İTİRMƏ QORXUSU

Xüsusi

itirmə qorxusu..Sevmədiyimiz simaları sevdiklərimizdən daha tez fərq edirik. Hər hansı bir qrup içərisində xoşlamadıqlarımızı görmək daha asandır. Pul itirmək pul qazanmaqdan daha təsirli və ağılda qalıcıdır. Hər gün pul qazanarıq, amma itirdiyimiz bir neçə yüz manat həmişə ağlımızdadır. Pislikləri daha asan xatırlayarıq. Pislik edən insanları yaxşılıq edənlərdən daha çox məşğul edir beynimizi. Buna qısaca itirmə qorxusu deyirik. İnsan həyatın gedişatına uyğun şəkildə, mövcudluğu qorumaq və həyati olanı müdafiə etmək üzrə yaşamaqdadır. İtirmə qorxusu həyati ehtiyaclardan biridir.

İnsanın seçimlərində  itirmə qorxusunu öncəliklə nəzərə alır. Əslində olması lazım olan da budur. Daha yaxşıya çatmaq həyati təməllərdən daha əhəmiyyətli deyil. İnsan öncə mövcudluğunu qorumalıdır. Var olanı itirmədən, bəlkə üzərinə yeni şeylər inşa edə bilər. Daha yaxşı bir həyat üçün əvvəlcə həyatda qalmaq lazımdır. Prioritet olan hər zaman mövcud olandır. Bu görə itirmə qorxusu qazanma istəyindən daha təsirlidir.

reklam-itirmə qorxusuRreklam kampaniyaları sizə müsbət dəyərin nə olduğundan çox, qaçırdığınız şeyləri xəbər verir. “Fürsəti qaçırmamaq” marketinqin ən böyük mesajına çevrilmişdir. Kampaniya, endirim və reklamçılıq hiylələri insanın itirmə qorxusuna hesablanmışdır. Bir şey endirimdə olduğu üçün deyil, ehtiyac olduğu üçün satın alınmalıdır. Lakin insanın itirmə qorxusu ona bu fürsəti qaçırmamağıı fısıldayır. Fürsətin ayağına gəldiyini sanan istehlakçı çox zaman ehtiyacına görə deyil, endirimi və kampaniyanı itirməmək üçün hərəkətə keçər.

İnsan bir ömür həyatda qalmaq uğrunda mübarizə aparır. Digəl ki, insanın həyatı əslində özünün də deyil. Bir insan həyata gəlməyə özü qərar vermədiyi kimi, həyatdan getməyə də özü qərar vermir. Bir adam başqaları tərəfindən dünyaya gətirilir. O zaman insan nə üçün ölməkdən qorxur? Həyatı özümüz qazanmadığımız halda, niyə itirməkdən qorxuruq? Bütün bu suallar və gündəlik həyatımızdakı itirmə qorxusu məsələnin sadəcə fərddən ibarət olmamasından xəbər verir. Bu da demək olar ki, orqanik bir şəkildə bağlı olduğumuz cəmiyyəti və təbiəti ağla gətirir.

itirmək qorxusuPislikləri daha asan xatırladığımızı söyləmişdik. Xarici dünyanı qəbul edərkən pis olanı yaddaşımıza həkk edərik. Vəlakin, yaxşılığın bir növünü də möhkəm şəkildə xatırlamaqdayıq. Başqalarının yaxşılıqlarını pisliklərinə nəzərən daha az xatırlarkən, öz etdiyimiz yaxşılıqları daha çox xatırlayarıq. Pisliyi yox etmək və yaxşılığı davam etdirmək üçün mübarizə veririk. Daha böyük bir orqanizmin parçası olduğunu və hər zaman başqası üçün yaşadığını unutmamalıdır.

 

Müəllif: www.dmy.info 
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 14 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

MASKA ARXASINDAKI HƏQİQƏT

Xüsusi

qədərin səsiTotalitar mühafizəkar bir rejimin hökm sürdüyü ölkədə xalq standartlaşdırılmış, azadlıqları əllərindən alınmış və hökumət tərəfindən təyin olunduğu şəkildə yaşayacaq vəziyyətə gətirilmişdir. Hökumət “Göz”, “Qulaq” və “Burun”dan ibarət orqanların rəhbərliyini təmin edən “Baş”dır. Tək media orqanı vardır, o da “Ağız”da yer alan “Qədərin Səsi”dir. Qədər-i ancaq köhnə toplama düşərgəsinin komandiri Prothero səsləndirir, xalq bu səsə elə alışmışdır ki, onu kompüterlərlə mükəmməl bir şəkildə işlədilən sistemin parçası zənn edər. Ta ki O gələnə qədər … Özünü “V” deyə adlandıran qəhrəman. O, anarxist hərəkətlərinə Guy Fawkesə mesaj edərək başlayır və parlament binasını havaya uçurdur.

V, o dövrdə tətbiq olunan irqçi siyasətlər və totalitar rejimin təhdid olaraq gördüyü marjinal seqmentdən olması səbəbiylə zənci, homoseksual, Yəhudi və sosyalistlərlə birlikdə Larkhill toplama düşərgəsinə götürülmüş bir məhkumdur və üzərində tibbi təcrübələr edilmişdir. Onun kimilərinin sonu qorxunc bir ölüm olarkən V üçün vəziyyət fərqli olmuş, şəxsiyyəti cazibədar hala gəlmiş, baxışları dəyişmiş, yeni bir anti-qəhrəman doğulmuşdur. V-nin qırdığı ilk zəncir gül yetişdirdiyi vəsaitlərlə partlayıcı düzəldib həbsxanadan qaçması olmuşdur.
V özünü başdan yaratdığında ortaya son dərəcə intellektual, düşüncələrinin arxasında fəlsəfi ayırmaları olan, qisasçı və romantik bir adam çıxmışdır. Kölgə salonu adını verdiyi evində cədvəllər, divarlara həkk olunan mənalı sözlər, kitablar, vallar və bir də musiqi qutusu vardır.

– Bu İnanılmaz! Bütün bu şəkillər və kitablar … Belə şeylərin var olduğundan belə xəbərim yox idi.
– Olmasını da gözləmə. Mədəniyyəti ortadan qaldırdılar … Bir ovuc ölmüş gül kimi qırıb atdılar …

VforVendetta-evey xilasBir gecə, V, polis dövlətinin qoruyucusu barmaq adamlarının şiddət və təcavüzündən on altı yaşında gənc bir qızı qurtarar. O qız Evey Hammonddur, filmi izləyənlər üçün Evey, Natalie Portman olaraq yaddaşlara həkk olunmuşdur.
V, Eveyi bənzər keçmişi və fərqli düşüncə quruluşundan ötəri seçmiş və öz üsullarıyla ondan bir başqa V yaratmaq istəmişdir. Təbii Evey də həqiqətən istəsə … V-nin üsulları qisasçılıq şəxsiyyətinin bir əks olunmasıdır sanki Evey’nin özü kimi hiss etməsi və başkaldırısının səmimi olması üçün onu müxtəlif imtahanlardan keçirər, həqiqəti ağrıyla, iztirabla və gerçək xatirələrlə öyrədir. Evey boğulduğunu düşündüyündə V artıq nəfəs almağı öyrəndiyini söyləyir.

– Məni sevdiyini söyləyirsən, amma sevmirsən. Çünki məni qorxudub zarafat olsun deyə mənə işgəncə edirsən. Məni azadlığıma qovuşdurmaq istədiyini söyləyib həbs edirsən…
– Onsuzda həbsdəsən. Həyatın boyunca həbsdə olmusan.
– Həbsdə deyildim! Xoşbəxt idim!
– Xoşbəxtlik həbsdir, Evey. Xoşbəxtlik ən hiyləgər həbsdir. Həbsdə doğuldun, Evey. O qədər həbsdə oldun ki, çöldə bir dünya olduğuna inanmırsan artıq. Bu həyatının ən əhəmiyyətli anı. Qaçma ondan.

Xalq mediaya inanmır. Amma tək xəbər qaynağının “Qədərin Səsi” olması səbəbiylə başqa bir yerdən də xəbər ala bilmir. V məhz bu səbəblə işə, əvvəl həqiqəti dəyişdirən, parçalayan və qaraldan Qədərin Səsini ələ keçirməklə başlayır. Onu ələ keçirərək tez-tez xalqa xitab edər, havaya uçurduğu binalar və medianın əlində tutduğu gücün və onun şiddət hizmətkarı barmaq adamlarının yenilməz olmadığını göstərir, öz içlərində intriqaları ortaya çıxarar.
Eyni zamanda, rejimin yaratdığı dünyada qadınlara ikinci sinif insan rəftarı edilməkdədir. Evdə şiddət görürlər, dul qalan bir qadın cəmiyyət xaricinə sövq edir, gecə klubunda pis şərtlərdə işləmək məcburiyyətində qalar, yoxsul gənc qadınlar gecələri fahişəliyə sürüklənir, yalnız hökumətdə vəzifəli Helen Heyer güclüdür, toxunulmazdır. Toxunulmaz həmişə yaxşı şərtlərdə yaşayır və şərtləri təhdid altına girdiyində qəribə insani reaksiyalar göstərirlər. Bunlardan ən ironik olanı farfordan körpə kolleksiyası düzəldən komandir Prothero’nun V-nin bu fiqurları sobaya atmasına qarşı göz yaşları ilə mərhəmət dilənməsidir.

– Təqdirə şayan bir maraq, komandir. Yenə də qəribə deyil mi? Farfor və plastikə bu qədər maraq göstərib … Ət və qanı vecinə almamaq.

evey-vendettaV bir tərəfdən də Göz-ü, Qulağ-ı, Burun-u narahat edəcək sui-qəsd cəhdlərində bulunur. Baş əmrlər yağdırır, xalq onlara nə qədər möhtac olduğunu görməlidir. Güclə elə sərxoş olmuşdur ki, bunu görməyənlərə ya da görmək istəməyənlərə əsla mərhəmət göstərməyəcəklərini qışqırıb durur. Halbuki sarsılan iqtidarı ilə Baş-a ağrılar girmişdir artıq. Bu ağrılar eyni ssenarini təkrar edər; ağrılar yüksəldikcə şiddətin dozası artırılır, təzyiqə, susdurulmağa çalışılır, ancaq üvertüra (Pyotr Çaykovskinin “1812-ci il”) başlamışdır belə …
Nüfuz ayaqlarının dibindəki xaosu ilk fərq etdiyində nizamlı görünüşünü qurtarmaq üçün ən alçaq planlarını nəzərdən keçirir. Xalq hökumətdən deyil, hökumət xalqdan qorxmalıdır.
Eveynin təhsili tamamlanır. Bədəni və prinsipləri arasındakı seçimi bütün soyuqqanlılığıyla qanunlarından yana istifadə edir. Kölgə salonunda keçirdiyi müddət ərzində intellektual təcrübəsini də artırmışdır, qurduğu cümlələrə təəcüblənər və romantika davam edər.

– Dünyaya Valerienin sahib olmasını istədiyi şeyləri verəcəyəm.
– Güllər
– Bir çox gül…

V, döyüşdə kökünün tükəndiyi düşünülən xüsusi bir gül yetişdirər və kölgə salonunda tez-tez Evey ilə rəqs edərlər. V yaxınlaşan xaos üçün domino daşlarından bir V düzəltmişdir, tez-tez daşların narahatlığını dilə gətirir və ironik bir şəkildə 5 noyabrı gözləyər …

– Səssiz yığınlara güvənmək çox işə yaramaz Evey. Səssizlik kövrək bir şey. Ən kiçik bir səs-küylə pozular.
– Səs, əvvəlindəki səssizliyə bağlıdır. Susqunluq nə qədər yoğundursa, göy gurultusu o qədər sarsıdıcı olur. Əfəndilərimiz xalqın səsini əsrlərdir eşitmədi, Evey …
– Avtoritar anlayışla idarə olunan cəmiyyətlər hamılıqla konki sürmək kimidir … Mədəniyyətin kövrək qabığının altında soyuq xaos çalxalanır və bəzi yerlərdə buz çox nazikdir.

v-for-vendettaV hekayəsini Baş-a çatdırır. Toplama düşərgələrindən bəhs edən bir gündəlik ələ keçirilir. Qeydlərin necə yox edildiyinə, amma yaddaşlardan heç silinmədiyinə şahid olunur. V-nin sözləri şairanəlik ehtiva edir ,maskayla xarizması bu həyata dair iddialı düşüncələr daşıyar, tamaşaçıları ürəkləndirər və onda həmişə bir az yumor və romantika olmuşdur. Güllər qırımızı, bənövşələr mavi. Hər şey mümkün, heç bir şey həqiq deyil.
İqtidar öz qurduğu nizamın xaricinə çıxan səslərdən, tələblərdən heç xoşlanmaz. İdarəetmə üsulu tək tərəflidir, müxtəlifliyə, fərqliliyə əsla yer verməz, çünki onu anlaya bilməz, öz sistemi içində kodlaşdıraraq idarə etməz. Varlığını güc üzərinə qurmuşdur. Gücü sarsıdacaq ən kiçik bir şeyi dozası artırılmış şiddətlə basdırar. Hər kəs bir piyadadır və ona möhtacdır. Marjinallar terroristdir, iqtidar onları öldürmək istər, bacarmazsa öldürməyi diləyəər. Oxşarını V-ə etməyə çalışdığı kimi … Onu öldürməyə çalışanlar üçün V-nin çox məşhur bir sözü var:

Məni öldürə biləcəyinizi sanırsız? Bu geyimin altında ətdən, sümükdən öldürüləcək bir şey yoxdur. Yalnız fikir var. Fikirlərə güllə işləməz.

Filmin sonu V-nin atdığı azadlıq toxumlarıyla formalaşır, hər tərəfə rəng qatan yenə o güllərdir, V-nin cənazəsi təşkil olunur və maska ​​hiyləgərcə gülümsəməyə davam edər.

Mənbə: filhakikat.net
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +5 (from 5 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DÜNYANI KİM İDARƏ EDİR

Dünya, kainatdakı milyardlarla qalaktikadan birində adi bir ulduz ətrafında dönən kiçik bir planetdir. Müəyyən bir hakimi yoxdur. İnsanlar hakim olduqlarına inansa da nə biokütlə, nə say, nə də haqq olaraq belə bir şeyə sahib deyillər. Xalqlar öz-özlərini idarə etdiklərini  sanırlar. İnsanlar nümayəndə olaraq hökumətdə olduqlarını sanırlar. Əslində bir çoxu bunun həqiqət olmadığının fərqindədir. Dünyanın çarxlarını çevirən bəziləri var.

Xalqlar öz özlərini idarə etdiklərini filan sanırlar. Dünyanın çarxlarını çevirən bəziləri var.

Xalqlar öz özlərini idarə etdiklərini sanırlar. Dünyanın çarxlarını çevirən bəziləri var.

Çox zaman gizlilik nəzəriyyəsi olaraq inkişaf edən bu fərqindəlik nədir? Bəzən şübhələndiyimiz bu gizli “xarici alışqan” kimlərdir? Köklərdən başlayaq. İlk dövlətlərdən bəri insanlığın əksəriyyəti həmişə idarə olunmuşdur. Cəmiyyətə rəhbərlik edən insanlar əvvəlcə gücə söykənərək, sonraları da Tanrının seçdiyi adı ilə fərdlərin gücünü özlərində birləşdirmişlər. Güc ya da dinlə başa keçmək yalnış gələ bilər, amma heç olmasa müəyyən bir səbəbiyyət vardır. Görünən bir təhlükə mövcuddur. Müasir zamanlarda bu da yoxdur. Bu gün bir çox xalq öz özünü idarə etdiyini zənn edir. Bu cəmiyyətlər güc və din istismarına söykənən insanlar tərəfindən qurulub irəliləmiş, sonra nəzarət xalqlara mı verilmişdir? Xeyr. İstismar sadəcə pərdənin arxasına keçmişdir. Demokratiya müasir zamanların ən böyük yalanı halına gəlmişdir.

Yaxşı, qəbilə şefləri və krallar mı qaldı? Xeyr. Görünməyən təhlükə, bunun başındakıları belə dəhşətə sala biləcək bir şeydir. “Pul” icadından bəri kimsəyə faydalı olmamışdır. Malları bir-biriylə mübadilə etmək yerinə imzalı kağızlardan istifadə asan olaraq görünsə də tam bir tələdir. Beləliklə bütün insanlığın gücü bir qrupa əmanət edilmişdır. “Pula nəzarət edənlər” dünyaya nəzarət edər hala gəlməkdədir. Bu gün dünyanı idarə edənlər “pula nəzarət edənlərdir”. Maraqlı olan isə “pul” da pulu idarə edənləri idarə etməkdədir. Pul dinamikası o qədər qəribə, manipulyasiyaya açıqdır ki, pulu idarə edənlər ona uyğun gəlmək məcburiyyətində qalır. Hökumətlərdə aşkar şəkildə iştirak edən sərmayələr vardır. Halbuki onlardan gözlənilən yalnız iqtisadiyyatı istiqamətləndirib xalqın cibindəkiləri sümürməkdir.

Pulu xalq deyil, sahibləri istehsal edir.

Pulu xalq deyil, sahibləri istehsal edir.

Bundan başqa, pulu xalq deyil, sahibləri istehsal edir ki, ikidə bir iqtisadi böhran yaşadır. Məsələn, 2008-ci ildəki qlobal böhranı xatırlayaq. Böhranın səbəblərindən biri “Lehman Brothers” adlı şirkətin batmasıydı. Bir şirkət batanda dünya nədən böhrana girdi? Təbii bir neçə faktor daha var idi, amma böhranın simvolu bu kriz idi. Tarixdəki ən böyük şirkət iflası gerçəkləşmişdir. 691 milyard dollarlıq bir varlıq idarə edən Lehman Brothers batmışdır. Bu şirkətın fəaliyyəti nə idi? Bankçılıq və maliyyənin idarə edilməsi. Yəni pul satar, pul yığıb, bunlarla sərmayə edərlər. Pulu idarə edənlərin biridir. Pulun, sahiblərinin belə nəzarət edə bilmədiyi bir dəli dana halına gəldiyinin nümunəsidirlər. Ortada aşkar bir səbəb yox ikən, 2008-ci ildəki kimi öhdəsindən gələ biləcək borc yükləri yaranmışkən, çox komik bir şəkildə pulun idarəsini itirirlər. Böyük bir bank vətəndaşlardan kreditini geri istəsə, çıxıb desə ki: vəziyyətimiz yaxşı deyil, o zaman vay vətəndaşın halına! Gerçək filan olmasına ehtiyac yoxdur. Bir şərh ya da bir söz-söhbət yetər.  Bu gün dünyanın ən möhtəşəm kağızı olan 100 dolların üzərindəki Benjamin Franklin “banklar ordulardan təhlükəlidir” sözünü boşa söyləməmişdir.

Xalq ən çox bağıranı seçdikce bu proses beləcə davam edər.

Xalq ən çox bağıranı seçdikce bu proses beləcə davam edər.

Pul sahibləri kənardan gələn bəzi monarxiya, kapitalist, müstəmləkəçi müəssisələrdir. Bir də insanların pulunu, sığorta ödənişlərini, zəmanətlərini yığan fondlar vardır. Trilyon dollara çatan bu fondlar bir ölkəni bir gündə vəzir də edər, rəzil də. Pulun məmləkəti də yoxdur. Maliyyə təşkilatların əksəriyyəti ABŞ qaynaqlı olmasına baxmayaraq bir gecədə tərki-diyar eyləyib ABŞ dollarına 4 % dəyər itkisi verə bilərlər. Bir gün içində ölkələr bata və ya meydana gələ bilməkdədir. Hər zaman batan bir şey vardır- xalq. Kütlə heç bir zaman qazanmaz. İmtiyazlı seqmentin idarəsindəki pulun heç bir şəkli xalqa fayda verməz. Pul mərkəzli kapitalist hökumətlər də ancaq xalqı aldatmaq üçün vardır. Hökumətlər mətbəədə pul basar və bunları qlobal oyunçulara təslim edər. Maliyyə təşkilatları dövlətlərdən aldığı dəstək və pul ilə xalqa öz varlığını satar. Xalq ən çox bağıranı seçdikcə bu proses beləcə davam edər.

Xalqın bir şey etməyəcəyi ötən iki yüz ildə aydın oldu. İş yenə pul atalarına düşür. Bəlkə onlar pulun hər kəs üçün təhlükə olduğunu, dünyanı bir gündə məhv etdiyini qavrayar və bir tədbir görərlər. Etməyin, eləməyin atalar, kəfənin cibi yox, ağ axça qara gün üçündür. Zəngin avtomobilini dağdan aşırır, yoxsul düzənlikdə yolunu itirər, pul ilə imanın kimdə olduğu müəyyən olmaz.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +23 (from 23 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

MÜASİR İQTİSADİYYAT TARİXİ

Dünya Savaşı

Savaş üçün iqtisadiyyat ilə birlikdə iqtisadiyyat üçün savaş da başlamışdı.

Müasir iqtisadiyyat tarixi necə idi? Müasir – yəni çağdaş, nisbi bir anlayışdır. Biz “müasir” olmağı, iqtisadi baxımdan qloballaşmanın ən böyük inkişafının yaşandığı, dünya müharibələri dönəmindən etibarən hesaba alacağıq. Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) ilə müharibələr bütün planetə yayılan bir fəlakətə çevrildi. Müharibələrin qloballaşması ilə birlikdə iqtisadiyyat və pul sistemi də qloballaşdı. Artıq dünyanın bir yerində bir şeylər oldumu, “digərləri” inə daha çox təsir edirdi. Fəlakətlər, pul və iqtisadiyyat eyni nisbətdə inkişafa davam etdi. Dünya müharibələri ilə möhkəmləndirilən bir iqtisadi savaş başladı. Artıq savaş üçün iqtisadiyyat ilə birlikdə iqtisadiyyat üçün savaş da gündəmdə idi. İstismar olunacaq yerləri işğal etmə yarışında gec qalan Almanlar və heç bir zaman kifayətlənməyən İngiltərə, Fransa və sairə kapitalistlər savaşa qaçınılmaz olaraq girdilər. Osmanlı Dövləti istismar etməyə uyğun coğrafiyada olması üzündən güclü tərəfdə ola bilmədi. Böyük qüvvələr Osmanlını artıq savaş başlarkən bölüşmüşdü. Nəhayət Osmanlı almanlara meylləndi. Birinci Dünya Savaşında Almaniya və Osmanlı çox ağır şərtlərlə təslim oldu.

hitler almaniyası

Almanlar alçaldılmanın verdiyi təsirlə milliyyətçiliyə yönəldilər.

Birinci Dünya Savaşının ağır və alçaldıcı şərtləri İkinci dünya müharibəsini hazırladı. Almanlar alçaldılmanın verdiyi təsirlə milliyyətçiliyə yönəldilər. Əvvəlki döyüşün iqtisadi ölçüsündə xalq-millət tanımayan tacirlər almanları qəzəbləndirmişdi. Bunların böyük qismi isə yəhudi idi. Yəhudilərə, köhnə düşmənlərə və kommunizm adıyla Slavyan təbliğatı edən kommunistlərə böyük kinləri vardı. Çöldən baxanda ağıl almayan bir müharibə başlatdılar. Bütün dünya çaşdı. Çünki dünyanın ən böyük 5 qüvvəsindən dördünü bir ildə hopdurub və hələ də bir çox cəbhədə irəliləyirdilər. “Savaş iqtisadiyyatı” və “İldırım savaşı” bütün dünyanı çaşdırdı. Bütün dünya almanları pisləsələr də hərəkətləri hərbi tarixə mal oldu. İngiltərə, İspaniya və İsveçrə xaric Avropanın hamısı Almaniya və tərəfdarlarına aid idi.

Almaniyanın müttəfiqi Yaponiya da özünün 10 qatı əhaliyə sahib Çin və daha bir çox ölkəni ələ keçirmişdi. Daha da böyüməkdə idi. Heç bir təbii resursuı olmadan bu gücə çatan Yaponlar indi sahib olduqları qaynaqlarla daha nələr edəcəklər? Bütün dünya qarışıqlıqla olanları izləyərkən müharibənin taleyini dəyişdirən yenə iqtisadi səbəblər oldu.

İqtisadi baronlar, pul ataları, tacirlər gedişatdan məmnun deyildi.

İqtisadi baronlar, pul ataları, tacirlər gedişatdan məmnun deyildi.

İqtisadi baronlar, pul ataları, tacirlər gedişatdan məmnun deyildi. Antanta dövlətləri davamlı döyüşürdü. Müharibə iqtisadiyyat üçün çox da yaxşı bir şey deyil. Hələ bir də, iqtisadiyyatı əlində tutanlar Nasistlərin baş düşmanlardırsa və ABŞ-ı döyüşə razı edə bilərdilərsə ordular bu gücün qarşısında dayana bilməzdi. Yalan xəbərlər, təşviqlər, xalqı hiddətə gətirmələrlə ABŞ savaşa girdi. Dünyanın ağası olaraq qalmaq istəyirdisə girməliydi. Həm, dünyadakı tacirlərin 90%-i Almanların-Yaponların işğal etdiyi ya da düşmən olduğu ölkələr idi. Hər nə qədər yəhudi tacirlər belə nasistlərlə ticarət etmişdisə də, gələcək alman olmayanlara parlaq görünmürdü. Buna görə tacirlər həm Almaniyaya məhsul satdılar, həm də bütün ölkələri onlara qarşı qaldırdılar.

Dünyanın dörd yüz illik nizamı dəyişmək üzrəykən ticarətini və gücünü itirmək istəməyən ABŞ-ın təsiriylə vəziyyət dəyişdi. Bir ildə Avropanı ələ keçirən Almanlar olduqları yerdə durmadılar. Bu bir az qəribədir. Çünki bərabər gücdəki orduları iki ayda yox edən böyük bir güc onu qorumaq üçün məcbur edilməməlidir. Bununla yanaşı Almanlar silinib getdi. Bunu əsgərlər etdi görünsə də, iqtisadiyyat etmişdir. Pulun nizam, güc, siyasət, ulus, ideologiya və sairə şeylərin üstündə olmasının gözəl bir nümunəsi yaşanmışdır. Hitler “tanrı bizi tərk etdi” demişdir, amma əsl tərk edən puldur. Alman və yaponlardan ibarət bir dünya heç vaxt iqtisadi olmadı. Əvvəlki pul ataları yerini tərk etmək məcburiyyətində qalacaq. Ayrıca, dünyanın daha çox istismar edilməsi, parçalanma və iqtidar mübarizələrinə bağlıdır. Müharibəni tərk edən pis deyə tərk etməmişdir, qazanclı olmadığı üçün tərk etmişdir.

Dünyanın daha çox istismar edilməsi, parçalanma və iqtidar mübarizələrinə bağlıdır.

Dünyanın daha çox istismar edilməsi, parçalanma və iqtidar mübarizələrinə bağlıdır.

Dünya savaşı bitdi, atəşkəs edildi. Çox deyil 20 il sonra nə oldu? Almaniya hələ ən böyüklərdən. Yaponiya hələ Asiyanın ulduzu. Bu gün ikisinin də olduğu qitələrin ən böyük iqtisadi gücü olduğunu söyləmək lazımdır. Yaxşı, atom bombaları atılan Yaponiyaya, hardasa bütün böyük orduların atəşiylə yanan Almaniyaya nə oldu? Cavab sadədir. Əslində Almaniya filan yox. Pul var. Çıxar əlaqəsi var. Qlobal nizamın bu böyük çarxları heç sevilməsi də onlarsız olmadı. Çarxlar döndü, pul yerini tapdı. Elmə ən böyük töhfəni Almanlar etmişdi, davam etdilər. Sənayenin möcüzəvi bir nümunəsi olan Yaponlar da inkişafını köhnəsindən daha yaxşı hala gətirdi. 70-ci illərdə ordusu olmayan bu iki ölkənin dünyanı ələ keçirəcəyinə qəti gözlə baxılırdı. Təbii hər kəs artıq “cəbhə döyüşləri”nın bir şey ifadə etmədiyini bilirdi. Dünyanı ələ keçirmənin yolu iqtisadi olanı idi.

Qloballaşma və kapitalizm “inkişaf” küləyini dünyanın çox yerinə əsdirdidi. Bir çox ölkələrə bunlarda sonra “inkişaf etməkdə olan ölkələr” deyildi. 1960-cı illərdə müharibə sonrası yenidən qurulma deyə adlandırılan dövrə daxil olundui. ABŞ bu əsnada uçan quşa belə kömək etdi. Hər ölkədə, hər yerdə ABŞ adı xatırlandı. ABŞ bir marka oldu. ABŞ-ı quranların dediyinin tam tərsinə gedildi. Öz ölkələrində öz işlərinə baxmaq yerinə dünyanın hər yerində bir səfirlik, bir konsulluq açmağa çalışdılar.

Sovet Sosialist Respublikalar Birliyi və müttəfiqləri dünyanın yarısına sahib idi, amma pula sahib deyildilər.

Sovet Sosialist Respublikalar Birliyi və müttəfiqləri dünyanın yarısına sahib idi, amma pula sahib deyildilər.

Bu əsnada sosializm adı altında bir diktatorluq icra edən ruslarla mübarizəyə girişdilər. Əslində diktatorluq də olsa kapitalizmdən yaxşı bir nizam meydana gətirən rusları, üstəlik dünyanın bütün imkanlarına sahibkən, dayandıran nə idi? Təbii ki, yenə pul söz mövzusu. Sovet Sosialist Respublikalar Birliyi və müttəfiqləri dünyanın yarısına sahib idi, amma pula sahib deyildilər. Pul ilə işləri yox idi. Pulun da onlarla işi olmadı. Nəhəng bir orduya və planlı bir iqtisadiyyata baxmayaraq Sovetlər parçalandı. Dünyanın xüsusi mülkiyyətinə sahib olduğunu sanan kapitalistlər buna çox sevindi. Bəzi ruslar da bayram etdi. Sosialist Sovetlərin altından oliqarxiya çıxdı. Bu gün dünyanın ən ədalətsiz gəlir bölüşdürülən yerləri keçmiş Sovet ölkələridir.

Bu əsnada 20-ci əsrdə kompüter, internet, televiziya kimi bir çox texnoloji, sənaye icadı və yenilik ortaya çıxdı. Bunlar sivilizasiya baxımından əhəmiyyətli inkişaflar kimi görünsə də istisnalar xaric hamısı istehlak həvəslərimizin bir əks olunmasıdır. Yenilik və inkişaf adı altında yeni istismar və inkişaf etmiş müstəmləkəçilik yaratdıq. Bu gün ətrafımızda gördüyümüz bütün məhsullar, sənaye varlıqlar şübhəsiz bir istismara əsaslanır. Əvvəlcə təbiətin, sonrasında da insanın istismarı ilə yaradılan “müasir” həyat milyardlarla illik tarixin utanc verici bir dayanma dövrüdür. Bütün müasirlik pafosları köləlik və təbiətin manipulyasiya üzərinə quruludur.

modern

Daha yaxşı həyat yalanıyla gələcəyimizdən oğurladıq.

Bugün müasir iqtisadiyyat əksəriyyətini meydana gətirən Avropalılar dünyanın qalan hər yerini istismar edərək əldə etdikləri firavan həyatlarına davam edirlər. Bütün dünya onların inkişaf yalanını mənimsədi. Daha yaxşı həyat yalanıyla gələcəyimizdən oğurladıq. Ədalət və sivilizasiyanın beşiyi kimi görünən Qərbin digər xalqları istismar edərək bu günlərə gəldiyi unuduldu. Dünyanın çoxu müasir yalanlara inandı və istehlak mədəniyyətini mənimsədi. Sonunda artan əhali və azalan resurslar ilə nələr yaşanacağını ancaq xəyal gücü geniş olanlar anlaya bilər. Resurs arayışındaki müasir və mədəni irəli cəmiyyətlər, Avropalıların Amerikanın kəşfində etdiklərinə baxmaq lazımdır. Bugünkü mədəniyyət anlayışının mənbəyindəki Avropanın keçmişdə etdiklərinə baxsaq insanlığın gələcəyini görə bilərik. Gələcək indiki halıyla heç də parlaq deyil, təbii ki, biz onu dəyişdirməyə cəhd etməzsək. Müasir iqtisadi yalanlara, istehlak cəmiyyətinə və siyasətçilərə aldanmayın.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

SİMVOLLAR AÇILMAZSA, İNSANLIQ AC QALAR!

1797453_10203203005577214_468901274_nSİMVOL VƏ BÜT

Həyatımız – zamanla formalaşmış və hal hazırda davam edən, gələcək üçün cızdığımız toplu simvollar, bu simvollar üzrə oxuyub ifadə etdiklərimizin cəmidir. Onların oxunaraq ifadə olunduğu prosesə hadisə dedik. Hadisələr, olaylar baş vermədikcə dinamikanı hiss edə, durumumuzun fərqində ola bilmərik. O üzdən insan olaylarda özünü sınamalı, yeni hadisələrdən qaçmamalı və dəyişikliyinin fərqinə varacaq bir dinamika ilə irəli doğru davam etməlidir.

İnsan zaman-zaman ortaya çıxardığı, kəşf etdiyi anlam və dəyərləri, maddi və mənəvi bütün nemətləri simvollaşdıraraq, konservləşdirərək gələcəyə buraxmağa meyl edir. İzlər buraxır. Bunu həm şifahi, həm də yazılı yolla həyata keçirir. Amma çox zaman gələcək nəsillər, onlar üçün saxlanılan bu simvolların mahiyyətindən daha çox onların şəkli ilə başlarını qataraq passivləşir, yeni hadisə və olaylardan qaçır, müqəddəslik adı altında özlərini istismara açıq buraxırlar. Əslində simvollar mahiyyətcə açılmalı, çözülməli və insanların önünə təqdim olunmalıdır.
Dahi insanların işi də elə budur. Bu qalıblaşmış simvolları açmaq. Bu bilirsiz nəyə bənzəyir? Bir məsəl-bənzətmə verim:

Təsəvvür edək ki, bir qrup insan mövsimi bitkilərdən toplayıb digər mövsüm üçün, yəni gələcək üçün konservlər hazırlayır, tədarük edirlər. Lobya, pomidor, qurudulmuş ət və meyvə, sonradan qidaya çevrilə biləcək bir çox şeylər. Bəli, qış gəlir. Ərzaq yoxdur. Aclıqdır. İnsanlar isə konservləşmiş ləvazimatların sadəcə şəklinə baxır, onların qablarını yalayır, öpür və sanki doyurmuş kimi özlərini aparırlar. Hamı onların ağzını açmaqdan çəkinir. Və bir gün bu acınacaqlı halı görən və dözməyən daha cəsarətli birisi ortaya çıxır, hamının qorxaraq etmədiyi bir işi edir. Konservləri açır. Onları qidaya çevirir və insanlar aclıqdan xilas edir. Əvvəlcə bir çox insan qalıblaşmış və eksponata çevrilmiş bu konservlərin açılmasına qarşı çıxsa da, zamanla aclıq problemi həllini tapır və hər kəs bu qəlibdən xilas olur.

Büt – arxasından məqsəd və mahiyyəti çəkilmiş hər bir maddi və mənəvi şeydir.
Büt – insanın öz dəyərini ona verdiyi hər şeydir.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus