PEYĞƏMBƏRLƏR – ECAZKARLAR KİMİ

Xüsusi

möcüzəpeğəmbərMöcüzədən danışanda çox vaxt Musa peyğəmbər haqqında rəvayətləri xatırlayırlar. Amma təxminən üç min illik tarixə malik rəvayətlərin həqiqiliyi şübhəlidir. Doğru olsa da, hər birini təbii hadisə kimi tamamilə izah etmək mümkündür. Lakin iş burasındadır ki, xalq kütlələrinin Musa peyğəmbəri ecazkar kimi tanıması ruhanilərin mənafeyinə uyğun gəldiyindən, adi hadisələri möcüzə kimi qələmə verirdilər.

Məlum olduğu kimi, peyğəmbərlikdən əvvəl Musa 40 il ərzində Sinay yarımadasında çöl, dağ və səhra şəraitində yaşamış, belə sərt mühitdə bədənin ehtiyaclarını ödəyib, həyatını mühafizə etməyi yerli əhalidən öyrənmişdi. Peyğəmbər olduqdan sonra Misirdə oturaq həyata öyrəşmiş öz xalqını həmin yerlərdən keçirərkən, bildiklərini nümayiş etdirdikdə, xalq bunları möcüzə hesab etmişdir. Məsələn Tövratda nəql olunur ki, susuz dağ ətəyində Musa peyğəmbər əsasını qayaya vurmuş və oradan bulaq suyu fışqırmışdır. Bu «möcüzənin» sirri bədəvilərə yaxşı məlumdur. Hətta quraqlıq dövrü uzun sürdükdə belə dağ ətəklərində nazik qum və əhəng təbəqələri altında yağış suyu toplanmış olur. Aydındır ki, 40 il ərzində Musa belə yerlərə yaxşı bələd ola bilmişdir.

İsraillilər səhrada aclıqdan əzab çəkərkən Musa peyğəmbər onlara vəd edir ki, Allah doyunca yemək göndərəcək. Doğrudan da, tezliklə qatar-qatar bildirçin uçub gəlir, sabahı gün isə hər yer doluya bənzər qar kimi ağ kürəciklərlə örtülmüş olur. Bunların dadı bal sürtülmüş çörəyi xatırladır. Bildirçinin ətindən yemiş xalq indi də «səma mannası» ilə dolanır.

bibliya əfsanələri«Bibliya rəvayətləri» kitabının müəllifi Zenon Kosidovski göstərir ki, Sinay yarımadasının müasir sakinləri bildirçinlərin uçub gəlməsinin möcüzə hesab edildiyini eşitsələr, xeyli təəccüblənərlər. Çünki yazda Afrikadan Avropaya uçan saysız-hesabsız bildirçinlər yolda yorulub, buralarda istirahət etmək üçün yerə enərkən yerlilər onları lap əllə tuturlar. Bədəvilər yulğun bitkisinin yazda şirintəhər maye ifraz edən bir növünü də yaxşı tanıyırlar. Həmin maye havada tez bərkiyib, doluya bənzəyən ağ kürəcik əmələ gətirir.burdan aydın olur ki, Musa bələd olduğu hadisələr barədə israillilərə xəbər verirmiş, onlar isə belə hesab edirmişlər ki, həmin hadisələri Musa peyğəmbər özü törədir. Bu, E.Rostanın «Şantekler» pyesindəki xoruzu xatırladır. Həmin xoruz müşahidə edir ki, hər dəfə o banlayanda gün doğur və belə qənaətə gəlir ki, günəşin çıxmasına səbəb onun banlamasıdır.

Rəvayətə görə, Musa peyğəmbər və qardaşı Harun qüdrətli Allahın onlara ecazkar qüvvə bəxş etdiyini sübut etmək üçün çomaqlarını fironun qabağına atmış və çomaqlar ilana çevrilmişdir. Amma fıron öz aqil və kahinlərini çağırdıqda onlar da bunu təkrar etmişlər. Sonra qardaşlar suyu qana çevirmiş, saysız-hesabsız quru qurbağasını meydana çıxarmışlar. Misir kahinləri də bütün bunları edə bilmişlər.

Musa peyğəmbərin həmin «möcüzələrinin sirləri müasir illüzionistlərə yaxşı bəllidir. 1930-cu ildə Orta Asiyada çıxış edən əfqan illüzionisti tamaşaçıların gətirdiyi ilanları əlində oynadaraq, onların onu çalmasma heç bir zərər çəkmədən dözürmüş. Sonra əlini ilanın bədəninə sürtüb, başının yanındakı bir nöqtəni sıxaraq, bərk silkələyirmiş. İlan uzanıb düzlənərək, katalepsiya vəziyyətinə düşürmüş, yəni sanki çomağa çevrilirmiş.

«İsa nəfəsi» ni də möcüzələrə aid edirlər. Guya İsa peyğəmbər nəfəsi ilə ölüləri dirildib, anadangəlmə korların gözünü açırmış. Burada həqiqəti əfsanədən ayırmaq lazımdır. Məsələn, İncilin özündə yazılmışdır ki, İsa sinaqoq rəisinin qızmı dirildərkən deyir: «Qız ölməmişdir, o yatıb». Deməli, söhbət katalepsiya və ya letargiya kimi tibbdə yaxşı məlum olan qeyri-adi dərəcədə dərin yuxu halından gedir. «İsa nəfəsi»nin qüdrətinə dair başqa rəvayətlərdə, şübhəsiz, bir qədər mübaliğəyə yol verilmişdir.

Tövratda və İncildə nəql edilən bu növ hadisələr təbii möcüzələr adı almışdır. Çünki savadsız adamlar gördükləri təbii hadisədən heyrətlənərək, özlərindən də təfərrüatlar əlavə edir və onu möcüzə dərəcəsinə çatdırırdılar.

İsa peyğəmbərin doğulması da möcüzə hesab edilir. Guya o, anası Məryəm bakirə ikən atasız doğulmuşdur və Allahın oğludur. Odur ki, özü də Allahdır. Bu gün biologiya ilə tanış olan hər bir məktəb uşağı yaxşı bilir ki, bu mümkün olmayan əfsanədir.

quran-vəhy-məhəmmədQuranın möcüzə olmasnı bununla əsaslandırırlar ki, guya Quran ayələri Məhəmmədin öz  sözləri  olmayıb,  bunları Allah öz mələklərindən biri olan Cəbrayıl vasitəsilə ona göndərirmiş. Əlbəttə, Məhəmməd peyğəmbər Quranın Allahdan nazil olması (endirilməsi) fikrini camaata aşılamasaydı, onları dediklərinə qulaq asmağa heç cür məcbur edə bilməzdi. Məlumdur ki, hələ gənc yaşlarından ağıllı və düşüncəli, hafizəli və gözüaçıq adam kimi tanınmış Məhəmməd ticarət məqsədilə o dövrün mədəniyyət mərkəzləri sayılan Şərq şəhərlərinə səyahət etmişdir. Bu səfərləri zamanı o, xristian və yəhudi dinlərinin nümayəndələri ilə görüşmüş, Tövratm və İncilin məzmununa bələd olmuşdur. Məsələn, hələ on iki yaşmda Məhəmməd əmisi Əbu Taliblə ilk səfərə çıxarkən, Bəsrə şəhərinin yaxınlığındakı monastırda Bahira adlı xristian rahibinin qonağı olmuşdur. Rahiblə söhbət və mükalimələr zamanı onun yürütdüyü mühakimələr Bahirəni heyran etmişdir. Sonralar Məhəmməd peyğəmbərin dünyagörüşünə arvadı Xədicənin əmisi oğlu Varaka (Vərəqə) böyük təsir göstərmişdir. Rəmmal olan Varaka Tövratın və İncilin ayrı-ayrı hissələrini ərəb dilində ilk dəfə tərcümə etmişdir.

Bir sözlə, bu tarixi faktdır ki, 40 yaşmda özünü peyğəmbər elan edən anda Məhəmməd artıq xristianlığın və iudaizmin əsasları ilə yaxşı tanış imiş. Quranda isə həmin dinlərin müqəddəs kitabları olan Tövrvtdan və İncildən sitatlar az deyildir.

İslam aləmində belə bir fikir geniş yayılmışdır ki, Məhəmməd peyğəmbər «ümmi», yəni savadsız imiş. Deməli, Quran onun öz yaradıcılıq məhsulu ola bilməzdi və Quran ayələrini Allah göndərmişdir. Əslində Məhəmməd peyğəmbərin savadsız olması heç də dəqiq müəyyən edilmiş həqiqət deyildir. Əksinə, bir sıra faktlar bu fikrə şübhə ilə yanaşmağa əsas verir.

Əvvələn, gənc yaşından ölkələri gəzən, artıq varlanmış, ağıllı, hafizəli və gözüaçıq bir şəxs axı necə olur ki, 28 hərfi öyrənə bilmir?!

İkincisi, Məhəmməd kasıb ailədə anadan olsa da, kiçik yaşda yetim qalıb, varlı əmisi Əbu Talibin evində böyümüşdür. Həmin əmisinin evində ki, onun oğlu, Məhəmməddən təxminən otuz yaş kiçik olan Əli «Nəhcül bəlağə» kimi hikmət və aforizm toplusu olan kitabın müəllifi, dövründə ən savadlı adamlardan olmuşdur. Bəs necə olub ki, eyni şəraitdə Məhəmməd kimi bir fərasətli uşaq savadsız qalıb?! Axı Məhəmməd peyğəmbərin də Qurandan başqa, hikmətlə dolu hədis və kəlamları vardır.

Üçüncüsü, Məhəmməd peyğəmbərin savadsız olması fikrini özünün qəsdən yayması da mümkündür ki, Quranın Allahdan nazil olmasına camaatı asanlıqla inandıra bilsin. Görünür, Məhəmmədin həmin siyasətdən xəbərsiz olan oğulluğu, rəvayətə görə, onun vəfatından sonra deyibmiş ki, atam heç də savadsız deyildir.

Digər tərəfdən, elə deyək ki, Məhəmməd peyğəmbər savadsız olub. Axı, qeyd edildiyi kimi, müxtəlif dinlərin məlumatlı şəxsləri ilə oturub-durmuş, hafızəli, ağıllı və istedadlı bir şəxs çox şey öyrənib, savadı olmasa da, bunları öz dünyagörüşünün və məntiqinin süzgəcindən keçirərək, öz mənafeyinə uyğun təfərrüat artırmaqla nəql edə bilər. Elə Məhəmməd peyğəmbər də bunu edib. Deməli, Quran Məhəmməd peyğəmbərin zəkasının məhsuludur. Quran ayələrini göydən endirilmiş hesab etmək Məhəmməd peyğəmbərin fəaliyyətini sanki qulağına Cəbrayılın pıçıldadığı sözləri ucadan söyləyən mikrafona bənzətmək deməkdir. Bu isə peyğəmbərin dühasına hörmətsizlikdir.

Beləliklə, peyğəmbərin fəaliyyətindəki xalq arasında möcüzə hesab edilən hadisələrin təhlili göstərir ki, bunların hamısı tamamilə real hadisələrdir və bunların şərhi üçün heç bir fövqəltəbiiliyə müraciət etməyə ehtiyac yoxdur.

Mənbə: Nicat Mikayılzadə “Fenomenlərin sirri”
Hazırladı: Şahanə Nuriyeva

Beyenmeler
0   13  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DANIŞMAQ GÜMÜŞDÜRSƏ, SUSMAQ QIZILDIR

Xüsusi

Danışmaq gümüşdürsə, susmaq qızıldır.Susmaq bəzən ucalıq, bəzən nəzakətdir,
Xüsusilə də sevdiklərini incitməkdən qorxursansa,
Susmaq o zaman əbədi zəriflikdir.

Susmaq da danışmaq qədər önəmli olur bəzən. (Nuri Pakdil)

Danışmaq yaxşıdır, susmaq daha yaxşıdır. İfrata varanda ikisi də pisdir. ( Jean de La Fontaine )

Susmaq, insanı ələ verməyən sadiq bir dostdur. ( Konfutsi )

Ya susmaq, ya da susqunluqdan daha qiymətli bir söz söyləmək gərəkdir.

Danışmaq ehtiyac ola bilər, amma susmaq bir sənətdir. ( Göte )

Gözəldir qarşılıqlı susmaq. Daha gözəli də gülüşmək. ( Nitsşe )

Əgər susssan, danışığın daha işıqlı olar. Çünki sükutda həm səssizliyin işığı, həm də danışmağın faydası gizlidir. ( Şəms Təbrizi )

Əgər soruşsanız ki, “Səssizlik nədir?” .. Cavab verərik: O böyük Ruh’ un səsidir. Yenə soruşsanız: “Səssizliyin meyvələri nələrdir?” Cavab verərik:  ‘Öz özünü idarə edə bilmək, gerçək cəsarət olan mətanət, səbir, təmkin və sayğı.’ »

Susmaq, xasiyyətlərin ən gözəlidir. ( Hz. Muhəmməd )

Bəzən susmaq, söylənilən bir çox sözdən daha çoxunu ifadə edər. ( Montesquieu)

İnsanlar necə danışmaq lazım olduğu barədə dərs alarlar, amma ən böyük elm, necə və nə zaman susmaq gərəkdiyini bilməkdir. ( Lev Tolstoy )

Dayan, dinlə. Durmadan danışsan, heç bir şey eşidə bilməzsən. ( Qızıldərili atasözü )

Sənə səssiz qalmaq qabiliyyəti bəxş edilib, Watson. Bu səni çox dəyərli bir dosta çevirir.   ( Sherlock Holmes (2009) )

Bir insan, söylədiyi şeylərdən çox söyləmədikləri ilə də insanlaşar. ( Albert Camus )

Uşaqlarınıza dillərinə hakim olmağı öyrədin, danışmağı necə olsa öyrənəcək. ( Benjamin Franklin )

İnsanlar susaraq da danışa bilərlər.

Alışmışıq hər qabağımıza çıxan uyğun olmayan sözlərlə danışmağa. Susaraq dinləmək gərək həyatı, təbiəti, özümüzü. Susmaq çarəsizlik deyil, gözəl olanı tapmaq və lazım olduğu zaman söyləməkdir.

Danışmağı, fikir bəyan etməyi çox sevərik. Düşüncələrimizdə haqlı çıxmağı da …. Seçmədiyimiz tək mövzu susmaqdır. Dinləmək, və ya  izləməkdir. (Gerçəkləri görə bilmək, anlaya bilmək üçün)

Susmalı olduğu yeri və zamanı yaxşı bilən insan, ətrafında sevilər və sayılar.

Susmaq.. Yetkinliyin göstəricisi.. böyüklüyün əzəməti.

Susmaq bəzən özünlə danışmağı öyrənməkdir.

Susmaq bəzən susmağı öyrənməkdir.

Hazırladı: Fidan Aslanova 

Beyenmeler
0   14  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +22 (from 28 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

QURAN DƏYİŞDİRİLİBMİ?

Xüsusi

 

orjinal QuranQuranın ilk orijinalı: Kiçik daşlar, dəri, ağac parçası, sümüyə və s. yazılmışdı. Yandırıldı.

Quranın ikinci orijinalı: Xəlifə Əbubəkrin dövründə edilən tərtibidir. Yandırıldı.

Quranın üçüncü orijinalı: Xəlifə Osmanın dövründə cildlənən “yazmalar”. Bunlar da dünyanın heç bir tərəfində yoxdur.

Edilən araşdırmalardan və rəvayətlərdən aşkar olur ki, Məhəmməd Peyğəmbərin vəhy katiblərinə yazdırdığı bildirilən Quranın nə eynisi, nə də hamısı bugünkü Quranda yoxdur. Xəlifə Mərvan öz səbəbini belə açıqlayır; “Onda yazılı olanlar Osman tərəfindən yazdırılan müqəddəs kitaba köçürülüb. Artıq ona gərək qalmayıb. Yandırılıb yox edilməsəydi, zamanla şübhələrə yol açıla bilər, ondan alınaraq yazılan mushəflər ətrafındakı şübhələrin qarşısı alınmazdı. Bundan qorxdum, o səbəblə yandırtdım.” (Mənbə: İbn Əbu Davud, Leiden 1937, yay, səh.243-Sübhi əs-Saleh Məbahis Fi Ulumil Quran).

QURAN NECƏ YIĞILDI?

Peyğəmbər dönəmində Quran ayələri bugünkü forması ilə yazılıb bir yerə yığılmış deyildi. Hədislərdə peyğəmbərə vəhy olunan ayələr müxtəlif şeylər üzərinə yazıldı, hamısı da dağınıq vəziyyətdə idi. Ayələr lihaf (kiçik daşlar), rika (dəri ağac yarpağı, bir növ kağız), ektaf (dəvə və qoyun sümükləri), usub (ağac parçası ) kimi nəsnələrə yazılmışdı.

İtib getməsin deyə hamısını bir yerə toplama fikrinə ilk dəfə xəlifə Əbubəkr dövründə ehtiyac duyuldu və bu səylər reallaşdırıldı.

Bir rəvayətdə bunların hamısının peyğəmbərin evində bir yerdə olduğu və dağılmasın deyə bir yerə yığıb ortasından iplə bağlandığı da açıqlanır.

Buxarinin yer verdiyi bir hədisə görə dindən dönmə (riddə) hadisələri və bu hadisələr səbəbiylə döyüş halı vardı. Quranı əzbərləmiş kəslərin bir hissəsi ölmüşdü. Ölənlərin sayı arta bilərdi, bunların hamısı ölüb getmədən Quranın bütün yazılı ayələri toplanmalı, hamısı bir kitab halına gətirilməli idi. Xəttab oğlu Ömər vəziyyəti və mövzunun əhəmiyyətini Xəlifə Əbubəkrə izah etdi. Ayələrin yığılmasını təklif etdi. Xəlifə başlanğıcda bu fikirlə razılaşmamışdı.

“Peyğəmbərin etmədiyi şeyi etmək necə doğru ola bilərdi?” deyə düşünürdü. Xəlifə Ömər müqavimət göstərdi və təklifini qəbul etdirdi. İşin reallaşması üçün də Zeyd ibn Sabitə vəzifə verildi. Zeyd “Əbubəkr mənə “Sən ağıllı bir gəncsən. Peyğəmbərə vəhy yazdığın üçün sənin bacaracağına güvənirəm. Araşdır və topla Quran ayələrini” dedi, Tanrıya and içərək söyləyərəm ki, dağlardan birini daşımağı tövsiyyə etsəydi, indi buyurduğu vəzifə qədər mənə ağır gəlməyəcəkdi. Yəni Quranın tərtibi qədər” deyir, amma sonda vəzifəni qəbul etdiyini söyləyir və işi necə etdiyini belə dilə gətirir:

“Quran (ayələrini) yığmağa başladım. Xurma budaqlarından, kiçik daşlardan və insanların əzbərlərini izləyib topladım. İşin sonunda Tövbə (Bəraət) surəsinin sonunu, Əbu Huzeymətul-Ənsaridə tapdım ki, başqasında rast gəlməmişdim bu hissəyə”. Zeyd bu hissəni Tövbə surəsinin sonundakı ayələri (128 və 129-cu ayələri özü meydana gətirdiyini açıqlayırdı.

Beləcə, Zeyd Quran ayələrini yığma işini edərkən iki qaynağa müraciət edirdi:

* Ayələrin yazılı olduğu obyektlər (ağaclar, daşlar)
*Əzbər bilənlərin yaddaşları.

Zeyd İbn Sabit hər hansı bir hissəni Qurana keçirmək üçün iki şahid şərti qoymuşdu. Ancaq bir şahidlə Quranı alma ehtiyacı duyduğu və keçirdiyi hissələr də vardı. Məsələn, Ubə Hüzeymədə tapdığı və Tövbə surəsinin son iki ayəsini təşkil edən hissə belə idi.

Quranı yığma və yazma işi bir il davam edir. Bu işə başlayanda Ömər ilə Zeyd məscidin qapısında oturaraq hər kəsin Peyğəmbərdən ayə olaraq əldə etdiyi nə varsa, gətirməyini istəmişlər. Nail olunan məsələ qaynaqlarda belə əksini tapır: “Quran ayələrin, surələrin olduğu iki qapaqlı bir kitabdır. Yığılıb yazılan səhifələr ölənə qədər Əbu Bəkrin yanında qaldı, sonra Ömərin (xəlifə) yanında tapıldı. O da öldükdə qızı Həfsəyə verildi.

quran d'yi.dirilibmiQURAN İKİNCİ DƏFƏ TOPLANIR:

Buxaridə yer alan bir hədis belədir: “Erməniyyə və Azərbaycanı ələ keçirmək üçün mübarizə aparılırdı. Hüzeyfə İbnul-Yəman Xəlifə Osmanın yanına gəldi. Müsəlmanların oxuduqları Quranlardakı bir-birinə uyğunsuzluqdan narahat idi: Əmirəl-Möminin! Bu ümmət özündən əvvəlki yəhudilər və xristianların içinə düşdükləri bir-birinə uyğunsuzluq kimi bir vəziyyətə düşdü!”

Bundan sonra xəlifə Osman Həfsənin yanına adam göndərdi, başqa Quran nüsxələri yazıb almaq üçün özündə olan səhifələri (yəni Əbubəkr dövründə yazılan kitabı) göndərməyini istədi. “İş bitəndə sənə geri qaytararam” dedi. Həfsə də o səhifələri Osmana göndərdi. Osman dərhal Zeyd İbn Sabitə, Abdullah İbn Züyebrə, Sad İbnul-Asa və Hişam oğlu Haris oğlu Əbdürrəhmana tapşırığını verdi.

Onlar da Hafsadan gətiriləni götürüb Quran nüsxələrini meydana gətirdilər. Osman təşkilatdakı üç adama bunları dedi: “(Mədinəli) Zeyd ilə Qurandan hər hansı bir hissədə tərs düşdüyünüz zaman həmin hissəni qureyş dili ilə yazın. Çünki Quran yalnız qureyş dili ilə enmişdir.”

Onlar da bu buyruğu yerinə yetirdilər. Sonda (əsas) səhifələrdən Quran nüsxələrini meydana gətirib işi bitirəndə Osman həmin səhifələri (Həfsədən gətirilənlər) geri göndərdi. Alınan nüsxələrin də hər bir kəsimə göndərilməsini buyurdu. Və bunlardan başqa yerdə qalan hər bir Quran səhifəsini və ya müshəfi yandırtdı. (Baxın. Buxari, əs- Səhih, Kitabu Fədailil-Quran /3.)

Buxariyə izah edilən fikirlərdən və qureyşli olanlarla olmayanlar arasında meydana çıxacaq münaqişənin həll formasından anlaşıldığına görə Quran nüsxələrini meydana çıxararkən Hafsadakı mushəfdən eynilə köçürmək mövzu deyildi.

Eynilə köçürüldüyü irəli sürülərkən, nədən nüsxə edildiyinə də ağız (şivə) fərqləri səbəb göstərilir. Ancaq Dr. Sübhi əs-Saleh Məbahis Fi Ulumil-Quran (Beyrut 1979) adlı əsərinin 80, 84, 85 səhifələrində bu səbəbin inandırıcı olmadığını ifadə edir. Dr. Sübhiyə görə o zaman eyni mətni, eyni sözləri dəyişik oxunacaq tərzdə yazıb əks etdirmək üçün lazımlı işarə və durğu yox idi. O zamankı yazı hərflərindən başqa işarəsiz hərflər də nöqtəsiz idi. Qısası, xəlifə Əbubəkr dövründə yaradılan müshəf lazım olsa belə, müxtəlif qəbilə ağızları (şivələri) daxil olan çərçivədə yazıla bilməzdi.

Vəziyyət belə olduqda bu suallar cavabsız qalır: Əbubəkr dövründə hazırlanan və Həfsədən alınıb gətirilən müshəf ilə Osman dövründə meydana gətirilən nüsxələr, müshəflər arasındakı fərq nə idi? 

Yuxarıda mənası təqdim edilən hədisdə bu açıqlanmır. Ancaq hədisin davamındakı bir şərh görülən işin yalnız bir təməl nüsxədən alınıb başqa mushəflərə köçürmə olmadığını izah edir. Dörd üzvlü təşkilatda iştirak edən Zeyd İbn Sabit belə deyir: “Müshəf yaradılması işini edərkən Əhzab surəsinin sonundan bir ayəni itirdim (fakattu). Ki, Peyğəmbərin onu Qurandan bir hissə olaraq oxuduğunu eşidib şahid olmuşdum. Axtardıq bu ayəni. Və Sabit oğlu Huzeymə əl Ənsaridə gördük (Əhzab surəsinə 23-cü ayəni) o mushəfdə əlavə elədik.” (İtkan, Misir, 1978, Cild 1, səh.79.)

Mənbə: tanrivarmi.blogspot.com
Hazırladı: Aygün Ələkbərzadə

Beyenmeler
0   12  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İSLAMIN ŞƏXSİYYƏT BÖHRANI

Xüsusi

islamın böhranıYAŞADIĞIMIZ COĞRAFİYA

Əslində nə qədər mənfi cəhətlərin çoxluğunu görsək də, sosial problemlərlə dolub daşsa da, biz İslam dinin hakim olduğu bir coğrafiyada yaşayırıq. Böyük bir İslam kültürünün daşıyıcılarıyıq. Bu ərazilərdə baş verən hər bir mədəni, iqtisadi, siyası olay birbaş bizim həyatla münasibətimizə təsir edir. Bizim mövqemiz bunların təsiri ilə formalaşır. Yanıldığımız yerlər də çox olur. O üzdən İslam dini, onun böhranı və bizim bütün bu keçməkeçlərin içində olmamız bizi də münasibət bildirməyə, susmamağa sövq edir. Bəli, dərdimiz var. İnanclı və ya inancsız, hər kəsi narahat edən hadisələr baş verir. Nədir bu din böhranı?

Dinlərin yaranma tarixini, hər kültürün insanın din psixologiyasını öyrənmək lazımdır. Boşluqlar nədir? Nədən insan yaşamını sürdürmək üçün cavab verə bilmədiyi sualları obrazlaşdırır? İnsan nədən olmaq istədiyi ilə olduğunun arasında qalır? Bizim bu boşluqlarımızın tarixi, ənənəvi məlhəmi İslam dinidir. Bu şüur içində göz açdıq, bu şüur içində formalaşdıq. Axtardıqlarımız, tapdıqlarımız, leyhinə və ya əleyhinə, bu müstəvidə toplanaraq bir bazaya çevrildi. Nədir müsəlmanların problemi? İslamın böhranı nə ilə bağlıdır?

islam böhranı-şəxsiyyətƏDƏBİYYAT, YOXSA ŞƏXSİYYƏT?

Əsrlərdir müsəlmanlar, əsasən Məhəmməd Peyğəmbərin nəyə inandığına maraq göstərir, inanmağa, öyrənməyə və öyrətməyə çalışırlar. Amma onların həsrətində olduğu şey peyğəmbərin NECƏ inandığı məsələsidir. Edə bilmədikləri, ola bilmədikləri budur. Hal məsələsi. İslamın böhranı ədəbiyyat deyil, şəxsiyyət çatışmazlığıdır. Yəni nə yox, necə olmaq. Çünki Quran özü də Allahın NƏ (zat) olmasını deyil, NECƏ (təzahür) olmasını öyrənməyi əmr edir.
Şəxsiyyət Tanrının necəliyinin böyük hissəsini özündə təcəssüm etdirən biridir. Elçilərdir, sadiqlərdir, salehlərdir. O üzdən Quranda İbrahimin Rəbbi, Musanın Rəbbi müracət olunması yer alır. İnsanlar Rəbblərini şəxsiyyətin simasında görməyə çalışırdılar. Hər kəs öz içindəki şəxsiyyat bazası ilə Allah arasında olan əlaqəni daha üst bir şəxsiyyətin necəliyi üzərindən qurmağa çalışır. Kimiləri bu necəliyi zahiri görkəmdə, kimiləri isə daxili zənginlikdə axtarır.
İnsanlar nəyə inanmalıdırlar? Vəya insanlar necə inanmalıdırlar? “Nə” demək, bir şəxsin maraqlandığı nəsnənin (şeyin) müstəqil olaraq özünü ifadə etməsidir. Həmin nəsnə özünə aiddir və öz zamanı, öz məkanı var. O orda aktualdır və özünü o cür ifadə edir. “Necə”lik məsələsi isə bir şəxsin maraqlandığı şeylə qurduğu ünsiyyət fonunda aşkarlanır. Necədir, yəni sənin üçün hansı keyfiyyətləri əks etdirir. Bu minvalla, ola bilsin bir insan Məhəmməd Peyğəmbərin inandığına inanmasın, amma öz inandığına Məhəmməd Peyğəmbərin öz inancına yanaşdığı qədər yanaşsın. Yəni Məhəmməd Peyğəmbərin gətirdiyinə (nə) inanmaya bilər, amma onun kimi (necə) inanar. Şəxsiyyətin formalaşması da bu cür baş verir.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   16  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 15 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus