GÜVƏN PROBLEMİ VƏ GÜVƏNSİZLİK YARADAN İNKİŞAF

ETİBARLILIQguvən

Güvən sözünü qorxu, çəkinmə və şübhə duymadan inanma, etimad mənasında gündəlik həyatda tez-tez istifadə edirik. Güvənlilik, etibarlı olma vəziyyətidir . İnanma prosesinə əsaslanan güvən sözlüyünü tutarlılığı qəsd etmək üçün istifadə etdik. Etibarlılıq deyincə, həm ardıcıllıq, həm də inanma duyğusu qəsd edilə bilməkdədir. Etibarlılıq dediyimizdə inanıla bilinən kimi bir məna anlayırıq. Söylədiklərimizin etibarlılığı haradan gəlir? Bir ünsiyyət vasitəsi kimi dilin inkişafı ilə birlikdə etibarlılıq, sözlərə aid bir xüsusiyyət halına gəlmişdir. Əvvəllər hərəkətlər və sadə səslər bir-birimizə güvənin işarəsi ikən, bunun yerini dil deyilən ətraflı və simvolik səslər almışdır. Dil ilə birlikdə, danışmaq, ünsiyyət qurmaq cəmiyyətin ən fundamental impulsu olmuşdur. Fərd olmaq ünsiyyət qurmaq mənasına gəlmişdir. Digərləri ilə ortaq şəkildə bir həyat sürmək, onlardan xəbərdar olmaq insanlığın mənası olmuşdur. Söz, yəni dil insanın ən qiymətli varlığıdır. Təbiətdə bundan başqa bir zənginliyimiz yoxdur. İnsanlıq dil ilə başlamışdır. Dil ilə də inkişaf etmişdir. Həmişə sözlərimiz bizi yetişdirmişdir. Hər şeyimiz bir-birimizə izahi sözlərlə bağlıdır. Bu günün texnoloji imkanlarıyla fərq etməsək də, danışmaq bizim varlığımızdır. Bu səbəbdən tarix boyunca söz gerçək olmuşdur. Danışılanlar bir ehtimalı deyil, gerçəyi dilə gətirmişdir. Danışmaq insan olmaq mənasına gəldiyindən, sözlərə etibar etmək  insana etibar etməyin xüsusiyyətlərindən olmuşdur. Bir-birimizə möhtac olduğumuzun fərqində olduğumuz və bir-birimizin simvollarına hörmət edərək dili,  həmrəylik ilə isə insan mədəniyyətini meydana gətirmişdir. İnsan danışaraq sözləşmişdir. Yazı və ya hər hansı bir qeyd yoxkən, yalnız danışma ilə özünü gələcəyə daşımışdır.  Sözün əhəmiyyətinə dair yüzlərlə atalar sözü vardır. Çünki o zamanlar həqiqəti texnologiya ilə pərdələməmişdik. Ünsiyyətin, bir-birimizə kömək etmənin bizi ayaqda tutduğunu unutmamışdıq.

eyibarsızlıq və məna axtarışı.ETİBARSIZLIQ VƏ MƏNA AXTARIŞI

Nə zaman ünsiyyəti pərdələdik, o zaman inkişaf etmiş insan olduq. İnkişaf etmiş və inkişaf etməmiş insan ayrı-seçkiliyini etdiyimiz zaman, əslində, bir kənarlaşdırma hadisəsini reallaşdırdıq. İnkişaf etməmiş birilərini uzaqlaşdırırdıq. Təbii ki, onlarla ünsiyyəti kəsərkən bundan xəbərdar ola bilmədik. Sözlərimiz onları ehtiva etməməyə başladı. İnkişaf dediyimiz, digərlərini uzaqlaşdırmaqdan ibarət oldu.

Digər insanlara güvənməyən insan inkişaf terminini icad etdi. Bir-birimizə kömək etmək, birlikdə olmaq və bunun nəticəsində insan olduğumuz unuduldu. Eqoizmi mənimsəyərək digər insanları uzaqlaşdırdıq. Yoxsa inkişaf etmiş və ya inkişaf etməmiş anlayışı deyə bir şey niyə olsun ki? İnsan olan inkişaf etməmiş olana kömək edər, çünki biz, bir-birimiz sayəsində varıq. Minlərlə ildir bir-birimizin varlığına güvəndiyimiz üçün “insan” olduq.

Güvən bitdiyində insanlıq da bitmişdir. Gündəlik həyatını tək başına davam etdirdiyini sananlar var. Yalnız ÖZ üçün çalışarlar. Fərqində belə deyildirlər ki, minlərlə illik bir yardımın məhsuludurlar və yaradılan bu dünyada, bu sivilizasiyada “mən” yalanına inanmışlar. İnsanlara etibarlarını itirmiş, böyük insanlıqda bir kiçik fərdə bağlanmışlar. Başqalarına güvənməməklə inkişaf etmiş və inkişaf etməmiş ayrı -seçkiliyi ilə heç insani olmayan rəftarlara girişmişlər. Bunlar şübhəsiz ki, fitrətimizə zidd, təbiətimizə qarşı təşəbbüslərdir.

İndiki vaxtda insan bütünündən getdikcə qopmaqdadır. Artıq fərd olaraq bu qopma içərisində süründürülməkdəyik. Hər şey böyük ölçüdə olmağa başladı. Əvvəl eqoizm insan daxilində bir cücərti idi. Sonra bunu bəsləyərək zəngin olmaq kimi şeylərdə istifadə etdilər. Kütlələri eqoist edərək “istehlakı” aşıladılar. İstehlak əvvəl təbiət ilə, sonra da “inkişaf etməmiş” insan ilə aramızı açdı. İstehlak ilə təbiətimizi pərdələdik və maddi ehtirasları həmrəylik təməlimizə yeritdik. 60 min ildir, texnologiya nədir bilməyən insanlıq, son iki min ildə artaraq çoxalan bir inkişafa imza atdı. Elə bir inkişaf ki, 60 min ildə heç bir şərtin yox edə bilmədiyi insanlığı hər an yox edə bilər.

Bir-birimizə güvəndiyimiz on minlərlə il içərisində təbii həyat səraitində ayaqda dürüstlükqaldıq. İndi təbiətə hökm etməyimizə və tək dərdimizin özümüz olmasına baxmayaraq, yox olmağa doğru qaçmaqdayıq. Məhdud qaynaqlarımızı eqoist istehlak ehtiraslarımıza xərclədik. Etibarı və inamı buraxın, özümüzü yox etməməyi bacara bilmədik. Fitrətimizdəki güvən duyğusunu öz ailəmizə, ətrafımıza belə göstərə bilmədik. Yer üzündəki hər şeyin bizə qohum olduğunu göz ardı edib rəqiblər axtardıq. Bunun nəticəsində də bizi ayaqda tutan dünyanı məhv etdik. Heç bir aləti olmayan çılpaq amma birlik içindəki insanlıq on minlərlə il yaşayarkən, inkişaf etmiş texnologiyamız və yüksək elm anlayışımızla bir əsri daha çıxarsa özümüzü şanslı saymalıyıq.

Məna axtarışının qaynaqlarından biri də güvən duyğusunun itirilməsidir. Məlum dünyaya etibarı qalmayan insan məlum dünyanın məlum mənalarını qəbul etməz. Yeni mənalar axtarar. Artıq sözlər həqiqəti meydana gətirməkdən çox, boş olması üçün yaradılan səslərdir. İstehlak çağında mənaları da istehlak etmişik. Sözə güvən qalmadığından bizə deyilənləri sorğulamaqdayıq. İlk filosoflardan bəri fəlsəfə güvənin əskikliyini vəsf edər. Bir-birimizə inanmaqdan vaz keçdiyimizdən bəri, filosoflar mənaları axtarmaqdadır.

Həyatın mənasını aramaqdayıq, çünki ətrafımızdakı anlamlara artıq güvənməməkdəyik. Bir əksiklik var və bu bizə filosofluq etdirməkdədir. Ətraf mühitə güvənin azaldığı cəmiyyətlərdə filosofluq edilməkdədir. Güvən əksikliyi həyatın uzun tarixinə görə yeni bir şeydir. Ancaq getdikcə sürətlənməkdədir. Bunu ən yaxşı, qərbin kapitalist cəmiyyətlərində ya da antik dünyanın ticarət şəhərlərində görə bilərik. İnsanların bir-birinə güvənmədiyi, yardımlaşmadığı cəmiyyətlərdə mənaları sorğulama meyli törəyir. Bizə məna verilmədiyi üçün arayışa çıxırıq..

Mənbə: www.dmy.info
Tərcümə edən: Fidan Eyvazzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +8 (from 8 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

ƏLİF ŞƏFƏQ – “EŞQ”

elif-şafak-aşkƏlif Şəfəq,  25 oktyabr 1971-ci ildə Fransada, Strasburq şəhərində dünyaya gəlmiş türk əsilli yazardır. Atası sosial psixoloq Nuri Bilgin, anası diplomat Şafak Ataymandır. Doğulandan qısa bir müddət keçəndən sonra atası və anası ayrılıb, anasının himayəsində böyüyüb və soyadı kimi anasının adını götürüb. Orta təhsilini anasının çalışdığı yer olan Madriddə, daha sonra lisey təhsilini “Ankara Atatürk Anadolu Lisesi”ndə alıb. Ali təhsilini Orta Şərq Texniki Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr fakültəsində alıb. Onun 2009-cu ildə çap edilən Eşq (Aşk) adlı romanı ən qısa müddətdə ən çox satılan türk romanı olub. Əsər ingilis dilində yazılıb.

Ella Rubenşteyn 40 yaşlı evdar qadındır. Tipik burjua dəyərlərinin hakim olduğu çox varlı ailəsi, görüntüdə olduqca sağlam və problemsiz ailəsi var. Üç uşağını böyütdükdən sonra bir nəşriyyatda redaktor assisenti kimi işə düzəlir. İlk işi A. Z. Zahara adlı tanınmamış bir yazıçının təsəvvüf fəlsəfəsi mövzusunda olan tarixi romanı “Eşq şəriəti”  haqqında rəy yazmaqdır. Lakin həyatının kritik məqamında əlinə aldığı bu kitab, heç gözləmədiyi şəkildə Ellanı sarsıdacaq, dünyəvi eşqi kəşf etmək adına çətin və təhlükəli bir yolçuluğa çıxmasına səbəb olacaqdır.
Həyatımızın durğun gölünü dalğalandıran daş misalı…
A. Z. Zaharanın  “Eşq şəriəti” adlı əsərində Mövlanə və Təbrizli Şəms arasındakı ilahi eşqdən söz açılır, Şəmsin dilindən sufilərin 40 qaydası qələmə alınır. Sufilərin 40 qaydası tamamilə Əlif Şəfəqin xəyal gücünün məhsuludur.

KİTABDAN SEÇMƏLƏR:

Daş çaya düşəndə təsiri bilinmir. Suyun üzü azca aralanır, dalğalanır. Aşkar-gizli bir cür səsi çıxır, axıntının ortasında belə eşidilmir, uğultuda itir. Olub-qalanı ancaq budur.
Amma bir də eyni daş gölə düşsün… Təsiri daha davamlı, sarsıdıcı olur. O daş var ha, o daş durğun suları təlatümə gətirir. Daşın suya dəydiyi yerdə əvvəl bir halqa yaranır. O halqa tumurcuqlanır, o tumurcuq çiçəklənir, elə hey açır, pardaqlanır. Göz açıb-yumana qədər balaca bir daş başa nə işlər aça bilər. Bütün səthə yayılır əksi, bir də baxırsan ki, hər yeri bürüyüb. Ta ki ən sonuncu həlqə də sahilə çırpılıb yox olanadək həlqələrdən həlqələr yaranır.

İnsan illərlə çalışır, öz sözlüyünü yaradır. Əhəmiyyət verdiyi hər anlayışa bir təyin tapır. “Həqiqət”, “xoşbəxtlik”, “gözəllik”, “qürur”,” etibar”, “sədaqət…”. Həyatın hər mühüm dönəmində öz şəxsi sözlüyünü açıb baxırsan. Vaxtilə etdiyin tanımları bir daha hələ-hələ soruşmursan. Qəfildən bir gün, bax, o yad adam gəlir, qiymətli sözlüyünü götürüb tullayır. “Bildiyin hər şeyi unutmaq vaxtı çatdı”- deyir.
Sən sorğu-sualsız sahib çıxdığın hər təyini yenidən yazmağa başlayırsan.

Bu dünyada baş verən münaqişələrin, davaların “din problemi” yox, “dil problemi” olduğuna inanırdı. İnsanlar bir-birlərini mütəmadi səhv başa düşür, bir-birləri haqqında səhv hökmlər verirdilər. “Səhv tərcümələrlə” yaşayırıq. Belə bir dünyada hər hansı məsələdə inadkar olmağın nə mənası vardı?! Ən güclü qənaətlərimiz də adi bir səhv başa düşmədən yarana bilərdi. Çünki həyatda heç bir məsələdə sabit fikirli, qəti olmağa ehtiyac yox idi: axı yaşamaq demək daim dəyişmək deməkdir.

Yolun ucunun haraya gedəcəyini düşünmək bihudə cəhddən ibarətdir. Sən sadəcə atacağın ilk addımı düşünməyə borclusan. Gerisi onsuz da, öz-özünə gələcək.

Dünya nəhəng qazana bənzəyir. İçində mühüm xörək bişir. Gördüyümüz, hiss etdiyimiz, söylədiyimiz, hətta düşündüyümüz hər şey ədviyyat kimi o qazana daxil olur. Ona görə də bu dünyəvi xörəyə nə qatdığımızı özümüzdən soruşmalıyıq. İncikliklər, ehtiraslar, qan davaları və zorakılıqlarmı? Yoxsa eşq, inam, ahəngmi?

Dünyanın lütf etməsi, yaltaqlanması xoş loxmadır, amma az ye.
Çünki oddan bir tikədir!
…mədh edilmək dadlıdır. Qınanmaq acı olduğundan dərhal pis görünür.
Halbuki qınanmaqdan da ululuq gəlir, sına və bax!

Allah, eşqi dərya-dəniz kimidir. Öz xasiyyətinə görə hər insan ondan su götürür. Amma kimin nə qədər su götürəcəyi qabının böyüklüyündən asılıdır. Kiminin  qabı çəllək, kiminin ki tuluq, kimininki bardaqdır, kimininki səhəng.

Eşqin heç bir təyinə ehtiyacı yoxdur.
Azad dünyadır, eşq. Ya düz ortasında, mərkəzindəsən, ya eşiyində, həsrətində.

Hazırladı :  Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 15 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

İNANMAQ VƏ ŞÜBHƏ ETMƏK.

Düşünürəm ki, inanmaq bilgi işi deyil, amma inam bilmək üçün ilkin addımdır. İlkin addımla sonrakı addımların gəlməsi təcrübəni, təcrübə isə əminliyi artırır. Və ümumi prosesdə əldə olunana bilgi deyirik.
Məsələn, mən ayın sonunda məvacib alacağıma inanıram. Buna görə 30 gün sərasər işə gəlib gedir, əmək sərf edir və zaman itirirəm. Hər günün inamı məni növbətiyə, hər növbəti gün isə ayın sonuna götürür. Mən məvacibimi alır və növbəti aya inamımı bir daha təcrübə edirəm. Bu vərdişə çevrilir və artıq mən buna bilgi kimi yanaşıram.

Amma elə ola bilər ki, mən ayın sonuna yetişməyə də bilərəm.
Amma elə ola bilər ki, ayın sonunda məvacib ala bilməyərəm.

Bütün bu ehtimallar və şübhələr mənim inamımı ötmədikcə və örtmədikcə mən hərəkət edir, təcrübə qazanır və bu təcrübəni bilgiyə çevirirəm. Amma bu ehtimal və şübhələr mənim inamımı ötə və örtə də bilər. Ehtimal və şübhələrim predmetinə görə eyni olsa da obyektinə görə dəyişir və fərqli təzahür edir. İki variant düşünürəm:

1. Şübhəm, ümumən ayın sonuna çıxa bilməməyimədir, həyatadır. Bu dayanıqlı və dəyişməzdir sanki, statikdir.
2. Şübhəm, işlədiyim yerdə ayın sonuna (təhlükəli yolu, iş şəraiti və kollektivi var) çıxa bilməməyimə, məvacib ala bilməmyimədir. Bu dəyişəndir və sadəcə daha güvənli obyekt axtarmağa sövq edir.

Etdiklərmiz və nəticələri

Etdiklərmiz və nəticələri

Ehtimal və şübhələrimin obyektiv olaraq fərqli olması müvafiq olaraq fərqli sonuclar da verə bilər. Əgər bu ehtimal və şübhələr mənim inamımı statik (həyat üzərinə, dayanıqlı və dəyişməz) olaraq ötsə və örtsə, yəqin ki, işdən çıxaram, işə davam etmərəm və işsiz, dolayısı ilə təminatsız qalaram. Amma əgər ehtimal və şübhəm dinamik (bir əsasa uyğun olsa, sadəcə bir obyekt üzərinə olsa) olsa, o zaman mən sadəcə daha güvənli bir yer axtaracam. Və bunu tapacağıma da inanacam. İnanaraq axtaracam, ayın sonuna yetişə biıəcəyim və ayın sonunda məvacibimə yetişə biləcəyim bir yer tapacam. Sonra yenə orda da davam edəcəm, əsaslı və konkret ehtimal və şübhə yaranmadıqca başdakı inamım təkrarlanacaq:

“Mən ayın sonunda məvacib alacağıma inanıram. Buna görə 30 gün sərasər işə gəlib gedir, əmək sərf edir və zaman itirirəm. Hər günün inamı məni növbətiyə, hər növbəti gün isə ayın sonuna götürür. Və mən məvacibimi alır və növbəti aya inamımı bir daha təcürübə dirəm. Bu vərdişə çevrilir və artıq mən buna bilgi kimi yanaşıram.”

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 13 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus