LEV TOLSTOY – ÜÇ SUAL

Xüsusi

padishax2Günlərin bir günü padşahın ağlına belə bir fikir gəldi ki, əgər o, həmişə hər şeyi başlamaq üçün doğru zamanı, sözünə güvəniləsi və əksinə uzaq dolanılası insanları, ən əsası isə özü üçün ən vacib məşğuliyyətin nə olduğunu bilsəydi, öz üzərinə götürdüyü hər işdə müvəffəqiyyət qazanardı.
Bu fikir ağlına gələr-gəlməz o, bütün padşahlığa elan etdi ki, kim ona həyatda atılan hər addım üçün doğru zamanı, həyatda onun üçün ən vacib insanları və ən vacib məşğuliyyətin nə olduğunu desə, o şəxsi böyük mükafat gözləyir.
Padşahlığın bütün oxumuş, savadlı adamları padşahın yanına gələrək onun suallarını müxtəlif cür cavablandırdılar.
Birinci suala cavab olaraq bəziləri dedi ki, hər atılan addımın doğru zamanını bilmək üçün əvvəlcədən gün, ay və illərdən ibarət bir cədvəl tərtib etmək və ciddi şəkildə cədvələ uyğun yaşamaq lazımdır. Yalnız bu halda, hər şey öz lazımi vaxtında yerinə yetirilə bilər. Digərləri isə dedi ki, hər atılan addım üçün doğru zamanı əvvəlcədən müəyyənləşdirmək qeyri-mümkündür, lakin ötüb keçən zamana da laqeyd qalmamaq, bütün baş verən hadisələrə diqqət ayırmaq və daha sonra isə ən lazımi işi görmək lazımdır. Bir qisim adamlar da deyirdi ki, padşah nə qədər baş verənlərə qarşı diqqətcil olsa da, yenə də hər addım üçün doğru zamanı tam dəqiqliklə müəyyən etmək mümkün deyil və gərək ki, padşahın müdrik adamlardan seçilmiş vəzir-vəkili olsun və ona hər şey üçün doğru zamanı müəyyən etməkdə kömək etsin.
Bəzisi isə deyirdi ki, elə şeylər vardır ki, onlar haqqında qərarı dərhal qəbul etmək lazımdır; “Görəsən, bu işi edim, ya yox?” – cavabsa vəzir-vəkilin qərarını gözləməyəcək və ən doğru qərar vermək üçün sonradan nə baş verəcəyini öncədən bilmək lazımdır. Gələcəyi isə yalnız münəccimlər görə bilər və buna görə də hər addımın doğru zamanını bilmək üçün gərək padşah münəccimlə məsləhətləşsin.
İkinci suala da eynilə bu cür müxtəlif cavablar verilmişdi. Bəziləri deyirdi ki, padşaha ən önəmli şəxslər müşavirlərdir, bəziləri isə bunun keşişlər, həkimlər olduğunu, bir qisim adamlar isə döyüşçülərin ən önəmli şəxslər olduğunu deyirdilər.
Üçüncü, ən vacib məşğuliyyətin nə olduğu sualına isə bəziləri “elm” cavabını verirdi. Digərləri isə hərbdə göstərilən şücaət, başqa bir qisim isə bunun ibadət olduğunu deyirdi.
Cavablar müxtəlif olduğu üçün, padşah onların heç biri ilə razılaşmadı və heç kəs də mükafat ala bilmədi. Lakin hələ də suallarına cavab tapmaq arzusunda olan padşah qərara gəldi ki, öz müdrikliyi ilə xalq arasında inam qazanmış zahidlə məsləhətləşsin.
Zahid bir meşədə yaşayar, heç vaxt ordan ayrılmazdı. O, adi xalqdan başqa heç kimi öz yanına qəbul etmirdi. Buna görə də, padşah əyninə sadə paltar geyinib zahidin yaşadığı yerə çatmamış atından endi və təkbaşına yoluna davam etdi.
Padşah yaxınlaşanda, zahid öz daxmasının qarşısında yeri qazmaqla məşğul idi. Padşahı görüb ona salam verdi və yenidən işinə davam etdi. Zahid taqətsiz və cılız idi. Hər dəfə beli torpağa sancanda və azacıq torpaq çevirəndə, ağır-ağır nəfəs alırdı.
9dab58Padşah ona yaxınlaşıb dedi: ”Müdrik zahid, sənin yanına ondan ötrü gəlmişəm ki, mənim üç sualıma cavab verəsən: Necə edim ki, doğru zamanda doğru addımı atım? Mənə ən çox lazım olan, digər insanlardan daha çox qayğı, diqqət göstərməli olduğum insanlar kimdir? Və ən nəhayət, hansı işlər ən önəmlidir, mən nəyə daha çox zaman ayırmalıyam?
Zahid padşaha qulaq assa da heç bir şey demədi. O, əlinin içinə tüpürdü və yeri qazmağa davam etdi.
– “Sən yorğunsan, – padşah dedi, – beli mənə ver, qoy bir az sənin üçün iş görüm”.
– “Çox sağ ol!” – zahid cavab verdi və beli padşaha verərək torpağın üstündə əyləşdi.
İki dəfə qazmışdı ki, padşah dayandı və suallarını bir daha təkrar etdi. Zahid yenə də heç bir cavab vermədi, ayağa qalxıb əlini belə uzadaraq dedi:
– “İndi isə bir az dincəl, qoy bir az da mən işləyim”.
Ancaq padşah beli ona vermədi və qazmağa davam etdi. Beləcə bir, iki saat keçdi. Günəş ağacların arxasında batmaq üzrə idi və padşah nəhayət, beli torpağa sancaraq dedi:
– “Müdrik zahid, mən öz suallarıma cavab tapmaq üçün sənin yanına gəlmişəm. Əgər heç bir cavab verməyəcəksənsə, de, işimi bilim, evimə qayıdım”.
– “Kimsə qaçaraq bura gəlir, – zahid dedi, – baxaq görək kimdir”.
Padşah dönüb arxaya baxdı və meşədən qaçıb gələn saqqallı bir kişi gördü. O, əlləri ilə qarnını sıxmışdı və barmaqları arasından qan axırdı. Kişi padşaha çatanda, taqətsiz halda inildəyərək yerə yıxıldı və bayıldı. Padşah və zahid yaralı adamın paltarını açmağa başladı. Onun qarnında böyük bir yara var idi. Padşah yaranı bacardığı qədər yaxşı-yaxşı yuyub, öz əl yaylığı və zahidin məhrəbası ilə sarıdı. Lakin qan dayanmırdı və padşah isti qanla islanmış sarğını dəfələrlə açıb, yaranı yuyaraq bir daha sarıyırdı. Qan dayananda yaralı ayıldı və içməyə bir şey istədi. Padşah təmiz su gətirib ona verdi. Bu vaxt günəş artıq batmışdı və hava sərin idi. Buna görə də padşah zahidin köməyi ilə yaralı adamı daxmaya apardı və çarpayıya uzatdı… Yaralı çarpayıda uzanaraq gözlərini yumdu və sakitləşdi; lakin padşah piyada gəzdiyi və çox işlədiyi üçün o qədər yorğun idi ki, qapının ağzındaca çömbələrək yuxuya getdi; o qədər bərk yatmışdı ki, bütün bu qısa yay gecəsi boyu heç oyanmadı. Səhər isə, oyananda, uzun müddət harada olduğunu və çarpayıda uzanaraq işıldayan gözlərlə ona diqqətlə baxan saqqallı yad adamın kim olduğunu düşündü.
– “Məni bağışla!”, – saqqallı adam padşahın artıq oyandığını və ona baxdığını görərək alçaq səslə dedi.
– “Mən səni tanımıram və bağışlanmalı da bir şey yoxdur, zənnimcə”.
– “Düzdür, sən məni tanımrsan, amma mən səni tanıyıram. Mən sənin düşməninəm, qardaşımı edam etdirib mal-mülkünü ələ keçirdiyin üçün səndən qisas almağa and içmişdim. Zahidin yanına tək gələcəyindən xəbərim var idi və qərara aldım ki, qayıdanda səni öldürüm. Amma bir gün keçsə də, sən qayıtmadın. Mən də gizləndiyim pusqudan çıxıb səni axtarmaq qərarına gəldim, lakin sənin mühafizəçilərinlə rastlaşdım və onlar məni tanıyaraq yaraladı. Onlardan qaçıb canımı qurtara bildim, amma sən mənim yaramı sarımasaydın, qanaxmadan öləcəkdim. Mən səni öldürməyi arzulayırdım, sən isə, mənim həyatımı qurtardın. İndi isə əgər mən sağ qalsam və əgər sən buna izin versən, mən sənə ən sadiq qulun kimi xidmət edəcəm və oğullarıma da sənə xidmət etməyi buyuracağam. Keç günahımdan!”
Padşah öz düşməni ilə belə asanlıqla barışıq əldə etdiyinə və onun kimi bir dost qazandığına görə çox şad idi; belə ki, o, sadəcə, onu bağışlamaqla qalmadı, öz qulluqçuları və şəxsi həkimini ona baş çəkməyə göndərəcəyinə və mal-mülkünü yenidən qaytaracağına dair söz də verdi.
Yaralı adam getdikdən sonra, padşah eyvana çıxaraq zahidi gəzən baxışlarla ətrafa nəzər saldı. Getməzdən öncə o, son bir dəfə öz suallarına cavab tapmaq üçün zahidlə danışmaq fikrində idi… Zahid çöldə idi, öz dizləri üstündə oturaraq bir gün öncə qazılmış laylara toxum səpirdi.
Padşah ona yaxınlaşaraq dedi:
– “Son dəfə suallarıma cavab vermən üçün səndən xahiş edirəm, ey müdrik insan”.
– “Sən artıq sualların cavabını bilirsən!” – zahid öz nazik qıçları üstündə əyilmiş halda qarşısında dayanan padşaha baxaraq dedi.
– “Necə yəni artıq cavabını bilirəm? Nə demək istəyirsən?” – padşah soruşdu.
– “Görmürsənmi, – zahid cavab verdi, – dünən sən mənim halıma acımadan, torpağı mənim üçün qazmayıb, əvəzində çıxıb getsəydin, o adam səni yaxalayacaqdı və sən də mənimlə qalmadığına görə peşman olacaqdın. Belə ki, o zaman ən önəmli an sənin torpağı qazdığın an idi; və mən də ən önəmli adam idim; mənə yaxşılıq etmək isə sənin o an ən vacib məşğuliyyətin idi. Daha sonra, o adam bizə tərəf qaçanda, ən vacib an, sənin onun qeydinə qaldığın an idi, çünki əgər sən onun yarasını sarımasaydın, o, səninlə olan ədavətə son qoymadan öləcəkdi. Beləliklə, o ən vacib adam idi və sənin ona etdiklərin də sənin ən vacib məşğuliyyətin idi. Odur ki, yadda saxla: Vacib olan, sadəcə, bir an var – İndi! Bu ən vacib andır, çünki yalnız bu anda biz bir şeylər etmək iqtidarında oluruq. Ən vacib adam isə, indi səninlə, sənin yanında olan adamdır, çünki heç kəs bilə bilməz ki, o daha sonra səninlə olacaq ya yox və nəhayət, ən vacib məşğuliyyət, yaxşılıq etməkdir, çünki insan yalnız bunun üçün yer üzünə göndərilib!

Tərcümə: Nərmin Musayeva
Hazırladı: Asifə Əfəndi

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Naz Ramizqızı

Fitret.az yazarı. Tələbə.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebook

LEV NİKOLAYEVİÇ TOLSTOY – “ETİRAF”

Lev Nikolayeviç Tolstoy ( 1828-1910) rus yazıçısı, publisist və filLev Nikolayeviç Tolstoyosofdur. O, özünün ölməz əsərləri ilə rus ədəbiyyatını 19-cu əsrdə yüksək zirvəyə ucaltmışdır. Yazıçı, uşaqlığından bəri, həqiqətləri incələməyə qarşı maraqlı olmuşdur. Əsərlərində insanlığın cürbəcür məsələlərinə toxunan Tolstoy’un dünya ölçüsündə bir sənət və fikir dəyəri vardır. Yazıçı, “Hərb və sülh”, “Anna Karenina”, “Dirilmə” kimi məşhur əsərlərin müəllifidir. “Etiraf “ əsərinin baş qəhrəmanı, Lev Nikolayeviç Tolstoy özüdür. Müəllif bu kitabda öz həyatı haqqında yazır. Keçirdiyi həyat yolunu, yanlışları və doğruları ilə oxuculara etiraf edir. Görkəmli yazıçı həm də bu kitabda həyat barəsindəki səmimi araşdırmalarını oxucularla paylaşır.

KİTABDAN SEÇMƏLƏR:

İndi o vaxtları xatırlayanda aydın görürəm ki, o zamanlar etiqadım – heyvani duyğulardan başqa mənim həyatımı irəli aparan ikinci şey – əsl həqiqətdə yalnız mükəmməlləşməyə inanmaq olub. Ancaq mükəmməlləşməyin nədən ibarət olduğunu, məqsədinin nəyi ehtiva etdiyini deyə bilməzdim. Mən əqli cəhətdən özümü təkmiləşdirməyə can atırdım – öyrənə bildiyim, həyatın məni sövq etdiyi hər şeyi öyrənir, özüm üçün qaydalar müəyyənləşdirir, onlara riayət etməklə iradəmi mükəmməlləşdirməyə çalışır, müxtəlif məşqlərlə gücümü, cəldliyimi artırır, fiziki cəhətdən özümü təkmilləşdirir, çeşidli məhrumiyyətlərlə özümə dözüm və səbr etməyi aşılayırdım. Bütün bunları mükəmməlləşmə hesab edirdim. Əlbəttə, hər şeydən öndə əxlaqi mükəmməlliyə can atma dayanırdı, ancaq o, tezliklə ümumi mükəmməlləşmə ilə, yəni özüm və Tanrı qarşısında yox, başqalarının yanında mümkün qədər yaxşı olmaq arzusu ilə əvəz olundu. Tezliklə də başqalarının yanında ən yaxşı olmaq istəyi, başqalarından daha güclü olmaq, yəni daha tanınmış, daha vacib, daha varlı adam olmaq istəyinə çevrildi.

Hər dəfə ən səmimi arzularımı açmağa cəhd edəndə – yüksək əxlaqlı olmaq istəyimi aşkar edəndə, həqarət və istehza ilə qarşılaşırdım. Pis, alçaq ehtiraslara təslim olanda isə, əksinə, məni tərifləyir, rəğbət göstərirdilər. Şöhrətpərəstlik, mənsəbsevərlik, hərislik, şəhvət, təkəbbür, qəzəb, intiqam – bütün bunlara hörmət vardı. Bu istəklərimin ardınca düşərək mən əksəriyyətə bənzəyir, ətrafımdakıların məndən razı qaldığını hiss edirdim.

Lakin beş il bundan əvvəl məndə çox qəribə şeylər başladı: əvvəlcə, məni bir neçə dəqiqəliyinə çaşqınlıq tuturdu – sanki, həyat dayanır, necə yaşamalı olduğumu, nə edəcəyimi bilmir, özümü itirib ümidsizliyə qapılırdım. Ancaq bu hal ötəri idi və mən əvvəlki kimi yaşamağa davam edirdim. Sonra isə çaşqınlıq dəqiqələri eynilə əvvəlki şəkildə, lakin daha tez-tez təkrarlanmağa başladı. Belə anlarda həyat durarakən, həmişə eyni suallar peyda olurdu: Nə üçün? Yaxşı, bəs sonra? Əvvəllər, mənə elə gəlirdi ki, bunlar elə – belə, məqsədsiz, yersiz suallardır. Sanırdım ki, bunlar hamısı məlum şeylərdir və bu suallara cavab tapmaq istəsəm, elə də əziyyət çəkmərəm. Sadəcə, indi bunları ayırd etməyə vaxtım yoxdur, həvəsim olanda məşğul olub cavab taparam.Ancaq bu suallar, daha tez-tez məni narahat etməyə, daha təkidlə cavab tələb etməyə başladı. Hamısı da nöqtələr kimi, eyni yerə düşür, cavabsız suallar bir yerə yığılıb qara ləkəyə çevrilirdi.

İnanc həyat qüvvəsidir. Əgər insan yaşayırsa, deməli, o nəyəsə inanır.

Anlayırdım ki, “həyatın mənası nədir?” sualım və ona verdiyim “bədbəxtlik” cavabı tam doğru imiş. Yanlış isə ondan ibarət idi ki, yalnız mənə aid olan bu cavabı, bütün inanlara şamil etmişəm, əlbəttə, yanlış idi. Axı sual bu idi: həyatımın mənası nədir? Cavab: bədbəxtlik və mənasızlıq. Tam doğrudur, mənim şəhvani həyatım, həqiqətən, mənasızlıqdan, bədbəxtlikdən başqa heç nə deyildi. Ona görə də, bu cavab, bütün insanların həyatına deyil, yalnız mənim həyatıma aid ola bilərdi.

Başa düşdüm ki, həyatı, onun mənasını bilmək istəyirəmsə, bir parazit kimi ömür sürmək yox, əsl həyatı yaşamaq, onunla qaynayıb – qarışmış həqiqi insanlığın bu həyata verdiyi mənanı qəbul etmək, onu təcrübədən keçirmək lazımdır.

Xatırladım ki, mən yalnız Tanrıya inandığım zaman yaşamışam. Əvvəllər də belə olub, indi də, dedim: Tanrını yada salan kimi yaşamağa başlayıram, onu unutduqda, inanmadıqda isə ölürəm.

Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook