ELMDƏ YENİ KƏŞF – CAZİBƏ DALĞALARI

Xüsusi

Eynişteyn-cazibə dalğalarıBu günlərdə elm insanları, cazibəni və kainatı anlama yolunda böyük bir kəşf etdiklərini açıqladılar. Albert Eynşteynin nəzəriyyəsindən 100 il sonra, onun iddia etdiyi bütün kainata yayılan cazibə dalğalarını nəhayət müşahidə etdilər. Cazibə dalğalarını kəşfinin kosmosun bir çox sirrini həll etməkdə faydalı olacağı söylənilir.
Layihənin Avropadakı lideri olan Max Planck Qravitasiya Fizika İnstitutundan Professor Karsten Danzmann Higgs bozonunun mövcudluğu qədər əhəmiyyətli bir kəşf etdiklərini, bu kəşfin DNT-nin quruluşunun başa düşülməsi ilə bir tutulması lazım olduğunu söylədi.

Cazibə dalğaları nədir?
Kosmos-zamandakı dalğalar. İki böyük qara dəliyin toqquşması kimi şiddətli hadisələrlə doğulur və  bir hovuza daş atılanda səthində yaranan həlqəvi dağılmağa kimi yayılmağa başlayırlar. İşıq sürəti ilə hərəkət edən bu dalğalar zamanla yalnız qalaktikalar deyil, kosmos-zamanın bütününə yayılır. Həm də işığa bənzəyən bu dalğaların, işıqdan əhəmiyyətli bir fərqləri var: Onun kimi başqa cisimlər tərəfindən saçılmır, ya da udulmur, sorulmur. Yəni pozulmadan qalırlar. Bu səbəblə də elm insanları onlara “əla qasidlər” deyir. Bu dalğalarla göndərilən mesaj, aradan milyonlarla il də keçsə ilk günkü kimi qalır.

Bu kəşf, nə işə yarayacaq?
Kəşfi edən Ligo Əməkdaşlıq adlı beynəlxalq qrup, müşahidələrinin astronomiyada cığır açacağını və nəhayət Böyük Partlamanı anlamamıza köməkçi olacağını söyləyir. Çünki cazibə dalğalarının ilk olaraq kainatın meydana gəldiyi anda meydana gəldikləri və hələ kosmosda gəzdikləri təxmin edilir.
Professor Stiven Hokinq bu kəşfin elm tarixinə keçəcək bir an olduğunu söylədi. Qara dəliklər mövzusunda mütəxəssis olan Hawking, “Cazibə dalğaları, kainata baxmanın yeni bir yolunu təqdim edəcək bizə. Onları təyin edə bilməmiz astronomiyada inqilab yarada bilər” dedi və əlavə etdi: “Eynşteynin Nisbilik Nəzəriyyəsi təcrübə edildi və kainatın tarixi ərzində yaranmış bütün qara dəlikləri görməyi ümid edə bilərik. Hətta Böyük Partlama zamanı kainatdan qalan qalıqları belə görmək mümkün ola bilər.”

Luiziana və Vaşinqtondakı rəsədxanalar

Luiziana və Vaşinqtondakı rəsədxanalar

Elm insanları indi nələrə baxacaqlar?
Bu kəşf vasitəsilə kosmosun “Qaranlıq Kainat” deyilən və bu gün əlimizdə olan teleskoplarla görə bilmədiyimiz daha böyük olan hissəsini anlamaqda işə yarayacağı ümid edilir. Qara dəliklər, neytron ulduzlar ilk baxılacaq yerlər olacaq. Amma təbii əsas kosmosun dərinliklərində keçmişin və “Böyük Partlayış” nın izləri axtarılacaq.
Dünyanın müxtəlif yerlərindəki laboratoriyalar, illərdir L şəklindəki uzun tunellər boyunca lazer işıqları göndərərək kosmos-zamanın toxumasındakı dalğalanmaları təyin etməyə çalışırdılar. Dalğaların izi, interferometr deyilən alətlərlə ölçülən, bir atom böyüklüyündən qat-qat kiçik dəyişmələrdə axtarıldı. Sonunda ilk müşahidə, Dünyaya bir milyarddan çox işıq ili uzaqlıqda iki qara dəliyin toqquşması zamanı edildi. Üstəlik qara dəliklərin birləşməsi ABŞ-da Vaşinqton və Louisiana əyalətlərindəki iki ayrı Rəsədxanada (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory – LIGO), 14 Sentyabr 2015-ci ildə, saat 13: 51-də eyni vaxtda müəyyən olundu. Yəni interferometrlər bir milyard ildən çox bir müddət əvvəl yaşanan hadisəni qeydə aldılar.

Həqiqətən ilk dəfə mi görüldülər?
2014-ci ildə Antarktikadakı Bicep-2 teleskopuyla çalışan araşdırmaçılar ilk kəşfi etdiklərini sanaraq elm dünyasını təəcübləndirdi. Ancaq iki həftə sonra, səhv analiz etdikləri ortaya çıxdı.

eynşteyn-qara dəlik-cazibə dalğasıEynşteyn nə demişdi?
Nisbilik Nəzəriyyəsini yazarkən ortaya atdığı nəzəriyyələrdən birində, bütün kainatın cazibə dalğalarıyla əhatə olunduğunu söyləmişdi. Eynşteynə görə kosmosda bir bölgədəki cazibə ani bir hadisə nəticəsində dəyişsə, o bölgədən kosmosa işıq sürətiylə cazibə enerjisi dalğaları yayılır. Bu dalğalar da kosmosda keçdikləri yerləri gərər ya da compresses. Lakin Eynşteyn, bu dalğaların fiziki varlığını təyin etmək heç mümkün ola bilməyəcəyini də yazmışdı.

ƏLAVƏ OLARAQ OXU: Alimlər “kainatın və zamanın səsini” kəşf etdilər

Mənbə: tanrivarmi.blogspot.com.tr
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ALBERT EYNŞTEYNDƏN 25 HİKMƏT

Albert Eynşteynin 135 ili münasibətilə 14 mart 2014- cü ildə Gazeta Ru-nun toplayıb hazırladığı alimin 25 hikmətini sizə təqdim edirik.

  1. İnsan nə qədər ağıllıdırsa, öz ağılsızlığını bir o qədər daha asan etiraf edir.
  2. Elmi ixtiraların inkişafı – əslində dayanmadan möcüzələrdən qaçmaqdır.
  3. 3-cü dünya müharibəsində deyə bilmərəm hansı silahlardan istifadə olunacaq, ancaq 4-cüdə  daş və taxtalardan istifadə olunacaq.
  4. Öyrənməyimə mane olan tək şey öz-özümdən təhsil almağımdır.
  5. Bütün ömrünü suda üzən balıq su haqqında nə bilə bilər?
  6. Milliyətçilik uşaq xəstəliyidir. Bu insanlığın qızılcasıdır.
  7. Məni dalana dirəyən sual: “ Mən ağılsızammı, yoxsa başqa hər şey?”
  8. Müasir zamanda azad insan, krossvord həllini tapmağa çalışan sərbəst insana bənzəyir. Hansı ki, nəzəri olaraq hər hansı bir sözü yaza bilər, gərçəkdə isə krossvordun həlli üçün yalnız bir söz yazılmalıdır.
  9. Sağlam düşüncə – 18 yaşa qədər toplanmış xurafatın cəmidir.
  10. Anlaşılmaz hədəflərdə mükəmməl vasitələr – zəmanəmizin tipik xüsusiyyətləridir.
  11. Dinsiz elm axsaq, elmsiz din isə kordur.
  12. Təsəvvür bilgidən daha vacibdir. Bilgi məhdudlaşdIqda məhz təsəvvür bütün dünyanı fəth edər, inkişafı stimullaşdırar və təkamülü artırar.
  13. Kəbin – təsadüfi epizodu uzunmüddətli bir heçə çevirmənin uğursuz cəhdidir.
  14. Gəncliyimdə ayağımda baş barmağımın gec-tez corabı dəlməsini aşkar etdim. Buna görə də bir daha corab geyməməyə qərar verdim.
  15. İntelLekti ilahiləşdirmək mənasızdır. Çünki, onun qüdrətli əzələləri olsa da sifətsizdir.
  16. Qayda – qanun və nizam – intizam səfehlər üçün qaçılmazdır, axı dahilər xaos üzərində hökmdarlıq edir.
  17. Hər şey çox sadədir. Bütün insanlar  bir şeyin mümkünsüz olduğunu düşünərkən, onlarla razılaşmayan bir cəsur tapılır.
  18. Biz nə qədər çox bilirik və nə qədər az anlayırıq.
  19. Nə qədər yüngüldür (asan) bacardığın qədər et, ancaq yüngül (asan) etmə.
  20. Həyatda məna daşımaq üçün səy et, uğur əldə etmək üçün deyil.
  21. Hər bir insan ən azı dünyadan aldığını, dünyaya qaytarmağa məcburdur.
  22. Tanrı anonimliyini təsadüflər vasitəsilə qoruyur.
  23. İnsanları öyrətməyin tək yolu, onlara nümunələr göstərməkdir.
  24. İmkansızları dəf edən kəslər absurd cəhdlərə üstələnənlərdir.
  25. Yalnız kainat və insanın ağılsızlığı sonsuzdur. Hərçənd birinciyə şübhələrim var.

Hazırladı: Qüdrət Hidayətov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +22 (from 22 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus