QADINLAR ÜZƏRİNDƏ KİŞİ HEGOMONİYASI

Xüsusi

 

kişi hegemoniyası-feminizmPatriarxat (erkək hegemon) sistemdə qadına nəzarət sahələri…

1) Qadınların istehsal və ya iş gücü:
Erkək hegemon sistem həm ev içində, həm də ev xaricindəki ödənişli işlərdə qadınların istehsal gücünü nəzarət altına alır. Ev içində qadın övladlarına, ərinə və ailənin digər üzvlərinə ömür boyu hər cür pulsuz xidmət göstərir, yəni qadının əməyinə bu pulsuz xidməti alan hər kəs tərəfindən əl qoyulur. Amma qadınların bu cansıxıcı, bitməz-tükənməz və daim təkrarlanan əməyi heç bir zaman iş olaraq qəbul edilməz, qiymətləndirilməz və ev qadınları ərlərindən asılı hesab olunurlar. Qadının evin xaricindəki əməyinə əl qoyulması isə qadınların əməklərini satmağa məcbur edilməsi və onların qazanclarına göz dikilərək əllərindən alınması şəklində başlayır. Qadınların istehsal və ya iş gücü üzərindəki nəzarət sahəsi; erkəklərin patriarxat sistemdən öz maddi mənfəətləri üçün istifadə etdiyi və qadınları çeşidli mexanizmlərlətəzyiq altında tutaraq ekonomik qazanc əldə etdiyi sahəni əhatə edir.

qadın-ana2) Qadınların doğurqanlığı və “Analıq” ideologiyası:
Patriarxat sistem qadınların doğurqanlıq gücünü dövlət, evlilik və qanunlar yolu ilə nəzarət altında tutur. Bir çox toplumda qadınların dünyaya gətirəcəyi uşaqların sayı, nə zaman dünyaya gətirəcəyi, hamiləlikdən qorunma üsullarından istifadə edib-etməməsi, abort olma və s. qərarları verə bilmə azadlığı erkək hegemon dövlətin sərhədləri içərisində tanımlanır. Yəni qadının üzərində fərdi erkək nəzarətindən başqa, çıxardığı qanunlar vasitəsilə dövlət nəzarəti də həyata keçirilir. Patriarxat sistem işçi qüvvəsi, əsgər və s. ehtiyac sahələrinə görə qadınların bədənləri və doğurqanlıqları üzərində nəzarət sahəsi ilə iqtidar quraraq, “analıq” ideologiyasını yaradır. “Analıq” ideologiyası patriarxat sistemin ömrünü daha da uzadan “xarakterik erkək və qadın modellər” yaradır və onlar arasında bölünmə yaradaraq, cinsiyyət ayrı-seçkiliyini daha da gücləndirir. Bu yol ilə qadınların hərəkət sərbəstliyini və inkişafını məhdudlaşdıraraq, erkək hegemon sistemin ömrünü daha da uzadır.

cəmiyyət-qadın-seks3) Qadınların cinsəlliyi üzərində nəzarət:
Cinsəllik, erkək hegemon sistemin qadına nəzarət sahələrinin içərisində ən önəmli yeri tutur. Erkəyin təsadüfi cinsi münasibət yaşamasına ənənəvi olaraq icazə verən və səssiz qalan hər toplumda, qadınların nikahdan xaric cinsi əlaqələrini yasaqlayan əxlaqi və qanuni bir sistem vardır. “Utanc”, “əxlaq”, “namus”, “şərəf” kimi qavramlar üzərindən qadınların cinsəlliyi nəzarət altına alınırkən, taciz və təcavüz kimi bədənin bütünlüyünə qarşı edilən zorakı hərəkətlərdə də yenə qadınlar basqı altına alınır, təzyiqlərə məruz qalır, günahkar hesab olunur. Qadınların cinsəlliyini nəzarət altında tutmaq üçün onların geyimləri, davranışları, ailə və toplum içərisində hərəkətləri və s. – əxlaqi davranış normaları, dini qayda-qanunlar, adət-ənənələr vasitəsilə diqqətlə izlənilir. Patriarxal ideologiya qadınları analar (yəni evləniləcək qadınlar) və cinsi obyektlər (əyləniləcək qadınlar) olaraq, iki bir-birinə zidd qrupa ayırır. Və analar (evləniləcək qadınlar) xaricindəki bütün qadınları erkəyin ehtirası, zövqü, həzzi üçün yaranmış cinsi obyektlər olaraq tanımlayır. Digər tərəfdən də erkək hegemon sistem qadınların bu iki zidd qrupu arasında ayrımçılıq, bir-birinə gizli düşmənçilik və dərin uçurum yaradaraq, əslində öz hakimiyyətini daha da gücləndirir..

qadın azadlığı4) Qadınların hərəkət özgürlüyü:
Qadınların cinsəlliyini, doğurqanlığını və iş-gücünü nəzarət altına ala bilmək üçün patriarxat sistem qadınların hərəkət azadlığını da nəzarət altına alır. Bir qadının gec saatda küçədə gəzməsi və ya təkbaşına hər hansı bir əyləncə yerinə, diskotekaya və s. getməsi erkək hegemon sistem içində yaşayan erkəklər tərəfindən “seksə və ya cinsi münasibətə dəvət” kimi xarakterizə olunur. Qadınlar uşaq yaşlarından etibarən davranış və hərəkətlərini kontrol etməyə, geyimlərinə diqqət etməyə şərtləndirilirlər. Erkək hegemon sistem gündəlik həyatda “yüksək səslə gülmə”, “xanım kimi davran”, “atana, qardaşına, ərinə hər zaman sayğılı və itaətkar ol”, “cinsəlliyini ön plana çıxarma”, “ağırbaşlı və ciddi ol, flört etmə, ucuz qız deyərlər”, “mən sənə güvənirəm, amma çevrəyə güvənmirəm, ona görə də hər hansı əyləncə yerinə, partiyə gedə bilməzsən” , “siyasət yeritmə burda, uşaqlara kim baxacaq?” və s. kimi cümlələrlə qadınların şəxsiyyətini və cinsəlliklərini kontroledici üsul və üsullarla onları nəzarət altında tutarlar. Bütün bu üsullar cinsiyyət ayrımçılığı ilə bilavasitə əlaqəlidir və erkəklər eyni məhdudiyyət və qısıtlamalara əsla məruz qalmazlar.

Bütün bunlardan çıxan son nəticə budur ki, erkək hegemon sistem öz şəxsi özəllik və keyfiyyətlərindən daha çox qadın istismarı üzərində bərqərar olaraq öz hakimiyyətini sürdürür…

Mənbə: http://feministatolye.org/
Hazırladı: Yeganə Ayhan

Beyenmeler
1   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

XXI ƏSRDƏ MATRİARXAT CƏMİYYƏT

Xüsusi

 

Khasi – matriarxat cəmiyyətdə yaşayan xalq.

Khasi qəbiləsi çox az tanınır. Bu, Hindistanın şərqində, Meghalaya əyalətində yaşayan, təqribən 5 milyonluq xalqdır. Sosial təşkilatlarda fərqləndirici xüxusiyyəti burda qadınların aparıcı rol oynamasıdır. Qızların dogulması əsl bayram hesab olunur, miras və soyadı ana xətti vasitəsi ilə ötürülür. Khasi qızlarının həyatı haqda fotoqraf Karolin Klüppelin hazırladıgı fotoseriyalar məlumat verir.

12038175_10153763115294396_5699951967464078985_n

Kiçik bir kənd olan Molinnonqda (500 nəfər əhalisi olan) onların arasında demək olar ki, bir il müddətində yaşamış və burada o, sirli qəbilənin həyat tərzi və ənənələri ilə tanış olmuşdur. Fotoqraf, öz seriya foto əsərlərini “Qızlar Dünyası” adlandırmışdı. Çünki, burada doğulan qızlar kiçikliyindən etibarən cəmiyyətin əsas mərkəzi olmağa və üzərlərinə məsuliyyətlər almağa məcburdurlar. Khasi, matrilineal cəmiyyət adlandırılır və burda həqiqətən də qadınlara xüsusi hüquq və azadlıqlar bəxş edilir. Məsələn, ailənin varisi evin kiçik qızı sayılır. Mirası öz qənaətlərinə əsasən bölüşür, eyni zamanda yaşlı valideynlərin qayğısını öz üzərinə götürməyə məcburdur. Hər nə qədər qəribə olsa da, ailə qurarkən qadınlar ərlərini öz evlərinə gətirirlər.

12042675_10153763115239396_4901025073284436161_nKhasi qəbiləsi üçün sosial təbəqələşmə xarakterik haldır. Qədim əfsanəyə əsasən, yüz illər əvvəl, yeddi qadın bəşəriyyətin ulu nənəsi olmuşdur və bu yeddi qadından hər biri öz ailəsini qurmuşdur. Lakin, son illər qadınlara qarşı olan bu münasibət, kişilərin etirazına səbəb olmuşdur. Aktivistlər öz hüquqlarını və bərabərliklərini tələb etməyə başlamışlar. Burda cəmiyyət patriarxat cəmiyyətlə eynicinslidir, lakin güzgünün əks effekti ilə.. Khasalı kişilər, çoxsaylı Bollivud filmlərinə olan coşğusu sayəsində, öz məzlumluqlarının fərqinə varmağa başladılar. Kişilər öz həyatlarını uşaqların qidalanması və bezlərinin dəyişdirilməsinə həsr etdikləri üçün tez-tez şikayətlər edir, depressiya halları yaşamalarını, spirtli içkilər və narkotik vasitələrdən sui-istifadə etmələrini öz məzlumluqlarına bağlayırlar.

Mənbə: “Cheaptrip” Facebook səhifəsi
Hazırladı: Saqubə Fəridzadə

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QADIN, YOXSA KİŞİ HAKİMİYYƏTİ?

matriarxat

Uşaqlar onları dünyaya gətirən analarını tanıyır, onun yanında böyüyür və ona sadıq qalırdılar

Matriarxat dövrü necə formalaşıb?
Bir zamanlar insanlar sürü şəklində yaşayırdılar. Həyatlarının böyük qismi heyvani tərz ilə uyğun idi. Çoxalma da bunun kimi. Düşüncə və bunun üzərinə formalaşan ictimai qınaq deyə bir şey yox idi. Ata ana məhfumu da sosial olaraq mövcud deyildi. Bioloji analıq və atalıq mövcud idi. Bu bioloji tərəflər ancaq cinsi əlaqə zamanı birlikdə olurdular. Sonradan qadınlar bu prosesə təkbaşına davam edirdilər. Uşaqları dünyaya gətirir və böyüdürdülər. Analıq missiyalarını bugünkü kimi olmasa belə, yerinə yetirirdilər. Uşaqlar onları dünyaya gətirən analarını tanıyır, onun yanında böyüyür və ona sadıq qalırdılar. Kişilər isə öz uşaqlarını tanımır, ayrılıqda həyatlarına davam edirdilər. Bu minvalla ətrafı artmış və ona sadiq övladlar tərəfindən qorunan analar toxunulmaz hala gəlmişdilər. Kişilər artıq istədikləri qadına istədikləri şəkildə yaxınlaşa bilmirdi. Və tədricən ana hakimiyyəti yaranırdı.

patriarxat

Daha əmin və cəsarətli, güclü kişilər müstəqil ova başladılar.

Patriarxat dövrü necə formalaşdı?
Bütün bunlar davam edərkən kişilər ovla məşğul olur, anaların hakimiyyətində olan çevrələri qida ilə təmin edirdilər. Ov zamanı hər kəs hər zaman bacarıqlı olmurdu və artıq rəqabət formalaşırdı. Ova getməkdən yayınan, xəstəlik bəhanəsi və s. ilə ova getməyən kişilərə görə digərləri düşünməyə başlamışdı. Onlar artıq kiminsə əvəzinə bunu etmək istəmirdilər. Daha əmin və cəsarətli, güclü kişilər müstəqil ova başladılar. Onlar ov edir, gətirir və sürüdən bir qadın seçərək ayrılırdılar. Özlərinə yeni bir mağara tapır və orda həyatlarına davam edirdilər. Bu zaman doğulan uşaqlar həm anasını, həm də atasını tanıyırdı və AİLƏ formalaşırdı. Müstəqil ailələr isə kişinin gücü sayəsində ayaqda durmaqda idi. Kişinin öz gücünü üstünlük olaraq uyğulaması artıq ailənin və bununla da kişi hakimiyyətinin formalaşmasına səbəb olurdu.

ilk insan-qəbilələr

Ən güclü ailə və ailənin ağsaqqalı qəbiləyə başçılıq etməyə başladı.

Qəbilələr necə yarandı?
Sürü şəklində yaşayan insanların həyatda qalma mənbəyi ov idi. Ov hər zaman uğurlu olmurdu. O üzdən bəzi ailələr davam gətirmirdi. Bu zaman təcavüz hissi formalaşdı. Uğursuz ovu olan güclü bir ailə uğurlu ovu olan digər müstəqil ailəyə hücum edir, ailə başçısı olan kişi öldürülür, onun ailəsi də bu ailəyə ya qatılır, ya da öldürülür və onların ovu sayəsində güclü ailə ayaqda qalırdı. Bu minvalla güclü ailələr, sonra bu güclü ailələrin diqtə etdiyi ailələr birliyi, bu minvalla isə qəbilələr yarandı. Ən güclü ailə və ailənin ağsaqqalı qəbiləyə başçılıq etməyə başladı. İnsanlar uzun zaman, çox uzun illər beləcə həyat sürdülər və hətta müasir dövrdə də qəbiləçilik ehtirası yeni şəkildə təzahür etməkdədir.

qadın və kişi. matriarxat-patriarxat

Ümumiyyətlə, qadının və ya kişinin hakimiyyəti lazımdırmı?

Sözümün canı nədir?
Bütün bunlardan günümüzə dönsək və həmən bir analiz aparsaq, maraqlı faktlar ortaya çıxır. Görəsən, ailənin yaranmasımı qadını kölə halına salıb onu müstəqillikdən məhrum elədi? Həqiqətənmi, dünyada güc ən önəmli duruşdur? Qadın hakimiyyətinə qayıdış üçün kişinin gücümü azalmalı, yoxsa ailə sistemi dağılmalıdır? Ümumiyyətlə, qadının və ya kişinin hakimiyyəti lazımdırmı? Lazım deyilsə, necə bir hakimiyyət onların birgə azad yaşaması və bir-birinin tamamlayıcısı olmasını təmin edə bilər? Bütün bu suallara cavab verə bilməyəcəm, amma anladığım bir şey var. Sanki dünya artıq güc deyil, estetika üzərinə formalaşır. Burda isə qadınlar udur. Kişilər bu fonda qadınlarla bacara bilmir və onları dinləyirlər. Bu yaxşıdır ya pis, doğrudur ya yanlış, bilmirəm, mövzum da bu deyil. Qadınların azad olması və hakim olması da məni narahat etmir. Məni narahat edən bu iki fərqli cinsin hakimiyyət yarışmasına çıxmasıdır. Bu kimə lazımdır, həqiqətənmi belə olmalıdır?!

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
1   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus