür ömür sürür, eyni qaydalara əməl edir. Və bu eyniliyin içində kimsə ayrı cürdürsə, ayrı cür yaşayır və davranırsa, tez diqqət çəkir, təklənir, tənqid olunur. Ancaq azad insanı, ruhuna.. ürəyinə, özünə sayğısı olan insanı bütün bu reaksiyalar, anlaşılmamaq qorxutmur. Çünki öz gerçəkləri, öz doğruları ilə əslində hamıdan xoşbəxt və azaddır.

İnsanlara əsla səhv bir şey etməmələri öyrədilir, onlar da səhv etməkdən o qədər qorxmağa başlayırlar ki, heç bir şey etmirlər. Hərəkət edə bilmirlər. Səhvlər edəcəksən, amma eyni səhvləri təkrar etmə. İnsan belə müdrik olur.

Öz daxilinə gir və soruş, və hiss edəcəksən ki, bütün ağrıların sən onları qoruduğun üçün var. Sən qorumasan heç bir şey var ola bilməz. Sən onlara enerji verdiyin üçün varlar. Əgər onlara enerji verməsən, heç bi ağrı var ola bilməz.

Çoxluq başıboşlardan, xalis axmaqlardan ibarət olur.

Bədən xeyli məhduddur, onun iki əsas qayğısı var: yemək və seks. O bu iki şey arasında hərəkət edir, bundan başqa heç nəylə maraqlanmır. Amma ağılla eyniləşsən, o zaman ağlının çoxlu səviyyələri olacaq. Fəlsəfə, din və elmlə məşğul ola biləcəksən – təsəvvür edə bilməyəcəyin qədər çox şeylə maraqlanacaqsan.

Həyat hardasa səni gözləmir, o daxilində baş verir. Gələcəkdə çatacağın bir şey deyil, o indi burada, bu dəqiqədədir – nəfəTanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqındas alış-verişində, qanında dövr edir, ürəyində döyünür.

Alın yazısı yoxdur. Etdiyin şeylər öncədən müəyyənləşdirilmiş tale deyil. Varoluş azadlıq, tale isə köləlikdir. Azadlıq, baş verənlərin səndən asılı olduğu deməkdir. Tale isə saxta fərziyyədir.

Hər bir insanın qarşılaşdığı problemlərdən biri, doğulduğu cəmiyyətdir. İnsanın can atdığı şeylərlə cəmiyyətin təklif etdikləri üst-üstə düşmür. Həyat qınağa çəkilir, geyim qınağa çəkilir, azadlıq qınağa çəkilir. Tədricən sənin həyatın qısalır, nə gedirsə səndən gedir, sağlamlığını itirirsən, əsəblərin korlanır, arzularını boğursan. Və kimsə səni inandırır ki, belə də yaşamaq lazımdır. Kiminləsə mübahisə etməyə ehtiyac yoxdur.

Bu gün, mövcud olan hər şeydir; indi sənin var olduğun, hər zaman var olacağın yeganə zamandır. Yaşamaq istəsən ya indi olacaq, ya da əsla olmayacaq.

Sənə söylənilən hər şeyi unut: “Bu doğru, bu səhv!”. Həyat o qədər də qəti deyil. Bu gün doğru olan bir şey, sabah səhv ola bilər; indi səhv olan bir şey, bir sonrakı an doğru ola bilər.

Eşqin ən təməl problemi, əvvəl sənin yetkin hala gəlməyindir. O zaman yetkin bir yoldaş tapacaqsan; o zaman yetişməmiş insanlar sənə daha cazibədar görünməyəcək. Bu eynilə belədir.

Əmr vermək yox, sevgi vermək lazımdır. Təzyiq eləmək olmaz. Uşağın azadlığı toxunulmaz qalmalıdır. Sənin sevgin onun azadlığına mane olmalı deyil. Heç kim, heç vaxt balaca uşağın azadlığı haqqında düşünmür. Nə vaxt düşünəcək? Bu gün körpədir, sabah hələ balacadır. Heç bir ana öz övladına yetkin insan kimi baxmır. Uşaq onun gözündə heç vaxt böyümür. Və hamısına elə gəlir ki, bu normal haldır, belə də olmaldır. Fəxrlə deyirlər: “Ana üçün uşaq heç vaxt böyümür”. Bu dəhşətdir! Çünki bu cür münasibət bir insanın böyümək, yetkinləşmək haqqını əlindən alır. Uşaqla ana arasındakı yaş fərqi nə qədərdirsə, ömür boyu da o qədər qalır. İyirmi ildirsə, həmişə iyirmi olaraq qalır.
Beləliklə, övladına hörmət elə.
Onunla öz kiçiyin kimi davranma.

Sevgi bir ehtiras deyil. Sevgi bir duyğu deyil. Sevgi birinin, bir şəkildə səni tamamladığının dərindən başa düşülməsidir. Sevgidə minnətdarlıq, mehribanlıq və birlik duyğusu vardır. Əgər bu üç duyğunu hiss edirsənsə, sevirsən deməkdir.

Əgər tək bir insanı sevirsənsə və bütün həyatını onunla bərabər keçirmək istəyirsənsə, arada böyük bir yaxınlıq yaranar. Və sevgi sənə yepyeni üzlərini göstərər. Çox tez-tez tərəf müqabilini dəyişdirsən, bu mümkün olmaz. Eynilə bir ağacın tez-tez yerini dəyişdirməsi kimi. O zaman heç bir yerdə kök sala bilməz. Kök salması üçün eyni yerdə qalması gərəkdir. O zaman dərinlərə enər, güclənər.Tanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqında

Hər şeydən əvvəl qadın sürəkli hamilə olmaqdan əzab çəkir. Bətnində böyüyən körpə ona rahat yaşamağa imkan vermir. Ürəyi bulanır, gərgin olur, rahatlığı pozulur, nə yemək yeyə bilir, nə istədiyi kimi hərəkət edə bilir.
Doqquz ay qadın üçün ölümə bərabər olur. Doğuşdan sonra qadına bərpa olunmaq, özünə gəlmək üçün uzun zaman lazım gəlir. Ancaq bu zaman keçməmiş, kişi yeni bir uşaq istəyir. Sanki qadın nəsil artırma fabrikidir.
Bu halda kişi nə iş görür? Neynir kişi? Doqquz ay qadının çəkdiklərini çəkmir, doğuşdakı sancıları, əziyəti yaşamır. Ancaq öz genini davam elətdirmək və bir də seksual həzz almaq üçün qadından istifadə edir.
Bununla belə, dilini dinc də qoymur. “Səni sevirəm” deməyə utanmır.

Partnyorunu əsrlər boyu bütün qadınların elədiyi kimi didişdirməyə davam edə bilərsən. Bu, ancaq onu səndən uzaqlaşdıracaq. Rahat olmaq üçün yad qucaqlar axtaracaq. “Dır-dırdan” başını götürüb gedəcək.

Bir dünyaya bax. İnsanlığa fikir ver. Gör kimləri doğmusan. Başını qaldırıb, burnundan o yanı gör, dünyanı bürüyən bu səfehlər sənin bəh-bəhlə təriflənən doğmaq bacarığının bəhrəsidi. Bunu bütün heyvanlar bacarır. Səni şirnikləndirib aldadıblar. “Qadın müqəddəsir, çünki insan yetişdirir. Ulu Tanrı qadına yaratmaq bacarığı verib”. Sən də key kimi deyilənlərə inanıb bir ucdan doğursan. Kasıb ölkələrdə indiyə kimi qadınlar on iki uşaq dünyaya gətirir. Qadın heyvan kimi durmadan doğub-törəyir.

İnsan təkbaşına xoşbəxt olmalıdı, eyni zamanda insanlarla birlikdə də xoşbəxt ola bilməlidi. İnsan daxili xoşbəxtliyə sahib ola bilməli və eyni zamanda yaşadığı münasibətdə də xoşbxət olmalıdır. İnsan həm içində gözəl bir yuva qurmalı, həm də xaricində. Evini əhatə edən gözəl bir bağçan və eyni zamanda gözəl bir yataq otağın olmalıdır. Bağça yataq otağının əleyhinə, yataq otağı da bağçanın əleyhinə deyil.Tanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqında

Rəqabət və qısqanclıq, bütün əzabların mənşəyidir.

Əgər bütün qadınların öz bacarıqlarını, öz dahiliklərini inkişaf etdirmələrinə icazə versək, çox gözəl bir dünyaya sahib olarıq. Əsas mövzu bu deyil, heç kim nə üstdədir, nə də aşağıda. Qadınlar qadındır, kişilər kişi. Onların təbii ki, fərqli tərəfləri var, amma bu fərqlər heç kimi nə yuxarıya, nə də aşağıya aparır.

Sənə vurulan qadın səni ilhamlandıra bilər, yaradıcı nəfəsini açar, səni cuşa gətirər, yaratmaq, qurmaq istəyərsən. Səni elə bir ruh yüksəkliyinə qaldırar ki, özünü gümrah, xoşbəxt, hər şeyə qadir hiss edərsən.

Mən istərdim kişiylə qadın bir varlığa, bir tamlığa çevrilsin, bir-birinə hopsun, qarşsın və eyni zamanda ikisi də tamamilə azad olsun. Sevgi məhbəs deyil axı, sevgi azadlıqdır, sərhədsizlikdir.

Mənbə: Oşo – “Tanrı, Din, Sevgi, Qadın, Həyat və Ölüm haqqında” kitabı.
Hazrladı: Fidan Aslanova

 

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

ELM NƏDİR

Xüsusi


elm və fəlsəfə.FƏLSƏFƏDƏN ELMƏ

Elm, təcrübəyə əsaslanan üsullar və həqiqətdən faydalanaraq nəticə çıxarmağa çalışan nizamlı məlumatdır. İçində yaşadığımız həyatı şərh etməyə çalışır. Varlığın necə olduğunu, niyə meydana gəldiyini araşdırır. Olaylar üzərində təsvir, açıqlama və fərziyyə etmək imkanı verir, təcrübələri tətbiqlərlə inkişaf etdirir, mövzuları yoxlamaq, mühakimə etmək imkanı yaradır.

Elm adına ilk səylər miladdan əvvəl IV minillikdə Mesopotamiyada ortaya çıxmışdır. Şümerli rahiblər ulduzları müşahidə edərək qeydlər etmişlər. Babil, Misir və Yunan sivilizasiyaları da sonrakı minilliklərdə müşahidələrini qeyd etmiş və bənzəri təsbitlər edərək inkişaf etdirmişlər. Yunanlı filosof Aristotelin (e.ə. 384-322) zamanında elm deyilə biləcək fəaliyyət fəlsəfə ilə əlaqəli olmuşdur. O zaman bugünkü mənada elmi fəaliyyət yox idi. Amma antik dövrdə filosoflar indiki elm adamlarının soruşduğu sualları soruşur və təbiəti şərhə etməyə çalışırdılar.

İsak Nyutonun (1642-1727) zamanında da elm fəlsəfənin bir sahəsi olaraq görülməkdə idi. “Təbiət fəlsəfəsi” fizika, kimya, biologiya kimi elmləri əhatə edən bir fəaliyyət idi. Daha sonra təbiət fəlsəfəsi olmaqdan çıxıb fərdi sahələr halına gələn fənn elmləri ilə müasir elm ortaya çıxdı. Biologiya canlıların həyatı, fizika dünyanın necə işlədiyi və enerji mübadiləsi, kimya kainatın atomlardan orqanizmlərə qədər necə bir araya gəldiyi ilə maraqlandı. Getdikcə artan ixtisaslaşma nəticəsində 600-dən çox elm sahəsi meydana gəldi.

Ətrafımızdakı hər şey elmin mövzusu ola bilər. Elmi fəaliyyət əvvəlcə müşahidə ilə başlayır. Müşahidə edildikdən sonra şüurlu bir təxmin, hipotez (fərziyyə) həyata keçirilir. Daha sonra, fərziyyəni təcrübə və müşahidə ilə sınaqdan keçirərək açıqlamaq lazımdır. Ümumi bir vəziyyət olduğunu dəstəkləmək “qayda” yaradılması adlanır. Bu qaydalar əks bir dəlil olmadığı müddətcə etibarlıdır. Elm tənqidi və məntiqi düşünməyə əhəmiyyət verir. Tənqid edilməyən məlumat elmi deyil. Bir şeyin elm ola bilməsi üçün sınanması və müşahidə olunması lazımdır.

təbiət fəlsəfəsiTƏBİƏT FƏLSƏFƏSİNDƏN ELMƏ KEÇİD

Mesopotamiyadakı elmi inkişafların sistematik olmaması nəticəsində elmin başlanğıcının antik yunan filosofları olduğu qəbul edilir. Bunun səbəbi, Şərqdə mədəniyyətin davamlı olmamasındadır. Yunanın digər mədəniyyətlərdən ayrıldığı nöqtə mədəniyyətin transferi oldu. Fəlsəfənin də başlanğıcı buralara bağlıdır. Müdriklik, düşünmə intizamı hər mədəniyyətdə vardır, ancaq bunu sistem halına gətirən və tarix boyunca davamlılıq təmin edən yunanlılar.

Yunanlılar dövründə elm yerinə fəlsəfə ilə məşğul olurdular. Bütünə olan maraq, həyatın işləyişini axtarmaq və sistemi həll etmə istəyi filosoflardan başlamışdır. Təbiət fəlsəfəsi min il ərzində elmin keçmişini meydana gətirmişdir. İntibah ilə fərqli ixsisaslar ortaya çıxmış və filosofların sormadığı sualları elm adamları soruşmağa başlamışlar. Elmin fəlsəfədən ayrılması kapitalın himayəsi ilə gündəmə gəlmişdir. Qısacası, fəlsəfənin içinə pul girincə elm fəlsəfədən kənarlaşdırılmışdır. Müşahidə və təcrübə də pulun mümkün qıldığı labaratoriyalara sövq edilmişdir.

NyutonNyutonun şah əsəri olan Philosophiae Naturalis Principia Mathematica adından da aydın olacağı üzrə “Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı” adını daşıyır. XVIII əsrə qədər davam edən fəlsəfə aktuallığı XIX əsrdən etibarən itməyə başlamışdır. Günümüzə qədər də fəlsəfə elmdən ayrılmış, hətta günümüzdə elmə qarşı olan bir sistem olaraq qəbul edilmişdir. Fəlsəfənin atılmasının Sənaye inqilabı bərabər gəlməsi və günümüzün də çılğın bir istehlak mədəniyyətinə aid olması maraqlıdır. Fəlsəfə satıla bilən bir məhsul vermədiyi üçün elm qədər gündəmdə deyil. Burada elmin fəlsəfədən törəyib onu qınamasına diqqət çəkməliyik. Fəlsəfədən doğan elmin fəlsəfəni rədd etməsinə qədər gəlmiş vəziyyətdəyik.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   0  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus