TƏKLİK VƏ YALNIZLIQ – 2

Xüsusi

Sən özünlə yaşamırsan. Nə vaxt tək qalsan, hüzursuz olursan; dərhal narahatlıq keçirirsən. Nə etməli? Hara getməli? Kluba, kilsəyə və ya kinoya gedə bilərsən – təki bir yerlərə gedəsən, başqaları ilə qaynayıb-qarışasan. Və ya alış-verişə çıx. Varlılar üçün alış-veriş ən böyük oyundur, yeganə idmanlarıdır; onlar alış-verişə çıxırlar. Kasıbsansa, mağazaya getməyin lazım gəlmir, vitrinlərə baxaraq küçədə gəzə bilərsən. Təki get!
Yalnız olmaq çox çətindir, alışılmışın çox xaricində, fövqəladədir. Bəs yaxşı niyə? – çünki yalnız qalanda bütün anlamın yox olar. Barı, get dükandan bir şeylər al; ən azından satıcı sənə bir anlam verəcək… aldığın şey yox, çünki lazımsız şeylər almağa davam edirsən. Sırf, almaq üçün alırsan. Lakin satıcı və ya dükan sahibi, onlar sənə kral kimi baxır. Sanki həyatları sənə bağlıymış kimi davranırlar – və sən rola girdiklərini bilirsən. Dükançılar belə davranar. Əslində, satıcı səni önəmsəmir; gülümsəməsi də saxtadır. Hər kəsə yalandan dişlərini ağardır, sənə məxsus bir hal deyil. Amma sən əsla bunlara baxmazsan. O yalandan dişlərini ağardır və səni sevilən bir qonaq kimi qarşılayıb dəvət  edər. Özünü rahat hiss edərsən, sən kimsə-sən, sənə güvənən insanlar var; bu dükançı səni gözləyirdi.

“Tək” olan insan kimdir? Ehtiyac duyulma ehtiyacı ortadan yox olmuş insandır, səndən, sənin gözlərindən və davranışlarından bir anlam gözləməyəndir. Xeyr! Eşqini versən, minnətdar olar, ama vermsən də şikayətlənməz. Verməsən, yenə yaxşı davranar. Ziyarətinə getsən, xoşbəxt olar, amma, getməsən də xoşbəxtdir o. Bir topluluq içində isə bundan həzz alacaqdır, amma, əgər bir manastırda yaşayırsa, bundan  da zövq alar.
“Tək” olan bir insanı bədbəxt edə bilməzsən, çünki özü ilə yaşamağı və xoşbəxt olmağı öyrənib. Özü -özünə kifayət edər. Buna görə də, bir-biri ilə qohumluq bağı olanlar, digər insanın  ruhsal olmağını əsla istəməzlər – ər meditasiyaya yönəlsə, həyat yoldaşı narahat olar. Niyə? Nələr olduğunun və ya nə üçün hüzursuzluq duyduğunun belə fərqində olmaya bilər. Və qadın bu istiqamətində irəliləyəcək olsa, əri bundan narahat olar. Niyə?
Şüura şüuraltı bir qorxu yerləşər. İnsanın həyat yoldaşı özünə yetəcək hala gəlməyə çalışır; budur qorxu. Qadına bu cür seçim təqdim edilsə, “Ərinin bir sərxoş mu olmağını, yoxsa meditasiya ilə məşğul olmağını istəyərsən?” desələr, sərxoşluğu seçəcək. Eyni formada, kişiyə, “Həyat yoldaşının sanyasin olmağını, yoxsa düz yoldan çıxmağını mı istəyərsən?” deyə soruşulduğu zaman, kişi ikincini seçəcək.
Sanyasin özünə kifayət edən, heç kimə ehtiyacı olmayan, heç bir halda asılı olmayan insan mənasındadır. Və bu, qorxu yaradar – o zaman işə yaramaz hala gələrsən. Öncədən bütün varlığın onun sənə olan ehtiyacı üzərində qurulu idi. Sən yoxkən o bir heç idi, sənsiz bomboş idi, səhra kimi; ancaq səninlə birlikdə yaşıllaşırdı. Amma əgər tək başına ikən də çiçək aça bildiyini fərq etsən, o zaman dava yaranar, çünki eqon incinər.
Kim tək başınadır? İsa, yalnızlar müqəddəsdir, deyir…. Bunlar, tək başına ikən, bütün dünya yanında imiş kimi rahat yaşayıb, balaca uşaqlar kimi özlərini məşğul edə bilən insanlardır.

Bəli, başqaları ilə əlaqə yarada bilərsən, amma bu əsla bir münasibətə çevrilməz. Əlaqə qurmaq çox yaxşıdır. Hər ikisi, “tək başına” olan iki insan, əlaqə qura bilər, amma bir münasibətə girə bilməzlər.
Münasibətə, əsla yalnız qala bilməyənlər ehtiyac duyar. İki yalnız insan, bir münasibətin içinə düşər. İki “tək başına” insan əlaqə qurub görüşərlər, amma yenə də təkliklərini qoruyarlar. Təklikləri pozulmaz, saf və bakir qalar. Başı buludlara dəyən Himalay təpələri kimidirlər. İki təpə əsla bir araya gəlməz, amma yenə də küləyin, yağışın, göllərin, günəşin və ulduzların sayəsində bir-birilə əlaqə yaradarlar. Bəli, bir görüş yaşanar, bir çox dialoq keçər aralarında. Bir-birlərinə pıçıldayarlar, lakin təklikləri əsla pozulmaz, bu barədə əsla güzəştə getməzlər.

Tək başınalığında rəqs et, mahnı oxu, onu dolu-dolu yaşa!
Mən sənə sevmə demirəm. Hətta əslində ancaq tək başına olan bir insanda sevmək qabiliyyəti var. Yalnız inanlar sevə bilməzlər. Onların ehtiyacı o qədər böyükdür ki, sadəcə yapışarlar – necə sevə bilərlər axı? Yalnız insanlar sevə bilməz, ancaq istismar edə bilərlər. Yalnız insanlar aşiq roluna girərlər; əslində sadəcə sevgi almaqdır dərdləri. Verəcək sevgiləri yoxdur, verəcək heç bir şeyləri yoxdur. Sadəcə tək başına və keyifli olmağı bacara bilən bir insanın içi o qədər sevgiylə doludur ki, onu paylaşa bilər. Sevgisini yadlarla paylaşa bilər.

Və unutma, təkbaşına olmağı bilən insan əsla yalnız qalmaz. Tək başına olmağı bilməyən insanlar, bax onlar yalnızdır.

Mənbə: Osho – “Aşk, Özgürlük, Tek başınalık” kitabı.
Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

KƏLƏKBAZ

Xüsusi

kələkbazKələkbaz Dostoyevski, pulgir Balzak, kölə Çexov və ya dolanmaq üçün yazmağa başlayan ədəbi nəhənglər… Pul əl çirkidir. Zaman-zaman bu deyimin öz qüvvəsini itirdiyini görürük. «İnsan həyatında pul mühüm rol oynayır» deyənlər də az deyil. Biz bəzən növbəti addımımızı da pula və ya pulsuzluğa əsasən təyin edirik. Pulun gətirdiyi xoşbəxtlik və ya pulla gələn bədbəxtlik. Bütün bunlar maddiyyatın ön planda olduğunun göstəricisidir. Amma yaradıcı insanların pula münasibəti həmişə birmənalı olmayıb. Bu tipli insanların maddiyyatla əlaqəsi olmayan mənəvi dünyaları olur. Bizim dahi dediyimiz, əsərləri milyonlarla ölçülən insanların yaşadıqları dövrdə yoxsulluqdan əziyyət çəkdiklərini görürük. Ədəbiyyatsevərlər də həmişə öz yazıçısını, şairini kasıb və pulsuzluqdan əziyyət çəkən görmək istəyiblər. Amma onlar da hər nə qədər pulu sevməsələr də, nə qədər əhəmiyyət verməsələr də, vaxtaşırı maddiyyatla hesablaşmalı olurlar.

Bəs, dünya ədəbiyyatının klassiklərinin pula münasibətləri necə idi, maddiyyat onların yaradıcılığına necə təsir göstərirdi?
Bu suala cavab tapmağa çalışaq. Gənc xəsis, yoxsa qoca əliaçıq? Lev Tolstoyun gəncliyində xəsis olduğu deyilir. Belə ki, yaxın dostu ona pulqabı, gümüş qantarğı, yüz rubl dəyərində bir qılınc verir və beş rubl qumar borcunu ödəyir. Əvəzində isə yazıçı ona bir tapança, 6 güllə və bir qramafon verir. Ancaq illər Tolstoydan bir çox şey kimi, xəsisliyini də aparır. öz xidməti üçünQocalığında onun xüsusi olaraq dilənçilər üçün saxladığı pul kisəsi var idi. Belə ki, evinin qarşısında toplaşan dilənçilərdən keçib gedə bilmək üçün həmin kisədən pulları havaya atardı. Amma onun bu xeyirxahlığı gəncliyində qazandığı xəsis adını unutdurmamışdı. Ananı, atanı doyuzdurmaq lazımdır… Soykök etibarilə təhkimli kəndli olan Çexov həyatını kasıb biri olaraq keçirib. Onun ulu babası ailəsini təhkimçilikdən çıxarmaq üçün yeddi yüz rubl vermiş, pulu çatmadığına görə qızını bəyə hədiyyə etmişdir. Anton Pavloviç Çexov isə gecə-gündüz işləyərək ailəsinə baxırdı. Buna görə də o, tez-tez satıla biləcək əsərlər yazırdı. Müflisləşmiş tüccar olan atası həmişə deyərdi: “Ananı, atanı yedizdirmək lazımdır”». İllər sonra Çexova həddən artıq əsər yazmısan deyə təndiq edənlərə onun cavabı belə olurdu: «Axı atanı, ananı doyuzdurmaq lazımdır». «Yemək küçəsi» İngiltərədə eynən Çexovun taleyini yaşayan bir qrup yazıçı vardı. Onlar «Yemək küçəsi» adlanan yerdə yığışar və acından ölməmək üçün hər şey yazardılar. Qəzetə məqalə, şikayət ərizələri, izahatlar və s. Bu küçənin ən görkəmli nümayəndəsi olan Samuel Conson həmişə deyərdi: «Axmaqlardan başqa hamı pul üçün yazır». «Mənə varlı bir dul tap» Yoxsulluqdan bezmiş Onore de Balzak bacısına yazdığı məktublarda belə deyirdi: «Mənə varlı dul qadın tapın. Mən daha pul üçün yox, zövq üçün yazmaq istəyirəm». Bu fikir yazıçının beyninə o qədər batmışdı ki, hətta sonralar ona qadın heyranları tərəfindən gələn məktublara baxarkən, birinci zərfi bahalı olanları oxuyarmış. Və bunun sayəsində ömrünün son illərində xanım Hanskla evlənir. Madam Hanksla evlənib onun öz xidməti üçünsərvətinə sahib ola bilmək üçün onlar illərlə xəstə olan Müsyo Hanksın ölməyini gözləyirlər. Amma Müsyo Hanksın ölməyi xeyli gecikir, üstəlik o öldükdən bir neçə ay sonra pulun səltənətini yaşamamış Balzak ölür. Bundan başqa, Balzak dərzisinə olan borclarını ödəyə bilmədiyi üçün əsərlərində onu tərifləyirmiş. Məşhurlaşmamışdan qabaq isə başqa-başqa ləqəblərlə çoxlu sayda ədəbi dəyəri olmayan romanlar yazmışdır. Balzak o qədər yoxsulluq içində yaşamışdı ki, hətta Ukraynada nişanlısı ilə meşədə gəzərkən romantik xəyallar yerinə ticarət planları qururdu: “Fransada dəmir yolu çəkilişi üçün tonlarla ağaca ehtiyac var. Amma orada bu qədər ağac tapılmaz. Bu meşədə isə yetərincə vardır». Oskar Vayld varlı qadınla evlənmək istəyi Balzak kimi Oskar Vayld da varlı qadınla evlənmək istəyirdi. Kasıbçılığının pik nöqtəsində varlı qızı olan Şarlottaya evlənmək təklif edir. Rədd cavabı aldıqdan sonra isə təəssüflə qeyd edir: «Şarlotta, qərarına təəsüf edirəm, sənin pulun və mənim ideyalarımla çox yol qət edə bilərdik». Kələkbaz, yoxsa xeyirxah Dostoyevski? Balzakdan fərqli olaraq, Dostoyevski bu tip düşüncələrdən uzaq idi. Belə ki, onun ikinci evliliyi kasıb bir qadınla olmuşdu. Yoxsulluq içində böyümüş Anna Dostoyevskaya pullarını qənaətlə xərcləyirdi. Dostoyevski isə bədxərc idi. O, qumar oynayır, bütün kasıb qohumlarını himayə edir və dilənçilərə bacardığı qədər pul verirdi. Ürəyinin yumşaqlığındanmı, yoxsa pula marağı olmamağındanmı, onu tez-tez aldadırdılar. Bütün bunlara baxmayaraq, yazıçı tarixə kələkbaz kimi düşmüşdü. Bələ ki, borclarını ödəmək üçün Turgenev və Gertsendən borc istəyən zaman Gertsen ona pul verməkdən boyun qaçırır. İllər sonra bunu xatırlayan Dostoyevski «Gertsen nə qədər sosialistdir, bir o qədər də pul hərisidir» deyirdi. Gertsendən fərqli olaraq, Turgenev o vaxtın pulu ilə 50 taler göndərir. Dostoyevski sonralar borcunu ödəsə də, Turgenev iddia edir ki, 50 deyil, 100 taler vermişdir. Buna görə də köhnə məktublar tapılıb məsələyə aydınlıq gətirilənə qədər Dostoyevski hamı tərəfindən kələkbaz kimi tanınmışdır. Varlı Aqata Kristi ər hesabına yaşamaq istəyir… «Qadını əri saxlamalıdır». Bu fikirlər Aqata Kristiyə aiddir. Hətta kitabından gələn gəlirlər həyat yoldaşının gəlirinin iki- üç qatı olanda belə bu fikrindən dönməmişdir. O, həmişə əmək kitabçasına adının qarşısında evdar qadın yazdırırdı. pul və yazarYazıçı xanım kitablarından çoxlu pul qazandığını vergilər müfəttişliyindən gələn çeki görəndə başa düşmüşdü. Daha sonralar o, yazacağı kitabları vergiləri düşünərək yazırdı. Belə ki, il ərzində iki kitab yazacağı tədqirdə daha çox pul ödəməli olduğunu bildiyi üçün bir kitab yazırdı. Axmaq Daniel Defo! Batmış gəmilərdən qızıl axtaran şirkətin hissələrini alan Daniel Defo bir müddət sonra müflisləşir. Əli hər yerdən üzülən tacir başqa çıxış yolu görmədiyindən, roman yazmağa başlayır. «Bir tacirin əyləncəli hekayəsini yaza bilərdim. Oradakı axmaq da elə özüm olardım”» deyə Defo bildirirmiş. Görəsən, müflisləşməsəydi, Daniel Defo kimi istedadı dünya tanıyardımı? İstiqrazlı yazıçılar Frans Kafka kimya fabrikinin sahibi idi. Daha sonralar o, 15 il qarantiya və 5,5 dəfə gəlirli hərbi istiqrazlar alır. Pulunu qızıl mədəninə xərcləyən Mark Tven mədəndən qızıl çıxmadığı üçün müflisləşir və bundan sonra həyatını təmin etmək üçün ədəbiyyatla məşğul olmağa başlayır. Ancaq Emili və Anna Bronte istiqrazlardan çoxlu gəlir əldə edə bilmişdilər.

“Xural” qezeti, oktyabr
Hazırladı : Asifə Əfəndi

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 6 votes)

Naz Ramizqızı

Fitret.az yazarı. Tələbə.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebook

OĞRU SİSTEM VƏ DÜRÜST ADAM

Bir zamanlar hər kəsin oğru olduğu bir ölkə vardı. Gecələri hər kəs bir fənər və Levy ilə silahlanıb qonşularının evinə girərdi. Dan ağararkən çuvalını doldurmuş geri döndüyündə öz evinin də soyulmuş olduğunu görərdi.

Beləcə, hər kəs uyğunlaşma içində yaşayardı, kimsənin vəziyyəti çox pis deyildi. Biri birini, o birisini soyar, beləcə son insana qədər gəlinər, sonuncu da o birincini soyardı. Bu ölkədə istər sat, istər al saxtakarlıq demək idi.

oğru sistem və dürüst adam

Hökumət insanlardan oğurlamaq üçün qurulmuş bir cinayət təşkilatı, insanlar da bütün zamanlarını hökuməti aldadaraq keçirirdilər.

Hökumət insanlardan oğurlamaq üçün qurulmuş bir cinayət təşkilatı, insanlar da bütün zamanlarını hökuməti aldadaraq keçirirdilər. Həyat heç bir problem çıxmadan sürürdü; orada yaşayanlar nə zəngindilər, nə də yoxsul. Sonra bir gün -necə olduğunu kimsə bilmir- dürüst bir adam gəlib çıxdı.

Gecələri çuvalını alıb oğurluq etmek üçün çölə çıxmaq yerinə evdə oturur, tənbəkisini tütdurub roman oxuyurdu. Oğrular oraya gəlib də işıq görüncə geriyə qayıdırdılar. Amma bu belə getmədi. Dürüst adama belə rahat bir həyat yaşamaqla havanın ona görə xoş ola biləcəyini, amma kimsəni çalışmaqdan saxlamağa haqqı olmadığını söylədilər. Evdə oturduğu hər gecə bir ailə ac qalırdı. Dürüst adam verəcək bu varlığı sübuta yetirməyib. O da tutdu dan yeri ağarana qədər gecəni çöldə keçirməyə başladı, amma oğurluq etməyə əli gəlmədi.

Dürüst idi, ona görə. Körpüyə qədər gedir, altından suyun axışını izləyirdi. Sonra evinə gəlir, evini soyulmuş tapırdı. Bir həftə keçmədən dürüst adamın beş quruşu qalmadı, yeməyi tükəndi; ev soyulub soğana çevrilmişdi. Amma özündən başqa kimsəni günahlandıra bilməzdi. Problem dürüstlüyü idi; nizamı alt-üst etmişdi. Qarşılığında kimsəni soymadan özünü soymalarına icazə vermişdi. Beləcə, hər səhər biri geri döndüyündə evini soyulmamış tapırdı -Dürüst adamın bir gecə əvvəl soyması lazım olan ev. Çox keçmədən evləri soyulmayanlar özlərinin birilərində daha zəngin olduqlarını gördülər əlbəttə, onun üçün oğurlamaq istəmədilər, digər tərəfdən dürüst adamın evini soymağa gələnlər əlləri boş qayıtdılar, yoxsullaşdılar. Zənginləşənlər körpünün üzərində dürüst adama qatıldılar, onunla birlikdə axan suyu seyrə başladılar.

oğru sistem və dürüst adam

Niyə yoxsullara bir az pul verib bizim üçün oğurlamalarını təşkil etməyək?

Bu qarışıqlığı daha da artırdı. Zənginləşənlərin də, yoxsullaşanların da sayı artdı. Bu dəfə zənginlər gecələri körpünün üzərində keçirsələr yoxsullaşacaqlarını gördülər.

“Niyə yoxsullara bir az pul verib bizim üçün oğurlamalarını təşkil etməyək?” deyə düşündülər. Müqavilələr imzalandı. Maaşlar, faiz təyin olundu. Hər iki tərəf də bir çox saxtakarlıqlar etdi, əlbəttə; insanlar hələ də soyğunçu idilər. Amma nəticədə zənginlər daha zəngin, yoxsullar daha yoxsul oldular.

Zənginlərin bir qismi elə zənginləşdilər ki, artıq oğurlamaları, ya da oğurluq təşkil etmələri lazım gəlmirdi. Amma oğurlamağı buraxsalar çox keçmədən yoxsullaşacaqlardı; yoxsullar bunu təmin edərdi. Onun üçün yoxsulların ən yoxsullarına mallarını o biri yoxsullardan qorumaq üçün pul verdilər.

Beləcə, polis qüvvələri quruldu, həbsxanalar açıldı. Dürüst adamın ora gəlişindən bir neçə il sonra kimsə oğurlamaqdan, soyulmaqdan söz etməz oldu, artıq yalnız nə qədər zəngin və ya yoxsul olduqlarını danışırdılar. Yenə də bir miqdar oğru qalmışdı. Bir də dürüst olan o bir tək adam var idi, o da onsuz da çox keçmədən aclıqdan öldü.

Hazırladı: Bəhruz Nurməmmədov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +21 (from 21 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus