ALKOQOL VƏ YA AQUA VİTAE

Müasir biokimya və farmakologiyanın formalaşdığı dövrə qədər müxtəlif maddələrin əldə edilməsi ilə əlkimyaçılar məşğul olurdu. Belə maddələrdən biri də alkoqol idi. Etil spirtini təmiz halda 6-7-ci əsrlərdə ərəblər almış və ona “alkoqol” adı vermişdilər. Ərəb dilində “al-kuhl” zərif poroşok deməkdir. İlk dəfə alkoqolun alınması və təmizlənməsi distillə üsulu (qızdırmaq və ya qaynatmaqla maddələri tərkib hissələrinə ayırmaq) ilə həyata keçirilib. Bu yolla alınan spirti çaxır spirti adlandırırdılar.O dövrdə bütün uçucu maddələrə “spirt”lər, başqa sözlə,”ruh”lar deyilirdi. Spiritus Vini(çaxırın ruhu) ifadəsi də buradan əmələ gəlmişdir. Bununla yanaşı, həmin dövrlərdə belə hesab edirdilər ki,alkoqol həm də çox qüvvətli dərman maddəsidir. Odur ki, onu həm də “Aqua vitae”(həyat suyu) adlandırırdılar. Tünd içkilərin alınmasının bir neçə üsulunu işləyib hazırlayan Raymond Lulliy alkoqolu qocalar üçün onlara gəncliyi qaytaran vasitə adlandırır və ona “consolita ultima corporis humani” yəni “insan bədəninin sonuncu təsəllisi” deyirdi.Spirtli içkilərin beyinə “dumanlandırıcı” təsiri insanlara bizim eradan 3-4000 il, bəzi müəlliflərə görə 8000 il əvvəl məlum idi. Qədim Misir, Yunan, Mesopotomiya və Roma mənbələrində alkoqoldan hətta xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunduğu və onun reseptlərdə yazıldığı göstərilir.

ALKOQOL VƏ YA AQUA VİTAE

Bütün bunlara baxmayaraq, alkoqolun təkrari və uzunmüddətli qəbulunda ona öyrəşmə və aslılıq (psixi və fiziki) halı meydana çıxmaqla, son nəticədə xronik zəhərlənmə – alkoqolizm kimi son dərəcədə ağır və müalicəyə yatımsız patologiya baş verə bilər. “Alkoqolizm” termini ilk dəfə 1849-cu ildə Magnus Huss tərəfindən təklif olunmuşdur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə dünyasını dəyişən hər 3 adamdan biri alkoqolizmin qurbanıdır. Alkoqolizmdə ən çox rast gəlinən hallardan biri isə şəxsiyyətin deqradasiyasıdır. Odur ki, sivilizasiyalı insan cəmiyyətinin bütün dövrlərində onunla ciddi mübarizə aparılmış, spirtli içkilərin mütəmadi qəbulundan əhalini çəkindirməyə çalışmışlar. Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, müxtəlif dövrlərdə, hətta, dövlət tərəfindən qoyulan qadağalar belə, heç də həmişə arzuolunan nəticələri verməmişdir. Məsələn, tarixdən məlumdur ki, I Pyotrun spirtli içkilərin qəbulunu qadağan edən məşhur fərmanı qüvvədə olduğu dövrlərdə, Rusiyada alkoqolizm 5 dəfə artmışdır. Amerika konqresinin 1919-cu ildə qəbul etdiyi, 1920-ci ilin yanvar ayından qüvvəyə minmiş eyni məqsədli fərmanı da, gözlənilən nəticəni vermədiyinə görə, 1933-cü ilin dekabr ayında ləğv edilmişdir. Analoji hal keçmiş Sovetlər İttifaqında (SSRİ) – Mərkəzi Komitənin spirtli içkilərin istehsalı və satışına qadağalar qoyan 14 iyun 1985-ci il tarixli qərarından sonra da müşahidə olunmuşdur. Bu qərar dövlət büdcəsinə o dövrün pulu ilə 50 milyard manat ziyan vursa da, cəmi 2 ildən sonra – 1987-ci ildə vətəndaşlar arasında ümumi xəstələnmə hallarının əhəmiyyətli dərəcədə azalması və orta ömür müddətinin xeyli dərəcədə uzanmasına səbəb olmaqla, təqribən 700 minə yaxın insanı ölüm pəncəsindən xilas etmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq, həmin dövrdə qeyri-leqal yollarla hazırlanan spirtli içkilərdən istifadə halının 2 dəfədən çox artması, eləcə də diş pastaları, müxtəlif odekalonlar, tərkibində zəhərli maddələr olan kremlərin (hətta ayaqqabı kremləri belə) sürətlə satılaraq müəyyən dövrdə onlara qarşı tələbatın ödəməməsi halları da məlumdur.

Alkoqolizmin müalicəsi narkoloqun nəzarəti altında müxtəlif dərman vasitələri, eləcə də psixoterapiya, hipnoz, “iqloterapiya” və başqa bu kimi yardımçı vasitələrinin kompleks şəkildə istifadəsi ilə həyata keçirilir. Göründüyü kimi alkoqolizm kompleks müalicə tələb edən, eyni zamanda müxtəlif fiziki və psixi pozğunluqlara səbəb olan xəstəliklərdən biridir.

Mənbə: Musa Qəniyev “Farmakologiya”
Hazırladı: Murad Xəlilli

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 15 votes)

Murad Xəlilli

Fitret.az yazarı. Həkim.

 
Facebook

ÇARLZ DARVİN

ÇARLZ-DARVİN-TəKAMÜL-QALAPAQOS“Elm və sənət bir quşun qanadları kimidir. Hər iki qanadı istifadə edə bilən cəmiyyət uçar və azad olar. Uça bilməyənlər isə toyuq olur. “Toyuq cəmiyyət” önünə atılan bir ovuc yemi dimdikləyərkən, arxadan yumurtalarının oğurlandığının fərqində belə olmaz.” Çarlz Darvin

XIX əsrin böyük alimlərindən olan məşhur ingilis təbiətşünası Çarlz Robert Darvin 1809-cu il fevral ayının 12-də həkim ailəsində dünyaya göz açmışdır. Edinburq universitetində tibb təhsilini yarımçıq qoyan Darvin, Kembric universitetində ilahiyyat üzrə təhsilinə davam etmiş, eyni zamanda zoologiya, botanika və geologiya sahəsində dərin biliklər əldə etmişdir. Onun dünyagörüşünün formalaşmasında görkəmli ingilis geoloqu Çarlz Layelin “Geologiyanın əsasları” kitabı mühüm rol oynamışdır.
Ç. Darvin 1831-ci il dekabrın 27-də Biql gəmisində səyahətə çıxmış, bu müddət ərzində Cənubi Amerikanın, Afrikanın cənubunun, Avstraliyanın, Yeni Zellandiyanın, Qalapaqos adalarının və başqa ərazilərin bitki örtüyü, heyvanat aləmini, həmçinin geoloji quruluşunu öyrənmişdir. O, topladığı materialları sonralar tədqiq etmək üçün öz ölkəsinə-İngiltərəyə göndərirdi. Yaratdığı nəzəriyyə və yazdığı kitablar üçün əsas materialları da məhz 1831-1836-ci illərdə Biql gəmisində dünya səyahətinə çıxdığı dövrdə əldə etmişdi. Səyahətdən qayıtdıqdan sonra topladığı materiallar üzərində işləyərək çıxardığı nəticələr əsasında 1838-ci ilə “təbii seçmə” fikrini yaratsa da, daha öncə buna bənzər fikirlərin şiddətli etirazlarla qarşılaşdığını gördüyü üçün uzun müddət fikirlərini ən yaxın dostlarından başqa heç kəsə bildirmədi. Ola biləcək etirazlara daha yaxşı şəkildə cavab verə bilmək üçün araşdırma aparmağa və dəlillər toplamağa başladı. Nəhayət 1859-cu ildə üzərində 21 il işlədiyi “Növlərin mənşəyi” əsərini çapdan çıxartdı. Darvin bu əsərdə təkamülün hərəkətverici qüvvələri haqqında öz fikirlərini bildirmişdi. O, təkamülün hərəkətverici qüvvələri kimi irsiyyət, dəyişkənlik və təbii seçmə amillərini qeyd etmişdir. Bundan başqa, müxtəlif dövrlərdə “Ev heyvanlarının və mədəni bitkilərin mənşəyi”, “İnsanın mənşəyi və cinsi seçmə”, ”İnsan və heyvanlarda duyğuların ifadə edilməsi” kimi müxtəlif əsərlər yazmış və insanlar tərəfindən maraqla qarşılanmışdı. İlk canlıdan insana doğru gedən inkişaf yolu olduğunu bildirmiş və bunu qısaca “İqlim qurşaqlarının dəyişkənliyə təsiri” adlandırmışdı.

ÇARLZ-DARVİN-T\KAMÜL-QALAPAQOS

Darvin yazdığı əsərlərlə insanlar arasında sürətlə məşhurlaşdı. Özünə müəyyən qədər tərəfdar toplasa da, istər elm adamlarının, istərsə də dindarların içində onun nəzəriyyəsinə qarşı çıxan kifayət qədər insan var idi. Ömrünün sonlarına doğru xəstəliyi üzündən disskusiyalara birbaşa qatıla bilməsə də baş verənləri qəzet və jurnallardan izləyir, məktublaşaraq özünə daha çox tərəfdar toplamağa çalışırdı.

Çarlz Darvin 1882-ci il aprel ayının 19-da uzun sürən xəstəlikdən sonra Daunda vəfat etdi və Vestminster abbatlığında İsaak Nyutonun qəbrindən bir neçə metr aralıda dəfn olundu. Ölümündən sonra keçən illər ərzində müasirləri tərəfindən onun nəzəriyyəsinə müxtəlif düzəliş və yeniliklər edilmişdir. Canlı təbiətin qanunlarını izah edən Təkamül nəzəriyyəsi elə təbiətin özü kimi hər zaman öz daxilində təkamülə məruz qalmışdır. Darvinin elmə gətirdiyi fikirlər eyni zamanda mikrobiologiya, antropologiya, farmakologiya, genetika və neçə-neçə elm sahələrinin inkişafına təkan vermişdir. İstər yarandığı dövrdə,istərsə də günümüzdə Darvin və yaratdığı Təkamül nəzəriyyəsi bir çox insan tərəfindən, xüsusilə də dindarlar tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb və kifayət qədər tənqid olunub. Ən acınacaqlı hal isə odur ki, bu etirazların əksəriyyəti onun nəzəriyyəsi haqqında olan məlumatsızlıqdan yaranır.

Hazırladı: Murad Xəlilli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +32 (from 34 votes)

Murad Xəlilli

Fitret.az yazarı. Həkim.

 
Facebook