ERİX FROMM – “SEVMƏK SƏNƏTİ”

Xüsusi

nailolma-hərislikBizim mədəniyyətimiz bütünlüklə nailolma hərisliyinə və qarşılıqlı mənfəət mübadiləsi ideyasına əsaslanır. Müasir insan üçün xoşbəxtlik mağaza vitrinlərini həyəcanla seyr etmək və maddi şəraitin imkan verdiyi hər şeyi almaqdan ibarətdir, nağd və ya kredit yolu ilə. O (kişi və yaxud qadın) insanlara da eyni gözlə baxır. Kişi üçün cazibəli bir xanım və ya qadın üçün cazibəli bir kişi onların “əldə etmək istədiyi” bir varlıqdır. “Cəlbedicilik” adətən şəxsiyyət bazarlarında tələbatı böyük olan xoş keyfiyyətlərin nəfs toplumu deməkdir. İnsanın həm cismani, həm də mənəvi baxımdan cəlbedici olması dəbin tələbatlarından asılıdır.
Beləliklə, bir birinə aşiqlik o vaxt baş verir ki, hər iki tərəf, özünün mübadilə dəyərini nəzərə almaqla, şəxsiyyət bazarında olan ən yaxşı obyekti tapır.

Qəfil yaxınlıq möcüzəsi, cinsi meyl və cismani yaxınlıqdan irəli gəlirsə, daha da asanlaşır. Lakin belə bir məhəbbət mahiyyətcə heç də möhkəm və davamlı olmur. İki insanın getdikcə bir-birini daha yaxşı tanıması ilə onların yaxınlığı möcüzə olmaqdan çıxır və nəticədə müxtəlif fikir toqquşmaları, məyusluqlar və darıxdırıcılıq ilkin sevincdən və coşqunluqdan qalan hər şeyi məhv etmək iqtidarında olur. Lakin ilk vaxtlarda bu insanlar baş verən dəyişikliklərin heç də fərqinə varmırlar, əslində onlar səhvən düşüncəsiz ehtiras qüvvəsini öz sevgilərinin gücünün sübutu kimi qəbul edirlər. Halbuki bu, sadəcə, “onların əvvəllər nə qədər tənha olduqlarının təsdiqidir”.

Yad bir insanı yaxından tanıdıqdan sonra hansısa maneələri aradan qaldırmağa və ya qəfil yaxınlaşmağa heç bir ehtiyac qalmır. Artıq biz “sevgilimizi” özümüz qədər yaxşı və ya başqa cür ifadə etsək, “özümüz qədər az tanıyırıq”. Başqa adamın şəxsiyyətinin hüdudsuzluğunu hiss etməyimiz daha dərin olsaydı, həmin adam heç zaman bizə belə yaxşı tanış olmazdı və maneələrin aradan qaldırılması möcüzəsi həyatımızda hər gün yenidən təkrarlana bilərdi. “İnsanların əksəriyyəti həm özünü, həm də başqasını çox az müddətə tanıyır və xərcləyir”. Onlar ilk növbədə cinsi əlaqə vasitəsilə yaxınlaşırlar. O adamlar ayrılığı ilk növbədə cismani ayrılıq kimi anladıqları üçün, cismani birləşmə də onlar üçün bu ayrılığın aradan qaldırılması deməkdir.

cinsi meylCinsi meyl bir anlığına qovuşma xülyasını yaradır, lakin sevgi olmadan birləşən insanlar bir-birlərinə əvvəlki kimi yad qalırlar. Bəzən bu duyğu onlara utanc verir, onlar hətta bir-birinə nifrət belə edirlər, çünki xülya yox olduqdan sonra onlar bir-birlərinə yad olduqlarını daha kəskin bir şəkildə hiss edirlər. “Bu, özlərini bir-birlərinə oxşadan və təkliyi qoşaya çevirməklə, tənhalıq problemini həll edən iki nəfərdir”. Onlar özlərini tənhalığın öhdəsindən gəlmiş hesab edirlər, lakin başqalarından ayrılmış olmaqla, onlar bir-birlərindən də ayrılmış və təcrid olunmuşdurlar. Belə ki, onların qovuşma duyğusu xam xəyaldır.

Məhəbbətlə bağlı cəmiyyətdə yanlış bir təsəvvür var. Bir çoxları məhəbbətdə öyrənməli bir şey yoxdur, deyə düşünürlər. Bu ehtimal ondan ibarətdir ki, məhəbbət problemi sevmək qabiliyyətinin deyil, müəyyən obyektin problemidir. Cəmiyyətdə formalaşmış düşüncə ondan ibarətdir ki, sevmək asandır, sevgiyə və ya sevilməyə layiq olan bir obyekt tapmaq isə çətindir.

Məhəbbəti ilk növbədə, müəyyən bir insana münasibət kimi dəyərləndirmək yanlış olardı. O, fərdin təkcə məhəbbət obyektinə yox, bütün dünyaya olan münasibətini müəyyən edən şəxsiyyət xarakterinin oriyentasiyası və məqsədidir. Bir insan başqalarına tamamilə laqeyd qalaraq yalnız bir adamı sevirsə, onun sevgisi məhəbbət yox, sadəcə simbioz bağlılıq, başqa sözlə desək, geniş yayilmış eqoizmdir.
Onlar sevgilisindən başqa heç kimi sevməməsini hətta məhəbbətlərinin gücünün sübütu hesab edirlər. Bu yanlış fikir yuxarıda qeyd olunanlara yaxınlaşdırılmışdır. İnsanlar məhəbbətin fəaliyyət, daxili qüvvə olduğunu anlamadıqları üçün, ilk növbədə həqiqi bir obyekt tapmağın önəmli olduğunu, yerdə qalan hər şeyin isə öz-özünə yoluna düşəcəyini düşünürlər. Bu yanaşmanı rəsm çəkməyi istəyən, lakin bu sənətə yiyələnmək əvəzinə, uyğun bir naturanın tapılmasını gözləmək lazım olduğunu, natura tapılan kimi onun gözəl bir rəsm əsəri yarada biləcəyini zənn edən bir insanın düşüncəsi ilə müyayisə etmək olar.

Kimisə sevmək sadəcə güclü bir hiss deyil, bu, həm də qərar, hökm, əhd-peymandır. Məhəbbət yalnız hiss olsaydı, onda bir-birini ömür boyu sevməyə dair vədlərə gərək qalmazdı. Hisslər gəldi-gedərdir. Mənim hərəkətlərim düşüncəli qərara əsaslanmasaydı, onların əbədi olacağını necə müəyyən etmək olardı?

Müəllif: Bəhruz Nurməmmədov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +19 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

AVERROES (İbn Rüşd)

 

İbn Rüşd

İbn Rüşd (Averroes) (Aprel 14, 1126 – Dekabr 10, 1198, Kordova, Əndəlüs)   –  Əbu əl Valid Muhamməd ibn Rüşd , Qərbdə Averroes kimi tanınan, Qərb intellektual tarixinin unikal dövründə yaşamışdır.  Dahi əndəluslu ərəb filosof , təbib, fəlsəfə, riyaziyat, fiqh və tibbin kamil bilicisi. O dövr müsəlman İspaniyasının Kordova şəhərində anadan olmuş İbn Rüşd Qərbi Avropada dünyəvi fəlsəfi fikrin banisi hesab olunur.

İbn Rüşd məntiq və bilgi nəzəriyyəsində Aristoteli təqib edir. İbn Rüşdün fikrincə, sadə duyğulardan, təxəyyül məhsullarından dərəcə-dərəcə əqli gerçəklərə doğru yüksəlməyə bir meyl və istək (şövq) vardır. Bizə mütləq gerçəyin məlumatı verilməmişsə də, ona çatmamız üçün istək və səyin verilmiş olması bundan daha sevindiricidir.

İbn Rüşd Qərbdə Aristotel fəlsəfəsini Avropaya təqdim etməsi səbəbindən hörmətlə anılır. Belə ki, 1150-ci ildən əvvəl Avropada Aristotelin latın dilinə yalnız bir neçə tərcümə olunmuş əsəri məlum idi. Yalnız İbn Rüşdün Aristotelin əsərlərinə verdiyi şərhlərin XII əsrdən etibarən tərcümə edilməsi ilə Orta Əsrlər Avropası bu əsərlərlə tanış ola bildi. Əsərlərinin yəhudi dilinə tərcümələri yəhudi fəlsəfi dünyagörüşünə və eyni zamanda İslam fəlsəfəsinə də əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. O, “Fəsl əl-Məqəl” (Yekun traktat) əsərində Quranın təhlilində əsas meyar kimi müxtəlif mənbələrdən gələn hədislərdən çox, analitik yanaşmaya üstünlük verilməsi təklifini irəli sürürdü. Bu əsərdə dini fəlsəfədən ayırmaqla İbn Rüşd müasir Qərbdə tətbiq olunan dini dövlətdən ayıran dünyəvilik prinsipinin ilk yaradıcısı sayılır. Platonun “Respublika”sına verdiyi şərh isə Orta Əsrlər Avropa fəlsəfəsinin əsas istinad etdiyi mənbə kimi istifadə olunurdu.

Böyük filosof Aristotelin əsərlərinə yazdığı şərhlərlə yanaşı o, bir çox kitabın da müəllifidir.

  1. Fəslü-l Məqal beynə-l Hikməti və-ş Şəriəti minə-l İttisal
  2. Əl-Kəşfu an Mənahici-l Ədillə
  3. Təhafutu Təhafutu-l Fəlasifə
  4. Təfsiru mə bədə-t Təbiə

İbn Rüşdə görə vəhyin qaynağının Allah olduğu kimi ağlın da qaynağı  Allahdır. Ona görə fəlsəfə və din arasında zənn olunan mübarizə yox,  tam tərsinə uyğunluq və bir-birini dəstəkləmə vardır. Çünki hər ikisi eyni  qaynaqdan gəlir. Eyni qaynaqdan gələn şeylərin bir-birinə zidd olması  mümkün deyil. İbn Rüşd Fəslu-l Məqal adlı əsərində dini məsələlərdə ağlı  işlətməyin din baxımından nə mənaya gəldiyini izah etməyə çalışmışdır.  O, belə bir sual verir:
Din, ağıl metoduna sadəcə olaraq icazə verirmi?
Yoxsa onu qadağan etmişdir?
Din ağıl işlətməyi əmr etmişdirmi?

Tanrının varlıq dəlilləri: inayət və ixtira

Dövrünün metodologiyasına nəzər salan İbn Rüşd, Tanrının varlığı haqqında dəlilləndirmədə heç birinin kifayət dərəcədə inandırıcı olmadığını qeyd edərək, özünün kosmoloji xarakterlə əsaslandırdığı inayət və ixtira adlı iki dəlilini irəli sürmüşdür. Tamamilə aləmdən (cosmos) hərəkət edərək, Allahın varlığını isbat etməyə çalışan bu iki dəlil həmçinin digər dəlillərlə ortaq xüsusiyyətlərə də sahibdir.

  1. İnayət dəlili

Filosof İbn Rüşd, inayət dəlilini əsaslandırarkən iki şeyə istinad edir:

– Dünyadakı bütün varlıqlar insanın varlığına uyğun olub, məqsədlilik ya da ilahi qayəlilik hər yerdə müşahidə olunmaqdadır. Aləmdə var olan  şəri və müsibətləri izah edərkən isə, bunu Allahın murad etmədiyini, lakin  ümumi nizam xatirinə ona icazə verdiyini bildirmişdir.

– Qeyd olunan bu nizam və qayəlilik (məqsədlilik) bir təsadüf olaraq yox, iradə sahibi olan Allah tərəfindən meydana gətirilmişdir. Bütün varlıqların insan varlığına uyğun olaraq yaradılması, məsələn, günəşvə ayın hərəkətləri, gündüz və gecənin vəziyyəti, fəsillərin dəyişməsinin nizami şəkildə davam etməsi, heyvanların, bitkilərin, canlı və cansızların formasının insan həyatına müvafiq olaraq yaradılması bunu göstərir. Buna görə də Allah haqqında ətraflı biliyə sahib olmaq istəyən, Quranın da bildirdiyi kimi, bütün mövcudat aləmini dərindən incələməlidir.

  1. İxtira dəlili

Bu dəlil də hamının başa düşə bildiyi iki əsasa dayanır.

-İxtira dəlili hüdus dəlilinə oxşar olaraq belə ifadə olunmuşdur: «Hər var olan şey, var edənə möhtacdır». Bu varlıqlar aləmi də yaradılma (ixtira) nəticəsindədir. Heyvanlar, bitkilər, cansız varlıqlar, qısacası bütün varlıq aləminin, bir var edəninin olması lazımdır ki, bu da Allah Təaladır.

-İkinci əsas isə «hər ixtira edilənin bir ixtira edəni var» ifadəsidir. Bu, birincisindən onunla fərqlənir ki, bu dəlilin qavranılması üçün dərin şəkildə ağıl yürütmə aparmaq lazımdır.

Filosofa görə bu iki dəlil Quran nəsslərinin ortaya qoyduğu əsaslara uyğundur. Çünki Qurani Kərim də Allahı izah edərkən bu metoddan istifadə etmişdir.

 Hazırladı:  Naz Ramizqızı

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +16 (from 18 votes)

Naz Ramizqızı

Fitret.az yazarı. Tələbə.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebook

QADINLAR HAQQINDA AFORİZMLƏR

* Bir qadın ya sevər, ya da nifrət edər, ortası yoxdur. (F.Bixter)

* Gözəl qadınlardan ağıllı olmalarını tələb edə bilmərik, amma ağıllı qadınların çirkin olmalarını əsla onlara bağışlamaq olmaz. (Mistler)

* Bir zamanlar kişinin üstün olduğuna inanırdım. Sonra evləndim və həyat yoldaşım bu inancımı məhv elədi. (Cak Lemmon)

* Qadınların saxlaya biləcəkləri tək sirr, bilmədikləri sirrdir. (Seneka)

* Qadın hər şeyi fitrədən bilir, kişi kitablardan öyrənir. (Budda)

* Qadınları anlamaq üçün bir labirinti düz yola çevirmək lazımdır. (Z.Freyd )

* Qadın, insanın kölgəsi kimidir; qovsanız qaçar, qaçsanız qovar. (Chamfort)

* Qadınlar bizi xoşbəxt etməyin bir yolunu bilirlər. Amma bizi bədbəxt eləməyin min yolunu bilirlər. (Heyne)

* Hələ təsdiq olunmamış və qadın ruhuyla bağlı 30 il davam edən araşdırmalarıma qarşı, mənim də təsdiq etməyi bacarmadığım çox vacib bir sual var: Qadın nə istər? (Z.Freyd )

* Mənim üçün Avropa ölkələrini barışdırmaq bir neçə qadını barışdırmaqdan asandır». (XVI Ludovik)

* Bir qadının üzü güləndə bir kişinin cibi aglayır. (Oskar Vilde)

* Qadın, hər şeyi görən gözü belə aldadar. (F. Dostoyevski)

* Mən xoşbəxtəm ki, mən kişi deyiləm, yoxsa qadınla evlənməli olardım. (Madam De Stall)

* Yaxşı bir qadın bir kişini təsirləndirər, ağıllı bir qadın onda maraq yaradar, gözəl bir qadın ovsunlayar, anlayışlı bir qadın isə ona sahib olar. (Helen Rowland)

* Bir sevgilisi olan qadın mələkdir, iki sevgilisi olan qadın şeytandır, üç sevgilisi olan qadın isə əsl qadındır.
(Viktor Hüqo)

* Hər kişi həyatında mütləq bir qadını ömürlük sevər və hər qadın mütləq bir kişiyə ömür boyu əzab çəkdirər…
(Paulo Coelho)

*Qadını danışmağa məcbur etmək üçün min üsul var, ancaq onu susmağa məcbur edən üsul yoxdur.
(Giyom de Buşe)

* Sevən qadının fədakarlığı ölçüyə gəlmir. (Alfons Dode)

* Qadınlar onları dinləməyi bacaran kişini varlı kişidən üstün tuturlar. (Corc Herbetr)

* Qadın hökmdarlıq edir, amma idarə etmir. (D.Jirarden)

* Mən qadınlarda zahiri gözəlliyi deyil, ruhun gözəlliyini axtarıram. (Uilyam Şekspir)

*Qadının sizdən məsləhət istəməsi o demək deyil ki, sizin məsləhətinizə ehtiyacı var, o, sadəcə, özünə həmsöhbət axtarır. (Onore de Balzak)

*Arvad seçərkən özündən biliksizini, dost seçərkən özündən biliklisini seç.
(Çin atalar sözü)

*Qadın zərif şüşə kimidir. Onun möhkəmliyini yoxlamağa çalışmayın, hər an sına bilər. (Migel de Servantes)

* Qadınla bağlı faciəli olan şey nə onlarla, nə də onlarsız yaşana bilinməməsidir.(L. Bayron)

* Hər qadına sahib olmağa çalışan adam bir qadına həsrət qalar, bir qadına sahib olan adam hər qadını özünə heyran buraxar. (Goldinq )

* Hıçqıraraq ağlayan bir qadının göz yaşları, ağladan adamın başına gələcəklərinin altına atılacaq imzadır. (Ç. Bukovski )

* Qadın bilməyənə nəfs, bilənə nəfəs kimidir. (Şəms Təbrizi )

* Gözəl bir qadın gözə, yaxşı bir qadın qəlbə xoş görünür. Birincisi briliyant, ikincisi xəzinədir

* Qadının sevmədiyi kişiyə heç vaxt yazığı gəlməz. (Aleksandr Duma)

* Qadına hərdən itaət etmək lazımdır ki, onun üzərində hökümranlıq edəsən. (Viktor Hüqo)

*Ağlatdığın bir qadının göz yaşlarını ya o anda silərsən ya da o göz yaşlarında boğulmamaq üçün ömür boyu çırpınmaq məcburiyyətində qalarsan. (Anton Pavlovic Çexov)

* Qadın sözləri ilə deyil, gözləri ilə danışır əslində buna görə onları başa düşmək üçün dinləmək yetməz, yalnız izləmək lazımdır. (F. Dostoyevski )

* Qadınlar onları güldürən kişilərdən xoşlanır sözü yalandır, unutma. Çünki, qadınları sadəcə xoşlandıqları kişilər güldürə bilir əslində. (Can Dündar)

* Qadın hər ehtiyacını qarşılayacaq tək kişi istər, kişi tək ehtiyacını qarşılayacaq hər qadını. (F. Dostayevski)

* Bir qadın söyləyəcək çox şeyi olduğu halda susursa, kişi artıq bütün şansını itirmişdir. (P. Neruda)

* Kar bir kişiylə kor bir qadın ən xoşbəxt cütlükdür. (Danimarka atalar sözü)

* Bir qadın sevdiyi kişinin başqa bir qadın tərəfindən xoşbəxt edildiyini görməkdənsə, onu can çəkişərkən görməyi tərcih edər. (Q.Q.Markez)

* Qadın heç getməyəcəkmiş kimi sevər, amma yeri gələr heç sevməmiş kimi gedər.
( J. Crange)

* Bir qadın sizi milyoner edə bilər, təbii ki siz triliyonersinizsə. (Bob Dylan)

* Ağlamaq qadının tələsidir. (C. Rumi)

* Aldadan kişi yoxdur, göz yuman qadın var.

* Bir qadının içindəki mələyi bir kişi kəşf edər, amma o mələyin bütün məsumluğunu yox edəcək olan yenə kişidir. ( A.Huxley)

* Kişi qadına şillə vurarsa kişi günahkardır, qadın kişiyə şillə vurarsa yenə kişi günahkardır. (Ç.Bukovski )

* Kişilər önəm verdikləri qadından heç kimə danışmaz, qadınlar isə əksinə önəm vermədikləri kişilərdən.

* Qadının təxmin etdiyi şey, kişinin əmin olduğu şeydən daha doğrudur. (R.Kiplinq)

* Əgər qadın bir kişini gerçəkdən sevərsə, onun gözündə dünyadakı bütün kişilər tam olaraq anlamını itirər. (Oskar Vilde)

* Qadın sevgi uğruna hər şeyə hazırdır, hətta sevişməyə də, kişi isə sevişmək uğruna hər şeyi fəda etməyə hazırdır, hətta sevməyi də ! (P. Koelho)

Hazırladı :  Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +39 (from 43 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

CƏNNƏTDƏN QOVULMA ƏHVALATININ SİRRİ

Cənnətdən qovulma əhvalatının sirri…

Bu əhvalat mənə Allahla əlaqənin itirilməsindən danışır. Bu, günah da deyil, əslində, əngəldir. İnsan özüylə Allah arasında əngəl yaradır. Günah sözü problemə dönüşdü. İnsanlar bir-birini və digərlərini o dərəcədə yarğıladılar ki, sonra Haqqa doğru gedən yolu tapmaz oldular. Əngəl isə aradan qaldırıla bilər. Özün yaratmısan, özün də aradan qaldıracaqsan. “Günah” sözünü insanlar bərəlmiş gözlərlə deyirlər. Və bunun özü də ayrıca bir əngələ dönüşüb indi. Cənnətdən qovulmağı belə anlayıram:

cənnətdən-qovulmaCənnətdən qovulmaq, yəni ruhun cənnətindən qovulması, rahatlığını itirməkdir. İnsan öz rahatlığını o zaman itirir ki, Allahla öz arasında əngəl yaradır və daxili cənnətindən qovulur. Böyük faciə olmayıb. Azadlığın təhlükəsi aşkarlanıb. Yol varsa, yoldan çıxma da vardır. Azmaq – tapılmaq öyrədir. Yıxılmaq – qalxmaq. Bəli, insan doğru yoldan aza bilər. Nəfsi onu yanlış macəralara da yönəldə bilər. “Cənnət meyvəsi” pritçasından insan bunu öyrəndi. Lakin bu onun təcrübəsidir. Adəm həm də öz təcrübəsində tövbə etməyi, geri qayıtmağı da öyrənmiş oldu. Beləcə, hər bir insan da öz həyatı boyu bu əhvəlatı dəfələrlə yaşamış olur.
Günah, arxasınca cənnətin itirilməsini gətirir. Cənnəti itirmək ağrısı onu yenidən tapmaq qətiyyəti yetişdirir. Bu, insan həyatının ən əhəmiyyətli təcrübəsinin psixoloji təsviridir.

Müəllif: Müşfiq Şükürov (İctimai TV, “Din və Cəmiyyət” verilişindən çıxışı)
Hazırladı: Nərmin Heydərova

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 24 votes)

Nərmin Heydərova

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

SUFİLƏRİN 40 QAYDASI

1-ci qayda :
“Yaradanı hansı sözlərlə müəyyən etməyimiz, özümüzü necə gördüyümüzə güzgü tutur. Əgər, Tanrı deyəndə, əvvəlcə ağlına qorxacağın, utanacağın bir varlıq gəlirsə, deməli, sən də əsasən qorxu və utanc içindəsən. Yox əgər, Tanrı deyiləndə əvvəla eşq, mərhəmət və şəfqət başa düşürsənsə, səndə bu xasiyyətlərdən bol-bol mövcud olduğu deməkdir.”

2-ci qayda:
“Haqq yoluyla irəliləmək ağıl işi yox, ürək işidir. Bələdçin daim çiynin üzərindəki başın deyil, ürəyin olsun. Nəfsini silənlərdən yox, bilənlərdən ol”.

3-cü qayda:
“Quran dörd səviyyədə oxuna bilər. İlk səviyyə zahiri mənadı. Sonrakı batini məna. Üçüncü batininin batinidi. Dördüncü səviyyə o qədər dərindi ki, haqqında danışmağa sözlər bəs eləmir.

4-cü qayda:
“Kainatdakı hər zərrədə Allahın sifətlərini tapa bilərsən, çünki O, məsciddə, kilsədə, sinaqoqda deyil, hər an hər yerdədir. Allahı görüb yaşayan olmadığı kimi, onu görüb ölən də yoxdur. Kim onu görürsə, əbədiyyətə qədər Onda qalır”.

5-ci qayda:
“Ağlın xüsusiyyəti ilə eşqin xüsusiyyəti başqadır. Ağıl təmkinlidir. Addımlarını qorxa-qorxa atır. “Amandır, özünü saxla” deyə tənbeh edir. Halbuki, eşq elədirmi? Onun bircə dediyi var: “Burax özünü, qoy getsin!” Ağıl hələ-hələ yıxılmır. Eşqsə özü dağılır, xarab olur. Halbuki, xəzinələr və dəfinələr xarabalıqların arasında olur. Nə varsa, xarab qəlbdə var”.

6-cı qayda:
“Bu dünyadakı toqquşmaların, qərəzlərin və düşmənçiliklərin çoxu dildən qaynaqlanır. Sən sən ol, sözlərə həddən artıq fikir vermə. Eşq diyarında dil onsuz da öz hökmünü itirir. Eşq, dilsiz olur”.

7-ci qayda:
“Bu həyatda təkbaşına inzivada qalıb, təkcə öz səsinin yanğısını eşidib, Həqiqəti kəşf edə bilməzsən. Özünü ancaq başqa bir insanın güzgüsündə tam görə bilərsən.”

8-ci qayda:
“Başına nə gəlirsə-gəlsin, məyus olma. Bütün qapılar örtülsə belə, axırda O sənə heç kəsin bilmədiyi gizli bir cığır açar. Sən bu anda dar keçidlər arasında nə qədər cənnət bağçası olduğunu görə bilməsən də, Şükür elə! İstədiyini əldə edənə qədər şükr etmək lazımdır. Sufi, diləyi gerçəkləşməyəndə də şükr etməyi bacarandır”.

9-cu qayda:
“Səbr etmək, eləcə dayanıb gözləmək deyil, uzaq görən olmaq deməkdir. Səbr nədir? Tikana baxıb gülü, gecəyə baxıb gündüzü təsəvvür edə bilməkdir. Allah aşiqləri, səbri bal kimi şirin-şirin sorar, həzm edər. Və bilərlər ki, göydəki ayın ayparadan bütöv aya çevrilməsi üçün zaman lazımdır”.

10-cu qayda:
“Hansı tərəfə gedirsən get-Gündoğana, Günbatana, Quzeyə ya da Güneyə- çıxdığın hər səfəri özünə doğru səyahət kimi düşün! Öz içində səfər edən adam axırda ərzi dolaşır”.

11-ci qayda:
“Mamaça bilir ki, sancı çəkilmədən doğmaq olmaz, ana bətnindən körpəyə yol açılmaz. Səndən yepyeni bir Sən zühur eləməsi üçün çətinliklərə, sancılara hazır olmaq lazımdı”.

12-ci qayda:
“Eşq səfərdi. Bu səfərə çıxan hər yolçu istəsə də, istəməsə də təpədən-dırnağacan dəyişir. Bu yollara düşüb dəyişməyən yoxdu”.

13-cü qayda:
“Bu dünyada göydəki ulduzlardan daha çox sayda saxta hacı, xoca, şeyx-şıx var. Həqiqi mürşid səni öz içinə baxmağa, nəfsini aşıb özündəki gözəllikləri bir-bir kəşf etməyə yönəldir. Durub ona heyran olmağa yox”.

14-cü qayda:
“Haqqın qarşına çıxardığı dəyişikliklərə müqavimət göstərmək əvəzinə, təslim ol. Qoy həyat sənin əksinə yox, səninlə birlikdə axsın. “Nizamım pozular, həyatım alt-üst olar” -deyə narahat olma. Həyatın altının üstündən yaxşı olmayacağını hardan bilirsən?”

15-ci qayda:
“Allah batində və zahirdə hər an hamımızı tamamlamaqla məşğuldur. Təklikdə hər birimiz tamamlanmamış sənət əsəriyik. Yaşadığımız hər hadisə, adlatdığımız hər gözlənilməzlik çatışmazlıqlarımzı aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulub. Rəbb nöqsanlarımızla ayrı-ayrı məşğul olur, çünki bəşəriyyət deyilən əsər qüsursuzluğa can atır”.

16-cı qayda:
“Allah qüsursuzdu axı, Onu sevmək asandı. Çətin olan xətasıyla, savabıyla fani insanları sevməkdi. Unutma ki, adam bir şeyi ancaq sevdiyi ölçüdə tanıya bilər. Deməli, o birini, həqiqətən, bağrına basmadan, Yaradandan ötrü yaradılanı sevmədən, nə layıqıncə tanıya, nə layiqincə sevə bilərsən.”

17-ci qayda:
“Əsas kirlilik zahirdə yox, batində, geyim-keçimdə yox, qəlbdə olur. Ondan başqa hər ləkə nə qədər pis görünürsə görünsün, yuyulanda təmizlənir, suyla arınır. Yuyulmaqla çıxmayan tək pislik qəlblərdə yağ bağlamış həsəd və hiylədi”.

18-ci qayda:
“Bütün kainat mövcud qatları, nizamsızlığıyla insanın içində gizlənib. Şeytan, zahirimizdə bizi başdan çıxartmağı gözləyən qorxunc məxluq deyil, yalnız bizim içimizdəki səsdi. Şeytanı qıraqda başqalarında yox, özündə axtar. Birdə unutma ki, nəfsini tanıyan Rəbbini tanıyar. Başqalarıyla yox, təkcə özüylə vuruşan insan axırda axırda mükafat kimi Yaradanı tanıyar”.

19-cu qayda:
“Başqalarından hörmət, münasibət, ya da sevgi gözləyirsən, amma bunları birinci özünə borclusan.Özünü sevməyən adamın sevilməsi mümkün deyil. Sən özünü sevdiyin halda dünya sənə tikan  yolladımı, sevin. Bu o deməkdi ki, yaxında gül yollayacaq”.

20-ci qayda:
“Yolun ucunun haraya gedəcəyini düşünmək bihudə cəhddən ibarətdir. Sən sadəcə atacağın ilk addımı düşünməyə borclusan. Gerisi, onsuz da öz-özünə gələcək”.

21-ci qayda:
“Hamımıza ayrı-ayrı sifət verildi. Lakin Allah hamının eyni olmasını istəsəydi, heç şübhəsiz ki, elə eləyərdi. Fərqlərə hörmət göstərmək, öz doğrularını başqalarına sırımağa can atmaq Haqqın müqəddəs nizamına hörmətsizlik eləməkdi”.

22-ci qayda:
“Həqiqi Allah aşiqi meyxanaya girdimi, ora ona namazgah olur. Amma əyyaş eyni namazgaha girdimi, ora ona meyxana olur. Bu həyatda nə eləyiriksə eləyək, fərqi yaradan, surətlə yarlıqlar yox, niyyətimizdi”.

23-cü qayda:
“Yaşadığımız həyat əlimizə verilmiş rəngarəng, əmanət oyuncaqdan ibarətdi. Bəziləri bu oyuncağı ciddi qəbul edib ağlayır, onun üçün pərişan olur. Bəzisi əlinə alar-almaz oyuncağı elə qurdalayır ki, qirib atır. Ya həddən artıq qiymət verir, ya qiymətini bilmir”.
İfratçılıqdan uzaq dur. Sufi nə ifratdadı, nə təfritdə. Sufi daim orta yerdədi…

24-cü qayda:
“Madam ki, insan əşrəfi məxluqdu, yəni varlıqların ən şərəflisidi, atdığı hər addımda Allahın yer üzündəki xəlifəsi olduğunu xatırlaya-xatırlaya, buna yaraşan əsilzadəliklə hərəkət etməlidi. Insan yoxsullaşsa, iftiraya məruz qalsa,həbsə girsə, hətta əsir olsa belə, yenə də başı dik, gözü tox, könlü əmin xəlifə kimi davranmaqdan əl çəkməməlidi”.

25-ci qayda:
“Cənnəti və cəhənnəmi heç də gələcəkdə axtarma. İkisi də bu an burda mövcuddu. Nə vaxt kimisə mənfəətsiz, hesabsız, bazarlıqsız sevməyi bacarsaq, əslində cənnətdəyik. Nə vaxt kimlərləsə dava eləsək, nifrətə, həsədə, kinə bulaşsaq kəllə-mayallaq cəhənnəmə düşəcəyik”.

26-cı qayda:
“Kainat tək vücud, tək varlıqdı. Hər şey, hamı gözəgörünməz tellərlə bir-birinə bağlıdı. Ehtiyatlı ol, heç kimin ahını götürmə. Bir başqasına, hələ-hələ səndən zəif olana əziyyət vermə. Unutma ki, dünyanın o biri başında bircə insanın kədəri bütün bəşəri bədbəxt eləyə bilər. Bir adamın səadəti də hamının üzünü güldürə bilər”.

27-ci qayda:
“Bu dünya dağa oxşayır, ona necə səslənirsən, o da sənə səsləri elə əks etdirir. Ağzından xeyirli söz çıxırsa, xeyirli söz əks-səda verər. Şər çıxarsa, sənə geri şər qayıdar. Ona görə kim sənin haqqında pis danışır, sən o adam haqqında qırx gün, qırx gecə ancaq gözəl sözlər söylə. Qirx günün sonunda görəcəksən ki, hər şey dəyişib. Sənin könlün dəyişərsə, dünya dəyişər”.

28-ci qayda:
“Keçmiş, beyinlərimizi bürüyən duman buludlarından ibarətdir. Gələcəksə, azad xəyal pərdəsidi. Nə gələcəyimizi bilə, nə keçmışımızı silə bilərik. Sufi daim bu anın həqiqətini yaşayır”.

29-cu qayda:
“Alın yazısı həyatımızın qabaqcadan çəkilmiş olduğu demək deyil.Buna görə də “neyləyək qismətimiz belədi” deyib boyun əymək cahillik əlamətidi.Alın yazısı yolun hamısını deyil, sadəcə yolayrıclarını verir. Mənzilbaşı bəllidi, amma bütün döngələr, yol başlanğıcları yolçunun ixtiyarındadı. Ona görə də nə həyatın hakimisən, nə də həyat qarşısında çarəsizsən”.

30-cu qayda:
“Həqiqi sufi elə adamdı ki, başqaları onu qınasa, töhmətləndirsə, dedi-qodusunu eləsə, hətta iftiraya məruz qalsa belə. ağzını açıb kiminsə haqqında bir kəlmə pis söz demir. Sufi qüsur görmür. Qüsuru örtür”.

31-ci qayda:
“Haqqa yaxınlaşmaq üçün məxmər kimi qəlbə sahib olmalısan. Hər insan bu və ya digər şəkildə yumşalmağı öyrənir. Kimi qəza keçirir, kimi ölümcül xəstəlik, kimi ayrılıq acısı çəkir, kimi maddi itki… Hamımız qəlbdəki rəhmsizliklərin öhdəsindən gəlməyə fürsət verən fırtınalardan keçərik. Amma kimimiz bundakı hikməti anlayır, yumşalırıq; kimimizsə, təəssüf ki, daha da sərtləşib çıxır”.

32-ci qayda:
“Aranızdakı bütün pərdələri bir-bir götür ki, Tanrıya saf eşqlə bağlana biləsən. Qaydaların olsun, amma qaydalardan başqalarını kənarlaşdırmaq , yaxud da mühakimə etmək üçün istifadə olunmur. Xüsusilə, bütlərdən uzaq dur, dostum. Bir də ehtiyatlı ol, öz doğrularını bütləşdirmə! İnancın böyük olsun, amma inancınla böyüklük iddiasına düşmə!”

33-cü qayda:
“Bu dünyada hər kəs bir şey olmağa çalışanda, sən HEÇ ol. Mənzilin yoxluq olsun. İnsanın küpdən fərqi olmamalıdı. Necə ki, küpü saxlayan zahiri forma yox, içindəki boşluqdursa, insanı dik tutan da mənlik zənni yox, heçlik şüurudu”.

34-cü qayda:
“Haqqa təslimçilik nə zəiflik, nə də itaətkarlıq deməkdir. Tamamilə əksinə, belə bir təslimçilik son dərəcə güclü olmağı zəruri edir. Təslim olan insan çalxantılı, girdablı sularda çapalamaqdan əl çəkir, əmin bir yerdə yaşayır”.

35-ci qayda:
“Bu həyatda ancaq təzadlarla irəliləyə bilərik. Mömin içindəki dinsizlə, Tanrıya inanmayan adamsa içindəki inananla tanış olmalıdı. Adam İnsani Kamil mərtəbəsinə çatana qədər addım-addım irəliləyir. Həm də ancaq təzadları əhatə edə bildiyi ölçüdə yetkinləşir”.

36-cı qayda:
“Hiylədən, intriqadan narahat olma. Əgər bəziləri sənə tələ qurur, zərər vermək istəyirsə, Tanrı da onlara tələ qurur. Quyu qazanlar o quyuya özləri düşər. Bu sistem qarşılıqlar əsasına görə işləyir. Nə bir qətrə xeyir, nə bir qətrə şər cavabsız qalır. Ondan xəbərsiz yarpaq belə tərpənməz. Sən sadəcə buna inan!”

37-ci qayda:
“Tanrı qılı qırx yerə yarıb vasvasılıqla çalışan saat ustasıdı. O qədər dəqiqdi ki, sayəsində hər şey düz vaxtında olur. Nə bir saniyə tez, nə bir saniyə gec. Hər insan üçün bir aşiq olma vaxtı, bir də ölmək vaxtı var”.

38-ci qayda:
“Yaşadığım həyatı dəyişdirməyə, özümü çevirməyə hazırammı?- soruşmaq üçün heç vaxt gec deyil. Neçə yaşda oluruq olaq, başımıza nə gəlmiş olursa- olsun  tamam yeniləşmək mümkündü.
Bircə gün belə eynilə əvvəlkini təkrarıdırsa, təəssüf. Hər an hər nəfəsdə yenilənməlidi. Yepyeni bir həyata doğulmaqdan ötrü ölməzdən öncə ölməlisən”.

39-cu qayda:
“Nöqtələr daim dəyişsə də, bütöv eynidi. Bu dünyadan gedən hər bir oğrunun yerinə bir oğru doğulur. Ölən hər dürüst insanın yerini bir dürüst insan tutur. Həm bütöv heç zaman pozulmur. Hər şey yerli-yerində, mərkəzində qalır… Həm də bir gündən o biri günə heç bir şey eyni olmur.
Ölən hər sufi əvəzinə bir sufi doğulur”.

40-cı qayda:
“Eşqsiz keçən bir ömür bihudə yaşanıb. Görəsən, ilahi eşq arxasıncamı getməliyəm, yoxsa dünyəvi, səmavi  ya da cismanimi, deyə soruşma! Ayrı seçkiliklər, ayrı seçkilikləri doğurar. Eşqin isə heç bir sifətə ehtiyacı yoxdur. Başlı-başına bir dünyadır, eşq.
Ya düz ortasında, mərkəzindəsən, ya eşiyində, həsrətində..

Mənbə: Əlif Şəfəq “Eşq” romanı
Hazırladı:  Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +21 (from 21 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı