YAHUDİLƏR HAQQINDA

1759_map_Holy_Land_and_12_TribesYahudi milləti…
Böyük bir toplum dini və yanlış informasiyalardan dolayı bu ada nifrət edir, saxta düşmənçilik hissi ilə alışıb yanır, digər bir toplum isə bu millətin seçilmişliyinə inanaraq onların nailiyyətləri qarşısında özlərini aciz tuturlar. Hər iki tərəfin hissi davranışlarının qaynağı isə ağızdan ağıza keçən miflər, əsassız uydurmalar və məqsədyönlü olaraq alovlandırılan ideoliji nifrətdir. Bəs bütün bunların xaricində, tarixin fonunda və obyektiv olaraq baxsaq necə? Kimdir yahudilər, nədir yahudilik? Onlar həqiqətən bu qədər nifrət və eyni zamanda heyrətə layidirlərmi?
Gəlin tarixə qısa ekskursiya edək. Baxaq millətlər tarixi içindən yahudi xalqının həyat yoluna. Bu səyahət sonrası hər kəs öz qərarını verə biləcək məncə, kimdir əslində yahudilər. Bəlkə də bu ad qismən tərifə, qismən də nifrətə layiq bir cığır açmışlar tarixin bağrında. Bəlkə də yenidən tanımış olacağıq bu millətin tarixini.
İlk öncə qeyd edək ki, bu millətin tarixi çox, həm də çox qədimlərə gedib çıxır. Tarix boyunca böyük təzyiqlərə məruz qalmış, inad və bərabərlikləri, özlü ideologiya və dini sadiqlikləri hesabına daim ayaqda qalaraq digərlərini daha da qızışdırmış, böyük qətliamlarla üzbəüz qalmışlar. Daim yaşadıqları torpaqlardan didərgin salınaraq ətrafa səpələnmişlər. Və bütün hallarda, bu səpələnmlərdən mümkün qədər xeyirlərinə istifadə etmiş, nəyin bahasına olursa olsun ayaqda qalaraq öz dəst-xətlərini dünyaya yeridə bilmişlər.
yahudiBizim eranın 70-ci ilində Romanın Qüdsü işğal etməsi nəticəsində onlar öz doğma yurdlarından çıxarıldılar. Qaçmaqla, qul kimi satılmaqla bütün ölkələrə və qitələrə yayıldılar. Yahudilərin müqəddəs kitablarından və ruhani xatirələrindən yaranan digər böyük dinlər və tərəfdarları onları təqib edir və qırırdılar. Onlar təcrid olunmuş vəziyyətdə çox sıx olan  gettolarda (Orta əsrlərdə yahudi məhəlləsi), ağır təqiblər içərisində yaşayırdılar. Əhalının hücumlarına məruz qalır, krallar tərəfindən qarət olunurdular. Buna baxmayaraq öz əmək vasitələri və zəhməti ilə abad şəhərlər salırdılar. Onlar cəmiyyət tərəfindən rədd edilir, insanlardan uzaqlaşdırılır, təhqir olunur və incidilirdilər.Bütün bunlara baxmayaraq yahudilər həm fiziki, həm də mənəvi cəhətdən özünün irqi və mədəni  toxunulmazlığını, öz adət -ənənələrini, ən qədim mərasimlərini qoruyub saxlayır, öz qurtuluş günlərini əzm və səbrlə gözləyirdilər.
Əslində dünyaya səpələnmə Qüdsün süqutundan çox əsr əvvəldən başlamışdı. Yahudilər bütün Aralıq dənizi ərazisinə – Afrikaya, İsgəndəriyyəyə və Korsikaya, Romaya və Marselə, hətta uzaq İspaniyaya və Portuqaliyaya yayılmışdılar. Məbədlərinin dağıdılmasından sonra əhalı iki istiqamətdə hərəkət etdi: bir istiqamət Dunay və Reyn boyunca, Polşaya və Rusiyaya doğru idi; digər istiqamət isə İspaniyaya və Portuqaliyaya gedib çıxırdı. Mərkəzi Avropada yahudilər tacirlər və maliyyəçilər kimi seçilirdilər. Onlar ərəblərin riyazi tibbi və fəlsəfi biliklərini həvəslə öyrənirdilər. Və Kordovanın, Barselonanın, Sevilyanın böyük məktəblərində öz mədəniyyətlərini inkişaf etdirirdilər. XII-XIII əsrlərdə yahudilər burada antik dövr mədəniyyətinin və şərq mədəniyyətinin Qərbi Avropaya çatdırılmasıda  böyük rol oynayırdılar.

yahudilik

İspaniya yahudiləri 1492-ci ilə – Ferdinandın Qrenadanı işğalına və müsəlmanların son dəfə qovulmasına qədər çiçəkləndilər və inkişaf etdilər. Yahudilər İslam dininin mülayim hakimiyyəti zamanı olduqları azadlığı itirdilər. İnkvizisiya xaç suyuna salınma, xristian dininə əməl olunması, ya da sürgün və əmlak müsadirə olunma seçimi ilə onların başının üstünü aldı. Yahudilərin böyük əksəriyyəti çətin yolu seçdilər və sığınacaq yeri axtarmağa başladılar. Bəziləri gəmiyə minib Genuyaya və İtaliyanın digər limanlarına daxil olmağa çalışdılar. Dənizdə hökmranlıqlarına görə özlərini yahudilərə borclu bilən Venesiya onların yalnız az qismini qəbul etdi. Qalanları isə Afrikaya üz tutdular. Artmaqda olan əzab-əziyyətə və xəstəliyə baxmayaraq Afrika sahillərinə çatana qədər üzməyə davam etdilər. Burda isə onların qiymətli daşlara malik olduqları güman edildi və onlardan çoxu elə bu səbəbdən də öldürüldü. Böyük dəniz səyahətinin onlara yeni məskən tapacağı ümidi ilə, ola bilsin ki, elə öz irqlərindən olan Kolumbun səyahətini pulla təmin etdilər. Onların çox hissəsi heç olmasa bir az yaxşı qəbul görmək üçün İngiltərə və Fransa arasında kiçik, ancaq bərəkətli Hollandiyaya üzdülər.
Bundan sonra İspaniya zəiflədi, Hollandiya isə çiçəkləndi. Yahudilər birinci sinaqoqlarını (yahudi məbədi) 1598-ci ildə Amsterdamda tikdilər və 75 il sonra onlar Avropada ən möhtəşəm ikinci sinaqoqu tikəndə xristian qonşuları onlara maliyyə yardımı göstərdilər. Rembrantın ölməzlik verdiyi tacirlərin və ruhanilərin köklüyünə, məmnunluğuna əsasən mühakimə yürütsək, indi yahudilərin xoşbəxt olduqlarını deyə bilərik.

Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +21 (from 29 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DÜRÜSTLÜK NƏDİR?

dürüstlük

Bizə doğru bilgi verən insana dürüst deyirik.

DÜRÜST OLMAQ.

Dürüst, “doğru kimsə” mənasını verir. ( Farsca drust-duruva-deru–dü­z, sağlam) Dürüstlük səmimilik, doğruluq, açıqsözlülük kimi xüsusiyyətlərə sahib olmağı ifadə edir. Yalan, hiylə, kələkbazlıq kimi mənfi hərəkətləri deyil, doğruluq və düzgünlük kimi müsbət hərəkətləri ehtiva edir. Etibarlılıq, səmimilik, nəciblik, insaflılıq, ədalət kimi fəzilətləri də əhatə edir. Əxlaqi cəhətdən doğru olana verilən addır.
Təriflər bildiyimiz kimidir. Bizə doğru bilgi verən insana dürüst deyirik. Hamıdan da dürüst olmağını gözləyirik. Çox zaman dürüst olmağa çalışırıq. Amma dürüst ola bilmədiyimiz zamanlar da olur. Dəqiq bildiyimiz bir şey var ki, hər zaman bizə qarşı dürüst olunmağını gözləyirik. Özümüz dürüst olmasaq belə, bunu vərdiş halına gətirmiş olsaq belə , başqalarının dürüst olmasını tələb edirik. “Dürüst olmaq vacibdirmi?” sualının cavabı da buradadır. Hamının yalan söylədiyi bir dünyada yaşamaq istərdik? Belə bir dünyanın mümkün olub olmaması ayrı məsələ, ancaq həyatı yaşanılacaq hala gətirən, yaşanması mümkün qılan şeylərdən biri dürüstlükdür, bir- birimizə qarşı dürüstlüyümüzdür.
İnsanlar bir-birinə güvənərək cəmiyyət halında yaşamağa başlamışlar. Təbiətdə çətin həyat şəraitlərində tək başına yaşaya bilmirdik, digərləri ilə yardımlaşaraq təbiəti özümüzə uyğun formalaşdırmışıq. Bu günə qədər insanın inkişafının başlıca səbəbi bir-birinə güvənmək, qarşımızdakı üçün bir şeylər etmək idi. Hələ də, cəmiyyətdəki kiçik rollarımızla böyük bir mədəniyyəti yaşatmaqdayıq. Bir-birimiz üçün yaşayırıq. Bu yolda bir-birimizə güvənib dürüst olacağımıza, gerçəkləri deyəcəyimizə inandığımız üçün toplumu- cəmiyyəti yarada bildik. Dürüst olmaq həyati əhəmiyyətə malik xüsusiyyət idi, bu gün də elədir. Sadəcə, müasirlik bunu pərdəIəyir. Fitrətimizdə mövcud olan bu fəziləti görmədiyimiz zaman onu unuda bilərik.
Digərlərinin də həqiqəti danışdığına inamımız bizi cəmiyyətdəki kiçik rolumuzu ifa etməyə vadar etmişdir. Digər hər kəsin üzərinə düşəni etdiyini hesab edirik. Deyilən hər sözün doğru olduğunu düşünürük, düşünürük ki, həqiqəti duymaq istəyən insan yalnız həqiqətləri söyləyəcək. Doğrunun hökmünə inanırıq. Doğruya olan inancımız sayəsində cəmiyyətin bizə verdiyi rolu mənimsəyib onun sərhədləri daxilində özümüzü formalaşdırırıq. Həyatın doğru olduğuna inanaraq yaşayır, insanlığın dürüstlüyünə inanaraq cəmiyyətin bir parçası oluruq.

dürüstlük-xəyanətDÜRÜST OLMAMAQ.

Dürüst olmaq gərəkdiyini çox eşitmişik. Filiosoflar, aydınlar, peyğəmbərlər dürüstlükləri ilə tanınmış və dürüstlüyü təbliğ etmişlər. Dürüst olmaq gərəkdiyini demək bizə yeni bir şey düşündürmür. Əsas məsələ, nə üçün dürüst olmadığımızdır. Əgər hər kəs tərəfindən təsdiqlənən, doğru qəbul edilən bir xüsusiyyətdirsə, niyə hamımız dürüst olmuruq? Dürüst olmamağın səbəblərini xırdalayaq. Dürüst olmamaq nə üçün var? Bunu pisləməməyə çalışırıq.
Hər şey müəyyən təsirə qarşı reaksiyadır. Dürüst olmamaq da dürüstlüyü yaratmışdır. Yox olmasını deyil, arzuolunmaz bir hal olaraq nə üçün hələ də mövcud olduğunu sorğulamalıyıq. Hamının dürüst olmaması qəribədir, bəs insanın həmişə dürüst olmaması?
İnsan səhv edərək öyrənir. Dürüstlüyü də doğru söylənildiyi zaman tərəflərin yox olması ilə öyrənmişik. Fərd tamamilə dürüst olmadığı kimi, insanlıq da tamamilə dürüst deyil. Hər insanın dürüst olmadığı anlar olur. Doğruluq tamamilə əks mənalar verə bilən bir nəzəriyyədən ibarətdir. İnsanın doğruluğu da bizim üçün müsbət olan şeyləri deməsindən asılıdır. İnsan özünə qarşı da dürüst ola bilmir hər zaman. Duyğu orqanlarımız bizə həmişə düzgün məlumat verməyə bilər. İllüziya- optik yanılma bizə yalnışı doğru göstərə bilər. Fiziki varlığımız belə bizə qarşı dürüst olmaya bilir.
Yenə də dürüst olmaq gərəkdiyini deyə bilərik. Amma bunun funksional bir nəzəriyyə olduğunu unutmamalıyıq. Hisslərimiz, elmi qanunlarımız, cəmiyyətimiz və tariximiz bizə həqiqəti çatdırmaqda tutarlı deyildir. Dürüstlük “paradiqma” dəyişənə qədər doğru ola bilər. Bundan sonrası isə, ikiüzlülük sayılar. Dürüstlük 1984 adlı əsərdə olduğu kimi qarşısındakını yox, dövləti düşünən bir dürüstlük ola bilər. Nəyə və kimə görə doğrunu söyləməliyik? İmmanuel Kantdakı kimi, sevdiklərimizi öldürməyə gələn bir qatilə onların yerini demək də dürüstlük sayıla bilər. Eyni dinə, məhzəbə, qrupa mənsub insanların digərlərinə qarşı öz-aralarında olduqları qədər dürüst olmamaları da bir növ dürüstlük hesab edilə bilər. Əsas məsələ, hər kəsə xitab edən, din, dil, millət, status, növ, irq, canlı-cansız ayrı-seçkiliyi etmədən mümkün ola biləcək ən faydalı dürüstlüyü yaratmaqdır. Önəmli olan dürüstlüyü ətrafda axtarmaq yaxud yaratmaq yox, birlikdə formalaşdıra bilməkdir, birlikdə olmaq və dürüstlüyün eqoist tərəfini atmaqdır.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Aytac Həsənova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +23 (from 29 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus