ƏDƏBİYYATDA İNTİHAR

Xüsusi

ƏDƏBİYYATDA İNTİHARƏziz oxucu, ilk öncə onu qeyd etməliyəm ki, bu mövzu haqqında yazmaq həm çətin, həm də maraqlıdır. Çətindir ona görə ki, əsrlərdir bu mövzu haqqında müxtəlif araşdırmalar aparılmış, mövzu ətrafında ədəbiyyata aidiyyatı olan və olmayan adamlar müxtəlif səpkili mübahisələr etmişlər. Ancaq tam olaraq bu hadisələr (intiharlar) filan səbəbdən baş verir deyə yekdil bir fikrin üzərində dayanmaq mümkün olmamışdır. Elə bu gün də yekdil bir fikir yoxdur. Çünki bu intiharlar daha çox səbəblər toplusuna dayandığına görə mövzu bir qədər də qəlizləşir.

Mövzunun maraqlı tərəfi isə araşdırdıqca kökü daha dərinlərə gedən faktların, qeyri-adi talelərin və bütün bu baş verənlərin qeyri-adi səbəblərinin ortalığa çıxmağıdır.

Ümid edirəm ki, bu kiçicik giriş araşdırdığımız məsələnin əslində nə qədər incə bir məsələ olduğunu sizə izah etdi.

Əslində məsələnin bu qədər qarışıq və çarpışmalarla dolu olmasını qeyd etməyimin bir neçə səbəbi var.

Birincisi və ən əsası burada söhbət fərdin varlıq və yoxluq arasındakı incə cizginin üzərində yeriməsindən gedir ki, bu heç də asan dərk edilən bir məsələ deyil. Bu proseslərin böyük əksəriyyətinin fərdin daxilində getdiyini nəzərə alsaq və yox oluşun nə vaxt baş verəcəyini dəqiq bilmədiyimizə görə insan bir fərd olaraq bəzən istəsə belə bütün bunlara təsir edə bilmir.

İkincisi isə bu məsələnin incə məqamlarını istədiyim kimi sizə çatdıra bilməmə qorxusuna sahibəm ki, bu da məni çox narahat edir.

Məqsədim heç də dünyaca tanınmış yazarların və əsərlərin baş qəhramanlarının intihar ssenarisini sizlərə danışmaq deyil. Siz onsuz da bunların çoxu ilə tanışsız və hadisələrin də necə cərəyan etdiyini bilirsiz. Burada bizi əsas narahat edən məsələ bütün bu intiharların “Niyə?”, “Hansı səbəbdən?” baş vermələridir.

Ədəbiyyatda intiharın təzahürləri incələndiyi zaman üzdə müxtəlif problemlərlə qarşılaşsaq da, əslində məsələnin əsli varlıq problemlərinə, dəyərlərlə cəmiyyətin reallıqlarının toqquşmasına, xarakterin (obrazın) müəyyən bir çıxış yolunun tapmamasına və s. səbəblərə qədər gedib çıxır.

kamyu-intiharXırda (bəlkə də böyük) bir məsələni qeyd etmək istəyirəm. Dahi Albert Kamyu “Sizif haqqında mif” in sınaq yazılarına “Sadəcə tək bir fəlsəfi problem var və o da intihardır” tezisi ilə başlamışdır. Və əslində yaşamağa dəyərmi yoxsa dəyməzmi sualının cavabı əsas problemin də həlli olacaqdır.

Həyatın anlamı nədir?

Yazara görə ürəyin lap dərin qatlarında planlanan intihar bir sənət əsəri ilə eyni təbiətə sahibdir.

Albert Kamyunun dediyi bu son cümlə insanı həqiqətən də düşünməyə vadar edir. Bu cümlə ilə Kamyu bəlkə də ədəbi əsərləri yazarların özlərini intihar formalarından biri kimi qələmə verir. Bəlkə doğrudan da belədir. Daxilində yaşanan bütün hadisələri, çaxnaşmaları, əsəbi, stresi yazdığı bədii əsərlərə töküb sonda yekunlaşdırmaqla bir növ öz intiharlarını gerçəkləşdirmiş olurlar. Yazıb bitirmə həm nələrdənsə azad olma, nələrisə sonlandırmaqdır ki, intihar da bir növ buna xidmət edir. Məsələnin digər bir tərəfi isə odur ki, bu tip intihar əslində yenidən doğulmadır. Bitirilən hər əsər əslində növbətinin başlanğıcıdır. Varlıq və yoxluq əslində bir birinə qaynayıb qarışmış və bir birindən ayrı durması mümkünsüz kimi görünən anlayışlardır bu mənada.

Cəmiyyətin həyatı özünün hər inkişaf mərhələsində ətrafında baş verən hadisələr nəticəsində müxtəlif təriflər alır və müəyyən bir sistem halına salınır. Belə bir vəziyyətdə intihar fərdin öz davranışını öz nəzarəti altına aldığı andır əslində. Əlbəttə ki, buradakı intihar heç də pisixoloji pozuntular nəticəsində ölümün seçilməsi deyil. Bu şüurlu şəkildə planlanan və nəticədə şüurlu bir şəkildə öz həyatını sonlandırmaqdır. Və ədəbiyyatdakı bu intihar əslində iki şeyi bizə sübut etməyə çalışır;  Ya sonu görünməyən bir umudsuzluğu, ya da cəsarətliliyi.

Həyatlarındakı anlaşılmaz mübahisələrlə və yaşadığı cəmiyyətdə baş verənlərlə heç cür barışa bilməyən Ştefan Zvayq, Virgina Vulf, Syilvia Plath və daha neçələri varolma ilə bağlı suallara cavab olaraq intiharı seçmişdilər.

Burada məsələ bir qədər də qəlizləşir. Çünki yazıçı intiharları çox problemli bir məsələdir və bu məsələnin incə detallarını açmaq çox çətin məsələdir.

Ancaq ədəbi mətnlərin daxili dünyasında intihar “səs vermə” ya da Syilvia Plathın şeirlərinin birində deyildiyi kimi “susma cəsarəti” dir.

intihar

Ədəbiyyatın tarixinə fikir versək görərik ki, bir çox yazılı mətn əslində bizə cəmiyyətlə heç cür barışa bilməyən, onun qaydalarını rədd edən və həyatı boyunca bütün bu çaxnaşmalara qarşı mübarizə aparanların hekayəsini danışır. İntiharın ruhundakı dəyişikliklər də həm varolma anlayışının keçirdiyi dəyişikliklər, həm də bu çevrilmələrin təsir etdiyi ədəbiyyatın dəyişikliyi ilə əlaqədardır.

Ateniusla Kleopatranın hekayətində tarixi gerçəkliyə söykənən intihar təzahürlərini saymasaq da, bilinən intihar növləri, obrazlı ya da deyil, bir çox hekayətlərdə diqqət çəkir. Əgər dönüb yazının tarixinə baxsaq görərik ki, müxtəlif mətnlər müxtəlif səbəblərdən öz şərəf və ləyaqətlərini itirmiş, itirdikləri insanların arxasınca acılar çəkən, itirəcək heç bir şeyi qalmayan obrazların intiharları ilə doludur… (Ardı olacaq)

Müəllif: Müşviq Osmanlı

Beyenmeler
0   8  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 11 votes)

XOŞBƏXT BİR HƏYAT ÜÇÜN NƏ ETMİSƏN?

Xüsusi

0e0adcda35a3e8e8d7faa9882e01d76a_400x400“Mən nə zaman xoşbəxt olacağam?” əvəzinə “Daha xoşbəxt bir həyat yaşamaq üçün mən nə isə edirəmmi?”-deyə özününzə heç sual verdinizmi?
Demək ki, soruşmanın vaxtı gəlmişdir…  Sizin ətrafınızda hər möçüzənin gəlib sizi tapacağına və bir sehirli çubuqla bir anda həyatınızda çox şeyi dəyişəcəyinizimi düşünürsünüz? Elə bir şey yoxdur… Necə bir həyat yaşayırsınızsa tamamilə sizin seçiminiz daxilində gerçəkləşir.

Niyə ayaqlarım evə getmək istəmir?
Niyə bu qədər işləmək məcburiyyətindəyəm?
Niyə kimsə mənim üçün bir şey etmir?
Niyə sevmədiyim biriylə evli olaraq yaşamağa məcburam?
Niyə kimsəyə problemlərimdən danışa bilmirəm?
Niyə kimsə məni anlamır?
Niyə kimsəylə münasibət qura bilmirəm?
Niyə yük həmişə mənim çiyinlərimdə?
Niyə sevmədiyim işi etməyə məcburam?
Niyə yalnızam?
Niyə həmişə haqsızlığa uğrayıram?
Niyə heç kimə güvənmirəm?
Niyə hər şeyi mən düşünməliyəm?
Niyə qarşıma həmişə yanlış insanlar çixır?
Niyə diğər insanlar kimi xoşbəxt yaşaya bilmirəm?

xoşbəxt həyatCavab verirəm,  TƏK SƏBƏBİ SƏNSƏN!

Çünki bütün başına gələnlərə və yaşadıqlarına baxmayaraq, bunların sənin başına gəlmə səbəbini hələ də özündə yox, başqalarında axtarırsan. Başına gələnlərin tək səbəbkarı var. O da bu həyatla bağlı bütün seçimləri edən SƏN.
Sən izin vermədikcə kim sənə haqsızlıq edə bilər? Kim sənə sənin ona verdiyin dəyərdən daha az dəyər verə bilər? Kim narahat, yuxusuz gecələrinə səbəb ola bilər?
Sən izin vermədiyin müddətcə kim bütün məsuliyyəti sənin üzərinə ata bilər? Kim sevmədiyin bir işi sənə zorla gördürə bilər? Kim ətrafında bu qədər insan olmasına baxmayaraq sənin sevginin qarşısını ala bilər?
Kim sən kontrol etmədiyin müddətcə səni yalnız, dəyərsiz, uğruna bir şey edilməyəcək biri olduğunu hiss etdirə bilər?
Kim yardım istəyəcəyin nöqtədə sənə əngəl ola bilər? Kim güvənilməz insanları sənin ətrafına toplayar və insanoğlunun başına gələcək ən xoşagəlməz hadisələri sənin qarşına çıxara bilər?
Kimsə…
Artıq bəzi şeyləri dəyişmək vaxtı çatdı..
Başlanğıcı bəlkə də baxış bucağınızı dəyişməklə başlaya bilərsiniz.
Həyatına bir toxunuşla sehirli cubuq misalı təsir edəcək heç bir şey yoxdur həyatda… Dünyaya gəlişini düşün və özünə güvən… Çünki hər insan öz möcüzəsiylə dünyaya gəlir. Və insanın öz möcüzəsini gerçəkləşdirmək üçün özündən başqa kimsəyə ehtiyacı yoxdur.
Burax 5 il öncə yaşadıqlarını, 30 il öncə olanları, dünən olanları, sabah olacaqları…
Onlara mərkəzləşdikcə eyni şeyləri yaşamağa davam edəcəksən. O illərə baxdığında, bütün yaşadıqlarını sənə yaşadan sənsən. Əgər sən özünü dəyişdirə bilsən, təkrardan gerçəkləşməsindən qorxduğun şeylər qarşına çıxmayacaq.
393102_335245216579178_864678709_nXətanı qarşındakılarda axtarma.
O xətaları gördüyün halda niyə hələ də arxasınca inadla getdiyini düşün…
Sənə necə haqsızlıq edildiyini deyil, sənin buna necə izn verdiyini düşün. Növbəti dəfə nəyi fərqli edəcəyin haqqında düşün.
Özündə nəyi dəyişdirmən lazımdır, öncə onu düşün?
Bil ki, özünü dəyişdirəcək cəsarəti olmayan insan, davamlı ətrafındakılardakı çatışmamazlıqları görüb, onları dəyişdirməyə çalışaraq həyatını bitirəcəkdir.
Bir insanın özünü dəyişdirməsi, əgər dəyişdirilməsi lazım olan tərəfləri ayıird edə bilirsə çox asan, deyilsə çox çətindir.
Yaxşısı budur ki, sən başqalarının imkansız olanlarıyla mübarizə aparmaqdansa, özünlə mübarızə apar. Çünki gec, ya da tez əlində ancaq özün üçün etdiklərin qalacaq.
Və ən dəyərli şey elə özün üçün etdiklərindir. Özü üçün bir şey edə bilməyənə, başqa biri nə isə edə bilərmi? Edə bilərmi?
Özünüz üçün nələrsə etməni vərdiş halına gətirin. Başqalarını dəyişməkdənsə, özünü dəyişməni sınaqdan keçirdiyiniz  bir həyat diləyirəm…

Müəllif: Klinik Psixoloq  Esin Nur Akyıldız
Tərcümə etdi: Psixoloq Rübabə

Beyenmeler
0   8  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 19 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az idarəçisi. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

FƏLSƏFİ SUALLAR

Elm, sənət, ya da iş baxımından problemlərə yaxınlaşmaq fəlsəfə ilə yaxınlaşmağa bənzəməz. Fəlsəfə bir peşə deyil, bir həyat tərzidir. Fəlsəfənin soruşduğu suallar həyata dairdir . Müəyyən bir sahədə yalnız ona bağlı sualları yoxdur. Hədəflədiyi mövzu ilə birlikdə hər şeyi və hər kəsi maraqlandıran suallar soruşar. Bu suallardan bəzilərini sıralayacağıq:

fəlsəfi suallarHəyat nədir? Həyatda bir çox şey edir, doğulur, öyrənir, çalışır, ölürük. Bir çox şeyin səbəbini soruşuruq. Həyatı heç soruşmuruq . Bütün bu səbəb axtarmanın içində olduğu həyat nə ola bilər?

İnsan niyə təkdir? Niyə davamlı bir üstün, amma xüsusi, tək olan insanlıq görünüşü var. Həyatda bunu edən bir çox fərd var və heç də xoş qarşılandıqları deyilə bilməz. Dünyada tək olduğunu sanıb yalnız özü üçün çalışan kəslər var. İnsanlıq da belə mi? Görəsən yalnızlığım bir yanılma mı? İnsanlıq niyə tək və üstün olsun ki?

İnkişaf etmiş ölkələr niyə bu qədər geri qalmış? Dünyanın ən inkişaf etmiş, ən irəli texnologiyasına sahib xalqları niyə ən kasıbları sümürürlər? Nədən heç bir gücü olmayan ölkələrə zorla azadlıq və demokratiya aparılır? Böyük xalqlar insanları öldürərək necə inkişaf etdirməyi məqsəd qoyur ?

Demokratiya yalanı niyə bu qədər tutdu? Köhnə Avropa koloniyaları 50 ildir demokratik, amma hələ bütün mədən, təbii qaynaq və iş bazarları Avropalıların əlində? Bir insanı inandırmaq çox çətinkən xalqları aldatmaq niyə bu qədər asan? Niyə ən çox göz boyaya bilən seçilir?

Həyat nədən mərhəmətsiz? Hər yer qorxu və kədər ilə bəzənmiş . Niyə hər şey  “əz ya da əzil” tezisinə görə təşkil edilmişdir? Yoxsa insanın belə bir qəbula sahib olması onun istismarçı anlayışından mı irəli gəlir? İnsan həmişə əzdiyi üçün mü, həmişə sümürdüyü üçün mü istismar edildiyini düşünər?

sualNədən döyüş, savaş, qarşıdurma var? Niyə uyğunlaşma içində yaşaya bilmirik? Paylaşılamayan nədir? Dünyada o qədər alan, o qədər vəsait varkən niyə həmişə daha çoxunu istəyirik? İnsanlar niyə heç doymurlar ? Bir adam həyatı boyunca xərcələsə belə tükənməyəcək  sərvəti nədən yığar ? Dövlətlər sırf daha çox istehlak etmək üçün nədən davamlı işğal edər?

Bəzi cəmiyyətlər susuzluqdan belə ölərkən , gündəlik 600 litr su xərcləyən “inkişaf etmiş” ölkələrin insanları , necə bu qədər rahat və vurdumduymaz davrana bilir? Çoxu insan gündəlik yeməyini çətin taparkən milyonlarla adamın sərvətinə sahib olan insanlar necə var olur? Bir şəxs necə bir iş etmişdir ki, ölkələrdən belə böyük bir sərvətə malikdir?

Zənginlik və kasıblıq nədən var? Zəngin nədən paylaşmır? Adı üstündə, zəngin- artıqdan bir şeyləri var. Artıqlarını nədən paylaşmır? Haydı paylaşmadı deyək, niyə daha da çoxunu istəyir? Ən çoxuna sahib olanlar belə doymur. Yaxşı bəs niyə bəzi insanlar heç bir şeyə sahib olmağı istəmir və hər şeyini paylaşır? Niyə kasıb əlindəki son çörəyi belə kömək üçün istifadə edərkən zəngin bir qum dənəsindən imtina etmir?

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
1   10  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 26 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus