PSİXOLOJİ TRAVMA VƏ İNSAN HƏYATI

Xüsusi

İnsanı həddən artıq qorxudan, dəhşət içində saxlayan, çarəsiz vəziyyətə salan, çox zaman gözlənilmədən baş verən, qeyri-adi hadisələrin təsirinə psixoloji travma deyirik.
Həyatımızda istəmədiyimiz çox hadisələr baş verir, amma hamısı psixoloji travma yaratmır. Psixoloji travma yaradan hadisələr aşağıdakılardır:
Müharibə, partlayışlar;
Fəlakətlər (zəlzələ, sel, ildırım, yanğın);
Məişət zorakılığı (ailədaxili şiddət);
Uşaq zorakılığı;
Qəza;
Araşdırmalara görə, hər iki insandan biri həyatında bir dəfə də olsa, bu cür hadisələrlə qarşılaşır. Psixoloji travmadan sonra ən çox yaranan xəstəlik depressiya və posttravmatik stress pozuntusudur.

Psixoloji travma fiziki və psixoloji bütövlüyümüzə zərbə vuran hadisədir.
Travma yaradacaq hadısə baş verəndən qısa müddət sonra müxtəlif fiziki simptomlar özünü göstərir və bu dövr 2-3gün davam edir.

Kəskin stress reaksiyası hadisəyə verilən normal reaksiyadır, hadisə baş verdikdən sonra əlamətlər 2-3 gün ərzində yox olub gedir, əsasən tibbi müdaxilə tələb etmir.

Fiziki simptomlar ürək sıxılması, ürəkbulanma, baş ağrısı, sinə ağrısı, iştahın artması, ya da azalması, həssaslıq, yorğunluq, nəfəs darlığı və s. ola bilir.
Emosional reaksiyalar öncə şok yaşamaqla özünü göstərir. Daha sonra kədər, təşviş, narahatlıq, ümidsizlik, aqressivlik, çarəsizlik büruzə verir.
Yuxu və qida pozuntusu, özünə qapanma, asosiallıq, alkoqola meyl və s. davranışlar travmaya verilən reaksiyalardır.
Travma qarşısında hər bir fərd eyni reaksiya vermir. İnsanın keçmiş təcrübələri, stressə qarşı dözümlülüyü, travmatik hadisəyə verdiyi məna, genetik quruluşu, mübarizə qabiliyyəti travmaya təsir edən amillərdir. Həmçinin hadisənin şiddətindən asılı olaraq travmanın şiddətinin müəyyən etmək olar. Zəlzələdə dağıntılar altında qalan, yaxınını itirən insanın aldığı travma, hadisəni kənardan izləyənə nisbətən daha güclü olur. Müharibə bölgəsində, hər gün atışmanın şahidi olan, gözləriylə yaralanan, ölən insanları görən biri, müharibəni mətbuatdan izləyən birindən daha çox stress geçirir və travmaya məruz qalır.
Travma müxtəlif psixiatrik xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər. Əgər əlamətlər 2-3 həftə ərzində tədricən azalıb keçmirsə, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.

Müəllif: Rübabə Mərdanova

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +1 (from 1 vote)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

OSHO – “ANLAYIŞIN KİTABI” NDAN SEÇMƏLƏR

Xüsusi

Kainat sonsuzdur; o hər zaman davam edirdi. Varoluşun mövcud olmadığı bir zaman yoxdur və varoluşun mövcud olmadığı bir zaman da olmayacaq. Varoluş sonzuluq deməkdir.

İnsan şüuru əsrlərdir inkişaf etməyib. Sadəcə, bəzən kimsə çiçək açır, lakin milyonlarla insan arasında sadəcə tək bir insanın çiçək açması qayda yox, istisnadır. Və bu insan tək olduğuna görə, çoxluq ona dözə bilmir. Onun varlığı bir növ təhqir  halını alır; onun mövcudiyyətinin özü alçaldıcıdır,  çünki o sənin gözlərini açır və potensialının və gələcəyinin fərqinə varmağını təmin edir. Və sənin inkişaf etmək üçün, daha şüurlu olmaq üçün, daha sevgi dolu, daha estetik, daha yaradıcı, daha səssiz olmaq üçün – ətrafında daha gözəl bir dünya yaratmaq üçün – heç bir şey etməmiş olmağın eqonu incidir. Sənin dünyaya bir qatqın olmadı; burdakı sənin varlığın bir rəhmət yox, bir lənət olub. Sən dünyaya öz ehtirasını, öz şiddətini, öz qısanclığını, öz rəqabətçiliyini, öz iqtidar aclığını təqdim edirsən. Sən dünyanı bir müharibə yerinə çevirisən; sən qana susamısan və digərlərini də qana susamış hala gətirisən. Sən insanlığı öz insanlığından məhrum edirsən. Sən insanın, insanlığın aşağısına, hətta bəzən heyvanların belə aşağısına düşməyinə kömək edirsən.
Buna görə də bir Gautama Budda və ya Chuang Tzu sənə batır, çünki onlar çiçək açıb və sən eləcə orda dayanırsan. Baharlar gəlib keçir və səndə heç bir şey çiçək açmır. Hec bir quş sənin yaxınına gəlib yuva qurmur və mahnılarını sənin ətrafında söyləmir. Bir Məsihi çarmıxa çəkmək və Sokratı zəhərləmək daha yaxşıdır; sadəcə onları  ortadan qaldıraraq sənin heç  bir şəkildə ruhsal olaraq aşağılıq kompleksi hiss etməyinə ehtiyac qalmır.

Şüurumuzu dəyişdirməliyik, dünyada daha çox meditasiya enerjisi, daha çox sevgi yaratmalıyıq. Köhnəni – onun çirkinliyini, onun çürümüş ideologiyalarını, onun axmaq ayrımlarını, axmaq xürafatlarını – yox etməliyik və təzə gözlərə, yeni dəyərlərə sahib yeni bir insanlıq yaratmalıyıq. Keçmişlə bir kəsilmə; başqaldırmanın mənası budur.

Sadəcə yeni bir insan, insanlığı və bu planeti və bu planetin üzərindəki gözəl həyatı xilas edə bilər.

Rus inqilabı Leninin gözlərinin önündə uğursuz oldu. O, Karl Marksa söykənərək, “İnqilab gəldiyi zaman, evliliyi ortadan qaldıracağıq, çünki evlilik, özəl mülkiyyətin bir parçasıdır. Özəl mülkiyyət ortadan qalxarkən, evlilik də ortadan qalxacaq. İnsanlar sevgili ola bilərlər, birlikdə yaşaya bilərlər; uşaqlara toplum tərəfindən baxılacaq” deyə xütbə verirdi. Lakin, iqtidar Kommunist Partiyasının əllərinə keçdiyi vaxt və Lenin də lider olduğu zaman hər şey dəyişdi. Bir dəfə, iqtidar əllərinə keçəndə, insanlar fərqli düşünməyə başlayır. Artıq, Leninin düşüncəsi, insanları məsuliyyətlərdən azad etməyin təhlükəli ola biləcəyi formasında idi: Onlar aşırı dərəcədə fərdçi hala gələ bilərdi. Buna görə də, qoy, onlar bir ailənin yükü altında qalsınlar. O, ailənin ortadan qaldırılmasını tamamilə unutmuşdu.

İnqilabların, şəxsən inqilabçıların öz əllərində uğursuzluğa düçar olması qəribədir, çünki, bir dəfə iqtidar öz əllərinə keçəndə başqa cür düşünməyə başlayırlar. O zaman, onlar iqtidarlarına aşırı dərəcədə bağlanırlar. O zaman onların bütün səyi iqtidarı necə sonsuzadək əllərində saxlayacaqları və insanları necə idarə edə biləcəkləridir.

Din uğursuz olub. Elm uğursuz olub. Şərq uğursuz olub və Qərb uğursuz olub. İçində, Şərqin və Qərbin görüşə biləcəyi, dinin və elmin görüşə biləcəyi daha yüksək bir şeyin sintezinə ehtiyac var.

İnsan, sadə bir şəkildə özündən zövq alır, bu geniş kainatdan zövq alır, ağaclarla rəqs edir, sahildə dalğalarla oynayır, başqa heç bir səbəb olmadan, sırf zövq aldığı üçün balıqqulaqları toplayır. Havadakı duz və sərin qum, günəş doğur. Yaxşı bir qaçış; bundan artıq nə istəyə bilərsən. Mənə görə din budur: Havanın dadını çıxarmaq, dənizin dadını çıxarmaq, qumun dadını çıxarmaq. Çünki, varoluşun özündən başqa bir tanrı yoxdur.

Fəaliyyətində bütün olmaq sənə sevinc gətirir. Tam bir intensivliklə edilmiş adi, önəmsiz bir fəaliyyət belə, sənin varlığına bir işıq, bir doyum, dərin bir məmnuniniyyət gətirir.

Zehin bir seçicidir; buna görə də problem ortaya çıxır. Seçimsiz qal.

Üzüntünün içində heçmi gözəllik görə bilmirsən? Bu haqda düşün. Növbəti dəfə üzgün olduğun zaman, onunla savaşma. Mübarizəylə vaxt itirmə; onu qəbul et, onu buyur et, qoy o,  buyur edilmiş bir qonaq olsun. Onun dərininə sevgiylə, diqqətlə bax … gerçək bir ev sahibi ol. Və təəccüblənəcəksən  – üzüntünün sahib olduğu bəzi gözəlliklərə xoşbəxtlik əsla sahib ola bilməz. Hüznün dərinliyi var və xoşbəxtlik səthidir. Hüznün gözyaşları vardır. Və gözyaşları hər hansı bir qəhqəhənin gedə biləcəyindən daha dərinə gedər. Hüznün özünəməxsus bir səssizilyi, xoşbəxtliyin əsla sahib ola bilməyəcəyi bir melodiyası vardır. Xoşbəxtliyin öz mahnısı var, lakin, daha gurultuludur, səssiz deyildir.

Sənin, bütün dünyanı dəyişdirməyinə ehtiyac yoxdur; sadəcə özünü dəyişdirdiyin zaman, bütün dünyanı dəyişdirməyə başlayacaqsan, çünki sən dünyanın bir parçasısan. Tək bir insan belə dəyişsə, bu dəyişiklik minlərlə digər insana yayılır. Sən yeni bir insanlığı doğuracaq bir inqilabın tətikləyicisi olursan.

Sən onsuz da ən başından bəri bir tanrı, bir buddasan. Sənin Buddaya çevrilməyinə filan ehtiyac yoxdur; xəzinə ordadır, sadəcə sən onu hara qoyduğunu bilmirsən. Sən açarı yadından çıxarmısan və ya onun necə istifadə ediləcəyini unutmusan. Bilgiylə o qədər sərxoş bir durumdasan ki, olduğun hər şeyə qarşı laqeyd, unutqan bir hala gəlmisən. Bilgi alkoqol kimidir; insanları sərxoş edər. O zaman, onların qavrayışları  bulanıqlaşır, xatırlama səviyyələri ən aşağı səviyəyə enir. O zaman orda olmayan şeyləri görməyə, orda olan şeyləri isə görməməyə başlayır.

Bir uşaq doğulduğu anda onun içində əngəllər yaratmağa başlayırıq. Onun içində müqayisə duyğusunu yaradırıq. “Biriləri səndən daha gözəldir, digəri səndən daha sağlamdır, o birinin uşağı belədir; onun qiymətlərinə, zəkasına bax hələ; yaxşı bəs sən nə edirsən?” Biz müqayisə anlayışını yaradırıq. Müqayisə, aşağılıq və üstünlük anlayışlarını da bərabərində gətirir; bunların hər ikisi xəstəlikdir, əngəldir. Artıq, uşaq sadəcə özü haqqında fikirləşə bilməz; hər zaman özünü bir başqası ilə müqayisə edərək düşünər. Müqayisənin zəhəri içinə girmiş olar. Artıq, bu insan həmişə iztirab içində qalacaq; var olmağın xoşbəxtliyi getdikcə daha qeyri-mümkün bir hala gələcək.
Hər kəs bənzərsiz olaraq doğulur. Müqaysə etmək mümkün deyildir. Sən sənsən, mən isə mənəm. Bir Budda Buddadır, bir İsa isə İsadır, bunları bir-biriylə müqayisə etmək imkanı yoxdur. Əgər müqayisə etsən aşağılıq, üstünlük duyğuları yaradacaqsan, bunlar eqonun formalarıdır. Və təbii ki rəqabət etmək, başqalarına qalib gəlmək üçün böyük bir arzu ortaya çıxar. Sən bunu bacarıb bacarmayacağın mövzusunda bir qorxu içində qalırsan, çünki bu şiddətli bir mübarizədir və hər kəs eyni şeyi etməyə, birinci olmağa çalışır. Milyonlarla insan birinci olmağa çalışır. Buna görə də böyük bir şiddət, aqressiya, kin, düşmənlik ortaya çıxar. Həyat bir cəhənnəmə çevrilər. Əgər məğlub olasan, acı içində qalırsan… və məğlub olma ehtimalın qalib gəlmə ehtimalından daha çoxdur. Və uğurlu olsan belə, xoşbəxt olmayacaqsan, çünki uğurlu olduğun anda, qorxu ortaya çıxar: Artıq, başqa biri bunu sənin əlindən ala bilər. Sən öncədən titrəyirdin, indi də titrəyirsən. Uğursuz  olanlar da acı içindədir, uğurlu olanlar da.
Bu dünyada xoşbəxt bir insan tapamaq çox çətindir, çünki heç kim xoşbəxt olmaq üçün lazım olan şərtləri yerinə yetirmir. İlkin şərt, bütün müqayisələrdən vazkeçməkdir. Aşağı səviyyədə və ya üstün olmaqla bağlı bütün bu axmaq fikirləri burax. Sən nə üstünsən, nə də daha alt səviyyəsədəsn. Sən sadəcə özünsən. Sənin kimi biri yoxdur, müqayisə edə biləcəyin heç kim yoxdur. Sonra, birdən evə çatmış olursan.

Bilgini burax. Müqayisəni burax. Saxta şəxsiyyətləri burax. Bütün bu gedişat tamamilə mənfidir. Onu burax, bunu burax… buraxmağa davam et. Buraxacaq heç bir şey qalmayana qədər buraxmağa davam et… bax o zaman onu görəcəksən, sənin saf şüurun orda, qarşında olacaq.

İnanc, sənin cəhalətinin üzərini örtür. O əsla sənə gerçəyi göstərmir; sənə sadəcə bəlli bir dogmalar, etiqadlar verir və beləcə, sən onların içində bir bilgi aldanması yarada bilirsən. Lakin bu bilgi, bir xəyaldan başqa bir şey deyil. İnanca söykənən hər şey saxtadır.

Şübhə o qədər lənətlənmiş bir şeydir ki, sən onun gözəlliyini, onun zənginliyini unutdun.

Mən, tanrı tanımazlarla tanrıya inanan arasında hər hansı bir fərq görmürəm; onlar eyni gəmidə yolçuluq edirlər.

Dindar zehin zəkasını itirər, paslanar.

 

Mənbə: Osho – ” Anlayışın kitabı”
Hazırladı: Fidan Aslanova 

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

OŞO – “GÜC, SİYASƏT VƏ DƏYİŞİKLİK”

Xüsusi

OŞO - "GÜC, SİYASƏT VƏ DƏYİŞİKLİK"KİTABDAN SEÇMƏLƏR:

Dağıtmaq nifrətdən gələr, yaratmaq sevgidən gələr.

Səni, şərtsiz sevməyə hazırlamağa; səni, yadlarla belə dostluğa hazırlamağa; qarşıdurma yaratdıqları üçün təşkilatlanmış dinlərini buraxmağa, ölkənə aidiyyətini belə buraxmağa hazırlamağa çalışıram. Forma olaraq ölkənin pasportunu daşımaq məcburiyyətində qalacaqsan, amma bu sadəcə bir rəsmiyyətdir. Varlığının dərinlərində bir Hindu olmamalısan; bir Alman olmamalısan və bir Xristian olmamalısan.

Özünü bilən, öz varlığını anlayan, həyatın mənasını anlayan insanda anidən bir güc partlayışı olar. Lakin, bu daha çox sevgi kimdidir, mərhəmət kimidir. Günəş işığından çox, ay işığı kimidir; sərin, sakit, gözəl. Belə bir insanın dəyərsizlik kompleksi yoxdur. O qədər doludur, o qədər doyğundur, o qədər dincdir ki, başqaları üzərində güc sahibi olmağı arzulamasına heç gərək yoxdur.

Başqaları üzərində güc siyasidir və başqaları üzərində güc sahibi olmaqla maraqlanan insanlar, dərin bir dəyərsizlik kompleksi olan insanlardır. Özlərini davamlı olaraq başqaları ilə müqayisə edir və özlərini dəyərsiz hiss edirlər. Dünyaya və özlərinə bunun belə olmadığını, üstün varlıqlar olduqlarını sübut etmək istəyirlər. Bütün siyasətçilər, dəyərsizlik kompleksindən əziyyət çəkirlər. Bütün siyasətçilərin psixoloji müalicə almaqları gərəkdir. Bunlar xəstə insanlardır və bu xəstə insanların əlindən bütün dünya çox böyük iztirab içindədir. Üç min ildə beş min müharibə!

Siyasi güc çirkindir. Başqaları üzərində güc çirkindir. İnsanlıq xaricidir, çünki biri üzərində güc sahibi olmaq, o insanı bir əşyaya endirmək deməkdir. Sənin malın halına gələr.

Nixon, başqalarının telefon danışıqlarını dinləyərkən yaxalandı və nəhayət, prezidentlikdən  istefa etmək məcburiyyətində qaldığı zaman, Mao Zedongun şərhi diqqətə layiq idi. “Bunu hər siyasətçi edər. Bunda özəl bir durum yoxdur, niyə bu qədər  böyüdürlər? Zavallı Nixon sadəcə olaraq bunu edərkən yaxalandı.” dedi.

Yalnız təvazökarlıq, sadəlik, təbiilik, başqası ilə müqayisə etməmək… Hər kəs bəznərsizdir; müqayisə etmək qeyri-mümkündür! Bir qızılgülü bir məxmər gülü  ilə necə müqayisə edə bilərsən? Hansının üstdə, hansının aşağıda olduğunu necə söyləyə bilərsən? İkisinin də özünə xas gözəlliyi vardır və ikisi də çiçək açmış; günəşdə, küləkdə, yağışda rəqs etmiş; həyatını tam mənası ilə yaşamışdır.

Heç kim üstün deyil, heç kim aşağı deyil, amma heç kim bərabər də deyil. İnsanlar sadəcə olaraq bənzərsizdirlər. Sən sənsən. Mən mənəm. Mən həyata öz potensialımı qatmalıyam; sən həyata öz potensialını qatmalısan. Mən öz varlığımı kəşf etməliyəm, sən öz varlığını kəşf etməlisən.

Sənə birini sevməyini desələr, bunu necə edəcəksən? Bəli, rola girə bilərsən, sevirmiş kimi edə bilərsən; baxdığın kinolardan, oxuduğun romanlardan gözəl dialoqları təkrarlaya bilərsən. Gözəl şeylər deyə bilərsən, amma heç bir şey səndən çıxmır. Sevmir, sadəcə bir oyunda rolunu oynayırsan. İşin fəlakət olan tərəfi isə budur ki, çoxumuz bütün həyatımızı oyun belə yox, məşqlə davam etdiririk. Oyun üçün zaman əsla gəlməz, təkrar təkrar məşq edilər. Bir neçə insan üçün oyun vaxtı gəlsə belə, oyun da başqa hər hansı bir şey qədər saxtadır, çünki ürəyin içində deyil. Ölüdür, nəfəs ala bilməz. İstiliyi, canlılığı, rəqsi yoxdur. Bunu belə etmək üzrə öyrədildiyin üçün belə edirsən. Bu bir növ məşq, bədən tərbiyəsi, nəzakət qaydası, tərbiyə hər hansı bir şeydir, amma sevgi deyil.

Sənin üçün nəyin yaxşı, nəyin pis olduğunu yalnız sən tapa bilərsən. O zaman bütün hərəkətlərinin içindən keçən fərqindəlik ipini tut, həyatında heç bir nifrət, heç bir hirs, heç bir qısqanclıq tapa bilməyəcəksən. Ona görə yox ki, bunlardan vazkeçdin, ona görə yox ki, onları sakitləşdirdin, ona görə yox ki, bir şəkildə onlardan qurtuldun, ona görə yox ki, onlara qarşı nəsə etməyə cəhd etdin. Xeyr, heç bir şey etmədin, onlara toxunmadın belə. Fərqindəliyin gözəlliyi budur: Əsla bir şeyi sakitləşdirməz, amma fərqindəliyin işığında sanki əriyən və dəyişən şeylər vardır. Və daha sağlam, daha bütün, daha dərin, daha qüvvətli hala gələn şeylər vardır: sevgi, mərhəmət, yaxşılıq, dostluq, anlayış.

Fərqindəliklə edilən hər şey gözəl ola bilər; eyni hərəkət, fərqindəlik olmadan çirkinləşə bilər.

Dolayısı ilə xatırlanmalı olan ilk şey, qorxu ilə hərəkət etməyin doğru yol olmadığıdır.

Həyat bu qədər asan yox edilməsinə icazə verə bilməz, çox böyük müqavimət göstərəcəkdir. O müqavimətdə yeni bir insanın, yeni bir şəfəqin, yeni bir nizamın, bütün həyatın və varoluşun doğumu gizlidir.

Min illərdir batıb qalmışıq, sadəcə əşyalar inkişafını davam etdirir: daha yaxşı maşınlar, daha yaxşı təyyarərlər, daha yaxşı bombalar, amma daha yaxşı insanlar yoxdur.
İnsanın ilişib qalması, amma başqa hər şeyin böyüməyə davam etməyi təhlükəli bir vəziyyətdir. İnsan öz irəliləməsinin, öz texnologiyasının, öz elminin altında qalacaq. İnsan da böyüməlidir; insan daima öndə olmalıdır.

Hər cür elmi irəliləmənin tərəfdarıyam, amma irəliləmə, yaradıcı insanların əlində olmalıdır.. irəliləmə, müharibə deyə bağıranların əlində olmamalıdır.

Fəlakət vaxtları, gerçəkləri olduğu kimi fərq etməyini təmin edər. Həyat hər zaman kövrəkdir; hər kəs daima təhlükə içindədir. Sadəcə olaraq normal zamanlarda ölü kimi yatdığın üçün bunu görməzsən. Yuxu görməyə, gələcək günlər üçün, gələcək üçün gözəl şeylər xəyal etməyə davam edərsən. Lakin təhlükənin yaxın olduğu anlarda, birdən, gələcəyin olmaya biləcəyini, sahib olduğun yeganə anın bu olduğunu fərq edərsən.
Buna görə də, fəlakət zamanları son dərəcə açıqlayıcıdır; dünyaya yeni heç bir şey gətirməz; sadəcə dünyanı olduğu kimi fərq etməyini təmin edər. Səni oyandırar. Bunu anlamasan, ağlını itirə bilərsən; əgər anlasan, oyana bilərsən.

Yaradıcı, ağıllı bir insan güc arxasınca qaçmaz. Ağıllı insan başqaları üzərində hakimiyyət qurmaqla maraqlanmaz. Onun maraqlandığı mövzu, özünü bilməkdir. Bu səbəbdən,  ən yüksək zəka xüsusiyyətinə sahib olan insanlar mistisizmə yönələr, ən çoxu güc arxasınca qaçar. O güc dünyəvi, siyasi ola bilər; pul ola bilər, milyonlarla insan üzərində ruhsal hakimiyyət qurmaq ola bilər, amma əsl istək, daha daha çox insana hökm etməkdir.

İşıq, sevgi və yaradıcılıq, heç kimə hökm etməklə maraqlanmaz. Nə üçün?  Başqası başqasıdır; nə sən kiməsə hökm etmək istəyərsən, nə də başqasının sənə hökm etməyini istəyərsən. Azadlıq, sadəcə birazca oyanıq olmağın ləzzətidir.

Dünyada indi yaşayan çox az insan var. Həmişə ya keçmişdə, ya da gələcəkdə yaşayırlar.

Bütünlük içində rəqs etmək üçün lazım olan tək şey, yalnız bu anın gerçəkliyini qəbul etməyimizdir. Sonrakı anın gerçəkliyini gəldiyi zaman qəbul edəcəyik, amma onu gözləməyəcəyik.

Mən sənə yaşamağı, sevməyi, rəqs etməyi, mahnı oxumağı öyrədirəm və gözləməməyi.

Qadınlar kişilərdən nə aşağıdır, nə də üstündür. İkisi insanlığın iki fərqli cinsidir, müqayisə edilə bilməzlər. Müqayisənin özü axmaqlıqdır və müqayisə etməyə başlasan, başına dərd açacaqsan.

Sadəcə axmaqlar müharibə etməyə davam etdi; bütün ağıllı insanlar nəyin doğru, nəyin yalnış olduğuna qərar verməyin yollarını tapmaqla məşğul idi.

Hindistanda, hər filosofun bütün Hindistanı gəzməyi, digərlərinə meydan oxumağı bir ənənə idi. Meydan oxumaq düşməncə deyildi, bunu anlamalısan. İkinci səviyyədə düşmənlik yoxdur; iki tərəfdə də həqiqəti axtaran insanlar vardır. Dostca bir vəziyyətdir, dava deyil; ikisi də həqiqətin qalib gəlməyini istəyər. Heç kim digərinə qalib gəlməyi istəməz. Məsələ qətiyyən bu deyil.

Hindistanın fəlsəfə tarixində məşhur deyim, Satyameva jayate’ dir: “Kim məğlub olursa olsun, həqiqət qazanmalıdır.”  Bu, bir dəyərsizlik kompleksindən ortaya çıxmır, üstün bir zəkadan doğur.

Azadlıq, müsbət bir anlayışdır.

Və bir araşdırmaçı,  nəyin yaxşı, nəyin pis olduğu barədə düşünməməlidir; sadəcə araşdırmalı, izləməli, müşahidə etməlidir.

Gerçək zəka sahibi insan, bir ideologiyadan yapışmayacaq; niyə etsin? Hazır cavablardan ibarət olan bir yükü daşımayacaq. Kifayət qədər ağıllı olduğu üçün hər hansı bir vəziyyət ortaya çıxanda ona qarşılıq verə biləcəyini bilir. Niyə keçmişdən gələn gərəksiz bir yükü daşısın? Onu daşımağın nə anlamı var? Əslində, keçmişdən nə qədər çox şey daşısan, indiki zamana o qədər az qarşılıq verə biləcəksən, çünki indiki zaman keçmişin bir təkrarı deyildir, daima yenidir, daima yenidir. Əsla köhnə deyildir; bəzən köhnə kimi görünə bilər amma köhnə deyildir, təməl fərqlər vardır.
Həyat əsla özünü təkrar etməz. Daima təzə, daima yeni, daima böyüyən, daima araşdıran, daima yeni macəralara irəliləyəndir. Köhnə hazır cavablarının sənə faydası olmayacaq. Əslində səni əngəlləyəcəklər; yeni durumu görməyinə imkan verməyəcəklər.

“Qeyri-müəyyənlik zamanları” yoxdur, zaman daima qeyri-müəyyəndir. Bu zehnin sıxıntısıdır: Zehin dəqiqlik istəyər və zaman daima qeyri-müəyyəndir. Bu səbəblə, zehin, təsadüfən kiçik bir dəqiqlik sahəsi tapdığı zaman, davamlılıq hiss edər. Zehni xəyali bir qalıcılıq əhatə edər.  Varoluşun və həyatın gerçək təbiətini unutmuş görünər, bir növ, xəyal dünyasında yaşamağa başlayar; görüntünü gerçəklə qarışdırmağa başlayar. Bu, zehinə yaxşı təsir edər, çünki bəsit bir səbəbdən dəyişmədən daima qorxar: Yaxşı və ya pis dəyişmənin nə gətirəcəyini kim bilə bilər? Bir şey dəqiqdir; dəyişmə sənin illuziyalar, gözləntilər, xəyallar dünyanı qarışdıracaqdır.

Həyat vicdanlı deyilmiş, adil deyilmiş kimi gəlir, çünki əlimzidən bir oyuncaq aldı. İnsan, belə böyük nəticələrə gəlməkdə təsəlməməlidir. Bir az da gözlə. Bəlkə bütün dəyişikliklər hər zaman yaxşılığadır. Sadəcə kifayət qədər səbrli olmalısan. Həyatı bir az daha sərbəst buraxmalısan.

Həyatım boyunca bir çox şeyin qeyb olduğunu gördüm. Bəlkə hamıdan daha çox dostum oldu. Lakin, birisi bu gün dostdur, sabah bitər. Bir qovşaqda bir yol tapar və ayrılar. Lakin mən daima sadəcə yolçu olduğumuzu fərz etdim; birisinin nə qədər səninlə birlikdə olacağını əsla bilə bilməzsən. Birisi səninlə birlikdə ikən, verə bildiyin qədər sevgi ver, paylaşa bildiyin qədər paylaş. Sabah bəlkə o insanla vidalaşmaq məcburiyyətində qalacaqsan.

Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   9  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 3 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

8 MART – TARİX, YOXSA ROMANTİKA…

Xüsusi

8 mart 1857-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində geyim sektorunda çalışan yüzlərlə qadının aşağı maaşa, uzun çalışma saatlarına, eyni zamanda pis iş şəraitinə etiraz olaraq tətil etməsi qəbul edilir. Lakin polis aksiyanın uzun sürməsinə izin verməyərək nümayişi dağıtdı.

8 mart 1857-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində geyim sektorunda çalışan yüzlərlə qadının aşağı maaşa, uzun çalışma saatlarına, eyni zamanda pis iş şəraitinə etiraz olaraq tətil etməsi qəbul edilir. Lakin polis aksiyanın uzun sürməsinə izin verməyərək nümayişi dağıtdı.

 

Biz tarixə çox idealistik, hətta deyərdim romantik yanaşırıq. İdeyaların öz tarixi var, burası aydındır. İdeyalar tarixini ayrıca dərs kimi də keçirlər. İdeyaların tarixdə rolu böyükdür. Bununla belə, ideyalar boş yerdən yaranmır və öz-özünə işləmir. Daha önəmlisi, ideyalar yalnız ortam yetişəndə keçərli ola bilir. İdeya (düşüncə) adamları üçün bu fikir xoşagələn deyil, bilirəm. Amma maddi tarixə (kobud faktlara) önəm verməməyimiz çox şeyi anlamağımıza əngəl olur.
8 mart – öz haqları uğrunda mübarizə aparmış qadınların şərəfinə olan bir gündür. İşin istehzalı tərəfi ondadır ki, qadınların öz haqları uğrunda mübarizə aparmış olduqları ölkələrdə (Amerikada, Qərbi Avropada) 8 mart nə bayramdır, nə də istirahət günü (adi iş günüdür). Bizə bu gün, bir bayram olaraq, sovetlərdən qalmışdır və ümumi Qadınlar Günü kimi qeyd olunur. Olsun, buna irad bildirəsi deyiləm.

8 mart – siyasi solun uğurudur. İdeoloji baxımdan bu, şübhəsiz ki, elədir. Siyasi solun bir çox ideyası dünyanı yaxşıya doğru dəyişə bilmişdir. Bunu da danmaq olmaz. Bununla belə, yuxarıda yazdığım kimi, tarixə bu cür idealistik (hətta romantik) yanaşmaq doğru deyil.
Öz haqları uğrunda zamanında mübarizə aparmış qadınların xatirəsinə sayğımı ifadə etməklə yanaşı, bunları bilməyimizi önəmli sayıram:

Qadın haqlarının tədircən tanınması (qanunlarda rəsmiləşdirilməsi) müharibələrin (iki dünya müharibəsinin) nəticəsində ağır demoqrafik durumla bağlı olmuşdur. Milyonlarla kişinin qısa zamanda ölümü yalnız ailələrə (dul qadınlar, atasız uşaqlar və s.) deyil, həm də iqtisadiyyata ağır ziyan vurmuşdu. Müharibədə ölmüş, ya da ağır yaralanma nəticəsində əmək qabiliyyətini itirmiş kişilərin yerini qadınlar tutmağa başladı. Öncə fabriklərdə. Amma qadınlar, o zamanın çətin şərtlərinə görə, kişilər qədər çox işləyə bilmirdi. Üstəlik, onların uşaqlara baxmaq kimi önəmli qayğısı vardı. Bunu görən hökumətlər qadınlara qısa iş günü, əlavə təzminat, uşaq pulu və hətta dövlət hesabına uşaq bağçalarını təşkil etməyə başladılar.
Daha sonra, o zamana qədər yalnız kişilərin mülkiyyəti ola bilərdi. Kişilərsə kütləvi şəkildə müharibələrdə ölürdü. Nəticədə, mülkiyyətlə bağlı ciddi problemlər yarandı – mülkiyyət kimin adına olmalıydı? Hökumətlər məcbur oldu müharibədə ölən kişilərin mülkiyyətini onların dul arvadlarının adına keçirsin. Qadınlar rəsmən mülkiyyətçi olmağa başladılar.
Mülkiyyət, haqq olmaqla yanaşı, öhdəliklər yaradır – borc, vergi, rüsum və s. Hökumətlər başladı qadınlardan vergi yığmağa (o zamana qədər qadınlar vergi ödəmirdi). Mülkiyyətdən doğan çeşidli mübahisələrin həllini asanlaşdırmaq üçün, hökumətlər qadınlara məhkəmədə tərəf kimi iştirak etmək haqqını verdilər (ona qədər qadınlar məhkəmədə tərəf ola bilməzdilər).
Vergi, bir öhdəlik kimi, önəmli siyasi haqqı doğurur – seçkilərdə səs vermək. Demokratiyanın inkişafı belə olub – vergi ödəməyən səs verə bilmirdi. Qadınlardan vergi tutulmağa başlananda, qadınlar seçki haqlarını tələb etdilər. Tədricən buna da nail olundu – hökumətlər qadınların seçki haqlarını tanıdı.
Müharibələrin bu işdə rolunu anlamaq üçün bir müqayisə verim. 1815-ci ildən bu yana öz ərazisində müharibə görməmiş İsveçrə kimi inkişaf etmiş və rifah içində yaşayan bir ölkədə qadınlara seçkilərdə səs vermək haqqı yalnız 1971-ci ildə verildi (Lixtenşteyn’də bunu 1984-də etdilər). Niyə belə gec? Çünki. bu ölkə(lər) yuxarıda yazdığım problemləri yaşamadı.
Odur ki, ideyaların rolunu qətiyyən aşağılamadan, maddi tarixin (kobud faktların) təsirini yaxşı bilməliyik ki, romantik təsəvvürlərin girovuna çevrilməyək. Kişilər müharibələrdə qadınların haqları uğrunda ölmədi, burası aydındır. Amma onların ölümü qadınlara öz haqlarına çatmaqda yardım etdi (yan təsir olaraq). Müharibələrdə kişilərin kütləvi ölümü olmasaydı, çox guman ki, qadınların öz haqlarına çatması xeyli yubanardı (İsveçrə’də olduğu kimi).

Müəllif: Erkin Qədirli

Beyenmeler
0   8  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +5 (from 5 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DOST…

Xüsusi

dostluq1Dostluq könül işidir. Bu işdə nə yalan, nə riya mümkün deyil. Bu xüsusiyyətlərin yer aldığı münasibət nədirsə başqa bir şeydir.

Sokrat, dostu “ən son çatılacaq arzu” adlandırır. Tələbələri ondan  “Dostluq nədir?”- deyə soruşduqda, o, “Uşaqlığımdan bu yana arzuladığım tək şey var.  Bəzi insanlar atları olmasını arzular, bəziləri itləri. Bəziləri qızılı, bəziləri şan-şərəfi… Mənsə hər zaman dostlarım olsun arzuladım.”

Dostluq bir-iki günün işi deyil. Ayrı- ayrı xüsusiyyətlərə malik insanların bir-birini qəbul etməsi, həzm edə bilməsi, razı-narazı olduqları halların sonda bir məxrəcə gətirilməsi elə də asan deyil. Çox zaman insanlar məhz elə bu tanıma məqamında bir-birindən uzaqlaşırlar. İradlar və onların qəbul edilməməsi. Dostda səhv, yanlış axtarmaq, bunlardan yola çıxaraq onu tənqid etmək, incitmək doğru deyil. Ancaq “Əsl dostu olanın aynaya ehtiyacı yoxdur” -deyir Rumi. Səhvləri dostca görmək, qeyrilər görməsin deyə, həmən dostu xəbərdar etmək isə tam başqadır. İnsan bəzən getdiyi yolda qarşısında onu nə gözlədiyini görə bilmir. Kənardan isə bu çox aydın görünür. Bu məqamlarda candan yanan dost lazımdır insana.

Dostluqda səmimiyyət, fədakarlıq, paylaşa bilmək vacibdir. Aristotel dostluğu iki bədəndə yaşayan bir ruha bənzədirdi, Volter isə yağışlı havada tapılmayan faytona. Aşağıda bəhs etdiyim ibrətamiz hekayə də dostluğun dəyərindən bəhs edir:

yaralı əsgərr-dost“Müharibənin çətin məqamları idi. Hər gün saysız-hesabsız itkilər verirdilər. Geri cəkilmə qaçınılmaz idi. Əsgərlərdən biri dostunu yanında görməyincə “Görəsən dostum səngərə doğru geri çəkilərkən düşmənlər tərəfindən vuruldumu?” -deyə tədirgin oldu. Düşündüyü doğru çıxmışdı, dostu döyüş meydanında qalmışdı. Nə edəcəyini bilmirdi. Özü səngərdə ikən dostunun döyüş meydanında qalmasına heç cür razı ola bilmirdi. Komandirə doğru yönəldi, “Cənab komandir, -dedi, “Dostum geri çəkilərkən düşmənlər tərəfindən vuruldu, icaze versəniz, onu səngərə gətirmək üçün döyüş meydanına gedərdim.” “Yox olmaz”,”Görmürsənmi güllə yağış kimi yağır. Çox ehtimal ki, dostun dünyasını çoxdan dəyişib. Döyüş meydanına getməyin sənin də ölümünə səbəb ola bilər. Biz say etibarilə çox az qalmışıq.” Əsgər dayanmadan israr edir, nəhayət komandiri razı salır. Sürətlə döyüş meydanına doğru irəliləyir. Dostunu çiyninə alıb səngərə tərəf qaçır.
Komandir yaralı əsgəri müayinə edib, dostuna yönəldi: “Demədim ki, dostun dünyasını çoxdan dəyişib, sənsə özünü təhlükəyə atdın. Bunun bir mənası var idimi?”
“Çox mənası vardı”-dedi əsgər, “Yanına yaxınlaşarkən son anlarını yaşayırdı. Məni görüncə təbəssüm etdi, bir neçə söz deməyə taqəti qalmışdı. Üzümə baxdı və özündən əmin şəkildə “Gələcəyini bilirdim dostum, gələcəyini bilirdim”, “Cənab komandir, bu sözlər mənim üçün dünyadakı hər şeyə dəyərdi.”

İnsan sevgilisiylə də dost olmalı. Həyat yoldaşıyla dost olmayan insan ailədə uduzmuş demək ki..

Qardaş dost olmaya bilər, amma dost həmişə qardaş olmalıdır. (c)

dostluqSizə sizdən bəhs etməyi sevər dost. Sizin düşüncənizə, fikrinizə önəm verər, ehtiyac duyar dost. Dövrümüzdə sosial şəbəkələr, virtual dostluqlar bir reallıqdı. Saysız-hesabsız insanlar, onlara duyulan maraq, bəzən ən yaxınlarımızı belə unutdurur. Amma bəlkə bunlar ən yaxşını seçə bilməmiz üçün bizə tanınmış seçimdir. Çoxluq içindən seçdiyimiz, dəyər verdiyimiz, dost adı verdiyimiz seçim.

Gerçək dost sən özünə inanmağı buraxdığında belə, sənə inanan insandır. (Leo Buscaglia)

Yaxşı dostlar hər vaxt tapılmaz. Həyatınızda belə dostlar varsa qiymətini bilin, onlarla münasibətlərinizi zədələyəcək davranışlardan uzaq olun. Bəlkə bir daha beləsini tapmaq imkanınız olmaz.

Bu yazımla bütün dostlarıma sevgimi çatdırıram. Yaxşı ki varsınız, əziz dostlar!

Müəllif: Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   9  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +14 (from 14 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı