İNSANDA ƏTALƏT HALI NƏDİR ?

Xüsusi

Xalq arasında daha çox tənbəllik olaraq bilinən, hətta lüğətdə belə, tənbəllik, işsiz qalma mənalarında olan ətalət, bilinənin əksinə, tənbəlliyi içində barındıran, lakin tənbəllikdən fərqli bir vəziyyətdir. Təəssüf ki, bu yalnış tərif, ətalətin yalnış anlaşılmasına və bilinmədiyi üçün də doğru çözümə gedilə bilməməsinə yol açır. Yaxşı bəs ətalət nədir?

Ətalətin kəlmə anlamı, passivlik halıdır. Hər hansı bir hərəkətə qarşı bir çox səbəbə bağlı olaraq müqavimət göstərmə vəziyyətidir. İnsanın,  nəyi istədiyini və buna çatmaq üçün nələr edə biləcəyini bildiyi halda, hərəkətə keçməməsi, içində var olan potensialını, bacarıqlarını istifadə etməməsi, yəni etməli olduğu şeyi bildiyi halda etməməsi, onun ətalət halında yaşadığının göstəricisidir. İstəksizlik, yorğunluq, depressiya, tənbəllik kimi vəziyyətlərin bir arada yaşandığı bir növ psixoloji xərçəng olaraq adlandırılan ətalət, gizlincə gəlir və fərq edilmədiyi zaman bütün bədəni və ruhu ələ keçirir. Ən tipik əlamətləri: tənbəllik, təxirə salmaq, tükənmişlik sendromu, bezginlik, bəhanəçilik, istəksizlik kimi passivlik hallarıdır.

Ətalətin yaranmasını anlatan məşhur bir hekayə var. Bu, çox insan tərəfindən bilinən, suya atılan qurbağanın hekayəsidir ki, hətta elmi bir təcrübədir. Qurbağa öncə  isti su ilə dolu olan qaba atılır və o dəqiqə də canını qurtarmaq üçün qabdan bayıra tullanır. Sonra, qurbağa təkrar olaraq su dolu bir qaba atılır, lakin bu dəfə suyun istiliyi noraml səviyyədədir və qurbağa da halından məmnundur. Bu əsnada, qab odun üstünə qoyulur və su yavaş-yavaş isinir. Bunun nəticəsində müşahidə olunan isə budur ki, halından məmnun olmağın verdiyi rahatlıqla, qurbağa  suyun istiliyinin artdığını hiss etməyib. Bu, ətalətli halda yaşayan insanların vəziyyətinə bir nümunədir. Ətalət insanın həyatına gizli bir şəkildə girir və özünü fərq etdirmədən insanı ələ keçirir.

Ətalət, insanın həyatında iki cür olur : İnsanın ruhunu ələ keçirən psixoloji ətalət və bədənini ələ keçirən fizioloji ətalət.

Psixoloji ətalət, bir çox psixoloji faktorlara bağlı olaraq ortaya çıxan və depressif ruh halını artıran ətalət halıdır. Fiziki ətalət isə, bədəndəki hərəkətlərin yavaşlığıdır. Son dönəmlərdə artan oturaq masa işləri  bu ətaləti daha da yaymaqdadır. Bu iki ətalət biçimi bir-birinə bağlı və biri digərinə yol açan bir döngü biçimindədir. Fiziki ətalət psixoloji ətalətə çevrilə bildiyi kimi, psixoloji ətalət də fiziki ətalətə çevrilə bilər.

Psixofizioloji  bir vəziyyət olan ətalət, bir çox səbəbə bağlı osla da, başlıca səbəbləri bunlardır:

1) Məqsədsizlik: Həyat məqsədinin nə olduğunu bilməməkdən, özünə bir yol, bir yön seçə bilməməkdən qaynaqlanan və nəticədə ətalətə aparan vəziyyətdir.

2) Mükəmməlliyyətçilik: Edilən hər şeyin mükəmməl olmalı olduğu inancına söykənən mükəmməlliyyətçiliyin verdiyi qatılıq və heç bir şeyin istədiyi kimi olmamasından qaynaqlanan stres nəticəsində ətalətə aparan xarakter biçimidir.

3) Pulsuzluq: Etmək istədiyi şeylərin müəyyən bir sərmayə tələb etməsi və özündə bu sərmayənin olmamasının verdiyi çarəsizlik nəticəsində ətalətə aparan bir vəziyyətdir.

4) Mənfi duyğular və düşüncələr: Temperament olaraq neqativ baxış bucağına sahib olan fərdlər və bu baxış bucağının verdiyi mənfi duyğular ilə özünü sabotaj edər və nəticədə ətalətin yaranmasına zəmin hazırlayar.

5) Passiv müqavimət: Etməyi istəmədiyi bir şeyi etməkdə çətinlik çəkən inanların öz içində göstərdiyi inad və müqavimətin ətalət yaratmasıdır.

6) Öyrənilmiş çarəsizlik: Hədəfinə çatmaq üçün önünə çıxan əngəlləri aşmağa çalışan və hər dəfəsində uğursuzuqla qarşılaşan  insanın, bacaracağına dair inancını itirib ümüdsüzlüyə qapılması nəticəsində bir şey etmək istəməməsindən qaynaqlanan vəziyyətdir.

7) Daxili qaşıdurmalar: Fərd, etməli olduğu işi öz dəyərlərinə, şəxsiyyətinə uyğun hesab etmir, lakin məcburiyyətdən dolayı edirsə, bu vəziyyət insanda daxili qarşıdurma yaradaraq bir müqavimət ortaya çıxarır. Bu müqavimət zamanla ətalətə çevrilir.

8) Doğru öncəlik müəyyən edə bilməmək: Potensialından çox özünə iş yükləmə, intensivlik və gün içində çıxan təcili işlərin, önəmli işlərin yerini alması səbəbiylə yaranan stres ətalətə çevrilir.

Göstərilən bu başlıca səbəblər xaricində də bir çox səbəbə bağlı olaraq ortaya çıxan ətalət, fərqinə varılıb çözümünə gedilmədiyi təqdirdə, insanı günü-gündən ruhi pozulmalara aparan təhlükəli bir həyat tərzidir.

Mənbə: www.bilgiustam.com
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

“FOMO” NƏDİR ?

Xüsusi

“Qəbul edirəm… Bəzən dostlarımla bayıra çıxanda q"FOMO" nədir?almaq istədiyimdən daha uzun bir vaxt yanlarında qalıram; çünki mən yanlarında olmayanda maraqlı bir hadisənin yaşanmasından və bunun xaricində qalmaqdan çox qorxuram. Vecimə olmayan filmləri sırf müzakirələrdən uzaq qalmamaq üçün izləyirəm. Olduğum yerlərdə ətrafımdakı insanlarla danışmaq əvəzinə bir neçə dəqiqədən bir Facebook və Twitter hesabımı yoxlayıram, çünki önəmli bir şey yaşandığı zaman hər kəs sosial mediada bu mövzular haqqında danışır. Gündəmdən uzaq qalıb özümü xaric olunmuş hiss etmək istəmirəm. “

“Yenilikləri qaçırma qorxusu” – FOMO ( Fear of Missing Out ) – son zamanlarda adını tez-tez eşitməyə başladığımız bir növ narahatlıq şəklində psixoloji pozulma  və “gərəksiz yerə peşmanlıq duyma” davranışı ilə təsvir olunur. FOMO, insanların, ətraflarındakı bir çox alternativin fərqində olması və daima daha çoxunu istəmək, olmaq və ya etmək istəməsindən qaynaqlanır.

FOMO, hər nə qədər yeni bir trend kimi görünsə də, əslində uzun müddətdir ki, həyatımızdadır. Lakin müəxəssislər, bu pozulmanın, internetin həyatımızda daha çox yer alması ilə artım göstərdiyi fikrindədirlər.

Sosial mediaların FOMO -nun ortaya çıxmasını dəstəkləməsi; insanların Facebook, Twitter, Linkedin üzərindən ətraflarındakı insanların nə etdiklərini, inkişaflarını və nələrə sahib olduqlarını görmələrindən və öz həyatları ilə müqayisə etmələrindən qaynaqlanır. İnsanların bu alternativlərin fərqində olması, öz həyatları ilə bağlı məmnuniyyətsizlik yaradır, çünki eyni mərhələlərdən  keçdikləri insanların daha yaxşı yerlərə gəldiklərini görmək, peşmanlıq duyğusunu tətikləyir.

Bundan başqa, FOMO, insanların sosial münasibətləri üzərində də böyük bir təsirə malikdir. Bunu, aşağıdakı nümunədən də görə bilərik:

“Çox sosyal bir işim var və davamlı olaraq işimlə əlaqədar orqanizasiyalar üçün "FOMO" nədir?dəvətlərə qatılıram. Bu dəvətlərə etiraz edə bilməyim mümkün deyil, çünki ertəsi gün ofisdəki hər kəs gecədə yaşananlar haqqında danışarkən özümü yadlaşmış hiss edirəm. Məhz bu səbəbdən, iş xaricindəki dostlarla görüşlərə gedə blmirəm. Zamanla, dostlarımın artıq bir yerlərə gedərkən  mənə xəbər vermədiklərinin və iş xaricindəki sosial həyatımın yavaş-yavaş yox olmağa başladığının fərqinə vardım. Etiraf etməliyəm ki,  işlə bağlı orqanizasiyalarda  elə də əylənmirəm. Lakin hər dəfə bu orqanizasiyalara qatılmaq məcburiyyətindəymiş kimi hiss edirəm. Çünki getmədiyim təqdirdə o gecə gerçəkləşə biləcək maraqlı bir hadisəni və ya  kariyera fürsətini qaçıracaqmış kimi bir hissə qapılıram.”

FOMO-nun ən böyük təhlükəsi, zamanınızı boş yerə tükətməsidir. FOMO yaşayan insanlar, adətən, o anda etdikləri şeyə fokuslanmaqdan çox, etmədikləri şeylər üçün peşmanlıq keçirərək zamanlarını öldürürlər. Yəni bir şeylər edərkən, edə bilmədikləri şeyləri qaçırdıqları üçün böyük bir peşmanlıq və suçluluq hiss edirlər.

2013-cü il əslində FOMO-nun artım göstərməsi baxımından önəmli bir dönüm nöqtəsi olaraq görülə bilər. Çünki bu il ağıllı telefon satışları ilk dəfə kompüter satışlarının önünə keçdi. İnsanlar artıq sosial medyalardakı varlıqlarının ev və iş yerləri ilə limitli olmasını deyil, 24 saat online ola biləcəkləri alternativ yolları dəyərləndirmək istəyirlər. Ağıllı telefonlar, insanların 7 gün 24 saat sosial mediyalarda yaşanan  dinamikaları saniyəbə saniyə təqib etməsinə imkan verir.

Şübhəsiz, FOMO hər birimizin həyatına fərqli şəkildə təsir edir. London School of Economics’də Sosial El"FOMO" nədir?mlər İnstitutu professoru Benjamin Voyer, yenilikləri qaçırma qorxusunun tamamilə, sosial olaraq təcrid olunma narahatlığı səbəbi ilə ortaya çıxdığını söyləyir.

“Sosial statunuz yüksək olduğu zaman, sosial olaraq təcrid edilmə narahatlığınız olmur. Çünki insanlar üçün referans nöqtəsi sizsiniz və başqalarını örnək alan deyil, başqaları tərəfindən örnək alınan bir pozisiyadasınız. Bu səbəblə, FOMO adətən yeniyetmə dövründəki, yəni şəxsiyyət böhranı yaşayan  fərdlərdə daha tez-tez rast gəlinir.”

FOMO, hər nə qədər yaşla və statusla əlaqəli bir fenomen olaraq görünsə də, əslində yaşa və ya statusa bağlı olmadan hər tip insanda görülə bilər. Burada önəmli olan nöqtə, insanlar üçün nəyin önəmli olduğu və insanın dəyərlərinin nəyə əsasən müxtəliflik göstərməsidir.

McGuire-Snieckus’ hesab edir ki, FOMO-nun ortaya çıxması, sosyal status və ya yaşdan çox, insanların şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə əlaqəli bir vəziyyətdir. Həyatdan zövq ala bilən, nə istədiklərinin, necə bir həyat tərzini mənimsədiklərinin fərqində olan insanlarda  FOMO-nun görülmə ehtimalı daha azdır. Çünki bu insanlar,  istədikləri hədəflərə çatdıqdan sonra dayanmaları olduğu nöqtələrin şüurundadırlar və əllərindəki ilə kifayətlənməyi bacarırlar.

Bunun əksini yaşayan insanlar isə, etdiklərinə yox, daima daha artıq nə edə biləcəklərinə fokuslanaraq hərəkət edirlər. Bir mövzuda qərar alana qədər, ola biləcək bütün alternativləri dəyərləndirməyə çalışırlar. Nəticədə bir qərara gəlsələr belə, bunun ən yaxşı nəticə olmadığına inanırlar və gördükləri heç bir işdən məmnun olmurlar.

FOMO, hər nə qədər neqativ təsirləriylə müzakirə olunan bir pozulma olsa da, bəzi insanlar üçün olduqca motivasiyaedici ola bilir. FOMO sayəsində bir çox insan sərhədlərinin xaricinə çıxaraq, özlərini hər gün daha çox inkişaf etdirməyə və yeni şeylər öyrənməyə çalış"FOMO" nədir?ırlar.

FOMO-nun narahatlıq və stres yaratması, və ya motivasiya qaynağı olaraq istifadə edilib fərdi inkişafınıza faydalı olması arasında incə bir cizgi var. Bu cizgidə qala bilmək üçün də, daima anı yaşamaq, başqalarının həyatlarına yox, öz həyatımıza fokuslanmaq, və sosial medyada keçirdiyimiz zamanı düzgün tənzimləmək lazımdır. 
Edə bildiklərinizə fokuslanıb bunlarla qürur duymağı bildiyiniz müddətcə, FOMO-nu, həyatınızı müsbət yöndə inkşaf etdirəcək bir vasitə olaraq istifadə edə bilməyiniz mümkündür.


Mənbə:  uplifers.com

Hazrıladı:  Fidan Aslanova 

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 6 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook