OŞO – “ÖZÜNLƏ BAŞLA”

Xüsusi

Bir yaradıcı olaraq köhnə Tanrı anlayışının mənim üçün anlamsız olduğunu söyləməyim daha yaxşı olar – mən “Yaradıcı Tanrı” demirəm, çünki  mənim üçün bu ifadə bizim məncil yaradılış anlayışımızın, etmə-nin bir yansımasıdır. Bizim bir şey etməyimiz kimi, Tanrı da dünyanı yaratmışdır. Biz evrensəl müstəviyə öz proyeksiyamızı  yansıtmışıq, buna görə də yaradılmış və yaradan vardır. Ayrılmışlıq vardır.
Mənə görə, Tanrı olandır – yaradan deyil – olmağa davam edəndir. Tanrı, sonsuza kimi davam edən deməkdir. Buna görə də olan hər şey Tanrıdır. Sən və digər hər şey olaylarsınız. Bu sonzuz olma Tanrıdır. Yaradıcı və yaradılış yoxdur. Bölünmənin – kosmik gerçəkliyin üzərinə yansımağımızın – özü məncillikdir.
Bir dəfə içində edən və edilən deyə bir ayrılma olmadığını anladığın zaman, edən və edilən olmadığını anlayarsan, sadəcə olma-lar vardır. Və bir dəfə bu sonsuz olma ortaya çıxdığı zaman, heç bir yük qalmaz, heç bir gərginlik qalmaz. Doğumun bir olma-dır, ölümün də bir olay olacaqdır. Sən heç bir yerdə deyilsən.
“Mən” – “Mən edirəm” deyə düşünən bu eqo hardan gəlir? Hafizədən gəlir. Hafizə, olayları yazmağı davam etdirir. Doğulursan, uşaq olursan, sonra gənclik gəlir və sonra yaşlanırsan. Hər şey olur – eşq olur, nifrət olur və hafizə yazmağa davam edir. Keçmişə baxdığınız zaman, bütün yığılan hafizə “mən” halına gəlir. “Mən” birini sevdim. Bir yerdə  sevginin yarandığını söyləmək daha yaxşı və daha doğru olardı. Edən mən deyildim. Amma “Mən sevdim” xatirəsi doğum kimi, ölüm kimi meydana gəldi.
Əgər insan bunu, yəni olayların meydana gəldiyini və bir edənin olmadığını  sadəcə 24 saat boyunca xatırlaya bilərsə, o insan bir daha eyni olmaz. Lakin, sadəcə bir saniyə üçün belə olsa xatırlamaq çox çətindir.

Bütün söylədiklərim demək istədiklərim olmaya bilər və demək istədiklərim söylədiklərim olmaya bilər, amma hər zaman dərinə bax. Hər zaman söylənməyən, lakin işarə ediləni dinlə. Söylənə bilməyən, lakin göstərilən, işarə edilən şeylər vardır. Dərin və yüksək dərəcədə olan şeylər sadəcə göstərilə bilər, əsla söylənə bilməz. Və mən söyənilə bilməyən şeyləri söyləyirəm. Buna görə də mənim sözlərimi düşünmə. Hər zaman sözləri anlamsız olaraq görüb at, sonra da kəlməsiz anlama,  səsiz anlama doğru dərinə en. O, hər zaman sözlərin ardındadır.
Sözlər hər zaman ölüdür, anlamsa hər zaman canlı. İnsan sözlərə açıq ola bilər, amma insan heç bir zaman zehni anlayış yolu ilə açıq ola bilməz. Sadəcə ağlınla yox, bütün varlğınla açıq ola bilərsən. Zehin bəzən yalnış anladığı üçün yox – zehin hər zaman yalnış anlayar. Zehin bəzən səhv etdyinə görə yox – zehin yalnışlıqdır. Zehin hər zaman səhv edər.
Bütün söylədiklərimdə heç bir nəzəriyyə ilə bağlı deyiləm, heç bir fəlsəfə ilə bağlı deyiləm. Bir şey söylədiyim zaman, bu sadəcə səni söylənə bilməyənə aparmaq üçünüdür. Və sözlərdən istifadə etdiyim zaman onlardan sadəcə səni səssizliyə yönəltmək üçün istifadə edirəm. Və bir şey iddia etdiyim zaman, bu, iddia edilə bilməyənə işarə etmək üçündür. Mənim ifadəm həqiqətən bir şey ifadə etmək üçün deyil, ifadə edilə bilməyənə işarə etmək üçündür.

“Müridlik” axtarmağa, araşdırmağa, öyrənməyə hazır bir zehin – açıq və duyarlı bir zehin – mənasındadır.

Söhbət, insan zehnindən gedəndə, istifadə etmək üçün “Tanrı”-dan daha doğru bir kəlmə bilmirik.

Müəyyən bir insanı sevə bilməzsən, çünki müəyyən bir insana açıq olub digərlərinin hamısına qapalı olmaq mümkün deyildir. Bu, ediləcək ən mümkünsüz şeylərdən biridir.

St. Augustine bir yerdə, “Mən hər an ölürəm” , deyib. Bütün zehninin və onun bütün gedişatının, davamlılığın; keçmişin, özünü davam etdirib, gələcəyi gətirməyə çalışmağının fərqinə varan insan hər saniyə öləcəkdir. Hər an keçmiş çölə atılacaqdır. İnsan təzə, yeni və gənc, gələcək yeni ana atlamağa hazır olacaqdır. Sadəcə bu yeni şüur, bu gənc – sonsuza kimi gənc – şüur alıcıdır, açıqdır. Onun divarları yoxdur, onun sərhədləri yoxdur. Tamamilə açıqdır, kosmos kimi.

Sevgi dolu olursan və hər hərəkətin, hər münasibətin fərqli bir keyfiyyəti, fərqli bir anlamı, fərqli bir dərinliyi olur. Bu partlayış yolu ilə zehindən, eqodan, bədəndən, çəpərdən tamamilə ayrılmış olarsan – tamamilə ayrılmış.

Əgər dərin yata bilmirsənsə, yaşaya bilməzsən, çünki həyatın hər gün bəzi dəyişikliklərə ehtiyacı var. Hər gün bədəndə, zehində və duyğularda dəyişəcək bir çox şey var. Hər gün çoxlu dəyişiklik var. Buna görə də, təbiətin səni şüursuz hala gətirmək üçün bir yolu olmalıdır, çünki şüurlu olaraq mərkəzdə çox qala bilməzsən.

Əgər “Səni çox sevirəm” deyirsənsə, bu sevginin sona çatmaq  üzrə olması üçün hər ehtimalın var olduğunun fərqində ol. İndidən belə bitmiş ola bilər. Vurğulamağın səbəbi budur – “Səni çox sevirəm.” “Çox”,  boşluğu doldurmaq üçün bir çabadır. Və bir boşluq vardır. Sevgi getmişdir. Sevgi varkən onu hiss edir və yaşayırsan, səssizlik kifayət edir.

Bir formada bilmədiyin heç bir kitabı oxuya bilməzsən. Sadəcə özünü oxuya bilərsən, başqa heç bir şeyi. Buna görə də əgər Buddanın Dhammapada-sını oxuyursansa, oxuduğun Buddanın Dhammapadası deyil, sənin Dhammapadandır. Artıq, yaradıcı sən olacaqsan. Artıq, Buddanın söylədiklərinin dərinliyini, sənin dərinliyin müəyyən edəcək. Özündən o tərəfə keçə bilməzsən, özündən o tərəfə baxa bilməzsən.

Dini kitablara güvənilə bilməz, çünki onlar absurddur. Kimsə, onları şərh etməlidir, lakin onlar da anlayışları xaricində şərh edə bilməzlər, buna görə də mənasızdır.

Təbii ki  önəmli olan bu “deyilə bilməyənlər”dir. Sadəcə önəmli olmayan söylənə bilər, sadəcə səthi olan söylənə bilər, sadəcə faydaçı olan söylənə bilər. Bilginin ən önəmli ötürülməsi səssizlikdə mümkündür.

Wu ondan, ” Niyə üzünü divara çevirib oturursan? Niyə mənə baxmırsan? Niyə digərlərinə baxmırsan? deyə soruşdu.
Bodhidharma, “Bütün həyatım boyunca sənə və digərlərinə baxdım, ancaq gözlərinizdə ölü bir divardan başqa heç nə görmədim. Buna görə də divara baxmağın daha yaxşı olduğuna qərar verdim. İnsan daha rahat olur, çünki qarşısındakının bir divar olduğunu blir. Birinə baxıb, orda divarı hiss etmək daha çətin olurdu. Səninlə belə daha rahat danışa bilirəm.

Artıq bütün dinlər köhnədir.

Sən səbrlisən? Gözləyə bilərsən? Sadəcə, gözləyərkən yetkinliyin bəlli olar. Bir uşaq, bir saniyə belə gözləyə bilməz. Əgər bir oyuncaq istəsə, onu dərhal istəyər; gözləyə bilməz. Zehin nə qədər səbrsizdirsə, yetkinliyi o qədər azdır.

Əgər bir il gözləyə bilsən, zehin öz -özünə səssizləşəcək.

Modern zehnin ən şiddətli xəstəliyi təlaşdır. Modern zehnin yeni fenomeni zaman şüurudur; zehində meydana gələn əsas dəyişiklik zaman şüurudur. O qədər zaman şüurlu hala gəldik ki, bir saniyə belə gözləyə bilmirik. Bu bir qeyri-mümkünlükdür.
Bütün bu çağın uşaq kimi olmasının səbəbi budur. Heç bir yerdə yetkinlik yoxdur, çünki yetkinlik, gözləməyin məhsuludur. Və gözləmə, zaman şüuru ilə yox, zamansız şüurla mümkündür.
Yetkinlik  qeyri-mümkün hala gəldi. Lakin bir əngəl olan bu zaman şüuru, niyə ən böyük əngəldir? Əvvələr niyə yox idi? İndi niyə bu qədər böyükdür?
Zaman şüuru sadəcə ölümdən qorxan hala gəlsən dərinləşər. Bunun fərqində olmyaa bilərsən, amma ölümün nə qədər çox fərqinə varsan, o qədər zaman şüurlu hala gəlrəsən. Bir saniyə belə itirilməməlidir. Ölüm ordadır, itirilən hər an sonsuza kimi itirilir. Və ölüm yaxınlaşır, öləcəksən, buna görə də hər saniyədən istifadə et. Gözləyə bilməzsən, çünki gözləmək sadəcə ölümü gözləmək deməkdir. Ölüm gəlir, heç kim gözləyə bilməz. Sabah nə olacağını heç kim bilə bilməz. Bir sonrakı an ölüm gələ bilər. Narahat ola bilərsən, titrəməyə başlayırsan, qaçmağa başlayırsan.
Modern zehnin bütün bu qaçışı,  ölüm qorxusu səbəbiylədir.
Tarixdə ilk dəfə olaraq inanlar ölümdən bu qədər çox qorxurlar, çünki ilk dəfə olaraq ölümsüzlükdən bu qədər bixəbərdirlər. Əgər ölümsüzlüyün fərqndə olsan, o zaman təlaş olmaz. Sonsuzluğun içində yaşayırsan və hər zaman kifayət qədər zaman, gərəkli olandan çox zaman vardır. Heç nə itməz, çünki zaman sonsuzdur. Ölçüsüz bir xəzindən heç bir şey itirə bilməzsən. İtirməyə davam edə bilərsən, heç bir fərqi yoxdur; qalan eynidir. Ondan bir şey ala bilməzsən. Lakin. bizim zamanımız məhduddur. Zaman qısadır və ölüm ordadır.


Mənbə: Osho – “Kendinle Başla” kitabı.

Hazırladı: Fidan Aslanova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +1 (from 1 vote)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

ZEN RUHUNDA TAROT – HƏYAT OYUNU

Xüsusi

oyun

Bir uşağın hər doğulmasında Adəm də doğulur. Və bir neçə il yaşayır, ən çox dörd il… Bu zaman hər gün azalır. Necə kədər yaradacağını bilmədiyi üçün cənnətdə yaşayır. Həyata güvənir; kiçik şeylərdən – dəniz kənarındakı çınqıl daşları və ya dəniz qabıqları – zövq alır. Bir xəzinə tapmış kimi toplayır onları. Adi rəngli daşlar, Kohinoor kimi görünür. Hər şey onu xoşbəxt edir – səhər günəşində şeh damlaları, gecələr ulduzlar, ay, çiçəklər, kəpənəklər, hər şey saf cazibədarlıqdadır.
Lakin sonra, çox keçmədən bilməyə başlayır. Kəpənək, sadəcə kəpənəkdir. Çiçək sadəcə çiçəkdir. İçində elə bir şey yoxdur. Adları bilməyə başlayır: Bu bir qızılgüldür və bu bir zambaqdır və bu bir novruzgülüdür və bu bir su zambağıdır. Və çox keçmədən, bu adlar əngəllər halına gəlir. Nə qədər çox bilirsə, o qədər həyatla tam anlamıya əlaqəsi kəsilir. “Başçı” olur. Artıq başı ilə yaşayır, bütünlüyü ilə yox.

Eşq, dünyadakı ən böyük əlkimyəvi gücdür. Ondan necə istifadə edəcəyini bilənlər, ən yüksək zirvəyə çata bilərlər.

Böyümənin, tamamilə tək bir şeyə ehtiyacı var, o da cəsarətdir.

Axtaran biri olmaq, qumarın başlanğıcıdır. Həyatını riskə atır, eqonu riskə atırsan. Riskə gedirsən, çünki bütün güvəncələrini buraxırsan.

Sadəcə yalnız ikən ediləcək bir neçə şey var. Eşq, dua, həyat, ölüm, estetik təcrübələr, xoşbəxtlik anları – hamısı sən yalnız ikən gələr.

Doğru olan hər şey və gerçək olan hər şey, hər zaman sənə yalnızlıq gətirəcəkdir. Eşq, dua, həyat, ölüm, estetik təcrübələr, xoşbəxtlik anları – hamısı sən yalnız ikən gələr. Aşiq olduğun zaman biriylə olduğunu sanırsan. Bəlkə də o kimsə sənin yalnızlığını yansıdır, o kimsə, sadəcə sənin yalnızlığının yansıdığı bir aynadır. Lakin eşqinin dərinliyinə endikcə, aşiq olduğun o kimsənin belə ora girə bilməyəcəyini anlayarsan.

Bilməyin tək yolu ona icazə verməkdir; narahatlğa, qorxuya rəğmən.

Hər zaman düşünməyə dəyər, “Həyat tərzimdən xoşbəxtəm mi?” Əgər cavab “Yox” dursa, insan risklər almalıdır. Yeni yollar, yeni həyat tərzləri, yeni bir arayışa girişməlidir. Bu qədər dəqiqdir: İtirəcək heç bir şeyin yoxdur. Əvvəlki həyat tərzinlə xoşbəxtlik tapmadın. Əgər tapmış olsaydın yeniyə ehtiyac olmazdı. Əvvəlki anlamsız oldu, bu qədər dəqiqdir. Yeni anlamsız çıxa bilər və ya anlamlı çıxa bilər. Amma ən azından, yenidə anlamlı olma ehtimalı var. Əvvəlki, izləmədən keçdi. Onu gördün, anladın və onu heç bir şey almadan yaşadın. Sanki qumdan neft çıxarmağa çalışırmış kimi. Daha nə qədər qumdan neft çıxarmağa çalışaraq beyninə işkəncə edəcəksən?

Həyatda bir şeyə tutunmaq son dərəcə ağılsızlıqdır. Ən böyük xəta, möhkəm-möhkəm tutmaqdır; Belə edərək, insan sahib olduğunu itirər. “Bu mənimdir” deyə iddia edərkən, onsuz da bizim olanı itiririk.

Budda özü çox bilgili deyil; Nə İsa, nə də Məhəmməd həmçinin. Onlar məsum insanlardır, yalın insanlar, lakin yalınlıqları elədir ki, məsumiyyətləri elədir ki, uşaq kimi xüsusiyyətləri elədir ki, varlıqlarının ən içdəki ÖZ-ünə girə biliblər. Doğruluqlarını bilə biliblər, varoluşlarının ən ÖZ-ünə çata biliblər. Bilirlər, amma bilgili deyillər. Bilgiləri müqəddəs yazılardan deyildir. Onların dərin bilgililikləri, diqqətlilikləriylə olub. Mənbəni xatırlayın: Gerçək bilgi meditasiyadan, fərqindəlikdən, şüurdan, diqqətdən, şahidlikdən gələr. Və gerçək olmayan bilgi, müqəddəs yazılardan gələr. Gerçək olmayan bilgini çox asanlılqa öyrənə bilərsən və onunla lovğalana bilərsən, lakin bir ağılsız olaraq qalarsan – bilgili ağılsız, amma yenə də bir ağılsız.
Əgər həqiqətən bilmək istəyirsənsə, bütün bilgini buraxmaq məcburiyyətindəsən; onu, bilərək unutmaq məcburiyyətindəsən. Yenidən cahil olmaq məcburiyyətindəsən, maraq dolu gözlərlə, açıqgözlü kiçik bir uşaq kimi. Sadəcə öz varlığını bilməyəcək, dünyada var olan varlğı da biləcəksən… Ağaclarda, quşlarda, heyvanlarda, qayalarda və ulduzlarda var olan varlığı.

Bu, çox vaxt olur: Yolda bir insan görürsən, onu tanıyırsan, üzü tanış gəlir. Birdən, onun adını da bildiyini xatırlayırsan. Deyirsən ki, “Tam dilimin ucundadır.” Lakin heç cür sənə gəlmir. Tam dilinin ucundadırsa, niyə söyləyə bilmirsən? Bildiyini bilirsən, lakin yenə də xatırlaya bilmirsən. Və cəhd etdikcə daha da çətinləşir, çünki çox səy göstərmək səni daha gərgin edir. Və gərgin olduğun zaman, öz təbiətindən daha uzaq olursan; onsuz da orda olan şeydən daha uzaq olursan. Rahat olduğun zaman daha yaxınsan; tamamilə rahat olduğun zaman öz-özündən suyun üzünə çıxacaq.
Daha qüvvətli bir şəkildə cəhd edirsən, amma çıxmır, bu səbəblə hamısını unudursan. Sonra hamamda uzanarkən və ya sadəcə hovuzda üzərkən -həmin insanın adını xatırlamağa çalışmırsan belə – birdən ortaya çıxır. Xatırlamağa çalışmırdın və çox rahatlaşmışdın. Rahatlaşdığın zaman genişsən, gərgin olduğun zaman darlaşırsan – nə qədər gərgin, o qədər dar. Səninlə, içindəki arasında olan keçid o qədər dardır ki, ondan heç bir şey keçə bilməz, sadə  bir ad belə.

Acı çək! Acnın bir zərəri yoxdur, çünki acı çox müdriklik gətirər. Acının zərəri yoxdur, çünki ancaq acı ilə insan onu aşar.

Ərdəm deməyə dəyər tək ərdəm, yaradıcılıqdır. Nə yaratdığın önəmli deyil, lakin həyatı artırmalı, varoluşu gözəlləşdirməli, yaşamağı daha şən, mahnını biraz daha maraqlı, eşqi biraz daha görkəmli  etməli – və bir yaradıcının həyatı, sonzuluğun və ölümsüzlüyün parçası olmaqla başlayar.
Milyonlarla insan yaşayar, lakin heç bir şey yaratmazlar.
Yaradıcı, izdihamın  bir hissəsi ola bilməz. Yaradıcı yalnız olmağı, ayrı getməyi, yalnızlığın gözəlliyini öyrənməyi öyrənmək məcburiyyətindədir, çünki sadəcə bu sahədə potensialın gerçəkliyə çevrilməyə başlayar. Yaradıcının yolu, sonunda səni özünə yönləndirər, çünki izdihamdan, yığından uzaqlaşırsan – yalnızlığa gedirsən. Bir rəssam, rəsmində tamamilə yalnızdır. Bir rəqqas, rəqsində tamamilə yalnızdır.

Həyat, sadəcə qatılmaqla bilinə bilər. Bir izləyici olma. Bütün modern dünya, sadəcə bir izləyici, bir izləyici topluluğu oldu. Birisi rəqs edir, sən ona baxırsan. Nə edirsən? Necə bir rəqsə baxa bilirsən? Bir rəqs, hiss edilməlidir, bir rəqs, rəqs edilməlidir. Biri mahnı oxuyur və sən baxırsan və dinləyisən. Mahnını və onun gözəlliyini bilmək üçün mahnı oxumalısan, qatılmalısan. Amma, bu fəlakətlik epidemiya səviyyəsindədir. Hər şeyə baxmağa davam edirsən.
Filmə axın edirsən – nə üçün ? Gözəl bir həyat yaşamırsan mı? Niyə gedib bir film görmək məcburiyyətindəsən? İnsanlar, başqa insanların həyatlarına baxaraq televizorlarının önündəki stullarına yapışıb qalıblar. Və yaşamırlar belə, sənin üçün oynayırlar. Sənin üçün oynayırlar və sən o oyunçuları görürsən – və heç kim yaşamır. Rəqqas gerçək bir rəqqas deyil, o bir profesionaldır və sən də bir izləyicisən. Hamısı saxtadır.

Rabindranath Tagore-nin bir hekayəsi var .Hekayə, mahnının içində belə deyir: “Əsrlərdir, Tanrını axtarıram. Bəzən ayın ətrafında idi, amma mən ora çatana qədər o başqa bir ulduza getmiş olurdu. Onu başqa bir ulduzda gördüm, amma mən ora çatana qədər o yenə getmiş olurdu. Bu belə davam etdi, amma onun orda olduğu bilgisində böyük bir sevinc var idi və bir gün onu tapacaqdım. Daha nə qədər gizlənə bilər? Daha nə qədər qaça bilər?
Və bir gün bunun Tanrının evi olduğunu söyləyən bir işarə olan bir evə çatdığım da oldu. Qədərim gerçəkləşdirildiyi üçün böyük bir rahatlıq hissi yaşadım. Pilləkənləri çıxdım və tam qapını döyəcək idim ki, ağlıma ikinci bir düşüncə gəldi: “Birdən Tanrı gələrsə və qapını açarsa nə edəcəksən? Sonra nə edəcəksən? Bütün həyatın bir yolçuluq idi, bir həcc, taparaq, axtararaq. Sən milyon illərdir ki, bir qaçışcı olaraq yetişdirildin və birdən Tanrı ilə qarşılaşanda söyləyəcək heç bir şeyin yoxdur. Nə söyləyəcəksən?”
Heç bunu düşündün? Deyək ki, Tanrı ilə qarşılaşdın, ona nə deyəcəksən, o sənə nə deyəcək? Özünü lazımsız yerə yandırdın, bitdin. Son dayanacaq, ölüm deməkdir.
Zen ustası IIkyu bunu söyləməkdə haqldır: “Son dayanacaq yoxdur, hər hansı bir dəyəri olan heç bir şey yoxdur. ” Hər şey sadəcə dadını çıxarmaq və rəqs etmək və mahnı oxumaq üçündür. Amma dəyər haqqında bir şey soruşma ; nəyin ərdəm, nəyin yaxşı olduğunu soruşma. Hər şeydən məmnun ol və həyatın hər hansı bir yerdə sona çatmayacağını çox yaxşı bir şəkildə bilərək fərqli hacılıqlara getməyə davam et, səyahət davam edəcək, karvan davam edəcək. Yolun bitdiyi bir yer yoxdur.

Xoşbəxt olmaq üçün heç bir şey etməyinə ehtiyac yoxdur. Əslində xoşbəxt olmamaq üçün çox şey elədin. Əgər bədbəxt olmaq istəyirsənsə, çox şey elə. Əgər xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, işlərə icazə ver, işlərin olmağına icazə ver. Dincəl, rahatla və bir sərbəst buraxma içində ol.

Sərbəst buraxmaq, həyatın sirridir. Bir sərbəst buraxma içində ikən, çox şey, milyonlarla şey olmağa başlayar. Onlar onsuz da olurdu, ancaq sən əsla fərqində deyildin. Fərqində ola bilməzdin; başqa bir yerdə məşğul idin, dolu idin.

 

Mənbə: Osho – “Zen Ruhunda Tarot – Yaşam Oyunu” kitabı.
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +4 (from 4 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

İQTİSADİ BÖHRANIN İNSANLAR ÜZƏRİNDƏKİ TƏSİRİ

Xüsusi

iqtisadi böhran-ekonomik krizBöhranın insan üzərində yaratdığı ilk təsir “şok dövrü” adlanır. Bu iqtisadi böhranda insanlar əvvəlcə inanma çətinliyi yaşayacaq və bu hadisənin təsiri ilə nə edəcəklərini bilməz bir halda hərəkətsiz qalmağı üstün tutacaqlar. Bu dövrü təqib edən “reaksiya dövrü” isə “şok dövründən” sonra bir neçə gün ərzində baş qaldırır. Bu dövrdə artıq hadisələr haqqında şərhlər verilməyə başlayır, sistemə iradlar, barışa bilməmələr, rədd etmələr və buna səbəb olan amillərə qarşı təpkilər artmağa başlayır. Və nə edə biləcəyi barədə qərarlar qəbul olunmağa və bunun ardınca da monotonluqdan çıxıb, hərəkət etməyə başlanılır. Bu dövrün nəticəsində də baş verən bu böhrana qarşı “uyğunluq dövrü” yaranacaqdır. Vəziyyətə uyğunlaşıb həyatına davam edənlər qədər, bu böhranın yaratdığı təsir ilə özünə və ətrafına zərər verə biləcək şəxslər də yaranacaqdır. Bu dövrlərdən yola çıxaraq iqtisadi böhranların insanın üzərində yaratdığı psixoloji təsirləri daha detallı bir şəkildə sizlərlə bölüşməyə çalışacağam.

İqtisadi böhranlar, insanların gələcəyə yönəli çətinlik və narahatlıqlarını artırır. İnsan gələcəyini zəmanətə almaq və gələcəyə güvənmək istəyir. Gələcəyin onun əsas ehtiyacları üçün nə kimi çətinliklər yaradacağı üzərində düşünməyə başlayır. Gələcəyini təhdid edən hər bir hadisəyə qarşı qorxu ilə baxır. Bu barədə Maslovun “Ehtiyaclar Nəzəriyyəsindən” bəhs etmədən keçməyəcəyəm. İnsan, “tələbat nəzəriyyəsində” var olan fizioloji tələbatlarını ödəyə bilməyəcəyi fikrinin narahatlığına görə, digər ehtiyacları ilə də məşğul olmayacaqdır. Həyatını və ehtiyaclarını təhdid altında hiss edən insan özünü inkişaf etdirmək üçün səy göstərməyəcəkdir. Maslov iyerarxiyasında ən son kateqoriya olan “özünü gerçəkləşdirmədə” problemlər yaşanacaq. Buradan yola çıxaraq deyə bilərəm ki, insan əsas ehtiyaclarını qarşılamaqda problem yaşayanda daha aqressiv və təcavüzkar ola bilər.

QLOBAL BÖHRANIN YARADACAĞI MÜMKÜN PROBLEMLƏR

1) İş həyatında yarana biləcək problemlər,
2) Ailə daxili problemlər,
3) Fərdi psixoloji və fiziki sağlamlıq problemləri,
4) Digər insanlarla sosial əlaqə problemləri

İŞ HƏYATINDA YARANA biləcək PROBLEMLƏR

İş yerlərində çalışanlar arasında rəqabət başlayacaq və çalışanlar işlərini itirməmək üçün digər insanları keçməyə çalışacaq və ya özü işdə qalmaq üçün digər insanların ayağını büdrətməyə çalışacaqdır. Hər gün işə gedərkən “bu gün kim işdən çıxarılacaq, görəsən, yoxsa mənmi?”, deyə düşünən və işdən atılma riskini daşıyan bir insan, işə gedərkən həyəcanlı, gərgin və narahat olacaq. İş həyatı və işdən götürülən qazanc insanın özünü təhlükəsizlikdə hiss etməsinə səbəb olur. Bunları itirəcəyini düşünməsi isə insanın iş səmərəsini aşağı salacaqdır. İşə diqqət verməyəcək, gördüyü şeylərə konsentrasiya olmasını əngəlləyəcəkdir. İş yerində yaşanacaq problemlər təkcə iş səmərənin azalması ilə bitməyəcək. İş yerindəki dostları ilə əlaqələrinə də təsir edəcəkdir. Bir-birini rəqib kimi görməyə başlayan insanlar, bir-birilərinin etdiklərinə mane olacaq, ya da bir-birilərinin qüsurlarını taparaq, öz yerlərini möhkəmləndirməyə çalışacaqdır. İş yerində baş verəcək inamsızlıq insanların bir-birləri ilə əlaqələrini də əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaqdır. Rabitə də etimad problemi, paylaşmalara mane olur. Keçmişdə aldığı kreditləri ödəməyən və ya təcrübələri birjaya ya da fərqli yerlərə yatıran adamlar özlərini zəmanətdə hiss etməyəcəkdir. Daim veriləcək xəbərləri dinləməyə yönələcək və özünü idarə etməsi lazım olan işə kökləməyəcəkdir.

AİLƏ DAXİLİ PROBLEMLƏR

İş yerindəki gərginliyə səbəb olan bu qayğı və həyəcanlı vəziyyət, insanların şəxsi həyatında da əks olunacaqdır. Ailə fərdlərinə qarşı əsəbi və təcavüzkar bir rəftar nümayiş etdirilə bilər. Evə maddi xeyir verən şəxsin işlərinin pozulması, ailə üzvlərinin ona qarşı davranışlarının mənfi istiqamətə yönəlməsinə təsir göstərə bilər. Uşaqların böhrandan əvvəlki kimi yaşamaq istəmələri, ailədə qarşıdurmalara səbəb ola bilər. Uşaq əvvəlcədən malik olduğu istəklərinə maneə qoyulmasını istəməyib reaksiya göstərə bilər. Yaşadığı vəziyyət onun yoldaşları arasındakı yerini və əhəmiyyətini də poza bilər. İtki yaşayan uşaq hirsini ailəsinin və dostlarının üstünə tökə bilər.
Həyat yoldaşı arasında ünsiyyət pozula bilər. Gələcəyin dərdi ilə yaşayan fərd özünə etibarını da itirə bilər. Özünə inamını itirən fərd isə heç bir şey etmək istəməyəcəkdir. İstəksiz və motivasiyası əskik olan şəxs həyat yoldaşı ilə problemlər yaşamağa başlaya bilər.

FƏRDİ, FİZİKİ VƏ PSİXOLOJİ PROBLEMLƏR

İş həyatının və maddi qayğıların yaratdığı problemlər insan həyatının digər sferalarına da təsir edə bilər. Bundan başqa, etmək istədikləri şeylərdə tərəddüdlər yaşayacaq və risk etməkdən çəkinəcək. Risk etmək istəmədiyi və özünü zəmanətdə hiss etmədiyi üçün pulunu xərcləməyəcəkdir. Bu da iqtisadiyyatı çıxılmaz vəziyyətə sürükləyəcəkdir. İstehsal və istehlakın olmadığı bir iqtisadiyyat isə düşünülə bilməz. Kiçilmə və istehsalın azalması işsizliyi artıracaq. İşsiz qalan insan da istehlak etməkdən çəkinəcəkdir. İnsan sahib olmaq istəyən bir varlıqdır. İstehlak da insanın sahib olma ehtiyacını dəstəkləyən bir hadisədir. Sahib olmamaq və ehtiyaclarının xaricində bir şey almaması insanın psixoloji tarazlığını pozacaqdır. Psixoloji olaraq depressiya və qorxu simptomları müşahidə ediləcəkdir. Bundan başqa, psixoloji mənşəli fiziki şikayətlər də ortaya çıxa bilər. Baş ağrısı, mədə ağrısı, ürək bulanması və gərginliklə bağlı bədənin müxtəlif yerlərində ağrılar başlaya bilər. İnsanlar baş verən böhranla bağlı çarəsizlik hissləri də yaşaya bilər. Bu vəziyyətdən necə xilas olacağı və necə bacara biləcəyini düşünməyə başlayır, çarələr axtarır. Çarəsizlik hiss edən insan isə ya problem yaradan vəziyyətdən qaçmağa, ya da problemin içində mübarizə aparmağa çalışacaqdır. Problemdən qaçma yolunu seçən insan, içində olduğu vəziyyətlə bacara bilməyib, özünə zərər verə bilər. İş həyatının və şəxsi həyatın itirilməsi kimi anlar yaşana bilər.

DİGƏR İNSANLARLA SOSİAL ƏLAQƏ PROBLEMLƏRİ

Gözləntilərin qəbuledilməz səviyyəyə gəlməsi insanları bir-birindən uzaqlaşdırar. Bir çox insan özünü ictimai həyatdan təcrid edə bilər. Keçmişdəki maddi imkanlarını itirən insan özünü digər insanlardan uzaqlaşdırdığı kimi, digər insanlar tərəfindən də tərk edilər. Böhranla bağlı mənfi fikirlər şəxslərin qayğı, qorxu, qəzəb, həyəcan, gərginlik, tənhalıq, çarəsizlik, risk etməmək, narazılıq, natamamlıq və inamsızlıq, eləcə də motivasiya azalması şəklində hiss və davranışlarını artıracaqdır. Böhran şəxsiyyətin xüsusiyyətlərinə bağlı olaraq, hər insanın üzərində müxtəlif təsirlər də yaradacaqdır. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə yanaşı, insanın sosial-iqtisadi quruluşunu da istisna etmək olmaz. Psixoloji təsirlərdən bəhs edərkən bir fərdi bütöv şəkildə nəzərə almağımız lazımdır. Psixoloji quruluşun təşkilində ictimai ölçünü yox saymaq mümkün deyil. İnsanlarda meydana gələn bu dəyişikliklər cəmiyyətin dəyər mühakimələrinə də təsir edəcəkdir.

Hazırladı: Coşqu İsmayılzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DİRNAQ YEMƏ

Xüsusi

dırnaq yeməHamımızın tez-tez rastlaşdığı, lakin fərqinə çox az vardığımız, qarşısını almağa cəhd olunmayan hallardan biri də dırnaq yemədir. Bəzən unuduruq ki, bir qüsuru aradan qaldırmaq istəyiriksə, əvvəlcə ona səbəb olan amilləri aradan qaldırmaq lazımdır. Bir çoxumuz isə bunun kökündə duran məsələlərlə heç maraqlanmırıq da. Və belə kiçik qüsurlar daha sonra uşağın psixologiyasında daha dərin başqa problemlərə də yol açır. Dırnaq yemə uşağın həyatında hansı dövrdə ortaya çıxırsa çıxsın qətiliklə bir adaptasiya və davranış pozuqluğu olaraq qəbul edilir. Dırnaq yemə davranışının altındakı ən əhəmiyyətli psixoloji problem uşağın ailədən və ətrafdan kafi və lazımlı psixoloji doyumu təmin etməməsidir.

Dırnaq yemə niyə meydana gəlir?

Dırnaq yemə davranışı araşdırıldıqda müəyyən bəzi romantik səbəblər ortaya çıxır. Bunlar- təcavüzkarlıq, hirs, kədər, çətinlik, stress, qayğı, qorxu, gərginlik, dəyərsizlik və etibarsızlıq, ailədaxili ünsiyyət problemləri, doydurulmamış, boşaldılmamış, yaşanmamış duyğular vardır bu problemin təməlində… Məsələn, ana və atasından uzun müddət ayrı qalan, yada ana və atadan yaxın maraq və sevgi görməyən uşaq dırnağını yeyə bilər. Yaxın ətrafına əsəbiləşən, onlara qarşı hirs bəsləyən uşaq dırnaq yemə davranışı sərgiləyə bilər. Çox sevdiyi bir yaxınını itirən uşaq kədəri səbəbiylə dırnaq yemə davranışına yönələ bilər. Məktəbdə ailədə qorxu yaşayan və cəzalandırılma qayğısı daşıyan uşaq dırnaq yeyə bilər. Ailədaxili şiddət, yaşanan narahatlıqlar, boşanma və ayrılıqlar da problemin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Özünə etibarı olmayan uşaqlarda dırnaq yemə davranışı daha çox müşahidə olunur. Uşaqlıqda, yetkinlik dövründə dırnaq yemə çox tez-tez rast gəlinən bir problemdir. Buna görə də ailə və ətraf tərəfindən normal qarşılanır. Bu davranış uşaqlıq və yetkinlik dövründən sonra da davam edə bilər.

50 yaşında bir pasient: “Mən indiyə qədər heç dırnağımı kəsmədim. Həmişə yedim. Amma bundan çox utanıram. Adam içində dırnaqlarımı gizlədirəm. Heç kimə göstərə bilmirəm” demişdi. Məktəb və ya iş həyatında dırnağını yediyini gizlətməyə çalışan, ancaq bu davranışı tərgidə bilmədiyi üçün də daha çox gərginlik yaşayan bir çox insan vardır. Ancaq bu vəziyyət belə insanda gərginlik, günahkarlıq və hirs duyğularına yol aça bilər.

dırnaq yeməValideynlərə tövsiyələr:

Buna görə davranış özünə geniş yer tutmadan ilk meydana çıxdığı dövrdə qəti bir həll tapılmalıdır. Dırnaq yeməyə problemin ortaya çıxmasına səbəb olan faktorları tapıb onları aradan qaldırmaq ən təsirli və doğru həll edir. Ana və atalar uzun sürən dırnaq yemə davranışıyla qarşılaşdıqda bunun altında yatan psixoloji faktorların nələr ola biləcəyini öyrənmək və lazımlı tədbirləri görə bilmək üçün psixoloqlardan kömək almalıdırlar. Dırnaq yeyən adam çox vaxt dırnaq yediyinin fərqində deyil. Oyun, cizgi filmi, film, izlərkən, bir şeyə fokuslandığı zaman bir də baxır ki, dırnaqlarını yeyib.  Bəziləri dırnağını udur, bəziləri də qoparıb tüpürür. Yenə bəziləri ancaq dırnağını yeyərkən, bəzi kəslər dırnaq ətlərini də yeyirlər, ya da qoparırlar. Dırnaq yeyən uşaqlara hirslənmək, davamlı xatırlatmaq, qadağan qoymaq doğru deyil. Çünki uşaq bu cür davranışları çox vaxt fərqinə varmadan edir. Bu şüuraltı istiqamətləndirilmə ilə reallaşır. Şüur dırnaq yeyən zaman ümumiyyətlə dövrədənkənar olur. Ailələrin bu problemi aradan qaldıra bilmək üçün müraciət etdiyi müvəqqəti və qeyri-sağlam üsullar davranışın daha çox möhkəmlənməsinə və ya yeni adaptasiya və davranış problemlərinin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Bu səhv üsullar – dırnağa istiot, lak, barmaqlarına boya kimi maddələr çəkmə, əlləri bağlama, cəza vermə, alçaldıcı, günahlandırıcı və ya maneə törədici ifadələr istifadə etmək. Bütün adaptasiya və davranış pozuqluqlarında olduğu kimi dırnaq yemədə də bu tip üsullar qeyri-sağlam və təhlükəlidir.

Mənbə: www.sonumut.com
Hazırladı: Aygün Ələkbərzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İMTAHAN STRESİ

340745Həyatda rastlaşdığımız bütün çətinliklərə imtahan deyirik. Bir ömür boyu müxtəlif imtahanlar veririk. Ən əhəmiyyətli saydığımız sinaqlarımızdan biri isə on bir illik zəhmətimizin bəhrəsi olacaq qəbul imtahanlarıdır. O imtahan ki, minlərlə abituriyentin gələcəyi üçün məsuliyyət daşıyır. Biliyiniz bu imtahandakı 125 sualla qiymətləndiriləcək və gələcəyiniz bu imtahanın nəticəsiylə dəyişəcək.
İmtahana qədərki dövrə nəzər salsaq, şagirdlərin əksəriyyəti dərslərə ciddi yanaşmır, ali məktəbə hazırlaşmaq üçün son iki ili gözləyir. Bir neçə illik dərs materiallarının qısa bir müddət ərzində mənimsənilməsi, bir neçə bölmənin dərslərinin çox az vaxt ərzində öyrənilməsi, mövzuların səthi və qısa müddətli yadda qalmasına səbəb olur. Bir az həyəcan, stres qanda adrenalin səviyyəsinin yüksəlməsinə, sinir hüceyrələrinin tormozlanmasına səbəb olur. Adrenalin səviyyəsinin yüksəlməsi zamanı insan beynindəki hazır məhsula çatmaqda çətinlik çəkir. Abituriyent niyə həyəcanlandığını ayırd etməlidir. Bacarıqsızdırmı, ətrafdakıların qınagından çəkinirmi və s. Bunlar hamısı nəticə mərkəzli qayğılardır.
Ümumiyyətlə, qayğını artıran əsas səbəblər,”vaxtım azdır”, “yoldaşlarım məndən daha bacarıqlıdır”, “qəbul olmasam valideynlərimə nə deyəcəm”, “mütləq qəbul olmalıyam”, “oxuduqlarım yadımda qalmır” düşüncələridir.
Qayğılar fiziki olaraq bəzi əlamətlərin üzə çıxmasına səbəb olur. Tez-tez nəfəs alma, tərləmə, ürək döyünmə, titrəmə, əzələ gərginliyi bu əlamətlərdəndir.
Bir faktı da nəzər almaq lazımdır ki, dərsin çoxluğu ilə əlaqədar normal qidalanmama, yuxu rejiminin pozulması da orqanizmdəki fizioloji proseslərin pozulmasına səbəb olur.
Orqanizmin 15-17 yaş arasınadakı cinsi yetişkənlik səviyyəsinin ən yüksək həddə çatması və gərginləşməsi də məhz bu vaxta təsadüf edir. Maraq dairəsi genişlənən, əyləncə həvəsində olan abituriyent bu dövrü kitab -dəftərdən asılı olaraq keçirməyə məcbur olur. İstirahətin düzgün qurulmaması psixoloji gərginliklərə səbəb olur.
imtahan stresiYaxınların, tanışların mütəmadi abituriyentlə maraqlanması, onun bilik səviyyəsini yoxlamağa çalışması, valideynlərin “oxu, oxu “sözlərini daim təkrar etməsi, onsuz da gərgin olan şagirdi daha da gərginləşdirir.
Müəllim və valideynlərin imtahanın uğursuz olacağı halda, sanki dünyanın sonunun gələcəyini israrla anlatması, imtahanı şagirdin gözündə daha da qorxulu hala gətirir.
Gərginliyi azaltmaq üçün abituriyenti çox sıxmamaq lazımdır. Hər gün eyni sözləri təkrar edərək, “Sənin yolunda nə qədər pul tökmüşəm, “Qəbul olmasan qohumlar, tanışlar yanında biabır olacağıq”, “Filankəsin uşağı bütün gün oxuyur”kimi cümlələrdənsə, ona güvəndiyinizi hiss etdirin. “Sən bacarıqlısan, bunu da bacararsan” mesajı verməklə onun əhvalına yaxşı təsir etmiş olarsınız.

Hər nə qədər boş vaxtı olmasa da, istirahətə vaxt ayırın, fərqli mövzularda söhbət edin. İmtahana bütün qohum-əqrəbanın getməsinə ehtiyac yoxdur. Çox zaman bunu xüsusi diqqət kimi qəbul etsəniz də, bu məsuliyyəti daha da artırır.

İxtisas seçimində də, öz istəyinizi deyil, şagirdin istəyini nəzərə alın. “Elə peşə seç ki, pul qazana biləsən”deyib, arzuları pula bağlamayın. Məsləhət verin, real həyatdan misallar gətirin, amma faydalı ola biləcəyi sahəni seçməkdə yardımçı olun.
Universitet tələbəsi olmaq  həyatınızı dəyişə bilər, qarşınızda gözəl imkanlar aça bilər, lakin bu hələ hər şey deyil. Xoşbəxtlik təhsildən asılı deyil.


Bütün abituriyentlərə uğurlar arzulayıram, arzularınız gerçək olsun!

Müəllif:   Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 17 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı