HERMAN HESSE – “SİDDHARTHA”

Xüsusi

Qovinda: Biz rahiblərə və başqa səyyahlara çox yaxşılıq eləmisən. Qayıqçı, məgər sən də həqiqət axtarışında deyilsənmi?
Siddhartha: Möhtərəm rahib, uzun ömür sürsən də, üzərində Buddanın ardıcıllarının geyimini daşısan da, hələ də axtarışdasan?
─ Düz buyurursan, artılq qocalmışam, amma axtarışlarım davam edir. Yəqin ki, onların sonu olmayacaq. Bu da mənim taleyimdir. Amma sənin də nə vaxtsa axtarışda olduğunu hiss edirəm. Bu haqda bir-iki kəlmə söyləyərsənmi?
─ Heç bilmirəm nə deyim. Bəlkə həddən artıq səy göstərdiyindən artıq nə axtardığını belə bilmirsən.
─ Bu necə ola bilər ki?
─ İnsan axtaran zaman elə ola bilər ki, məqsədinə ilişib qalsın və elə bu səbəbdən axtardığını tapmasın, burnunun ucunda olan həqiqəti belə ruhuna yaxın buraxmasın. Axtarmaq – məqsədi olmaq deməkdir. Tapmaqsa istənilən məqsəddən qurtuluşdur. Sən axtarışda olana oxşayırsan, çünki məqsədinə çatmaq uğrunda lap yaxınında olanı belə görmürsən.
─ Sənin hansısa nəzəriyyən varmı? Ya inandığın və əməl etdiyin hansısa həqiqətin?
─ Əzizim, yadındadırsa, hələ cavan yaşlarımda meşədə samanların arasında yaşayarkən müəllim və nəzəriyyələrə etibarımı itirdim. Bu fikrimdən dönməmişəm, amma həmin gündən bəri həyatımda çoxlu müəllimim olub. Gözəl kurtizan qadın da , varlı tacir də, qumar yoldaşlarım da mənə müəllimlik edib.
─ Sənin indiyəcən heç bir müəllimin ardınca getmədiyinə inanıram. Amma məgər özün yaşamına kömək edən, qanına işləyən nəzəriyyə olmasa da, hansısa bir həqiqət tapmamısanmı?
─ Düzdür, bəzi məqamlarda bu cür həqiqətlər tapırdım, amma onları sənə açıqlamaq olduqca çətindir. Müdrikliyin başqasına ötürülməsinin qeyri-mümkün olması gəldiyim nəticələrdən biridir. Müdrik adamın başqasına çatdırması məqsədilə söylədiyi ağıllı söz həmişə axmaq bir nəticəyə çevrilir.
─ Məni ələ salırsan?
─ Zərrə qədər də yox. Mən gəldiyim nəticələrdən danışıram. Biliyi ötürmək olar, müdrikliyisə heç vaxt. Onu tapmaq olar, onunla yaşamaq olar, onu öz yelkəninə çevirə bilərsən, onunla möcüzələr yaradarsan, amma onu sözə çevirmək, kiməsə öyrətmək qeyri-mümkündür. Bu hələ cavan yaşlarımda məni müəllimlərdən uzaq salan həqiqətdir. Qovinda, indi söyləyəcəyimi də yəqin zarafat kimi qəbul edəcəksən: istənilən həqiqətin tərsi də həqiqətdir! Belə ki, yalnız birtərəfli həqiqəti sözlə ifadə etmək mümkündür. Sözlə ifadə olunacaq hər bir fikirsə vəhdətdən, birlikdən məhrumdur. Budda nəzəriyyəsilə bölüşərkən, dünyadan danışarkən, onu iki yerə, sansara və nirvanaya, yanılma və həqiqətə, iztirab və azadolmaya bölmək məcburiyyətində qalmışdı. Başqalarını öyrətmənin digər yolu qeyri-mümkündür. Qovinda ətrafimizda olan hər şeyin iki üzü var. Heç vaxt insan və onun elədikləri yalnız sansara və nirvanaya məxsus olmur. Heç vaxt insan təkcə müqəddəs və ya günahkar olmur. Bu yalnız bizə elə gəlir, yanılaraq fikirləşirik ki, zaman gerçəklikdir. Bu belə deyil və mən dəfələrlə əmin olmuşam və əgər zaman gerçəklik deyilsə, faniliyi əbədilikdən, ağrını həzzdən, yaxşılığı pislikdən ayıran sərhəd də mövcud deyil, bu da yanlışdır.
─ Axı bu necə ola bilər?
─ Qovinda, diqqətlə qulaq as. Mən və ya sən, fərqi yoxdur, kimsə nə vaxtsa günahkar olduğu halda, bir dəfə özündə Brahmanı hiss edə, nirvanaya çatıb Buddaya çevrilə bilər. Qovinda, bax bu “ bir dəfə” yanlışdır, yalandır. Günahkar “mükəmməlliyə gedən”, “inkişafda olan” anlamını vermir, halbuki düşüncələrimiz onları başqa cür təsvir etməyə qadir deyil. Xeyr hər bir günahkarda artıq bu gün, indi, sabahkı Budda, gələcək həyatı mövcuddur, sən onda – məndə va ya elə özündə – mərhəm, inkişafda olan, gələcək Buddaya hörmət etməlisən. Qovinda, dünya mükəmməlliyə çatmaq üçün uzun yol gediləsi qeyri-mükəmməl bir şey deyil. Əksinə, o, əbədi mükəmməl olub, olacaq da. Hər bir günah özündə əfv, hər uşaq qoca, hər körpə ölüm, hər can verənsə əbədi həyat daşıyır. Heç kəs yoldaşının yolun hansı hissəsində olduğunu görə bilməz, istənilən qumarbazda, istənilən quldurda Budda, brahmandasa quldur yaşayır. Elə buna görə də hər şey mənə gözəl gəlir, ölümdə həyatı, günahda müqəddəsliyi, dəlilikdə ağlı görə bilirəm, bu elə belə də olmalıdır, hər şeyin yalnız mənim xeyir-duama, hazırlığıma, sevgi dolu razılığıma ehtiyacı var və bu zaman o, mənə ziyan verə bilməz, əksinə, faydası olar. Bütün həyatımla, vücudumla, ruhumla günahın zəruri olduğuna əminəm. Nəhayət, içimdəki qarşıdurmanı sındırmaq, dünyanı sevə bilmək, onu xəyallarımda canlandırdığım aləmlə, mükəmmlliklə müqayisə etməmək, əvəzində onu oluduğu kimi sevmək, ona mövcudluğuma görə sevinmək üçün günaha batmaq, var-dövlət toplamalı, tamahkara çevrilməli və sonsuz ümidsizliyə qapılmalıydım. Qovinda, tapdığım həqiqətlər bunlardır.
Siddhartha əyilib yerdən daş götürdü.
─ Bü daşı görürsən? – o, daşı ovcunun içində fırladaraq dedi. Nə vaxtsa o, torpağa çevriləcək, sonra bitkiyə, ya da hansısa heyvana, olabilsin, insana. Əvvəllər deyərdim: “Bu, olsa-olsa daşdır və heç bir qiyməti yoxdur, Mayya dünyasına aiddir, yalnız çevrilmələrindən birində dönüb insan olanda ona hörmət edəcəm”. Əvvəllər belə fikirləşərdim. Amma bu gün tam əksini düşünürəm: bu, həm daş, həm heyvan, həm Allah, həm də Buddadır və onu nə vaxtsa hansısa birinə çevriləcəyinə görə sevmirəm, o, artıq var və əbədidir. Bəli, o daşdır və mən onu daş olduğunagörə sevirəm, onun hər bir çatına, rəng çalarına, bərkliyinə, əl vurarkən çıxan səsinə hörmət edirəm. Bu qədər yetər. Qaranlıq işıqdan qorxan tək mərhəm məna da sözdən qorxur. Nəyisə sözlə ifadə edən kimi əsas məğz sürüşüb aradan çıxır və dilimizdə axmaq bir şeyə çevrilir. Amma bu da mənim ürəyimcədir, bununla da razıyam. Axır-əvvəl birinin dəyər verdiyi həqiqət digərinə səfeh bir şey kimi görünə bilər.
─ Niyə daşdan misal gətirdin?
─ Bunun heç bir xüsusi anlamı yoxdur. Bəlkə ona görə ki, bu daşı, çayı və ətrafımızda olan hər şeyi sevirəm və onlardan nəsə öyrənirəm. Mən eyni sevgini daşa, ağaca və ya onun qabığma göstərə bilirəm. Sözlərisə sevə bilmirəm, məhz bu səbəbdən istənilən nəzəriyyədən qaçıram. Onlar yumşaq və ya bərk deyil, rəngə, iyə, dada malik olmur, quru sözdən başqa heç nələri yoxdur. Bəlkə elə sözlərin çoxluğu sənə rahatlıq vermir. Qovinda, qurtuluş, məziyyət, sansara və nirvana yalnız sözdür. “Nirvana” əşya deyil, sadəcə sözdür.
─ Nirvana yalnız söz deyil, o, həm də fikirdir.
─ Açığı, sözlər və fikirlər arasında elə bir fərq görmürəm. Fikrin bir dəyəri olduğuna da şübhə ilə yanaşıram. Mənim üçün qat-qat dəyərlisi cisimlərdir.
─ Lakin sənin “cisim” adlandırdığın həqiqətdirmi? Bəlkə bu, sadəcə görüntüdür, yalandır? Bəlkə bu, Mayyanın məkrindən doğulan illüziyadır? Sənin daşın, ağacın, çayın həqiqət dünyasma aiddirmi?
─ Mənim bununla da işim yoxdur, əgər cismin kökündə görüntü dayanırsa, deməli, mən də görüntüyəm və biz bir-birimizin tayıyıq. Onlar məhz mənə oxşadıqlarına görə hörmətə layiqdirlər. Buna görə onları sevməyinə dəyər. Qovinda, bu da sənə ələ sala biləcəyin nəzəriyyə: Mənim üçün yer üzündə ən əsas şey sevgidir. Fikirlə dünyanı dəlib keçmək, onu izah etmək, ona nifrət etmək qoy mütəfəkkirlərin işi olsun. Mənə lazım olan yeganə şeysə dünyanı sevmək, ona, özümə və hər varlığa heyrətlə, minnətdarlıqla baxmaqdır.
─ Bunu başa düşürəm, amma müqəddəs Budda məhz onu yalan adlandırırdı. Hautama bizə mehribanlığı, acımanı, səbri nəsihət edirdi, lakin yerdəkilərə sevgiyə qadağa qoymuşdu.
─ Bilirəm, Qovinda, bunu bilirəm. Bax, biz mühakimələrin içində itib-batdıq, sözlə mübahisəyə girişdik. Sevgi haqda söylədiklərim Buddanın dediklərinin zahirən tərsi ola bilər. Məhz buna görə sözlərə etibar etmirəm, çünki bu ziddiyyətin yalan olduğunu bilirəm. Budda ilə vəhdət zəncirilə bağlı olduğumu da anlayıram. Sevginin ona yad olması qeyri-mümkündür. İnsan mövcudluğunun keçiciliyinə və heçliyinə varan və eyni zamanda həyatını onları öyrətməyə sərf edən bir müqəddəs necə sevməyə bilərdi?! Bu dahi müəllimin də sözlərinə yox, cisminə qiymət verirəm. Onun etdikləri, həyatı sözlərindən, qolunun hərəkəti yürütdüyü mühakimələrdən qat-qat əhəmiyyətlidir. Buddanın möhtəşəmliyini nitqində, fikirlərində yox, həyatında görürəm.
─ Mənimlə fıkirlərini bölüşdüyün üçün sənə minnətdaram. Fikirlərinin bəzisi mənə qəribə görünsə də, onların çoxu anlaşılmaz olsa da, sənə təşəkkür edirəm.
Eyni zamanda özlüyündə fikirləşdi: “Siddharthanm beynində qəribə fıkirlər dolaşır, onun baxışlan da qeyri-adidir. Müqəddəs Buddanın dedikləri qat-qat aydındır, onun sözlərində gülməli, qəribə, axmaq heç nə yoxdur. Amma Siddharthanın əlləri, gözləri, alnı, nəfəsi, təbəssümü, salamlaşması, yerişi fikirlərinin tam əksidir. Möhtərəm Budda əbədi nirvanaya dalandan sonra ikinci müqəddəslə rastlaşmadım. Yalnız Siddhartha bu cür insana oxşayır. Qoy dedikləri məndə təəccüb dolu gülüş doğursun, əvəzində vücudunun hər bir zərrəsindən hüzn yağan bu insan Buddadan sonra gördüyüm yeganə müqəddəsdir”.

Mənbə: “Siddhartha” Herman Hesse
Hazırladı: Şahanə Nuriyeva

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 17 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

MÜQƏDDƏS NƏDİR?

müqəddəslik-dəyərlər-kəbəMƏKAN MÜQƏDDƏSDİR, YOXSA DƏYƏRLƏR?!

Simvollar – dünyada ilk qarşılaşdığımız və üzərindən fikir yürüdüb arxasında olanları anlamağa çalışdığımız maddi və mənəvi gördüklərimizdir. Hərflər də simvollardır. Onları bir yerə düzməklə böyük bir fikri, təxəyyülü və təsəvvürü nümayiş etdirmək istəyirik. Və onlar əsrlərdir dəyişmir, amma onlar vasitəsilə milyonlarla fikirlər və kəlamlar formalaşır. Hərflərdə ilişib qalsaq, mahiyyəti, mənanı, kəlamı itirərik. Təhrif etmək, hərfi yanaşmaq budur, din terminologiyasında.
Əgər əsl mahiyyəti bu cisimlərin arxasından çəksək, onlar ölüdür və passivdir. İnsanın ruhu onun cismini tərk etdiyi kimi. Bəzən cisimlərə o qədər bağlanırıq ki,onun mahiyətini və mesajını unuduruq. O zaman cisim vəya hərəkət anlamsızlaşır və sadəcə təkrar olunaraq bütləşdirilir.
Quran süjetində bu proses və sonucları təsvir olunmaqdadır. Baxaq:

Lakin onlar Məscidülhəramın sahibləri olmadıqları halda, mane olduqda Allah nə üçün onlara əzab verməsin! Onun sahibləri yalnız Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənlərdir. Lakin onların əksəriyyəti bunu bilməz!
Onların Beytullahın yanındakı namazı fit verib əl çalmaqdan başqa bir şey deyildir. Etdiyiniz küfrə görə indi dadın əzabı. 8/34-35

Kəbə insanlıq evini simvolizə edir, əslində. Ev əmniyyətdir, sığınacaqdır. Dəyərlərin birləşdiyi və daima ayaqda tutulduğu yerdir. Kəbə, ümumbəşərlik simvoludur. Bütün məsələlərə hər rakursdan baxma təklifidir.
Amma bu həmişə belə olubmu? Düşünürəm ki, Rəsulullahın arxa çevirdiyi Kəbə ilə indiki Kəbənin arasında heç bir fərq yoxdur. Məsələ, daş və divarlarda deyil, bunlara mismarlanmış könüllər və bunlarla qıfıllanmış düşüncələrdir.

Ağılsız adamlar deyəcəklər: “(Onları) Üz tutduqları qiblədən döndərən nədir?” De: “Şərq də, Qərb də Allahındır. O, istədiyi şəxsi doğru yola yönəldər”. 2/142

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 18 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

BÜT NECƏ YARANIR?

BİR HEKAYƏ:

simvol və bütBir düşünür verdiyi dərslərin birində tələbələrindən dəhlizdə ora-bura toxunaraq səs salan pişiyi bağlamağı xahiş edir. Tələbə belə də edir. Və bu hal artıq hər dərs təkrarlanır. Pişiyin uzun zamandan sonra “ağıllanmasına” baxmayaraq onu yenə də tutub bağlayırlar və alimin bundan xəbəri olmur. Alim vəfat edir. Tələbələr dərsi başqa ustadla davam etdirirlər və pişiyi hələ də bağlamağa davam edirlər. Bir müddətdən sonra pişik də ölür. Amma növbəti tələbələr də başqa bir pişik taparaq ora bağlamağa davam edirlər və bu bir adət halını alır. Zaman-zaman adət halından da çıxaraq ibadət halına gəlir və rituallaşır. Hər kəs bağlanan pişiyə xüsusi bir ibadət növü kimi baxmağa başlayır. Baxmayaraq ki, lap əvvəldən məqsəd sadəcə həmən dərsdə pişiyi sakitləşdirmək və dərsə mane olmamasını təmin etmək idi.

ÇIXARIŞ:

Həyatda gördüyümüz hət bir şeyin ruhu (məzmunu) və cismi (simvolu) var demək olar ki. Bu sanki bir şeyin dünyası və axırəti anlamına gəlir. Yəni hər bir şey özlüyündə bir axirət anlamını daşıyar və cismi ilə dünya varlığını sürər.

Büt, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Büt, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Simvollar-dünyada ilk qarşıladığımız və üzərindən fikir yürüdüb arxasında olanları anlamağa çalışdığımız maddı və mənəvi gördüklərimizdir. Hərflər simvollardır, onları bir yerə düzməklə böyük bir fikri, təxəyyülü və təsəvvürü nümayiş etdirmək istəyirik. Və onlar əsrlərdir dəyişmir, amma onların vasitəsilə milyonlarla fikirlər və kəlamlar səsləndirilir.

Əgər mahiyyəti bu cisimlərin arxasından çəksək, onlar ölüdür və passivdir. Eyni insanın ruhu onun cismini tərk etiyi kimi. Bəzən cisimlərə o qədər bağlanırıq ki, onun mahiyətini və mesajını unuduruq. O zaman cisim və ya hərəkət anlamsızlaşır və sadəcə təkrar olunaraq bütləşdirilir.

Simvollar, məzmunun daim gündəmdə qalması və yenilənərək mənalanması üçün bir vasitədir.

Büt, istənilən maddi və mənəvi simvolların araxasından məzmun və mənanın götürülməsi, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QƏDR GECƏSİ

1. Həqiqətən, Biz onu (Quranı) Qədr gecəsində nazil etdik!
2. Sən haradan biləsən ki, Qədr gecəsi nədir?
3. Qədr gecəsi min aydan xeyirlidir.
4. O gecə Rəbbinin izni ilə mələklər və Ruh hər işə görə enirlər.
5. O gecə dan yeri sökülənə kimi salamatlıqdır!  (Qədr surəsi)

Qədr gecəsiQədr gecəsi-hər hansı bir ayənin, həqiqətin sizin həyatınıza nazil olduğu, həyatınızı dəyişdirdiyi və sizi qaranlıqlardan aydınlığa çıxardığı andır.
Qədr gecəsi-Quran ayələrinin nazil olması ilə dəyər qazandı. Yoxsa adi bir günlərdən idi.
Bəs biz? Biz nə vaxt bir anımızı Quranın təsiri ilə dəyərləndirib qədrini biləcəyik? Bizim həyatımıza Quran nazil oldumu? Əks halda biz sadəcə günü dəyərləndirib bəzəyirik. Əslində isə onun mahiyyəti bizə dəyər qatmaqdadır. Quranlı bir həyat, gecədən aydınlığa doğru bir nüzul…

Açaq Quran oxuyaq, üzərində düşünək. Həyatımıza daşıyaq. Olsun bizim Qədr gecəmiz. Allah bu qədər asanlıq verdiyi halda nədən istifadə etməyək? Hansi gün olmagı önəmli deyil, hansı cür olmağı, hansı ayə ilə olmağı önəmlidir.

Ramazana da dəyər qatan elə Quranın nazil olmasıdır.  Vəhy, yenidən dirilişdir. Bu diriliş bizi ölmüş gecəmizdən həyat dolu gündüzümüzə qatır.
Ramazanı seçdi Allah, biz də Ramazana verilən dəyəri seçək. Allah bizə dəyər verdi, biz də bu dəyəri seçək ve dəyərləndirək. Qoy bu aylardan biri, günlərdən biri olsun. Yetər ki, biz Nura boyanaq.
Hamımıza Quran dolu həyat, ayələrin qəlbimizə endiyi gecə, qədrli və dəyərli bir həyat tərzi arzu edirəm. Allah bizi nuruna boyasın, qaranlıqlarımızı sabahlara çevirsin, Amin!

“Qədr”-inizi BİLİN!

Hər şey dəyərini Allahın verdiyi ilə alar. Quran da Allahın Ramazana verdiyi bir dəyərdir. Allahın dəyər verdiyinə dəyər verən özü Allah yanında dəyər qazanar.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +34 (from 34 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QURANDA ANLATMA SƏNƏTİ

“Quranda Anlatma Sənəti” (əl-Fennu’l-Qəsəs Fil-Quranil-Kərim) mövzulu bu doktorluq dissertasiyası oxucunu 2 əsas hədəfə çatdırmağı məqsəd qoymuşdur:

1. Quran qissələrındəki izahat tərzinin, ədəbi və ya bədii baxımdan araşdırılması. Bu cür bir araşdırma Quran icazının bəzi incəliklərini ortaya çıxarma xüsusiyyəti daşıyır. Çünki bu araşdırma Quranın rəvayəti bina edərkən izlədiyi yolu, alimlərin rəvayətləri necə anlayıb yorumladıqlarını və onların bu anlayış və yorumlamalarının hansı nəticələr doğurduğunu ortaya qoyur. Bu araşdırma, eyni zamanda, rəvayətin planında Quranın izlədiyi yolu, bunun necə və hansı şərt və mühitlərə bağlı olduğunu ortaya qoymaqdadır. Ayrıca, qissələrdəki şəxslərin canlandırma (rəsm), hadisələri təsvir etmə və dialoq meydana gətirmədə, Quranın nə kimi bir yol izlədiyini ortaya qoymaqdadır.

2. Bu tezis, tənqidçilərin Quran qissələrinə yaxınlaşmasına açıqlıq qazandıran; təfsirçilərin qarşılaşdığı bir çox problemi həll edən və son olaraq da, şərqşünas, missionerlərin və onların izlərini təqib edən üsulsuzların bütün tənqidlərinə cavab verə biləcək bir qayda və ya nəzəriyyəni meydana gətirməyi hədəfləməkdədir.

Yunus surəsində keçən “Onlar elmini qavraya bilmədikləri və hələ yozumu da özlərinə bildirilməmiş olan Quranı yalan hesab etdilər. Onlardan əvvəlkilər də belə təkzib etmişdilər. Haqsızlıq edənlərin aqibətinin necə olduğuna bir bax!” (10/39) ayəsinin təfsirində; Razi və Nisaburinin dilə gətirdiyi yanaşma tərzinə bağlıdır. Bu yanaşma tərzi bunları ifadə edir: Kafirlər yalnız hekayənin quruluşuna baxmışlar, lakin özünə baxmamışlar, dini və əxlaqi əmrləri, psixoloji və sosioloji qanunlara diqqət etməmişlər.
Təfsirçilərin problemlərinin həlli bu üsuldan asılıdır. Belə ki, böyük alim Məhəmməd Abduh, Bəqərə surəsində keçən, Adəm və Harut-Marut qıssələrinin təfsirini edərkən bu üsula diqqət çəkmişdir. Bu üsulda bu xüsus vurğulanmaqdadır: Doğru olan, Quran qissələrinin ədəbi-bədii bir yanaşma başa düşülməsidir və rəvayətlərin tarixi bir yanaşma ilə başa düşülməsi doğru deyil. Bir çox yerdə təfsirçilər, bu üsulu izləmişlər və qarşılaşdıqları problemləri bu əsasa görə çözmüşlərdir. Bu məzmunda, Sad surəsində keçən “Davud və iki mələk” hekayəsi ilə Yəhudilərin İsaya “Allahın Elçisi” demələrini və başqa nümunələri verə bilərik.
Şərqşünas və missionerlərin tənqidlərinə cavab vermək üçün bu əsasa söykənmək lazımdır. Quran rəvayəti, həmsöhbətlərin inanclarına və cəmiyyətin tarix mövzularıyla əlaqədar təsəvvürlərinə görə bina etmişdir. Bunun tək səbəbi budur: Quran hidayət və irşad etmək, öyüd-nəsihət və ibrət vermək kimi məqsədləri qarşısına məqsəd qoymuşdur; heç bir şəkildə, tarix məlumatı verməyi və ya tarix sənədlərini şərhi deyil.

Quranın izlədiyi üsul; bütün dillərdə görülən, bütün ədəbiyyatçıların istifadə etdiyi və bir çox təfsirçilər də diqqət çəkdiyi bir üsuldur. Kimi klassik alimlər, bu üsulu dilə gətirmişlər. Quranın rəvayət izahat üsulu budur. Bu üsul, bütün İslam düşmənlərinin etirazlarını çürüdəcək bir üsuldur. Çünki onlar, etirazlarını; tarixi ziddiyyətlər yəni Quran qissələrinin, kəşf və araşdırmaların isbat tarixi nəticələri ilə uyuşmaması tezisi üzərinə bina etməkdədir. Bu xüsus, qeyri müslim tarixçilərin dilə gətirdiyi və daha əvvəl vurğuladığımız ədəbiyyat ənənəsinə uyğun olmayan bir yanaşma tərzidir. Çünki, tarix mövzularını bilməməkdən qaynaqlanan tarixi ziddiyyət, bu dastançı üçün qüsur sayıla bilər, lakin həmsöhbətləri, izah edilənlərin arxa planına aparacaq bir vasitə olan, ədəbi üsuldan qaynaqlanan izahat isə qüsurlu qəbul edilə bilməz, xüsusilə də bu kəşf və araşdırmaların ortaya çıxardığı tarixi məlumatlar, yüzlərlə il sonra ortaya çıxsa … isbat edildiyi defolt ziddiyyətlər; (Ancaq ərəb) coğrafiyasının tarix məlumatı ilə ziddiyət təşkil edə bilər. Bu cür ziddiyyətlər isə heç bir şəkildə Qurana zərər verə bilməz. Çünki Quran, tarix məlumatı verməyi, insanlara tarix öyrətməyi və onların arasında tarixi sənədləri şərhi məqsəd qoyduğunu ifadə etməmişdir.Bu mənim görüşümdür. Siz, məndən fərqli düşünə bilər və ya məni təsdiqləyə bilərsiniz.

Müəllif: Məhəmməd Əhməd Halefullah
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus