SOKRATDAN SEÇMƏLƏR

Xüsusi

Sokrat- Yunan fəlsəfəsinin qurucularından olan aSokratntik yunan filosofu. Əxlaq fəlsəfəsinin qurucusu olaraq qəbul edilən Sokratın həyatının ən diqqətə çarpan hadisələrindən biri, haqqında açılan ittiham olmuşdur. Platonun, Sokratın müdafiəsi adlı əsərində bəhs etdiyinə görə, Sokrat, şəhərin tanrılarına inanmamaq, onların yerinə başqa tanrılar qoymaq və beləcə, gəncləri zəhərləməkdə təqsirlənir. Sokrat, bu ittihamlar nəticəsində ölümə məhkum edilir.

Kant, Sokratı “ağlın idealı”, Hegel, “bir insanlıq qəhrəmanı, fəlsəfəsini yazmayan amma yaşayan gerçək bir filosof” olaraq təsvir  edir. Nitsşe isə əksinə, onu, ölüm qorxusu nədir bilməyən, yaşayan biri olaraq yox, yalın ağıl olaraq ölən və həyatın instinktindən tamamilə qopmuş bir “canavar” kimi təsvir edir.

Sokrata aid yazılı bir əsər günümüzə gəlib çatmamışdır. Bu səbəblə, bütün təlimlərini  şifahi olaraq etdiyi mühakiməsi çıxarılır. Sokrat haqqındakı məlumatlar başqalarının vasitəçiliyi ilə günümüzə qədər gəlmişdir. Bu gün sahib olduğumuz əsərləri yazmış olan başlıca filosof Platondur. Platon, Sokratın şagirdidir. Sokratla bağlı məlumatların böyük əksəriyyəti Platonun yazılarından əldə edilməkdədir. Platon Sokratın xatirəsini canlı tutmaq üçün onu və onun təlimlərini izah edən yazılar yazmışdır.

SEÇMƏLƏR:

İnsan, gülmədiyi günü, yaşadım deyə, həyat dəftərinə qeyd etməməlidir.

Dəyişikliyin sirri, enerjinizi, köhnə ilə  döyüşməyə yox, yenini inşa etməyə fokuslanmaqdır.

Müdriklik, özümüzü məğlub etməkdir.
Cəhalətsə, özümüzə məğlub olmaq.

Müdriklik, maraqla başlayar.

İnsanlıq, dini doktrinadan tamamilə azad bir əxlaq sistemi qurmağa müvəffəq ola bilmədi.

Yaşıllıqlar, torpağın çirkinliklərini örtdüyü kimi, şirin söz də insanların qüsurlarını örtər.

Bir şeyi həqiqətən bilmək, onu anlatmaqla olar.

Yeganə yaxşılıq bilgi, yeganə pislik, cəhalətdir.

Əslində, söylədiklərimdən çox,
gizlətdiklərimdə gizliyəm ..
Siz, ən yaxşısı, məni anlamaq üçün
danışdıqlarımdan çox,
susduqlarımı dinləyin.

Kimsəyə heç bir şey öyrədə bilmərəm, yalnız, onların düşünmələrinə kömək edə bilərəm.

Bir şeyləri dəyişdirmək istəyən insan, işə, əvvəl özündən başlamalıdır.

Özünü tapmaq istəyirsənsə, özün üçün düşün.

Sorğulanmayan həyat, yaşanmağa dəyər deyil.

Dürüst bir insan, hər zaman uşaqdır.

Bir hakim, yaxşı niyyətlə dinləməli, ağılla cavab verməli, sağlam düşünməli, tərəfsiz qərar verməlidir.

Nə qədər az şey istəyirsənsə, o qədər Tanrıya yaxınsan.

Təhsilin, bahalı olduğunu düşünürsünüzsə, cəhalətin bədəlini hesablayın.

Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

KANT VƏ SƏBƏB-NƏTİCƏ QANUNU

kant-səbəb nəticəŞüurumuz elmi yolla, yəni məntiq-sübutla Tanrının varlığını-yoxluğunu anlamağa çalışır. Və ya istəyir belə suallara elmi doğruluğu olan cavablar tapsın: dünyanın başlanğıcı var, ya yox? Yoxsa nə başlanğıcı, nə də sonu var?
Kant yazır ki, Tanrının nə olduğunu, nə olmadığını, dünyanın başlanğıcını, ya sonsuzluğunu elmi yolla düşünə bilmərik. Çünki onları görüb-eşidə bilmərik, yəni onlar təcrübəmizin içinə girə bilmir, təcrübəmizin hədəfi olmur. Halbuki əsl elm duyulası, görüləsi şeylər dünyasında iş görə bilir. Yanılan kimi təcrübəyə baxıb, özünü düzəldir. Ona görə də yalnız təcrübəni elmi yolla düşünmək olar. Yalnız təcrübə ilə bağlı hamıya sübut olunan, deməli, hamının doğru kimi qəbul edəcəyi biliyi qazanmaq olar.
Kant, bax, belə biliyi, yəni hamının doğru saydığı, saya biləcəyi biliyi obyektiv adlandırır. Göstərir ki, təcrübəmizi düşünən bilincimiz bu işi anlayışlar vasitəsilə, məsələn, «səbəb-nəticə», «münasibət», «zərurət» kimi anlayışlar vasitəsi ilə görür. Belə şüuru o, təfəkkür də (ruscaya «rassudok» kimi çevirirlər) adlandırır.
Deməli, təfəkkürümüz anlayışlara əsaslanaraq təcrübəmizi düşündüyü üçün elmlə məşğul olur, anlaya bilir. Duyulması heç cürə mümkün olmayan hadisələri düşünməyə çalışan şüur isə bu işini ideyalar, məsələn, «Tanrı», «sonsuzluq», «azadlıq» kimi ideyalar vasitəsilə görür. Bu şüur forması ağıl, zəka və ya təmiz düşüncədir.
Kant yazır ki, bütün öncəki filosoflar arasında ona görə düşüncə barışmazlığı olub və ona görə onlar obyektiv (hamının doğru saya biləcəyi) fikrə gəlməyiblər ki, anlayışlarla deyil, təcrübəni deyil, ideyalarla transendent olanı (yəni həmişə təcrübədən «o tayda» qalanı) düşünməyə can atıblar. Fəlsəfə bu «dumandan» çıxıb, «ayılsa» elmə çevrilər.”

kant-səbəb nəticə2Sonra o, «təbiət» sözünü alışmadığımız şəkildə işlədərək yazır: təbiət bizdən xaricdə,bizdən uzaqda olan nəsnələr dünyası deyil, təcrübəmizin içidir, yəni qavrayışımıza düzülmüş görüntülər dünyasıdır. Təfəkkürümüz, anlayışlarla işini görən düşüncəmiz, təcrübəmizin içində axtarışlar aparır və bu zaman obyektiv düşüncələr tapır. Sonra Kant yenidən soruşur: bəs bu obyektivliyin, yəni hamı üçün doğru olmağın kökü nədədir? Və cavabı belə verir: məsələn, hamı inanır ki, səbəbsiz heç nə baş vermir, hər şey nəyinsə nəticəsidir. Əgər biz bu inamı dünyadan, təcrübəmizdən (və ya təbiətdən) alsaydıq, gərək bütün sonsuz şeyləri yoxlayaydıq. Yəni nə olubsa, nə olursa, nə olacaqsa, hamısının səbəb nəticəsində baş verdiyini yoxlayaydıq. Bu isə mümkün deyil, hər şeyi yoxlamağa bir ömür, bir cüt göz, qulaq bəs etməz. Deməli, təfəkkürümüzdə təcrübədən qabaq, təcrübədən asılı olmayan belə bir qanun var ki, «səbəbsiz heç nə olmur»

Mənbə: gazet.az
Hazırladı: Vüsləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

LEV TOLSTOYUN ALLAH ARAYIŞI

 Lev Tolstoyun Allah arayışı“Həyatıma necə son verim?”- deyə düşündüyüm zamanda qəlbim hüzünlü duyğularla dalğalanırdı. Bu duyğulara bir ad vermək gərəksəydi,  “Allah arayışı” deyərdim. Bu düşüncə ilə deyil, duyğuyla aranan bir anlayış idi. Bu bir tərkedilmə qorxusu, bir yalnızlıq duyğusuydu, kainatın orta yerində bilinir bilinməz yardım gözləmək, ümid duyğusuydu. Allahın varlığının isbatlanmasının qeyri-mümkün olduğunu qəbul etmişdim. Çünki, Kant bunu isbatlamış, mən də qəbul etmişdim. Buna rəğmən arayışdaydım. Zamanla yaşamaq üçün ehtiyacım olan şeyi itirirdim. Ruhumu qorxu sarmışdı, dualara sarıldım, ondan yardım dilədim. Duymurdu. Qəlbim onun yoxluğu şübhəsiylə dolmuşdu. Bu dünyadan və məndən qopmuş olan allah bir buz parçası kimi gözlərim önündən əriyib getdi, sonda bir heçlik içindəydim. Yaşam mənbəm qurumuşdu. İntihardan başqa çıxış yolu olmamaq duyğusu, fəqət, ən pisi bunu belə bacara bilmirdim. “Allah yoxdur!” çığırdım özümə, yoxdur, heç bir möcüzə onu isbatlaya bilməz. Çünki, möcüzələr mənim xəyal gücümün məhsulu və üstəlik də məntiqə zidd. Bəs mənim aradığım yaradıcı qavramı? O haradan gəlir? Bu düşüncəylə birgə içimdə yaşam sevinci dalğalanmağa başladı. Çevrəmdəki hər şey yaşam gücü və anlam qazandı. Bu da uzun sürmədi, ağıl öz işini görürdü, sorğulayırdı.

Sonda daxilimə döndüm və orada nələr olur, deyə özümə baxdım. Ölüb dirilməyə dair yüzlərlə olay xatırladım. Anladım ki, mən yalnız inandığımda yaşayırdım, inanmadığım zamanlarda yaşam da yox olurdu. Allahın varlığına dair inancım qalmadığında yaşamla əlaqəli bağlarım da qopurdu. Onu aradığım zaman yaşayırdım. Onda, o vardır. Allahı bilmək və yaşamaq bir ve eyni şeydir. Allah yaşamdır. Allahı arayaraq yaşadığın təqdirdə, yaşam Allahsız olmaz.

Mənbə: L. Tolstoy “Hz. Məhəmməd” kitabı (T. Əliyev, V. Xəlilov, A. Arslan)
Hazırladı: Naz Ramizqızı

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 21 votes)

Naz Ramizqızı

Fitret.az yazarı. Tələbə.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebook

KANT VƏ TANRI TƏSƏVVÜRÜ

fəlsəfə-din-kant-məhəmməd“İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.” İmmanuel Kant

Əslində, fəlsəfə adlı bir okeanın incilərinə diqqətlə baxdıqda yaradan təsəvvürü çox daha şəffaflaşır. Nə peyğəmbərlərə filosof, nə də filosoflara peyğəmbər deyəcəm. Çünki bu qavramların hamısı blokadaya alınıb, xüsusiləşib və kateqoriyalaşıb. Mənə önəmli olan bu müdriklik aləmlərindən götürə biləcəyim paydır. Kantın yuxarıda yazdığım o gözəl sözünə yenə də ondan maraqlı bir sitat gətirəcəm:

“Gerçəklər (numenlər) bilinməz, görünənlər (fenomenlər) isə qanunlarla idarə olunur və bilinə bilər.” İmmanuel Kant

Bu iki fikirlə mən öz Tanrı təsəvvürümü belə təsvir edə bilərəm. Quran özü də Allahın nurunu taxçadakı qəndilə bənzədir. Hətta Musanın Onu görmək istəməsi, Onu görə bilməməsi, amma Onun nurundan dağın parçalanmasını görməsi, bu baxışın başqa bir dini metoforasıdır. Buradan yola çıxaraq din təsəvvürünü də bir neçə cümlə ilə xülasə ifadə etmək istərdim. Yenə Kant deyir:

“Davamlılıq, lazımlılıq, bilgi kimi anlayışlar bizə birləşmiş bir dünya bilgisini verir. Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” ilə formalaşır.” İmmanuel Kant

İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.

İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər.

Davamlılıq– “İşlərin ən gözəli, davamlı olanıdır.” Məhəmməd peyğəmbər.
Lazımlılıq– Lazımlılıq dünya tarazlığı olaraq Quran süjetinin vacib ünsürüdür.
Əxlaq – Din, özlüyündə əxalqi normativlərin xatırlanması və  aşılanması sistemidir.
Bilgi– “Elm Çində də olsa arxasınca gedin.” Məhəmməd peyğəmbər.
Vəzifə duyğusu- Bu hissənin üzərində bir az xüsusi dayanardım. Vəzifə duyğusu- məsuliyyət fərqindəliyidir, məncə. İnsan özündən və ətrafdan, ətrafla ünsiyyətindən məsuldur və bəlli- lazımi bir vəzifəsi formalaşır, bununla. O üzdən bu vəzifə sistematik deyil, duyğu ilə birgə verilib Kant tərəfindən. Quran süjetində bu anlayışı TƏQVA ilə eyniləşdirə bilərəm, mahiyyət etibarı ilə. Əxlaqı cəmiyyət halına, ictimai şüura çevirən dindir. Din isə təqva ilə ayaqda durmaqdadır. İndi baxaq Kant bunu necə ifadə edir:

“Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” (təqva) ilə formalaşır.”

O zaman din təsəvvürünün ana sütünu olan təqva anlayışı ilə Kantın ifadəsini daha dolğun və praktik anlamaq mümükünləşir, mənimçün. Bir sözlə, yan-yana düzə biləcəyim Kantın bu 3 baxışı ilə indiyədək qavradığım Tanrı və Din təsəvvürümü təsnifləşdirməyə çalışacam:

Tanrı təsəvvürüm:
“İnsanlar işığı görmürlər, işıqla görürülər”. “Gerçəklər (numenlər) bilinməz, görünənlər (fenomenlər) isə qanunlarla idarə olunur və bilinə bilər.”

Din təsəvvürüm:
“Davamlılıq, lazımlılıq, bilgi kimi anlayışlar bizə birləşmiş bir dünya bilgisini verir.” “Əxlaqi hərəkətlər “vəzifə duyğusu ” ilə formalaşır.”

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 23 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ХАRАKTЕR HАQQINDА – KANT

Hәr hansı bir adam haqqında sadәcә olaraq, «onun хarakteri var» demәk, onun haqqında nәinki çoх şey demәyә bәrabәrdir, hәm dә bu onun üçün tәrif olması demәkdir. Çünki bu başqalarında hörmәt vә heyrәt oyadır. Bir qayda olaraq şәхsin bu vә ya digәr хarakter sahibi olduğu o demәkdir ki, hәmin adam iradәnin o хüsusiyyәtlәrinә malikdir ki, subyekt onun vasitәsiylә idrak hesabına özü üçün nәsә müәyyәn dәyişmәz praktiki prinsiplәr müәyyәn edir. Hәrçәnd ki, bu prinsiplәr bәzәn әsassız vә yanlış olur, yenә dә möhkәm prinsiplәrә uyğun hәrәkәt etmәk öz-özlüyündә nәsә qiymәtli vә heyrətamizdir. Vә buna görә belәlәrinә nadir hallarda rast gәlmәk olur.

xarakter-kant

Təqlidçinin хarakteri olmur, çünki хarakter mәhz düşüncә tәrzinin orijinallığından ibarәtdir.

1. Təqlidçinin (mәnәviyyat alәmindә) хarakteri olmur, çünki хarakter mәhz düşüncә tәrzinin orijinallığından ibarәtdir. Onu insan öz davranışının açıq tәrzindәn görə bilir. Lakin bu o demәk deyildir ki, bu zaman ağıllı insan özünü qəribə aparmalıdır. Bәli, o, bu cür olmayacaq, belә ki, o hәr kәs üçün әhәmiyyətli olan prinsiplәrә arхalanır. Хaraktersiz adam isә meymun kimi, хarakteri olan adamı tәqlid edir.
2. Kin temperamentin təmayülü kimi hәr nә qədər pisdirsə də, xaraktersiz temperamentin хeyirхahlığından yaxşıdır. Çünki xarakterin sayəsində bu kin-küdurətə qalib gәlmәk olar. Hәtta kinli хarakter sahibi dә heyrәtә sәbәb olur, hәrçәnd ki, öz möhkәm qayәlәrindәn doğaraq onun törәtdiyi zorakılıqlar ikrah oyadır.
Belәcә, eynilә qüdrәtli qәlb dә хeyirхah ürәyә nisbәtәn heyranlıq doğurur, hәrçәnd hәr iki xüsusiyyət eyni bir şәхsdә mövcud olmalı idi ki, hәqiqәtdәn daha çoх idealda olan, yәni qәlbin әzәmәti adlanan sifәti nümayiş etdirsin.
3. İnad, sarsılmazlıq, öz niyyәtlәrini hәyata keçirmәk tәbiәtin vergisi olsa da хarakter üçün çoх əlamətdardır, lakin ümumilikdә müәyyәn хarakter tәşkil etmir, çünki bunun üçün idrak vә mәnәvi-әхlaqi prinsiplәrdәn doğan әхlaq qaydası lazımdır.
Buna görә bu adamda şәr onun хarakterinin әlamәtidir – demәk әdalәtsizlik olardı, lakin insan heç zaman özündә şәri tәqdir etmir vә buna görә әslindә şәr prinsiplәrdәn doğmur. O prinsiplәrә etinasızlıqdan yaranır.

İki cür könül хoşbәхtliyi var:
I. Ruhi sakitlik vә ya taledәn razılıq (qәmli vicdan).
II. Hәmişә şәn ürәk.
Birincisi, insanın özündә heç bir günah hiss etmәmәsi nәticәsindә, dünyәvi firavanlığın heçliyini aydın dәrk etmәklә yaranır, ikincisi isә tәbiәtin bәхşişidir.

xarakter-kant

Təsəvvür böyük rәssamdır, daha artıq, sehrkardır.

Biz öz hisslәrimizin obyektlərini adi hadisәlәr hesab ediriksә, onları elә bu cür dә hesab etmәk lazımdır. Bununla biz etiraf etmiş oluruq ki, hadisәlәrin әsasını «şeylәrin özündә olması» tәşkil edir, hәrçәnd ki, biz bu şeyin özlüyündә necә qurulduğunu bilmirik, onun ancaq tәzahürlәrini, yәni bu namәlum şeyin hisslәrimizә necә tәsir etmәsi üsulunu bilirik. Demәli, zәkamız hadisәlәrin varlığını qәbul etmәklә, «şeylәrin özündә olması» varlığını da qәbul etmiş olur. Buna görә biz deyә bilirik ki, hadisәlәrin әsasını tәşkil edәn mahiyyәtlәri, yәni, ancaq fikri mahiyyәtlәri nәinki təsəvvür edә bilәrik, hәtta hökmәn təsəvvür etmәliyik.

Мәcburi yalana güzәşt getmәk olar, amma ona haqq qazandırmaq olmaz.
Təsəvvür böyük rәssamdır, daha artıq, sehrkardır.
Аğıl әn çoх qaranlıqda yaхşı işlәyir.
Biz ancaq öz elәdiklәrimizi anlayıb başqalarına anlada bilәrik.
İztirab, fәaliyyәtә çağırışdır. Yalnız iztirablar vaхtı biz hәyatımızı hiss edirik.
Bir balaca fikirlәşsәk, o saat özümüzdә hәr hansı günah tapmış olarıq.

Bütün canlıların qulaq asdığı ilahiyyat sәsidir. Heyvanlar dünyaya gәlәn kimi öz qüvvәlәrindәn düzgün istifadә etmәyi bacarırlar, yәni özlәrinә ziyan vurmurlar. Мәsәlәn, qaranquş yumurtadan çıхan kimi, hәlә gözlәri açılmamış elә elәyir ki, nəcisləri yuvaya düşmәsin. Buna görә heyvanların qulluğa (yemәk, istilik vә müdafiә tələbatından başqa) qәtiyyәn ehtiyacı yoхdur.

Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 21 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus