SANNYAS NƏDİR?

Xüsusi

Sevgili Osho,

Niyə demək olar ki yanına gələn hamıya sannyas verirsən?
Sənin sannyas anlayışın nədir? Nə kimi bir  zərurət ehtiva edir?

Mənim üçün sannyas ciddi bir şey deyil. Həyatın özü ciddi deyil və ciddi olan hər zaman ölüdür. Həyat sadəcə heç bir məqsədi olmadan daşan bir enerjidir və mənim üçün sannyas həyatı məqsədsiz bir şəkildə yaşamaqdır. Həyatı bir iş kimi yox, bir oyun kimi yaşa. Xəstə, yəni demək istəyirəm ki,  ciddi zehin həqiqətən də oyunu işə çevirir. Sannyasin-lər bunun tam əksini etməlidirlər – işi oyuna çevirmək. Əgər bütün həyatı bir yuxu, bir yuxu davranışı olaraq görsən, sən bir sannyasin-sən. Həyatı bir yuxu, bir yuxu oyunu olaraq görən vazkeçmişdir.
Vazkeçmək, dünyanı tərk etmək deyil, sadəcə baxış tərzini  dəyişdirməkdir.

Daxili xoşbəxtliyi tanıdığın zaman, xarici zövqlər absurddur, ağılsızcadır. Daxili coşğunu tanıdığınız zaman hamısı gedir. O zaman xoşbəxtlik, sevinc deyə bilinən şeylər  aldanışdan başqa bir şey deyil. Ancaq, daxili xoşbxtliyi bilmədən bunu söyləyə bilməzsən və əgər söyləsən, daha da böyük bir aldanış içində olarsan.

Mənə görə, sevginin böyüməsi, cinsəllikdən o tərəfə keçmək üçün yeganə ehtimaldır.

Vazkeçdiklərini iddia edənlərin hamısı, onu buraxdıqlarını, bunu buraxdıqlarını deyirlər. Bununla, önəmli bir şeyə çata bilmədiklərini göstərirlər. Lakin, vazkeçdikləri şey hələ də anlamlı qalır. O hələ də onların hafizələrinin bir hissəsidir. Ona hələ də sahibdirlər. Təbii ki, vazkçiblər, amma insan sahib olmadığı bir şeydən necə vazkeçə bilər?  Buna görə də vazkeçməyi düşünməyə davam edirsənsə, hələ də sahibsən deməkdir. Mənfi bir yöndən sahibsən.

Mənə görə, bir yetişmə anı, bir yetkinləşmə anı vardır – yetkinləşmə hər şeydir. İnsan yetkinləşməlidir, yoxsa, ətrafda özünü boş-boşuna yoraraq , özünə boş-boşuna zərər verərək boş-boşuna dolanacaqdır. İnsan yetkinləşməlidir. O zaman, füsrət, öz-özülüyündən gələr.

İnsan, böyük bir ağaca çevrilə biləcək, Tanrısallığa böyüyə biləcək bir toxumdur. Hər insan bir Tanrı ola bilər. Amma indiki halı ilə sadəcə bir toxumdur. Toxum qorunmalıdır, toxum sevilməlidir və toxuma böyümək üçün hər fürsət verilməlidir.
Sannyas sənin bir toxum, bir potensial olduğunu anlamağın mənasındadır. Bu, son deyil. Bu sadəcə br başlanğıcdır və indi böyüməyə qərar verməlisən. Bu böyümə, özgürlük yolu ilə gəlir, bu böyümə, güvəncəsizlik yolu ilə gəlir. Bir toxum görürsən, güvəncədədir. Ağac güvəncədə deyil. Toxum qapalıdır, tamamilə qapalıdır. Toxumun öldüyü və ağacın böyüməyə başladığı anda potensial da hərəkətə keçməyə başlayır. Təhlükələr vardır – güvəncəsizlik ordadır, hər cür uğursuzluq ehtimalı var, ağac,  bütün evren qarşısında  savaşan çox zərif bir şeydir. Amma indi sadəcə bir toxumsan, heç bir təhlükə yoxdur.
Sannyasin olmaq demək, böyüməyə qərar vermək deməkdir. Və bu, son qərardır. İndi, əlləşməli olacaqsan, güvəncəsizlik olacaqdır, təhlükələr olacaq və onlarla hər an savaşmalı və üzləşməli olacaqsan. Bu hər an sürən  savaş və əlləşmə, bu bilinməyənə doğru savaşma həqiqi vazkeçişdir.
Böyüməyə qərar vermək, böyük bir vazkeçişdir – toxumun güvənliyindən vazkeçiş, toxumun bütünlüyündən vazkeçiş. Ancaq, bu güvəncənin çox böyük bir qiyməti var. Toxum ölüdür, sadəcə potensial olaraq yaşayır. Yaşaya bilər və ya ölü olaraq qalmağa davam edə bilər. Böyümədiyi, bir ağac halına gəlmədiyi müddətcə ölüdür. Və mənim bildiyim qədəriylə insanlar böyümyə qərar verdikləri, bilinməyənə doğru bir atlayış etmədikləri təqdirdə toxumlar kimdirilər – ölü, qapalıdırlar.

Açıqlamaq istədiyim başqa bir şey də, bu sannyas-ın hər hansı bir dinlə məhdud olmamasıdır. Bu dünyada, hər sannyas tipi müəyyən bir dinin, müəyyən bir təriqətin parçası  olub. Bu da, bir güvənlik meyarının bir parçasıdır. Vazkeçirsən, amma yenə də bir yerə aidsən. “Toplumu tərk edirəm” , deyirsən anacaq yenə də bir məzhəbə aidsən. Bir Hindu, bir Müsəlman və ya bir Sih olmağa davam edirsən. Bir şey olmağa davam edirsən.
Həqiqətdə, sannyas dindar olmaq, lakin hər hansı bir dinlə məhdud olmamaq deməkdir. Bu, bilinməynə böyük bir sıçrayışdır. Dinlər bilinər, amma dindarlıq bilinməzdir. Hansısa bir təriqətin sistemləri var, dindarlığın heç bir sistemi yoxdur. Təriqətin müqəddəs kitabları var; dindarlığın sadəcə varlığı var, kitabları yoxdur. Bu sannyas varoluşçudur, dindardır, təriqətsizdir.

Buna görə də, sannyasin olduğun zaman, bir dinə aid olmadığını söylədiyim zaman, Xristianlığı və ya Hinduizmi və ya Jainizmi inkar edəcəyini demək istəmirəm. Sadəcə dində yük halına gəlmiş olan ölü hissəni yox edərsən. Sadəcə ölü ənənəni inkar edərsən və bütün ölüərin – ölü ənənələr, ölü müqədəs kitablar, ölü ruhani liderlər, ölü kilsələr – arxasındakı yaşayan axının üstünü açar və onu yenidən kəşf edərsən.

Budda bir gün əlində bir çiçəklə gəlir. Çıxış etməlidir, lakin səssiz qalır. Onu dinləməyə gələnlər nə etdiyi ilə maraqlanmağa başlayırlar. Zaman keçib getməkdədir. Bundan əvvəl heç vaxt belə bir şey olmayıb – nə edir? Danışıb – danışmayacağını gözləyirlər.
Sonra biri soruşur: “Nə edirsən? Səni dinləməyə gəldiyimizi unutmusan?”
Budda deyir ki: “Bir şey bildirdim. Kəlmələrlə bildirilə bilməyən bir şey bildirdim.  Onu eşitdiniz ya yox?”
Heç kim eşitməyib. Lakin heç tanınmayan bir şagird orda ilk dəfə görünən Mahakashyap adlı bir bhikkhu  səmimiyyətlə gülür. Budda, “Mahakashyap bura gəl. Bu çiçəyi sənə verirəm və kəlmələr yolu ilə verilə biləcək hər şeyi hamınıza verdiyimi bildirirəm. Həqiqətən anlamlı olanı, kəlmələrlə anlatıla bilinməyəni isə Mahakashyap- a verirəm” deyir.
Buna görə də Zen ənənəsi təkrar-təkrar soruşub: “Mahakashyap-a çatdırılan nə idi? – sözssüz bir ünsiyyət. Budda nə demişdi? Mahakashyap nə eşitdi? Və bilən bir insan orada olduğu zaman o da gülər və hekayə bir sirr olaraq qalar. Çox şey bilib heç bir şey bilməyən bilginlər anlatılanı müzakirə edərlər və eşidilənin nə olduğuna qərar verməyə çalışarlar. Ama həqiqətən bilən insan gülər.

Amma yenə də insan ünsiyyət qurmalıdır, bir çiçəklə belə olsa, bir gülüşlə belə olsa. Heç fərqi yoxdur, bunlar jestlərdir. Bir çiçəklə dodaqlarımdan istifadə etsəm və ya əllərimdən istifadə etsəm, arada bir fərq var? Sadəcə olaraq  bu hərəkət yenidir, səni narahat edər. Yoxsa ki, bu da dodaqlarını tərpətnək qədər bir hərəkətdir. Bir səs çıxarsam,  bu bir hərəkətdir. Əgər səssiz qalsam, bu da bir hərəkətdir. Ancaq, hərəkət yenidir və sənin tərəfindən bilinmir, buna görə də bir şeyin fərqli olduğunu düşünürsən. Heç bir şey fərqli deyil. Yaşayan axın çatdırıla bilməz, ancaq yenə də çatdırırlmalıdır – bir şəkildə işarə edilməlidir, bir formada göstərilməlidir.
Buna görə də kimsə sannyas adını almağa hazır hala gələndə bu onun üçün böyük bir arayışa doğru bir qərardır və mənim üçün də sıçramağa hazır olduğu yönündə bir hərəkətdir. Və bir insan dəyişməyə, əvvəlki şəxsiyyətini itirməyə, yeni bir varlıqda yenidən doğulmağa hazır olduğu zaman… Biri hazır olduğu zaman bacarıqlı olması gərəkli deyil; heç fərqi yoxdur. Bu hazır olma vəziyyəti kifayətdir. Biri hazır olduğu zaman, mən də itələməyə hazır oluram. Çatmaq önəmli deyil, başlaması belə çox gözəl deyilmi?

Çatmaq, o qədər də böyük bir şey deyil.

Müzakirə nə qədər rasional olsa, daha az gerçək ortaya çıxacaq, çünki ancaq daha az önəmli gerçəklərə məntiqlə  isbat tapıla bilər. Daha dərin gerçəklər məntiqlə sübut oluna bilməz.

Bir çox nöqtədə səssiz qalmalıyam – bu səndən nəyisə əsirgədiyim üçün deyil, bunun sənə kömək etməyəcəyinə, hətta əksinə sənə zərərli ola biləcəyinə görədir.


Mənbə: Osho – “Kendinle Başla” kitabı

Hazırladı: Fidan Aslanova

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: 0 (from 0 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

ARTUR ŞOPENAUER- “HAQLI ÇIXMA SƏNƏTİ” NİN, “SON HİYLƏ” Sİ.

Xüsusi


Artur Şopenauer- "Haqlı çıxma sənəti"nin "Son hiylə"si.Artur Şopenauer (  1788 –  1860)- Alman  filosofu, yazar və təlimçi.
Şopenauer, alman fəlsəfə dünyasındakı ilklərdəndir.

1831-ci ildə, “Eristik dialektika- haqlı çıxma sənəti” kitabı yayımlanıb. Şopenauer bu əsərində, mübahisə və müzakirə vaxtı istifadə olunan boş sözlərin, yersiz arqumentlərin iç üzünü, onları müdafiə edən tərzdə açıb sarkastik bir şəkildə oxucuya təqdim edir. Eristik dialektika, mübahisədə haqlı çıxmaq sənətidir, həqiqəti tapmaq sənəti deyil.

 

“SON HİYLƏ”:

Rəqibimizin üstün olduğunu görüb, haqsız çıxacağımızı görəndə bu işi şəxsiləşdirərək, təhqir, hörmətsizlik və zor gücə müraciət edə bilərik. Şəxsiləşdirmək, mübahisə mövzusundan yayınaraq (çünki, o oyun onsuz da uduzulub ) rəqibin şəxsiyyətinə hücum etməkdir. Bunu ad hominem arqumentasiyadan ayrımaq üçün ad personam olaraq adlandıraq. Argumentum ad hominem mövzu haqqında obyektiv mülahizədən uzaqlaşmaqla yanaşı, rəqibin bununla bağlı dediklərinə və qəbul etdiklərinə yönəlir. Halbuki, şəxsiləşdirmə edərkən, rəqibin keyfiyyətlərinə qarşı hücum edirik: Yaralayıcı, bədxah, alçaldıcı və kobuArtur Şopenauer- "Haqlı çıxma sənəti"nin "Son hiylə"si.d oluruq. Bu, mənəvi gücün madiyyata və yaxud heyvaniliyə müraciətidir. Fərdiləşdirmə çox sevilən bir üsuldur, çünki, hamı istifadə edə bilər və buna görə də çox istifadə olunur. Əsas problem, belə hücumlara qarşılıq verməyimizdir. Əgər biz də eyni üsuldan istifadə etsək, çox keçmədən özümüzü bir dava və ya duelin ortasında, ya da bir təhqir üstündə açılmış bir məhkəmədə görərik.
Bununla belə, özümüz şəxsiləşməsək, bunun bəs edəcəyini düşünmək, böyük bir səhv olardı. Çünki, sakit halda, rəqibimizə haqsız olduğunu, yəni, səhv mühakimə etdiyini və səhv düşündüyünü göstərsək ( bütün dialektik qələbələrdə görünən bir vəziyyət), ona təhqirlə verəcəyimiz bir cavabdan daha pis təsir edəcək və əsəbiləşdirəcək. Niyə? Çünki, Hobbs demişdir: 
“Bütün zövq və sevinclər, insanın özünü onlarla müqayisə edərək, üstün görəcəyi başqa insanların mövcudiyyətinə bağlıdır.”
   
 Heç bir şey kibirdən əhəmiyyətli deyil və heç bir yara, insanın canını qürurun yaralanması qədər ağrıtmır. “Şərəf, həyatdan daha vacibdir.” kimi sözlər də bundan qaynaqlanır. Kibrimizin mövcudiyyəti insanın özünü başqaları ilə müqayisə etməsindən asılıdır. Bu müqayisə hər baxımdan edilə bilər, amma xüsusilə mənəvi, zehni güc sahəsində əhəmiyyətlidir. Buna görə də, ən təsirli və sərt halda, mübahisələrdə zühur edir. Mübahisə zamanı məğlub olanın özünə haqsızlıq etməsə də əsəbiləşməsi və son çarə olaraq bu hiyləyə əl atması məhz bu səbədəndir. Belə bir şeydən yalnız nəzakətlə xilas olmağımız mümkün deyil. Amma, tamamilə soyuqqanlı olamaq çox kömək edir. Rəqib, məsələni şəxsiyyətə bağlamağa başlayanda sakitcə bunun mübahisənin mövzusu ilə əlaqəsi olmadığını deyirik və dərhal əsas məsələyə qayıdaraq təhqirlərinə məhəl qoymadan rəqibin fikrinin yalnış olduğunu sübut etməyə davam edirik. Lap, Femistoklun (Afina sərkərdə ), Evribiada ( Spartalı sərkərdə) dediyi kimi: “Vur məni, amma dinlə!” Amma , əlbəttə, bu hamının edə biləcəyi bir şey deyil.
 Ona görə də, ən etibarlı əks-tədbir, Aristotelin “Mözvular” əsərinin son hisəsində göstərdiyi kimidir:

Hər qabağına çıxan adamla mübahisə etmə.

 Təkcə yaxşı tanıdığın, axmaq şeyləri müdafiə etməyəcək qədər dərrakəli və utanılacaq vəziyyətə düşməyəcəyini bildiyin adamlarla mübahisə et.

Nüfuzunun diktə etdiklərinə görə deyil, səbəblərə, əsaslara söykənərək mübahisə etməyi bilənlərlə mübahisə et.

Təqdim olunan səbəbləri dinləyib nəzərə alanlarla;

Reallığa dəyər verən, rəqibin ağzından belə olsa, yaxşı səbələri məmnuniyyətlə dinləyən və rəqibi, doğru sözlər belə deyəndə, yəni, özü haqsız olanda da bunu həzm edəcək qədər ədalət hissinə malik olanlarla münahisə et. 

Deməli, yüz adam Artur Şopenauer- "Haqlı çıxma sənəti"nin "Son hiylə"si.içində müzakirəyə layiq bir nəfər belə çətin çıxır. Qalanı isə, qoy nə istəsələr, onu danışsınlar, çünki, sarsaqlıq, insani bir hüquqdur; Volterin dediyini də xatırlayaq: Sülh həqiqətdən daha qiymətlidir; və bir ərəb atalar sözü: “susqunluq ağacının meyvəsi sülhdür
      Əslində, ağıl və düşüncələrin qarşılaşması, toqquşması şəklində mübahisə, çox vaxt qarşılıqlı fayda verir. Öz fikirlərimizi düzəltməyə, yeni fikirlər istehsal etməyə imkan verir. Amma, bunun üçün mübahisə edən tərəflərin bilik və zehin gücü baxımından bir-birinə olduqca yaxın səviyyədə olması lazımdır. Birinin məlumatı, əksikdirsə, hər şeyi anlaya bilməz, səviyyəli deyil. Zehin gücü kifayət deyilsə, bunun gətirdiyi qəzəb, onu saxtakarlığa, fırıldaqçılığa və nəzakətsizliyə sürükləyəcək.

Mənbə: Artur Şopenauer- “Eristik dialektika- haqlı çıxmaq sənəti” kitabı.
Hazırladı: Fidan Aslanova 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 15 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

TƏRİF VERMƏK

Aristotel-tərif“Tərif verməkdən çətin heç nə yoxdur.” Platon
“Sən mənimlə söhbət etmək istəyirsənə, gərək terminlərinə tərif verəsən.” Volter

Bir çox hallarda dialoq və müzakirələrdə mübahisələr qaçılmaz olur. Əgər dialoq və müzakirələrdə yaranan mübahisələrin ümumi motivinə diqqət etsək, görərik ki, anlaşılmazlıqlar əsasən terminlər və terminlərə yüklənən subyektiv mənalandırmalardan doğur. Müzakirənin daha anlamlı və faydalı olması üçün istifadə olunan terminlər müzakirənin sujetinə uyğun olaraq ortaq anlama gətirilməli və ifadə məntiqi müzakirənin həllinə yönəlməlidir.  Ciddi mühakimə zamanı hər bir termin əsaslı şəkildə öyrənilməli, səlis ifadə edilərək dəqiq tərifə tabe tutulmalıdır. Beləliklə, müsahiblər tərif vermə işinə nə qədər diqqət etsələr, mübahisələrin də bir o qədər azaldığına şahid ola bilərik. Bəli, Platon demiş, bu çox çətin bir prosesdir. Amma hər dəfə buna nail olduqca gələcək məsələ həlləri və müzakirələrin yükü nəzərə çarpacaq qədər azalır.

Hələ çox qədimlərdən, antiq fəlsəfə çağlarından bu məsələ diqqət mərkəzində olmuşdur.
Sokrat tələb edirdi ki, insanlar işlətdikləri terminlərə tərif versinlər, ifadələrini sadələşdirsinlər və bir əsasa dayasınlar. Təbii ki, bu, bir çoxlarını hövsələdən çıxarır və əsəbləşdirirdi. Çünki insanlar ümumi fikirlərini ifadə edərkən işlətdikləri ibarələrə bir o qədər də çox əhəmiyyət verməyərək fikri tamamlamağa cəhd edirdilər. Bu indi də belədir.
Platonda hər bir anlayışı mütamadi təmizləmək, zərifləşdirmək, xalisləşdirmək meyli vardı. Baxmayaraq ki, ümumi yaradıcılığında mifik və ədəbi çalarlar vardı. Hətta Platon haqqında belə bir fikir söyləyirdilər ki, o, nizamsız və qaydasız ruh sahibidir, mif libasını çox tələskənliklə əyninə keçirir və həqiqətin simasını gözəllik duvağı ilə son dərəcə ustalıqla örtür. Bəlkə də öz dövrü üçün bütün bunlar hər hansı bir tərif, yığcamlaşdırma funksiyası daşıyırdı. Qeyd etmək lazımdır ki, Platon düşüncə məktəbinə çoxlu əsaslar və bazalar, metodoloji çıxışlar bəxş etmişdir.
məntiq-tərifAristotelin tərif anlayışına münasibətini onun məntiq elmində daha aydın görmək olur. Aristotelin təriflər haqqında traktatı onun məntiqinin hansı mənbələrdən bəhrələndiyini ortaya qoyur.  Hər hansı bir obyektə və ya hər hansı bir terminə tərifi biz necə verməliyik? Aristotel cavab verir ki, istənilən normal tərif 2 hissədən ibarət olmalıdır.
1. Obyekt, aid olduğu səciyyə qrupuna və ya sinfinə aid edilir.
2.  Obyekt, daxil olduğu qrupa aid digər üzvlərdən fərqli əlamətlər üzə çıxarılır.
Məsələn, insan anlayışına tərif verərkən ilk öncə onun canlı olduğu qeyd edilir. Sonra isə insanın digər canlılardan ən böyük fərqi olan zəka ortaya qoyulur. Bu minvalla, Aristotelin sisteminə görə, İnsan- zəkaya malik canlıdır. 

Tərif vermə prosesi düşüncənin itilənməsinə, təfəkkürün zənginləşməsinə və elmin inkişafına böyük təkan verir. Bəli, düşüncə və təfəkkürü amansız sınaqlara qoyur, əldə edilmiş hər hansı bilgi asanlıqla təkziblə üzləşir, suallar yağdırılır və ən səlis ifadəyə qədər ağrılı, sancılı bir doğuş prosesi yaşanır, sanki. Amma nəticə etibarı ilə  böyük bir sahənin ifadə asanlığı meydana gəlir və bu özündən sonrakı növbəti etaplara yeni nəfəs gətirir.
Tərif vermə danışıqda lakoniklik, anlama tezliyi və səlis ifadə üslubu yaradır. İlk baxışdan quru yanaşma kimi görsənsə belə, tərif verməklə zənginləşdirilən istənilən müzakirə, faydalılığı və yorucu olmaması baxımından həmişə diqqəti cəlb edir. Və ən əsası, müzakirə zamanı yarana biləcək mübahisə, mübahisə zamanı isə yol verilə biləcək kobudluq və cahillik minimuma endirilir.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

FƏLSƏFƏNİ SEVMƏK ÜÇÜN 10 SƏBƏB

Əsrlər öncə Aristotel, insanların fəlsəfə ilə məşğul olmaq məcburiyyətində olduğunu irəli sürmüşdür. Bu gün isə, Amerikalı filosof Martimer Adler, “fəlsəfə hər kəsin işidir”, deyərək, Aristotelin mühakiməsini təkrar edir. Bu mühakimələrdən yola çıxaraq, biz də deyirik ki, fəlsəfə, həyatımızın bir parçasıdır. O zaman, ön mühakimələrimizdən qurtularaq qapımızı fəlsəfəyə açmalı və şüurlu olaraq fəlsəfə etməliyik.

Fəlsəfəni incələmək və sevmək üçün bir çox səbəb var. Bunları, qısaca olaraq, bu cür yekunlaşdıra bilərik:

Fəlsəfə, “müdriklik-hikmət sevgisi” mənalarını ehtiva edir.
Düşünmənin sistematik yoludur, yolda ( bilgi yolu ) olmaqdır. Düşünmə və sual vermək sənətidir. Filosof, bir şeyləri özünə dərd edər və sorğulayar. Sokratın da dediyi kimi: “Sorğulanmamış həyat, yaşamağa dəyməz.”

Fəlsəfə, zehni zənginləşdirər; çünki fəlsəfə oxuyan insan, bir çox bilgi növünü də incələmək məcburiyyətindədir.
Fəlsəfi sualları verə bilməsi üçün, insan, mövzudan xəbərdar olmalıdır. Filosof, bilgini səthi deyil, dərindən təhlil edər. Heç kimin ağlına gəlməyən, əhəmiyyət verilməmiş- sorğulanmağa dəyər görməmiş detalları belə sorğulayar.

Hər kəsin, həyat haqqında müəyyən bir dünyagörüşü, düşüncəsi və sualı vardır.
Filosofun sualları, gündəlik suallardan fərqlidir: Sistemlidir. İnsanın sualları, uşaqlıqda başlayar. Bəziləri, zamanla sual verməyi buraxıb, özünü həyatın axarına buraxar. Bəziləri isə, sualların arxasınca gedər; bu sualların müşayiəti ilə həyatına bir istiqamət verər. Fəlsəfə, bizi yenidən uşaqlıq dövrümüzdəki maraq ruhuna aparar.

Fəlsəfə, fərdi həyatlarımızı zənginləşdirər.
Dünyamızı genişləndirər. Yeni dərinliklər qazanar, yüni üfüqlərə açılarıq. Yeni fikirlər, bizim üçün təhlükəli ola bilər; çünki, bizi sabit fikirli, sakit həyatdan ayırıb, fırtınalı bir həyata sürükləyə bilər. İnsan, ancaq bunu gözə alarsa, hədəfinə çatması mümkün olar.

Fəlsəfə, problemləri həll etməkdə bizə kömək olar.
Filosoflar, “bilgi bilgisizlikdən yaxşıdır, şüur məsumiyyətdən daha dəyərlidir” prinsipinə bağlıdır. Doğruluqla yalnışlıq, gerçək ilə gerçək olmayan arasındakı fərq haqqında açıq bir fikirə sahib olmalıyıq. Fəlsəfə, bizi yalnış olanı təsdiqləməkdən, əhəmiyyətsiz-bəsit şeylərlə kifayətlənməkdən qoruyar. Bunu təmin edən şey, bilgiləri kor-koranə qəbul etmək ya da sorğulayıb mühakimə etmədən qəbul etmək deyil. Onu təmin edən şey; tənqidi şəkildə ayırd etməyimizi təmin edən fərziyyələrin, üsulların və meyarların, israrla və sistematik bir şəkildə ararşdırırlıb tədqiq edilməsidir.

Fəlsəfə, insanların gündəlik həyatlarına dair anlayışımızı zənginləşdirər. Öz həyatımızdakı peşə məqsədləri, əxlaqi dilemmalar və dini bağlanmalar kimi əhəmiyyətli problemlər mövzusunda rasional qərarlar verməyimizə imkan verər.

Fəlsəfə, inanclarımızı diqqətli bir şəkildə araşdırmağımızda, onların doğruluğunu göstərməyimizdə bizə kömək edər.
Beləcə, bağlılıqlarımızın köklərinə enməyə  köməkçi olar. Ön mühakimələrin və alışılmış inancların tiranlığı, sorğulanmamış sabit və qatı inancların qarşısında, insanı azadlaşdırar.

Fəlsəfə, ön fərziyyələri və dəyər mühakimələrini fərq edib tanıya bilməyimiz üçün müəyyən duyğular, düşüncələr və vərdişlər qazandırar. Şeylərin “necə”sini bilməyin xaricidə, şeylərin, “nə üçün” ünü soruşar, çünki bilməklə kifayətlənməz, anlamaqla da maraqlanar.

Fəlsəfə, insana, tutarlı bir şəkildə, müzakirə ustalığı qazandırar.
Filosof, müzakirə edərkən, qarşısındakının fikirlərinə, baxışlarına hörmətsizlik edib, onu təhqir etməz. Bu ustalıqdan istifadə edərək bir çox sahədə müvəffəqqiyyətli ola bilər. İnsan mövcudluğunun təbiəti haqqında qazandıqları qavrayışları, sənət sahəsində də istifadə edən filosoflar, bu sahədə də olduqca müvəffəqqiyyətli olmuşdur.

Fəlsəfə, bəlkə bizə daha yaxşı bir iş imkanı təqdim etməz, amma daha yaxşı-keyfiyyətli bir həyat təqdim edər.
Yaşadığımız şeylərin fərqindəliyinə vararaq yaşayarıq. Bir çox filosof yoxsul olaraq yaşamış, bəziləri isə düşüncələrinə görə mühakimə olunmuşdur. Amma Sokratın da dediyi kimi: “Ən əhəmiyyətli şey, həyat yox, yaxşı həyatdır.”

Fəlsəfə, ön mühakimələrimiz səbəbi ilə uzaq durmalı olduğumuz  bir şey deyil, əksinə, həyatımızın hər sahəsində, faydalanmalı olduğumuz bir şeydir.

Mənbə:  hepsi10numara.com
Müəllif: Safure Nermin Öz
Hazırladı: Fidan Aslanova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

SOSİAL ŞƏBƏKƏLƏRDƏ DİALOQ PROBLEMLƏRİ

dialoq-problemiBir çox hallarda sosial şəbəkələrdə aparılan diskussiyalarda etik və məntiqi tutarsızlıqlar müşahidə etmək mümkündür. Bu hallar xüsüsən də bir inanc müdafiəsi zamanı müşahidə olunur. Bu səbəbdən əksər platformalarda inancla aparılan mübahisə, özü etibarı ilə tutarsız olması səbəbilə, bundan uzaq durmağa çalışılır. Daha çox müşahidə etdiyim və ya ümumi olaraq daha çox istifadə edilənlərin bəzilərini dilə gətirmək istəyirəm.

Ad hominem – bir fikir dilə gətirildikdə, həmin fikri söyləyən şəxsin şəxsiyyəti üzərindən fikri qaralamaq cəhdləridir. Burda söylənən fikir yox, fikri söyləyən insan hədəfə alınaraq hücuma keçilir. (Hz Əliyə nisbət olunan “sözə bax, söyləyənə yox”)

Uyuq argumenti – A şəxsinin söylədiyi fikrin içərisindən bir hissə alınır, şişirdilərək həmin alınmış hissə üzərinə hücuma keçilir. Izləyicilərdə və ya dinləyicilərdə A şəxsinin sanki, üzərinə hücuma keçilmiş həmin hissənin müdafiəçisi olduğu formasında yanlış təəssürat yaradılır.

Argumentum ad ignorantiam – yanlışlığı isbat oluna bilməyən bir şeyi doğru qəbul etmək və əksi. Bunun fərdlər üzərində bilmirəm deməli yoxdur hallarıda var. 
Məsələn: Son araşdırmalara görə kainatın 13.82 milyard yaşı var. “Mənim bu araşdırmalardan xəbərim yoxdur” – kimi olan iddialar.

İctimai qınağın yönləndirilməsi – müəyyən bir müstəvidə aparılan danışığın, bir əsası olmadığı halda çoxluq təşkil edənlərin və ya hakim görüşün qinağına gətirə biləcək ifadələrdir. Bunu əksər hallarda bir şəxsin ideologiyasına yönəlik iradlar vaxtı gələ biləcək – nə demək istəyirsən Allah bunu bilmirdi? Vəya – nədi Allahın buna inanmağımızı, vəya bu əxlaqsızlıq etməyimizimi istəyir? və s. kimi onlarla misal.

dialoq-problemləriQısır döngü vəya bir şeyin özünə dəlil olması – əvvəla qısır döngü nədir? Bu sanki bir dairənin başlanğıcını tapmaq cəhdləridir. Bir başlanğıc olmadığı üçün belə düşüncələri təməlləndirmək mümkün olmur. Məsələn: – “Mən həmişə doğru deyirəm”- deyən birisinin dogru deməsinin dəlili nədir deyə soruşsaq, gələcək cavab çünki doğru dediyini deyir. Belə bir şəxs yalan danışa bilərmi? Əlbəttə mümkündür. Bu misala dindar dilində də bir misal əlavə edim – “Allahaqqi Allah var”.

Bəs bu qədər sadə bir şeydirsə niyə bu haqqda danışaq? Əslində qısır döngü zamanı dairəni tamamlayacaq halqalar çoxaldıqca yanlışı tapmaq da çətinləşir. Yuxarıda verdiyim misallar sadəcə bir vəya ən çoxu iki halqadan formalaşan sadə formalar idi, lakin bunun olduqca uzun formaları da mövcuddur. Hətta deyə bilərəm ki, bir çox məktəbin aparıcı ideologiyası da sayılması çətin olan halqalar çoxluğundan ibarət qısır döngülərdir.

Son olaraq bütün bunlar məntiqi tutarsızlıq olmaqla bərabər eyni zamanda etik qaydalarında pozulması deməkdir. Təəssüf ki, bunu edənlərin bir çoxu nə etdiyini bilmədən sadəcə özünü müdafiə üçün çırpınır. Bu isə əxlaqi kriteriyalar baxımından bir yumşalma gətirsə də, (çünki bilmir) məntiqi cəhətdən tutarsızlığı daha şiddətli edir (çünki bilmir).

Hazırladı: Bəhruz Nurməmmədov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 17 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus