LOQOPEDİK DƏRSLƏR: DÜZGÜN DİAQNOZ İŞİN YARISIDIR

Xüsusi

Valideyn uşağın nitqində hər hansı bir qüsur hiss edirsə narahat ola və üstünə tez düşə bilər. Bu çox vacib bir haldır. Çünki qüsur sırf anatomik ola bilər və nə qədər tez korreksiyaya başlansa, bir o qədər uğurlu olar. Amma bəzi hallar da var ki, istisna olmalıdır. Məsələn: 4 yaşında uşaq “r” demirsə, anatomik qüsurdursa, loqoped işləyə bilər. Digər halda isə işləməsi doğru deyil. Çünki öz özünə formalaşa bilər nitq prosesində. Digər bir nümunə: uşaq diş dəyişmə mərhələsindədir və dodaq-diş samitlərini doğru tələffüz etmir. Bu zaman həmən korreksiyaya başlamaq doğru deyil. Uşağın aryikulyasiya aparatının formalaşmasını gözləmək lazımdır. Hətta sadəcə bağçaya getməklə nitqi, davranışı və ünsiyyəti formalaşacaq uşaqlar var. Bu kimi səbəblər çox ola bilər. Belə səbəblərə çox həssaslıqla yanaşılmalıdır.

“r” səsi tələffüzünə görə mürəkkəb səslərdən biridir. Uşağın nitq inkişafı mərhələsində ən gec formalaşan səsdir. Dil öyrənmə və danışma prosesi uşaqdan uşağa fərqli olur. Amma ən gec 5 yaşda uşaq “r” səsini tələffüz edə bilmirsə, bu zaman artıq üstünə düşmək lazımdır. Rotasizm ( r səsinin qüsurlu tələffüzü) müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Bu səbəblərin biri də dilin altında qədəhin olmasıdır. Qədəh dilin ağızdakı hərəkətinə maneə törədir. Dili vibrasiya etməyə qoymur. “r” səsini qüsursuz tələffüz etmək üçün dil vibrasiya etməlidir. Əgər uşaq 5 yaşında “r” səsini demirsə, loqopedə müraciət edilməlidir. Və loqoped müayinə etdikdən sonra ya korreksiyaya başlamalı, ya da hara lazımdır ora yönləndirməlidir. Məsələn, qədəh varsa, ilk öncə uşaq cərraha yönləndirilməlidir. Sadə bir əməliyyatla qədəh kəsildikdən sonra loqoped öz işini görməlidir. Bəzi halda valideynlər gözləyirlər ki, məktəbə getsin düzələr, öz- özünə keçər və s. Bu doğru qərar deyil. Çünki, uşaq böyüdükdən sonra bir çox halda qədəhi cərrahi əməliyyat etmirlər. Bu da korreksiyanı çətinləşdirir.

Müəllif: Şahanə Nuriyeva loqoped_shahane

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

SİSTEMLİ İŞƏ ƏNGƏL OLAN AMİLLƏR

Xüsusi

1. İşin loyallıq (sadiqlik, şəxsi münasibətlər) üzərinə qurulması.
Bu zaman gözləntilər işin özündən daha çox, əsasən sadiqlik anlayışı üzərinə formalaşır. Bəzən iş əla getdikdə belə, xırda bir nüansdan dolayı loyallıq zədələnsə, iş birliyi pozulur. Və ən pisi, iş birliyinin pozulması çox zaman tədricən baş tutur. Çünki loyallıq üzərinə qurulmuş vəzifə yenidən sadiq biri ilə doldurulmalıdır və bu dərhal və qəti qərarla baş tutmur. Nəticədə ortaya uzun müddətli qətiyyaətsizlik çıxır. Bu isə işə ən çox zərbə vuran amillərdəndir.


2. İşçilərdən təşəbbüs tələb etmək. 
Təşəbbüskarlıq şəxsi keyfiyyətdir. Olsa əla, amma olmadığı müddətcə onu tələb etmək və zorla əldə etmək, zamanla həmin işçilərin süni dominantlığını yaradır və iş etibarı ilə o işçidən asılılıq yaradır. Bu isə öz növbəsində intizamı pozur. Və dolayısı ilə işə, işin keyfiyyətinə təsir edir.


3. Mütəxəssislərə o qədər də önəm verməmək. Əvəzində daxili imkanları səfərbər edərək qənaət etməyə çalışmaq. 
Bu, həm son nəticədə pulun havaya sovrulması, həm də ümumi intizamın pozulmasına ilə nəticələnir. Köməkçi işlər üçün bu yanaşma, yəni onu yetişdirmə, daxili imkanlar çərçivəsində istifadə etmə keçərli ola bilər, amma əsas iş üçün mütəxəssislər gərəkdir.


4. Maddi gəlirlərin artmasını tələsik önqəbul etməklə uzunminvallı prioritetləri arxa plana atmaq. Yeni gəlirlər üçün işlər yaratmaq, amma onun strategiya və struktunu gözardı etmək. 
İşi dinamik şəklə salmaq əladır, amma statik durumu gözardı etmək sonra keyfiyyəti əldən salır. Kəmiyyət və keyfiyyət çarpazlanması bir faktdır, bax burda da bu fakt qabarır.


5. İş çoxluğunu və hərəkətliliyi iş kimi görmək.
Dinamika önəmlidir, amma faydalı iş əmsalı olmadıqca, sadəcə yorucu hərəkətlər toplusu olacaq. Ölkəmizin hal-hazırkı iş durumu buna bənzəyir. Sanki hər kəs hərəkətdədir, çalışır, vuruşur, amma rentabellik yoxdur. Geriyə stress, əndişə və aqressiya qalır.


6. Milli və yerli ustanovkaları alət edinmədən xarici iş mənzərəsi yaratmaq cəhdi. 
Yerli zehniyyəti tətbiq etməklə Avropa modeli tələb etmək ziddiyətli mənzərə və xaos yaradır. Eynşteyn demiş, eyni şeyləri edib fərqli nəticələr gözləmək sadəlövhlükdür.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

BEYNİ GÜCLƏNDİRMƏNİN 7 YOLU

Bu yazıda məşhur koqnitiv nevrologiya mütəxəssisi professor Sandra Bond Chapmanın insanlara beyni daha səmərəli istifadə etmək üçün irəli sürdüyü bəzi məsləhətləri sıralayacağıq. Chapman 30 ildən artıqdır ki, Texas Universiteti Beyin Sağlığı Mərkəzində nevrologiya sahəsində çalışır və başlıca fəaliyyət sahəsi beynin sağlamlığını qoruyaraq onun performansını ən üst səviyyəyə qaldırmaqdır.
İnsan beyni indiyə qədər kainatda qarşılaşdığımız ən qarışıq obyektdir. Carl Sagan beyin korteksinin Samanyolu qalaktikasından daha qarışıq olduğunu deyir, amma bu gün elm adamları kainatın özünün bir beyin kimi orqanizə edilmiş ola biləcəyini də istisna etmirlər. Beynimizin 100 milyarda yaxın neyrondan ibarət olduğu deyilir, lakin 2014-cü il dekabr ayının məlumatlarına görə 80 milyard olaraq ölçülmüşdür. Neyronların 10 qatı qədər də qlia hüceyrəsi mövcuddur və bu neyronların qidalanması və vəzifələrini yerinə yetiməsində onlara yardım edir. Hüceyrələrdən başqa beyində çox sayda qırışlar, girinti, çıxıntı və kanallar da mövcuddur.
Chapmanın beyni gücləndirəcək 7 “sirr” adını verdiyi bu üsullar çalışan, yetkin fərdlər üçün nəzərdə tutulsa da hər yaşdan, hər qrupdan olan insanlara xitab etməkdədir.

1. Yalnız bir işə mərkəzlənin. Eyni anda birdən çox iş görməsiylə öyünən insanlar bu məsələdə yanılırlar. Beyin eyni anda iki işi görəbiləcək şəkildə inkişaf etməmişdir. Əgər beyin eyni anda iki iş görməyə başlayarsa, iki iş arasında sürətli keçid edir. Bu keçidlər həm görülən işin keyfiyyətini aşağı salır, həm də beyni yoraraq sterss hormonlarını hərəkətə keçirir. Tək bir işə diqqətinizi toplamaqla daha çox nailiyyət qazana biləcəksiniz. Bundan sonra bir iş görərkən musiqi dinləməyi bir daha düşünün.

2. Məlumatları məhdudlaşdırın. Texnologiya artıq o qədər inkişaf edib ki, internetə girdiyiniz anda beyninizə həddən artıq informasiya axını başlayır. Aparılan araşdırmalar 20 il əvvəllə müqayisədə gün ərzində 200 qat daha artıq informasiyaya məruz qaldığımızı göstərir. Əlbəttə bu hamıya eyni cür təsir etmir.. Yalnız özünə lazım olan məlumatları istifadə edənlər, lazımsız məlumatları izləyən və istifadə edənlərdən daha müvəffəqiyyətlidir. Yəni, beynimizi məlumat zibilliyindən xilas etmək məcburiyyətindəyik.

3. Diqqətinizi dağıdan şeylərdən mümkün qədər uzaq olun. Orta hesabla, insanların diqqəti hər üç dəqiqədə dağılır. Diqqəti yenidən toplaya bilməmizə mane olan səbəblərdən biri də texnologiyadır. Fərqində olmasaq belə, biz daim yeni bir e-poçt, facebook mesajı və ya mətn mesajı gözləyirik. Yemək yeyən zaman insanlar telefonlarını masanın üzərinə qoyurlar. Bir iş görərkən texnologiyadan uzaqlaşmaq beynin bu işi tamamlamaq qabiliyyətini artıracaq.

4. Geniş düşünün. Bir iş görməyi planlaşdırğınızda, detalları və xırda ayrıntıları həddən artıq çox düşünsəniz, beyniniz bu get-gəl arasında yorğun düşəcək. Bir işə başlarkən, əvvəlcə kənardan baxın və yavaş-yavaş yaxınlaşın və işi sistemləşdirin. Bu sizin qavrama gücünüzü artıracaq, düşüncə qabiliyyətiniz yaxşılaşacaq.

5. Zehni vəziyyətinizə nəzarət edin. Zehni gücünüz də fiziki gücünüz kimi tükənə bilər. Günə başlayınca, ən çox səyinizi ən əhəmiyyətli hesab etdiyiniz işinizə verin. Məsələn, o gündə mütləq bitirməli olduğunuz bir layihəni təxirə salmadan bitirin. Amma bu işə enerjinizin ən yüksək olduğu səhər saatlarında başlayın.

6. Yenilikçi olun. Rituala çevirdiyiniz işlərdən kənara çıxmaq beyninizin sağlamlığını qorumaq və gücləndirmək üçün etdiyiniz ən vacib işlərdən biridir. Bizim beynimiz vərdiş etmədiyi hər bir hərəkətdə yeni sinapslar (bağlantı) quraraq harmoniya əldə etməyə çalışır. Bəzən dişlərinizi digər tərəfdən fırçalayın. Bir yerdən digər yerə müxtəlif yollarla gedin. Bu, zamanla yeni məlumatların öyrənilmə qabiliyyətini artıracaq.
7. Diqqətli olun. Nə etdiyinizdən, hansı işi görmənizdən asılı olmayaraq müvəffəqiyyət qazanmanın yolu o işə həvəslə başlamaq və diqqəti mərkəzləşdirməkdir. Diqqəti mərkəzləşdirdiyiniz zaman, beyninizin prefrontal korteks və striatum bölgələri arasında sinxronizasiya yaranır, bu şəkildə öyrənirsiniz. Yəqin ki, artıq dərslərdə qələmlə oynamamaq üçün bir səbəbiniz oldu.

Hazirlayan: Ali  Çağlayan Taybaş
Tərcümə etdi və hazırladı: Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 9 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

“TESTDAF” İMTAHANI NƏDİR? (BİRİNCİ YAZI)

Xüsusi

TestDaF, Federativ Almaniya Respublikasında ali təhsil almaq istəyən və ya ən
azından dil səviyyəsini göstərən rəsmi bir sənədə ehtiyac duyan almanca öyrənənlər üçün
bir imtahandır.
testdaf nedirTestDaF imtahanı Hagendəki TestDaFİnistutu tərəfindən mərkəzi şəkildə inkişaf etdirilib, qiymətləndirilən və təxmini 80 ölkədə lisenziyalı test mərkəzləri tərəfindən tədbiq edilməkdədir.
Bütün imtahan iştirakçılarına eyni suallar təqdim edilir. İmtahanlar bu sahədə kifayət qədər təcrübəsi olan mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilməkdədir.
İmtahan nəticəsi, 3 səviyyədə qiymətləndirilir.

TestDaF Səviyyə 5 (TDN 5)

TestDaF Səviyyə 4 (TDN 4)

TestDaF Səviyyə 3 (TDN 3)

Bu dil səviyyələri B2.1C1.2 səviyyələri ilə eynilik təşkil edir

Ali Təhsil İcazəsi üçün Hansı TestDaF səviyyəsi lazımlıdır?

imtahanƏgər hər imtahan hissəsində TDN 4 səviyyəsinə çatdınızsa artıq yolunuzda
Almaniyada təhsil almaq üçün rəsmi mənada heç bir maneə yoxdur (təbii
olaraq digər lazımlı rəsmi şərtləri də yerinə yetirməlisiniz ). Əgər əldə etdiyiniz
imtahan nəticəsi TDN 5 isə Yüksək Təhsilə başlamaq üçün lazımlı olan səviyyənin
üstündə çox yaxşı dil səviyyəsinə çatmısınız deməkdir.
Almaniyadakı bəzi ali məktəblərdə təhsilə başlaya bilmək üçün, TDN 4
səviyyəsindən daha aşağı səviyyələr də kafi ola bilməkdədir.
Hər bir ali məktəbin öz qəbul şərtləri vardır. Ali təhsil üçün müraciət etmədən
əvvəl hansı dil səviyyəsi və şərtlərin istəndiyini araşdırın. Bəzi ali məktəblər qeydiyyat
şərtlərini internet səhifələrində elan edirlər.
Almaniyada ali təhsil üçün məlumat əldə edə biləcəyiniz Web ünvanları:

 http://www.daad.de

http://www.hochschulkompass.hrk.de

http://www.uni-assist.de

http://www.deutsch-uni.com

http://www.sprachnachweis.de

http://www.deutsche-kultur-international.de

http://www.campus-germany.de

Kimlər TestDaF imtahanına qatıla bilər?

  • Yaxşı və irəliləmiş səviyyədə Almanca biliklərinə sahib olanlar və bu səviyyələrini fərqli şəkildə yoxlamaq istəyənlər
  • Almaniyada ali təhsil almaq istəyənlər öz ölkələrində Almanca səviyyələrini sənədləşdirmək istəyən universitet tələbələri
  • Almaniyada bir ali məktəbdə akademik iş görməyi düşünən və dil səviyyələrini yoxlamaq istəyən elmi işçilər

testdafƏgər ki, xarici dil təhsilinizin ən başındasınızsa TestDaF imtahanına müraciəti üçün bir az daha səbr etməli və Almancanızı inkişaf etdirməlisiniz. “TestDaFa hazır” olub olmadığınızı sınamaq istəyirsinizsə TestDaF İnstutunun Web saytındakı səviyyə təyin etmə imtahanını verə bilərsiniz.
Orada 10 dəqiqə içində dil səviyyənizlə əlaqədar təxmini bir nəticəyə gələcəksiniz

Hazırladı : Müşfiq Osmanlı

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

BÜT NECƏ YARANIR?

BİR HEKAYƏ:

simvol və bütBir düşünür verdiyi dərslərin birində tələbələrindən dəhlizdə ora-bura toxunaraq səs salan pişiyi bağlamağı xahiş edir. Tələbə belə də edir. Və bu hal artıq hər dərs təkrarlanır. Pişiyin uzun zamandan sonra “ağıllanmasına” baxmayaraq onu yenə də tutub bağlayırlar və alimin bundan xəbəri olmur. Alim vəfat edir. Tələbələr dərsi başqa ustadla davam etdirirlər və pişiyi hələ də bağlamağa davam edirlər. Bir müddətdən sonra pişik də ölür. Amma növbəti tələbələr də başqa bir pişik taparaq ora bağlamağa davam edirlər və bu bir adət halını alır. Zaman-zaman adət halından da çıxaraq ibadət halına gəlir və rituallaşır. Hər kəs bağlanan pişiyə xüsusi bir ibadət növü kimi baxmağa başlayır. Baxmayaraq ki, lap əvvəldən məqsəd sadəcə həmən dərsdə pişiyi sakitləşdirmək və dərsə mane olmamasını təmin etmək idi.

ÇIXARIŞ:

Həyatda gördüyümüz hət bir şeyin ruhu (məzmunu) və cismi (simvolu) var demək olar ki. Bu sanki bir şeyin dünyası və axırəti anlamına gəlir. Yəni hər bir şey özlüyündə bir axirət anlamını daşıyar və cismi ilə dünya varlığını sürər.

Büt, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Büt, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Simvollar-dünyada ilk qarşıladığımız və üzərindən fikir yürüdüb arxasında olanları anlamağa çalışdığımız maddı və mənəvi gördüklərimizdir. Hərflər simvollardır, onları bir yerə düzməklə böyük bir fikri, təxəyyülü və təsəvvürü nümayiş etdirmək istəyirik. Və onlar əsrlərdir dəyişmir, amma onların vasitəsilə milyonlarla fikirlər və kəlamlar səsləndirilir.

Əgər mahiyyəti bu cisimlərin arxasından çəksək, onlar ölüdür və passivdir. Eyni insanın ruhu onun cismini tərk etiyi kimi. Bəzən cisimlərə o qədər bağlanırıq ki, onun mahiyətini və mesajını unuduruq. O zaman cisim və ya hərəkət anlamsızlaşır və sadəcə təkrar olunaraq bütləşdirilir.

Simvollar, məzmunun daim gündəmdə qalması və yenilənərək mənalanması üçün bir vasitədir.

Büt, istənilən maddi və mənəvi simvolların araxasından məzmun və mənanın götürülməsi, vasitə olanın məqsədə çevrilməsidir.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus