ƏQİDƏDƏN İMANA

əqidə-imanHz. Muhamməd əqidə gətirmədi, əksinə, əqidələşmiş və qəlibləşmiş təsəvvürləri İMAN mərkəzli bir dinamikaya səslədi.

“Müşriklərdən göyləri və yeri kim yaradıb? -deyə soruşsan, Allah” -deyərlər.” Qurani-Kərim

Yəni statik olaraq, əqidələşmiş Allah təsəvvürü zatən var idi, həmişə olub və olacaq da. Amma məsələ dinamik Allah təsəvvüründədir. O təsəvvür qəlibləşməz, mahiyyətin saxlayaraq daim mövcud zaman və məkanın bağrına səslənər, inşa edər. Bütün zamanların Tanrı təsəvvürləri ilk öncə belə ortaya çıxmış, ilahi mesajlar diri və inşaedici olmuşdur. Zamanla insanlar bu dinamik silsilənin ətrafında kütləviləşərək dindarlaşmış və əqidə qəlibində dini istismar etmişdirlər.

İnanmaq diridir, hər an ayaqda tutar, əminlik üçün sorğulayar və yenilənər. Mərkəzində sağlam inam olan həyat dinamik həyatdır. Amma bu iman mərkəzli dinamik həyat da bir əqidə formalaşdırar zamanla, amma ümumbəşər. Din və dindarlıq adına deyil, insanlıq adına bir əqidə. Hansı ki, orda hər kəsə yer var və bu mühitin yalnız bir adı var:

Mədinə – mədəniyyət və barış. Rəsulullah bunu formalaşdırdı və bizlərə miras buraxaraq belə dedi:

Burda dediklərimi bizdən sonrakılara da çatdırırn, bəlkə onlar daha yaxşı anladılar. Yəni ey dostlar, ey iman ailəmin əhli, siz də davam edib quracaqsız bu iman mərkəzli dinamik həyatı. Statikləşdirsəz donacaq, bütləşəcək və həyatdan çəkiləcək. Necə ki, bu gün bax belədir. Və Quran deyir:

“Peyğəmbər də “Ey Rəbbim! Həqiqətən qövmüm bu Quranı tərk etmişdir”-deyəcək.” Qurani-Kərim

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

KANT VƏ TANRI TƏSƏVVÜRÜ

fəlsəfə-din-kant-məhəmməd“İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.” İmmanuel Kant

Əslində, fəlsəfə adlı bir okeanın incilərinə diqqətlə baxdıqda yaradan təsəvvürü çox daha şəffaflaşır. Nə peyğəmbərlərə filosof, nə də filosoflara peyğəmbər deyəcəm. Çünki bu qavramların hamısı blokadaya alınıb, xüsusiləşib və kateqoriyalaşıb. Mənə önəmli olan bu müdriklik aləmlərindən götürə biləcəyim paydır. Kantın yuxarıda yazdığım o gözəl sözünə yenə də ondan maraqlı bir sitat gətirəcəm:

“Gerçəklər (numenlər) bilinməz, görünənlər (fenomenlər) isə qanunlarla idarə olunur və bilinə bilər.” İmmanuel Kant

Bu iki fikirlə mən öz Tanrı təsəvvürümü belə təsvir edə bilərəm. Quran özü də Allahın nurunu taxçadakı qəndilə bənzədir. Hətta Musanın Onu görmək istəməsi, Onu görə bilməməsi, amma Onun nurundan dağın parçalanmasını görməsi, bu baxışın başqa bir dini metoforasıdır. Buradan yola çıxaraq din təsəvvürünü də bir neçə cümlə ilə xülasə ifadə etmək istərdim. Yenə Kant deyir:

“Davamlılıq, lazımlılıq, bilgi kimi anlayışlar bizə birləşmiş bir dünya bilgisini verir. Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” ilə formalaşır.” İmmanuel Kant

İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.

İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.

Davamlılıq– “İşlərin ən gözəli, davamlı olanıdır.” Məhəmməd peyğəmbər.
Lazımlılıq– Lazımlılıq dünya tarazlığı olaraq Quran süjetinin vacib ünsürüdür.
Əxlaq – Din, özlüyündə əxalqi normativlərin xatırlanması və  aşılanması sistemidir.
Bilgi– “Elm Çində də olsa arxasınca gedin.” Məhəmməd peyğəmbər.
Vəzifə duyğusu- Bu hissənin üzərində bir az xüsusi dayanardım. Vəzifə duyğusu- məsuliyyət fərqindəliyidir, məncə. İnsan özündən və ətrafdan, ətrafla ünsiyyətindən məsuldur və bəlli- lazımi bir vəzifəsi formalaşır, bununla. O üzdən bu vəzifə sistematik deyil, duyğu ilə birgə verilib Kant tərəfindən. Quran süjetində bu anlayışı TƏQVA ilə eyniləşdirə bilərəm, mahiyyət etibarı ilə. Əxlaqı cəmiyyət halına, ictimai şüura çevirən dindir. Din isə təqva ilə ayaqda durmaqdadır. İndi baxaq Kant bunu necə ifadə edir:

“Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” (təqva) ilə formalaşır.”

O zaman din təsəvvürünün ana sütünu olan təqva anlayışı ilə Kantın ifadəsini daha dolğun və praktik anlamaq mümükünləşir, mənimçün. Bir sözlə, yan-yana düzə biləcəyim Kantın bu 3 baxışı ilə indiyədək qavradığım Tanrı və Din təsəvvürümü təsnifləşdirməyə çalışacam:

Tanrı təsəvvürüm:
“İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər”. “Gerçəklər (numenlər) bilinməz, görünənlər (fenomenlər) isə qanunlarla idarə olunur və bilinə bilər.”

Din təsəvvürüm:
“Davamlılıq, lazımlılıq, bilgi kimi anlayışlar bizə birləşmiş bir dünya bilgisini verir.” “Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” ilə formalaşır.”

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 23 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ŞƏFAƏT

485418_137306569796410_1660777198_nŞəfaət bütün dövrlərdə ən çox müzakirə olunan bəhslərdəndir. Klassik görüşlərin əksərində şəfaətin qəbulu və izahı eynən Hz. Məhəmmədə qədər, hətta daha öncələrdə mövcud olmuş şəfaətçi, seçilmişlər tərəfindən qurtuluş anlayışlarına uyğundur. Və bu görüşlərə qarşı çıxan istənilən fikir təcrid olunmuş və Quran mətnində göz önündə bulunan şəfaət ayələrini inkar kimi qiymətləndirilmişdir. Diqqətlə baxsaq görərik ki, bu yanaşma ilə heç kəs şəfaəti inkar etmir. Buna görə mətndə keçən bütün şəfaət ayələrinə baxmaq, sintez qurmaq, yerinə və xitabına uyğun olaraq incələmək lazımdır. Şəfaət Quran mətnində var, özü də çox əhatəli şəkildə izah edilir. Sadəcə onun mahiyyəti üzərində düşünmək lazımdır. Mətn və mahiyyət arasında bağı qurmama səbəbilə yaranan problemlər çox aktualdır. Problem, onun bütünüylə Yenidən dirilişdən sonraya aid edilməsindədir. Kim dedi ki, Allahın İzin verdiyi kimsələr Yenidən dirilişdə günahkarları qurtaracaq? Bunu bizə əsas verən bir tək ayət yoxdur. Quranda 25 yerdə şəfaət anlayışına rast gəlinir və əksər ayətlərdə toplumun şəfaət anlayışını qınanır, yenidən inşa edilir. Allahın izni bu dünyadadır. Allahın diləyi bu dünyadadır. Qaldı yenidən diriliş gününə: “həmin gün heç kəsdən şəfaət qəbul olunmayacaq” deyir Quran. (bax 2/48)

Şəfaət: İnsanın olduğu hal və durumdan vasitəçılərlə olduğu halıyla qurtulması deyil.
Şəfaət: İnsanın olduğu hal və durumdan vasitələrlə, hidayətə qovuşaraq qurtulmasıdır. O şans isə yalnız bu dünyada verilir. Bir düşüncə, bir insan, bir ayət, bir olay, bir baxış və ya bütünü birlikdə Şəfaətçi ola bilər insana.


şəfaətGünah və Şəfaət!
Fitrətinə, varlığına və ya İnsanlığına məsuliyyətli birisi üçün ən böyük Şəfaətçi onun vicdanını sızladan günahıdır. Və ya; Bütün varlığımızla tövbəsini edə bildiyimiz Günahlar bizim şəfaətçilərimizdir. “Adəmin” zəngin üfüqlü, zəngin baxışlı Yeni bir İnsan oluşunun arxa planında vicdanını sızladan Günahından sonra etdiyi səmimi Tövbəsi durmur mu? Həqiqətən Allahın İzni, Allahın Diləməsi bizim onun yaratdığı kimi “Sadəcə İnsan” olmamız deyilmi? Riyasız…Nədən onun yaratdığı kimi bir İnsan olmağa üsyan edirik ki?

Birgün Dəccaldan və onun dəhşətindən danışan səhabə topluluğunu görən Hz. Məhəmməd:
-Sizə ondan da dəhşət bir təhlükəni deyimmi?-deyə soruşur.
-De, Ya Rəsulullah!-səhabələr maraq edirlər.
Allah Rəsulu Cavab verir: 
-Riya.

Müəllif: Nihad Əhmədov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

AĞIL VƏ VƏHY

ağıl-və-vəhy

Ağıl hər insana birbaşa verilmiş , vəhy isə xüsusi olaraq qazanılmışdır.

Hz. Məhəmməd, Uca Allahdan vəhy gələnə qədər sağlam fikiri və səlim ağılına görə hərəkət etdi, iş gördü və təşviq etdi. Aldığı vəhy məlumatı, ağlı xaricində yeni bir məlumat qaynağı gətirmiş və səlim ağılının məlumatını da dəstəkləmişdir. Bu şəkildə, insan iki məlumat qaynağına sahib olmuş olur. Biri təbii məlumat qaynağı olan ağıl, digəri şifahi məlumat qaynağı olan vəhy. Ağıl ümumi məlumat qaynağı, vəhy isə xüsusi məlumat qaynağıdır. Ağıl hər insana birbaşa verilmiş, vəhy isə xüsusi olaraq qazanılmışdır. Bu nöqtədə ağıl ilə vəhy arasında məsuliyyət baxımından bu fərqlilik var:

İnsan doğuşdan zəruri olaraq ağla görə məsuldur. Vəhyə görə məsul olmaq, doğuşdan deyil, iradə azadlığından asılıdır. Buradakı məsuliyyət iradə azadlığının istifadəsindən asılıdır. Vəhy məlumatının bütün gücü və vəzifəsi ağılı dəstəkləmək və ağılı yan təsirlərdən qurtarıb saf, özünə görə hərəkət etməsini və hökm verməsini təmin etməyə yönəltməkdir. Vəhy saf ağılın doğru dediyinə doğru, səhv dediyinə də səhv deyərək onu dəstəkləyir. Beləcə vəhy bir tərəfdən ağılın hökmlərində stabilliyi təmin edir, digər tərəfdən də iradəni istiqamətləndirərək iman gücüylə hərəkətə keçməyə sövq edir. Vəhy, iradəni istiqamətləndirər, amma ona təzyiq etməz.

HZ. MƏHƏMMƏDİN İKİ MƏLUMAT QAYNAĞI

Hz. Məhəmmədə vəhy gəlməyə başladıqdan sonra da ağıl öz funksiyasını itirməmiş, daha da azad və təzyiqsiz bir şəkildə fəaliyyətə başlamışdır. Çünki vəhy, ağılın önünə qoyulan maneələri aşmasında ona yol və üsul göstərməyə gəlmişdir, yoxsa onu insana yol göstərməkdən  kənar etməmişdir. Vəhy gəlincə ağıl iki işlə yüklənmişdir. Biri vəhyi anlamaq və digəri də vəhyin xaricində qalan xüsuslarda yol tapmağa davam etməkdir. Ağıl necə ki, beş duyğu ilə əldə etdiyi məlumatlardan və təcrübələrdən istifadə etmiş isə, vəhydən də üç şey qazanmışdır. Məlumat qaynağı olaraq yeni bir məlumat, üsul və məqsəd . Quran, məlumat verərkən onun məqsədini və istifadə tərzini, yolunu da göstərir .

AĞIL VƏ VƏHY ƏL-ƏLƏ

Hz. Məhəmməd vəhy almağa başladıqdan sonra, İslam dini iki qaynağa: ağıl və vəhyə söykənərək formalaşmağa başladı. Bunlardan birini digərindən daha üstün və daha müqəddəs tutmaq, İslamın təməlinə dinamit qoymaqla eynidir. Ancaq bu var ki, birinin tıxandığı yerdə o biri ona kömək etmişdir. Bunun üçün heç bir zaman biri öndər vəziyyətində olmamış, biri sıxışan kimi o birinə müraciət etmişdir. Çünki hər ikisi də Allah nemətidir. Bir-birlərini tamamlayırlar. Quranın ağla çox dəyər verdiyini yenə ağıl ortaya qoyar və anlar. Vəhyin xaricində Hz. Məhəmmədin bütün işləri və hərəkətləri ağıl tərəfindən tənzim edilmişdir.

Müəllif: Prof. Dr. Hüseyn ATAY
Tərcümə edən: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
1   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus