FƏLSƏFƏNİ SEVMƏK ÜÇÜN 10 SƏBƏB

Əsrlər öncə Aristotel, insanların fəlsəfə ilə məşğul olmaq məcburiyyətində olduğunu irəli sürmüşdür. Bu gün isə, Amerikalı filosof Martimer Adler, “fəlsəfə hər kəsin işidir”, deyərək, Aristotelin mühakiməsini təkrar edir. Bu mühakimələrdən yola çıxaraq, biz də deyirik ki, fəlsəfə, həyatımızın bir parçasıdır. O zaman, ön mühakimələrimizdən qurtularaq qapımızı fəlsəfəyə açmalı və şüurlu olaraq fəlsəfə etməliyik.

Fəlsəfəni incələmək və sevmək üçün bir çox səbəb var. Bunları, qısaca olaraq, bu cür yekunlaşdıra bilərik:

Fəlsəfə, “müdriklik-hikmət sevgisi” mənalarını ehtiva edir.
Düşünmənin sistematik yoludur, yolda ( bilgi yolu ) olmaqdır. Düşünmə və sual vermək sənətidir. Filosof, bir şeyləri özünə dərd edər və sorğulayar. Sokratın da dediyi kimi: “Sorğulanmamış həyat, yaşamağa dəyməz.”

Fəlsəfə, zehni zənginləşdirər; çünki fəlsəfə oxuyan insan, bir çox bilgi növünü də incələmək məcburiyyətindədir.
Fəlsəfi sualları verə bilməsi üçün, insan, mövzudan xəbərdar olmalıdır. Filosof, bilgini səthi deyil, dərindən təhlil edər. Heç kimin ağlına gəlməyən, əhəmiyyət verilməmiş- sorğulanmağa dəyər görməmiş detalları belə sorğulayar.

Hər kəsin, həyat haqqında müəyyən bir dünyagörüşü, düşüncəsi və sualı vardır.
Filosofun sualları, gündəlik suallardan fərqlidir: Sistemlidir. İnsanın sualları, uşaqlıqda başlayar. Bəziləri, zamanla sual verməyi buraxıb, özünü həyatın axarına buraxar. Bəziləri isə, sualların arxasınca gedər; bu sualların müşayiəti ilə həyatına bir istiqamət verər. Fəlsəfə, bizi yenidən uşaqlıq dövrümüzdəki maraq ruhuna aparar.

Fəlsəfə, fərdi həyatlarımızı zənginləşdirər.
Dünyamızı genişləndirər. Yeni dərinliklər qazanar, yüni üfüqlərə açılarıq. Yeni fikirlər, bizim üçün təhlükəli ola bilər; çünki, bizi sabit fikirli, sakit həyatdan ayırıb, fırtınalı bir həyata sürükləyə bilər. İnsan, ancaq bunu gözə alarsa, hədəfinə çatması mümkün olar.

Fəlsəfə, problemləri həll etməkdə bizə kömək olar.
Filosoflar, “bilgi bilgisizlikdən yaxşıdır, şüur məsumiyyətdən daha dəyərlidir” prinsipinə bağlıdır. Doğruluqla yalnışlıq, gerçək ilə gerçək olmayan arasındakı fərq haqqında açıq bir fikirə sahib olmalıyıq. Fəlsəfə, bizi yalnış olanı təsdiqləməkdən, əhəmiyyətsiz-bəsit şeylərlə kifayətlənməkdən qoruyar. Bunu təmin edən şey, bilgiləri kor-koranə qəbul etmək ya da sorğulayıb mühakimə etmədən qəbul etmək deyil. Onu təmin edən şey; tənqidi şəkildə ayırd etməyimizi təmin edən fərziyyələrin, üsulların və meyarların, israrla və sistematik bir şəkildə ararşdırırlıb tədqiq edilməsidir.

Fəlsəfə, insanların gündəlik həyatlarına dair anlayışımızı zənginləşdirər. Öz həyatımızdakı peşə məqsədləri, əxlaqi dilemmalar və dini bağlanmalar kimi əhəmiyyətli problemlər mövzusunda rasional qərarlar verməyimizə imkan verər.

Fəlsəfə, inanclarımızı diqqətli bir şəkildə araşdırmağımızda, onların doğruluğunu göstərməyimizdə bizə kömək edər.
Beləcə, bağlılıqlarımızın köklərinə enməyə  köməkçi olar. Ön mühakimələrin və alışılmış inancların tiranlığı, sorğulanmamış sabit və qatı inancların qarşısında, insanı azadlaşdırar.

Fəlsəfə, ön fərziyyələri və dəyər mühakimələrini fərq edib tanıya bilməyimiz üçün müəyyən duyğular, düşüncələr və vərdişlər qazandırar. Şeylərin “necə”sini bilməyin xaricidə, şeylərin, “nə üçün” ünü soruşar, çünki bilməklə kifayətlənməz, anlamaqla da maraqlanar.

Fəlsəfə, insana, tutarlı bir şəkildə, müzakirə ustalığı qazandırar.
Filosof, müzakirə edərkən, qarşısındakının fikirlərinə, baxışlarına hörmətsizlik edib, onu təhqir etməz. Bu ustalıqdan istifadə edərək bir çox sahədə müvəffəqqiyyətli ola bilər. İnsan mövcudluğunun təbiəti haqqında qazandıqları qavrayışları, sənət sahəsində də istifadə edən filosoflar, bu sahədə də olduqca müvəffəqqiyyətli olmuşdur.

Fəlsəfə, bəlkə bizə daha yaxşı bir iş imkanı təqdim etməz, amma daha yaxşı-keyfiyyətli bir həyat təqdim edər.
Yaşadığımız şeylərin fərqindəliyinə vararaq yaşayarıq. Bir çox filosof yoxsul olaraq yaşamış, bəziləri isə düşüncələrinə görə mühakimə olunmuşdur. Amma Sokratın da dediyi kimi: “Ən əhəmiyyətli şey, həyat yox, yaxşı həyatdır.”

Fəlsəfə, ön mühakimələrimiz səbəbi ilə uzaq durmalı olduğumuz  bir şey deyil, əksinə, həyatımızın hər sahəsində, faydalanmalı olduğumuz bir şeydir.

Mənbə:  hepsi10numara.com
Müəllif: Safure Nermin Öz
Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

JİDDU KRİŞNAMURTİ-“İLK VƏ SON AZADLIQ”

Jiddu KrişnamurtiJiddu Krişnamurti ( 1895-1986), Hindistan əsilli məşhur filosof, natiq və yazıçıdır. 14 yaşında, “Teosophical Society” tərəfindən “dünya müəllimi “seçilmişdir. Həyatını, bütün dünyanı dolaşaraq, insanlarla həyata və dünyaya dair söhbətlər edərək keçirmiş, lakin onları hansısa bir dinə çəkməmişdir. Dünya üzərindəki milyonlarla insan, fərqindəliyin işığını yaymağa çalışan bu insandan çox şey öyrənmişdir. “İlk və son azadlıq” kitabında, Jiddu Krişnamurtinin  müxtəlif  mövzular barədə fikirləri ilə tanış ola bilərsiniz.

KİTABDAN SEÇMƏLƏR: 

“Sevgi haqqında”
Bir çoxumuz üçün sevgi nə anlam daşıyır? Birinə sevdiyimizi dedikdə nəyi nəzərdə tuturuq? O insana sahiblənməyi nəzərdə tuturuq. Bu sahiblənmədən də qısqanclıq yaranır, onu itirsəm, nə baş verər? Özümü boş , kimsəsiz hiss edərəm, ona görə də bu qısqaclığı qanuniləşdirirəm, ondan bərk-bərk yapışıram. Bir kimsədən bərk yapışmaqla, həmin insana sahiblənməklə qısqanclıq, qorxu və saysız-hesabsız münaqişələr yaranır. Belə bir sahiblənmənin sevgi olmadığı açıq-aşkardır, elə deyilmi?
Həssaslıq və emosionallıq eqoizmin bir növüdür. Hisslərlə dolu olmaq sevgi deyil, çünki həssas insan hisslərinə cavab almadıqda, öz hisslərini ifadə edə bilmədikdə qəddar bir adam ola bilər.
Sentimental, öz dini uğrunda göz yaşları tökən bir insan, sevgi hissindən məhrumdur.
Əsl hörmət olmayan yerdə sevgi yoxdur, istər xidmətçiniz olsun, istərsə də dostunuz olsun, əgər siz ona hörmət etmirsinizsə, burada sevgi yoxdur.
Özünüzdən aşağı hesab etdiyiniz qulluqçunuza qarşı sayğılı, mərhəmətli və səxavətli deyilsiniz, bunu nə vaxtsa müşahidə etmisiniz? Siz ancaq özünüzdən yüksəkdə duran şəxslərə hörmət edirsiniz: müdirinizə, milyonçuya, böyük evi olan adama, yüksək titullu insana, sizə yüksək vəzifə verə bilən adama hörmət edirsiniz. Ancaq sizdən vəzifəcə aşağı olanları vurursunuz, onlarla danışmağa xüsusi diliniz var. Ona görə də hörmət olmayan yerdə də sevgi yoxdur, mərhəmət, şəfqət, rəhmdillilik olmayan yerdə sevgi yoxdur.

Əgər həqiqətən də hörmət edirsinizsə, o zaman ən aşağı təbəqəyə də yüksəkdəkilərə qoyduğunuz hörmətlə yanaşın: belə olmadığınız müddətcə sevgi də olmaz.

«Nəyin axtarışındayıq?»
Problem ondadır ki, biz çox səbrsizik. İrəli getmək, bir nəticə əldə etmək istəyirik, ona görə də özümüzü incələməyə, nə də dərk etməyə vaxtımız var. Buna  alternativ olaraq, müxtəlif fəaliyyətlərə daxil oluruq- pul qazanmağa, uşaqlarımızı böyütməyə çalışırıq. Özümüzdən o qədər uzaqlaşmışıq ki, özümüz haqda düşünməyə, özümüzü müşahidə etməyə, öyrənməyə vaxtımız yoxdur.
Özünü dərketmənin bir sonu yoxdur – bu məsələdə bir uğur əldə edə və ya bir nəticəyə gələ bilmərsiniz. O sonu olmayan bir çaydır. İnsan onu öyrəndikcə, ona daldıqca, hüzur tapar.

«Özünü dərk etmək»
Özünü dərk etmə prosesi bizə başqa bir insan tərəfindən aşılana bilməz, hansısa bir kitabdan yararlanaraq bunu əldə də bilmərik. Onu kəşf etməliyik, kəşf etmək üçün də ortada niyyət, axtarış, araşdırma olmalıdır. O öyrənmə, dərin şəkildə araşdırma zəif olduğu və ya ümumiyyətlə olmadığı zaman səthi şəkildə özünü dərk etmə istəyinin də bir mənası yoxdur.
Cəsarət çox vacibdir, bu insanı azad edir. Ancaq cəsarətlə kəşf edə bilər, yaşaya bilərsiniz.
Yaradıcılıq ancaq insanın özünü dərk etdiyi zaman var.

«Təhsilin Funksiyası»
Zəkanın nə olduğunu bilirsiniz? Əlbəttə, azad şəkildə, qorxmadan, heç bir düstura bağlı olmadan düşünmə tutumudur ki, beləcə nəyin gerçək, nəyin doğru olduğunu öz-özünüzə öyrənməyə başlayarsınız. Lakin qorxsanız, əsla ağıllı ola bilməzsiniz. Maddi və ya mənəvi hər cür ehtiras narahatlıq və qorxu doğurur. Bu səbəblə, ehtiras sadə, açıq, bilavasitə və ağıllı bir zehin yaratmağa kömək etməz.
Həyat çevirdiyimiz bu çirkin şey deyil, həqiqətən çox gözəl bir şeydir və onun zənginliyi, dərinliyi, qeyri-adi gözəlliyini, ancaq hər şeyə qarşı – təşkilatlı dinlərə, adətə, bugünkü çürümüş cəmiyyətə – üsyan edəndə təqdir edə bilərsiniz  və beləcə, insan olaraq həqiqəti öz-özünüzə öyrənərsiniz. Təqlid etmək deyil, kəşf etmək – təhsil budur, elə deyilmi? Cəmiyyətinizin,valideynlərinizin və ya müəllimlərinizin sizə dediklərinə qulaq asmaq çox asandır. Bu etibarlı və asan bir varolma yoludur, amma yaşamaq deyildir. Çünki içində qorxu, çürümə və ölüm vardır.Yaşamaq, həqiqəti öz-özünüzə tapmaq deməkdir və bunu ancaq azad olanda, daxilinizdə içə çevrili daimi bir inqilab olanda edə bilərsiniz.

«Tanrıya inanmaq haqqında»
Bəs həqiqət nədir? Tanrı nədir? Tanrı söz deyil, cisim də deyil. Ölçülməyəni, zamana aid olmayanı bilmək üçün ağıl zamandan asılı olmamalıdır və bu da ağlın bütün düşüncələrdən, tanrı haqqındakı fikirlərdən qurtulması anlamına gəlir. Tanrı və ya həqiqət barəsində nə bilirsiniz? Bu həqiqət haqqında heç nə bilmirsiniz. Bütün  bildiyiniz sözlər,  başqalarının təcrübələri,  ya da daha özünüzün belə anlamadığınız təcrübələrdir. Bu, qətiyən tanrı deyil, həqiqət deyil, zamandan kənarda deyil. Zamandan kənarda olanı bilmək üçün zaman prosesi, yəni düşüncə, nəsə olma prosesi, bilik anlaşılmalıdır. Bu, ağlın arxa planıdır. Ağlın özü arxa plandır. Şüurlu və şüursuz, həm kollektiv, həm də fərdi. Bu səbədən ağıl bilinəndən azad olmalıdır ki-bu da ağlın tamamilə səssiz olması deməkdir-tanrını dərk etsin.

«Münasibətdə olmaq və yalnızlaşma»
Sərhədləriniz olduğu müddətcə- dini, milli, sosial və ya iqtisadi sərhədlər –dünyada heç bir zaman sülh ola bilməz. Bu danılmaz bir faktdır.
Güc axtarışında olmaq təbii olaraq həm də yalnızlıq deyilmi? Məncə, bunu anlamaq vacibdir, çünki sülh dünyası, müharibələrin, dəhşətli qırğınların və saysız-hesabsız səfalətlərin olmadığı bir dünya istəyən insan bu vacib məsələni anlmalıdır,elə deyilmi?
Sevən, mehriban insanın hakimiyət hissi olmur və buna görə də belə bir insan hansısa bir milliyətə, bayrağa bağlı bir insan deyil. Onun bayrağı yoxdur.
Milliyətçilik bir bəladır,çünki milliyətçilik, patriotçuluq ruhu ilə o insan təcrid divarı quracaqdır. Ölkəsinə o qədər bağlıdır ki, başqalarına qarşı divar hörmüşdür. Bir şeyə qarşı divar hörsəniz, nə baş verər? Həmin o şey daima divara çırpılmağa davam edər. Bir şeyə müqavimət göstərdiyiniz zaman həmin müqavimət onu göstərir ki, siz digəri ilə qarşıdurmadasız. Beləliklə də təcridolunma prosesi olan və güc axtarışının nəticəsi olaraq meydana gələn milliyətçilik də dünyada sülh yarada bilməz. Milliyətçi olan və qardaşlıqdan danışan adam yalançıdır, paradoksal həyat yaşayır.
İnsanın bir başqasıyla münasibət quraraq özünü dərk etməsi vacib məsələdir. O zaman bu münasibət təcridedici bir proses deyil, öz məqsədlərinizi, öz düşüncələrinizi, öz amalınızı kəşf etdiyiniz bir hərəkət olar və o kəşfin özü azadlığın və dəyişmənin başlanğıcını qoyar.

«Milliyətçilik haqqında»
Milliyyətçilik, çöl dünyada insanlar arasında ayrılıqlara, sinifləndirmələrə, savaşlara və çöküşə gətirib çıxarır; əgər diqqətlə baxsanız, bunun belə olduğunu görərsiniz.

«Dua və meditasiya haqqında»
İnsan özünü dərk edəndə doğru düşünür və əməlləri də doğru olur.

«Müharibə haqqında»
Müharibənin səbəbi əlbəttə ki, güc, mövqe, prestij və pul arzusudur; bundan əvvəl milliyətçilik adlanan xəstəlik, yəni bir bayrağa tapınmaq; bir də mütəşəkkil din adlanan xəstəlik, hansısa bir doqmaya tapınmaq da müharibəyə səbəbdir. Bütün bunlar müharibənin səbəbləridir; siz bir fərd olaraq mütəşəkkil dinlərdən hansısa birinə mənsubsunuzsa, güc arzulayırsınzsa, qısqancsınızsa,  sonu çürümə olan cəmiyyət yaratmağınız qaçınılmazdır. Ona görə də hər şey sizdən asılıdır, liderlərdən deyil. Bütün bunlar sizdən və məndən asılıdır, amma belə görünür ki, biz bunun fərqində deyilik. Bir dəfə atdığımız addımın məsuliyyətini hiss etsək, bütün bu müharibələrə, bu qorxunc səfalətə necə də tez son qoyardıq.
Dünyada sülh yaratmaq, bütün müharibələri dayandırmaq üçün hər bir fərd, siz və mən iç dünyamızda inqilab etməliyik. İç dünyada bu inqilab olmadan iqtisadi inqilabın mənası yoxdur, çünki aclıq psixoloji hallarımzın – acgözlük, qısqanclıq, ədavət və sahiblənmə kimi – yaratdığı iqtisadi şərtlərin nəticəsidir. Kədərə, aclığa, müharibəyə son vermək üçün psixoloji bir inqilab olmalıdır, amma çox az insan bunlarla üzləşməyə hazırdır. Sülh haqqında müzakirə apara, yeni qanunlar hazırlaya, yeni birliklər yarada bilərik, Birləşmiş Millətlər və s. kimi.. amma sülhə çata bilmərik, çünki vəzifəmizdən, hakimiyyətimizdən, pulumuzdan, mülkümüzdən, axmaq həyatlarımızdan əl çəkmək istəmirik. Başqalarına bel bağlamaq, çox faydasızdır; başqaları bizə sülhü gətirə bilməz. Heç bir lider, heç bir hökümət,  heç bir ordu, heç bir ölkə sülhü bizə verə bilməz. Sülh ancaq içdə olacaq və bu da çöl dünyada bir çevrilmə yaradacaq. İç dünyada çevrilmə təcrid olunmaq deyil. Əksinə, ancaq düzgün düşüncə olduğu zaman düzgün əməl oluna bilər; özünü dərk etmə olmadığı zaman düzgün düşüncə də olmaz. Özünü dərk etmədən sülh ola bilməz.
Çöl dünyadakı müharibəyə son vermək üçün öz içinizdəki müharibəyə son verməyə başlamalısınız. Sizlərdən kimsə başını aşağı salaraq «razıyam» deyəcək və çölə çıxıb son 10 ya da 20 ildə etdiyinizi yenə də təkrarlayacaqsınız. Razılığınız  sadəcə sözdədir və bunun heç bir mənası yoxdur, çünki dünyadakı səfalət və müharibələr sizin heç bir məna kəsb etməyən razılığınızla dayanacaq deyil. Onlar yalnız təhlükənin fərqinə vardığınız zaman, məsuliyyətinzin fərqinə vardığınız zaman, onu başqa birisinin öhdəsinə buraxmadığınız zaman duracaq. Əzabın fərqinə varsanız, təxirəsalınmaz işlərin vacibliyini görsəniz və onu təxirə salmasanız, o zaman özünüzü dəyişdirə bilərsiniz; sülh ancaq hüzurlu olduğunuz zaman, qonşunuzla sülh şəraitində olduğunuz zaman yaranar.

«Var olan» a təslim ol.
Biz var olanı anlamaq, dərk etmək istəmirik, var olana önyarqı, qınama, eyniləşdirmə eynəkləri ilə baxırıq; var olana baxmaq üçün bu eynəkləri çıxararaq baxmaq çox çətindir. Şübhəsiz ki, var olan həqiqətdir, doğrudur və bundan başqaları qaçışdır, həqiqət deyil.Var olanı anlamaq üçün ikiliyin mübarizəsi sona çatmalıdır, çünki var olandan başqa bir şey olma şəklindəki mənfi reaksiya var olanın anlaşılmasını inkar edir.
Qınamadan, ya da bir ad qoymadan dərk etməliyik. Davamlı olaraq, qınayan və etiketləyən bir zehin dərk edə bilməz; sadəcə içində saxladığı bir şeyi anlaya bilər. Var olanı anlamaq, dərk etmək, var olanın fərqində olmaq fövqəladə dərinlikləri ortaya çıxarır. Həqiqət, xoşbəxtlik və sevinc buradadır.

Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 14 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

RABİNDRANAT TAQOR

Tagore3Benqal şairi, dramaturq, rəssam, bəstəkar və filosof, Hindistan və Banqladeşin milli himnlərinin müəllifi, Asiya qitəsinin ilk Nobel mükafatı laureatı Rabindranat Taqor Kəlkütdə yaşayan zəngin brahman ailəsinin 14-cü uşağı idi. Atalarının kökü XI əsrə dayanır. Bu soyun qurucusu Kanajlı bir Brahman idi. Atası Maharşi Devendranat Taqor varlı bir din adamı idi. Rabindranat, xüsusi müəllimlərdən dərs alaraq orta təhsilini bitirdikdən sonra 17 yaşında Londona göndərildi. Londonda hüquq oxudu. Burada ədəbiyyat mədəniyyətini inkişaf etdirdi.

Ən çox təsirində qaldığı ədəbiyyatçı, əsərlərində təbiətə geniş yer verən İngilis şair William Wordsworthdur. Rabindranat Taqorun həyat və sənət görüşlərinin inkişafında ən böyük rol XIX əsrin əvvəllərində Benqallı Raca Rammahun Roy oynamışdır. Müəllimi Roy Hindistanda dinin oynadığı böyük rolu bildiyi üçün, hər şeydən əvvəl bu sahədə islahat aparmaq zəruriliyini bilirdi . Özü Hindi olduğu üçün Hind dininin pozulmasına kədərlənirdi, lakin ictimai gerçəkləri görəcək qədər irəli fikirli bir insan olduğundan islahat alınmadı. 1930-cu ildə Hindistanda yeni bir məzhəb olan Brahmoizmin yarandı. Brahmo Samaj adı altında tanınan bu hərəkat Hindlilik, Müsəlmanlıq və Xristianlığın ortaq şəkildə dəyərlərini bir dam altında yığmaqda idi. Bu yeni din, möcüzə və kəraməti bir tərəfə itələyər, hər şeyə suveren mütləq və yanılmaz bir qüvvət yerinə, müdriklik və yüksək zəkanın qaynağı olan insan və dünyanı qavrayan, ucaldan bir varlığa inanar. Bu Tanrı Upanişadlardan alınan bir cümləylə tamamlanar:
“Təkdir və forması yoxdur, amma min bir məqsədlə min bir şəklə girər..”
Einstein_and_Tagore_Berlin_14_July_1930
Taqor, 1913-cü ildə Nobel Ədəbiyyat Mükafatını aldı. İki il sonra da “Sir”lə mükafatlandırıldı. Altmış səkkiz yaşında şəkil çəkməyə başladı; Moskva, Berlin, Münih, Paris, Birmingham və New Yorkda sərgilər açdı. Musiqiyə marağı uşaq yaşlarından başlamışdı. Üç mindən çox musiqi müəllifidir. Uzun bir xəstəlikdən sonra 7 Avqust 1961-ci ildə Kalkütdə öldü.
Bəlli kitabları bunlardır:
Gitanjali (1912), Böyüyən Ay (1913), Bağban (1913), Yemiş Zamanı (1916), Aç Daşlar (1916), Avara Quşlar (1916), Şəxsiyyət (1917), Sevgilinin Hədiyyəsi (1918), Yuva və Dünya (1919), Qaçaq (1921), Atəş böcəkləri (1928).

Fikirləri :

Təhlükələrdən qorunmaq üçün deyil, onlarla qorxusuzca üzləşmək üçün dua edim. Ağrım dinsin deyə deyil, ürəyim fəth etsin deyə yalvarım.
Günəş getdi deyə ağlarsan, göz yaşların ulduzları görməyə mane olar.
Kəpənək ayları deyil, anları sayar və onun belə kifayət qədər zamanı var.
Günəşə arxanı çevirmə , kölgən önünə düşər.
Heç bir əhəmiyyət daşımayan sözlərim zamanın dalğaları üstündə yüngülcə rəqs edə bilərlər, məna ilə ağırlaşdıqlarında dibə çökərlər.
Mümkün qeyri- mümkündən soruşar: «Sən harada yaşayırsan?» O cavab verər: «Acizin yuxularında.»
Ayaq üstə dayanıb suya baxaraq dənizi keçə bilməzsiniz.
Çaqıl daşlarını kamala çatdıran çəkic zərbələri deyil, suyun oxşayışıdır.
Doğan uşaqlar, Tanrının hələ insanlardan ümidini kəsmədiyini göstərər.
Həyat ağır bir yük deyil. Yolumuz onsuz da uzun sürməyəcək.
Dünyanı səhv oxuyar, sonra da bizi aldadır deyərik.

Mənbə: www. tr.wikipediya.org
Hazırladı: Naz Ramizqızı

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ALİYA İZZƏTBEQOVİÇ

artist_60617

Aliya İzzətbeqoviç , 1925-ci ildə bu gün Bosniya – Hersoqovina Bosanski Šamac qəsəbəsində dünyaya gəldi . Ailəsi İslami həssaslığa sahib bir ailə idi. Ancaq İzzətbeqoviç, İslam əleyhdarı və Müsəlmanları Avropaya çöldən girmiş kəslər olaraq görən bir ətrafda yetişdi. Sarayevoda bir Alman kollecində təhsil gördü. Elmə önəm verən və intizamla çalışan bir şagird olaraq tanındı.

Kollec çağında üstün qabiliyyətləri və İslami mövzulara əlaqəsiylə önə çıxdı. O dövrdə bəzi yoldaşlarıyla birlikdə dini mövzuları müzakirə etmək məqsədi ilə Mladi Muslimani ( Müsəlman Gənclər Klubu ) adını verdikləri bir klub qurdu. Bu klubu qurduğunda hələ 16 yaşında idi, lakin olduqca təsirli və məhsuldar bir düşüncə qabiliyyətinə sahib olduğu alında. Buna görə qurduğu klub bir düşüncə klubu olmaqdan çıxaraq fəaliyyət klubuna çevrildi. Bu səbəbdən bəzi təhsil və xeyr fəaliyyətlərinə liderlik etməyə başladı. Ayrıca gənc qızlar üçün də ayrı bir vahid meydana gətirdi. İkinci Dünya Müharibəsi əsnasında da ehtiyac sahiblərinə kömək etdi.

13 Yanvar 1946-cı ildə Yuqoslaviya yenidən müstəqilliyinə qovuşdu. Ancaq bu müstəqillik hərəkətində Kommunist Partiya yanlıları əhəmiyyətli bir rol boynuna götürdüklərini müstəqillik sonrasında da ölkədə rəhbərliyi ələ keçirdilər. Kommunist rejimin ölkə rəhbərliyini ələ keçərməsiylə birlikdə dinlərə xüsusilə də İslama qarşı bir döyüş başladı. İzzətbeqoviç, İslami fəaliyyətləriylə tanındığında və ateizmə qarşı olduğundan kommunist basqının ən əhəmiyyətli hədəflərindən biri idi. Bu səbəblə 1949-cu ildə İslamçılıq ittihamı həbsə girərək beş il həbs cəzası çəkdi.

Beş illik həbs müddəti (1983-1988) İzzətbeqoviçin həyatında əhəmiyyətli təsir etdi. Həbsdə düşünməyə, fikir çıxarmağa, daha əvvəl çıxarılmış fikirlərdən istifadə etməyə çox fürsət tapdı. Bunun yanında əhəmiyyətli bir fikri əsərindən ötəri həbsə atılması olması, onun fikirlərinin ətrafda daha çox əks-səda oyandırmasına səbəb oldu. Ayrıca, onun həbsdə olduğu dövrdə illərini verdiyi “Şərq və Qərb arasında İslam” adlı məşhur kitabı nəşr olundu. Bu kitabını bir yoldaşı nəşr etdi və çox qısa zamanda geniş bir kütləyə çataraq böyük əks-səda oyandırdı. İzetbegoviç, bu kitabıyla İslamı sadə və öz bir şəkliylə yetişən nəsillərə qazandırmağı hədəfləyirdi.

Izzetbegovic-ve-Çocuk

İzzətbeqoviçhəbsdən çıxdığında Dünyada kommunist rejimlər çöküş dövrünə girmişdi. Yuqoslaviyada da köhnə federativ quruluşun qorunması mövzusunda çox çox bir həssaslıq qalmamışdı. Bunun yerinə müstəqillik tərəfdarı fikirlər təsirini göstərməyə başlamışdı. Ayrıca ştatlarda rəhbərliyə keçmə mövzusunda təsirli siyasi yarışlar başlamışdı. Alija İzetbegoviç də Bosniya – Herseqovina Muxtar Respublikasında Demokratik Əyləm Partiyası (SDA ) adı verilən bir siyasi partiya qurdu. Bu partiya Bosniya- Hersoqovinada 1990-cı ildə reallaşdırılan ümumi seçkiləri qazanaraq lideri Alija İzzətbeqoviç respublika başçısı oldu. Bu seçim SDA’nın girdiyi ilk seçki olmasına baxmayaraq böyük bir müvəffəqiyyət əldə etdi və prezidentliyini qazanmasının yanında parlamentdə da 86 kürsü əldə etdi.
Aliya İzzətbeqoviç 19 Oktyabr 2003-cü ildə  78 yaşında Sarayevoda vəfat etmişdir.

Məşhur əsərləri:
İslam Manifesti
İslam Bəyannaməsi və İslami Yenidən Doğuşun Problemləri
Şərq və Qərb arasında İslam
Tarixə Şahidliyim

Mənbə: tr.wikipedia.org
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 6 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İMMANUEL KANT

İmmanuel Kant 1724-cü il aprelin 22-də Köniqsberq şəhərində kasıb yəhərçi ailəsində doğulmuşdur. Müqəddəs İmmanuelin şərəfinə ona bu ad qoyulmuşdur. Teoloq doktor Frans Albert Şulsun təkidi ilə İmmanuel “Fridrixs-Kolleqium” gimanziyasını bitirib Könniqsberq Universitetinə daxil olmuşdur. Atasının vaxtsız vəfatı ona universiteti bitirməyə imkan verməmiş və İmmanuel 10 yaşı olarkən ev müəllimliyi etməyə başlamışdır. 1755-ci ildə Kant dissertasiya müdafiə etdiyi və doktoluq dərəcəsi aldığı üçün universitetdə müəllim kimi dərs demək ixtiyarı qazanmışdır. 1770-1797-ci illərdə Kant universitetdə daha geniş sahədə – fəlsəfə, riyaziyyat, fizika elmləri sahəsində müəllimlik etmişdir. Sağlamlığının qeydinə qalaraq özünü çox ciddi rejimdə işləməyə məcbur etmişdir. Buna görə də əksər dostlarından daha çox yaşamışdır. Ailəli olmamışdır.

İmmanuel Kantİmmanuil Kant fəlsəfədə çevriliş etmişdir. O, idrakı öz qanunları ilə cərəyan edən fəaliyyət kimi dəyərləndirmişdir. İlk dəfə fəlsəfədə dərk edilən substansiyanın strukturunu deyil, idrakın predmet və üsulunu müəyyənləşdirən, başlıca amili dərk edilən subyektin spesifikası nəzərdən keçirilmişdir.

Kant qnoseologiyanı əsas fəlsəfə etdi, onun predmeti isə nə təbiət, nə dünya, nə də insan idi. Qnoseologiyanın predmeti subyektin idraki fəaliyyəti, həmçinin insan əqlinin qanunları və onların hüdudularının müəyyən edilməsi hesab olundu. Ontologiyanın yerinə Kant qnoseologiyanı qoydu, substansiyanın metafizikasından subyektin idraki qabiliyyətinin tənqidi təhlilinə keçdi.

Kanta görə, xarici aləm hisslər materiyasını verir, lakin bizim əqlimiz həmin materiyanı məkan və zamanda qaydaya salır, eləcə də anlayış hazırlayır ki, həmin anlayışın köməyi ilə biz təcrübəni başa düşürük. Bizim hisslərimizin səbəbi olan dünya özündə şeydir və dərkedilməzdir. Bu dünya, yəni şey özündə məkan və zamanda yerləşmir və substansiya deyildir. Məkan və zaman subyektivdir, onlar subyektin qavrayışı məhsullarıdır (əgər biz mavi eynək taxırıqsa, o zaman bizə hər şey mavi görünür. Biz elə bil əqlimizdə məkan eynəkləri taxırıq və sonra düşünürük ki, məkanda hər şeyi görürük.) Beləliklə, həndəsə bu mənada apriordur ki, bütün qavranılan hər şeyin həqiqəti olmalıdır, lakin bizim qavramadığımızın analoji olaraq belə olduğunu qəbul etməyə haqqımız yoxdur. Kantın fikrincə, idrak prosesinin çətinliyi qarşılıqlı olaraq bir–birini rədd edən əql mühakimələri (daha dəqiq desək, antinomiyalar) doğurur. Onların hər biri həqiqi kimi sübut oluna bilər. Kant belə antinomiyalardan 4–nü misal gətirir (onların hər biri tezis və antitezisdən ibarətdir):

  • Birinci antinomiya: “Dünya zamanda başlanğıca malikdir və yalnız məkanda məhduddur” (tezis). “Dünya zamanda başlanğıca malik deyil və məkanda sonsuz-dur. O, həm məkanda, həm də zamanda sonsuz”dur (antitezis).
  • İkinci antinomiya: sübut edir ki, hər bir mürəkkəb substansiya sadə hissələrdən həm ibarətdir, həm də ibarət deyildir.
  • Üçüncü antinomiya: iki növ səbəbiyyət mövcudur; biri təbiətin qanunlarına müvafiq gəlir, digəri azadlığa (tezis); təbiətin qanunlarına müvafiq gələn səbəbiyyət mövcuddur (antitezis).
  • Dördüncü antinomiya: sübut edir ki, mütləq zəruri varlıq həm mövcuddur, həm də mövcud deyildir.

kantKantın antinomiya haqqında təlimi Hegelə böyük təsir göstərmişdir. Təsadüfi deyildir ki, onun dialektikası antinomiyalar yolu ilə qurulmuşdur. Kantın etikası, yaxud əqlin əməli tətbiqi təlimi “Əməli idrakın tənqidi” və qısa şəkildə desək, “Proleqomenlər” əsərlərində nəzərdən keçirilmişdir. Kantın etikası tarixi– fəlsəfi əhəmiyyətə malikdir ki, burada da “qəti imperativ” mühüm yer tutur. Məsələ burasındadır ki, Kantı əxlaqa utilitar yanaşma təmin etmirdi. Çünki burada əxlaqın məqsədləri onun özündən kənarda hesab olunur. O, tam təcrid olunmuş əxlaq metafizikasını əldə etməyə çalışırdı. Özü də bu əxlaq nə teologiya, nə də başqa bir şeylə şərtlənmir. Kant hesab edirdi ki, bütün əxlaqi anlayışlar öz yeri və mənşəyinə görə əqldə tam aprioridir. Əxlaqi dəyərlər insanın borc hissindən çıxış edərək fəaliyyət göstərdiyi zaman mövcud olur. Həm də borcu tələb etdiyi səviyyədə olan fəaliyyət kifayət deyildir. Tacirin düzlüyü əgər onun marağı ilə şərtlənirsə o, yaxşı hesab oluna bilməz. Əxlaqın mahiyyəti qanun anlayışından çıxarılmalıdır.

Qanun əqlin əmridir, əmrin formulu isə imperativ adlanır. Kanta görə iki imperativ var:

  • Şərti imperativ (siz filan– filan məqsədə çatmaq istəyirsinizsə, filan– filan işləri görməlisiniz)
  • Qəti imperativ apriordur. Qəti imperativ müəyyən fəaliyyət tipi məqsədə münasibətsiz obyektiv olaraq zəruridir.

“Proleqomenlər…”də yazırdı: “Antologiyaya məxsus olan tam şəkildə empiriklikdən təmizlənmiş təmiz əxlaq fəlsəfənin işlənib hazırlanması olduqca zəruridir…” Əxlaqi qanun mütləq zərurətdir: “yalan danışma” nəsihəti, məsələn, təkcə adamlar üçün gerçəklik deyil, ümumiyyətlə ağıllı canlıların hamısı üçün vacibdir. Deməli, borcun əsasını təkcə insanın təbiətində deyil, yaxud onun sürüldüyü şəraitdə deyil, əksinə, aprioridə sırf şəkildə təmiz idrakın anlayışlarında axtarılmalıdır. Yalnız bir qəti imperativ var ki, o da Kanta görə aşağıdakı kimidir: “Elə hərəkət et ki, sənin hərəkətinin əxlaq qaydası ümumi qanun ola bilsin”. Yaxud da “Elə hərəkət et ki, sənin iradənin əxlaq qaydası eyni zamanda ümumi qanun-vericilik prinsipi qüvvəsinə malik olsun”. Kant bunu belə aydınlaşdırırdı. Pul borc almaq düzgün deyil. Çünki hamı borc alarsa, pul qalmaz. Beləliklə, qəti imperativ tərəfindən oğurluq, adam öldürmək və s. mühakimə olunurdu. Bu və ya digər hərəkət yalnız o zaman əxlaqi hesab olunurdu ki, bu hamı üçün qanuna çevrilə bilsin. Kantın insanın borcu və ləyaqəti haqqındakı mühakimələri də bununla əlaqədar idi. Belə bir sual verilirdi: insan üçün qiymətli nədir? Ləyaqət, yoxsa həzz? Ləzzətdə, həzzdə keçən həyat heç bir qiymətə malik deyildir. Öz ləyaqətini qoruyan insan hər şeyi, hətta həyatını itirməyə hazırdır. Ləyaqətin mənbəyi və şərhləri nədir? Bu, insanın özünün özü üzərində yüksəlməsidir. İnsan borcunu başa düşərək yaşayır və fəaliyyət göstərir. Deməli, o, həzz xatirinə yaşamır.

Kantın konsepsiyasının təhlilinin sonunda qeyd edə bilərəm ki, o, cəmiyyət haqqında da maraqlı fikirlər söyləmişdir. Onun “Əbədi sülh haqqında” traktatında azad dövlətlər federasiyasının yaradılması ideyası irəli sürülmüşdür. Həmin dövlətlər müharibəni qadağan edən müqavilələr bağlayırlar. Əql müharibəni mühakimə edir, onu aradan qaldırmaq isə Beynəlxalq hökumətin işidir. Ayrı-ayrı dövlətlərin vətəndaş konstitusiyaları respublikaçı olmalıdır.

Kant fəlsəfəsi, Hegel, Fixte, Şiller, Feyerbax və s. kalssik alman fəlsəfəsi nümayəndələrinin işlərinə güclü təsir etmişdir.

Mənbə: http://az.wikipedia.org
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 16 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus