SENEKADAN SEÇMƏLƏR

Xüsusi

Lútsius Ánneus Senéca (lat. Lucius Annaeus Seneca) — stoyaçı-filosof, şair, yazar, dövlət xadimi. SenekaRomastoisizminin ən görkəmli nümayəndəsi. İmperator Neronun müəllimi olmuşdur. “Gənc Seneka” kimi də tanınır. Ancaq əksər hallarda onu sadəcə “Seneka” kimi tanıyırlar.

SEÇMƏLƏR:

Zamanını heç bir şeyin oğurlamağına göz yummamaq, böyük bir insanın, insana xas yanılğıların üzərində olan bir insanın bacarığıdır. O insanın həyatı da çox uzundur, çünki vaxtı nə qədər olursa olsun, azad şəkildə və bütünüylə onun buyruğundadır. Elə buna görə də zaman ona kifayət etmişdir.

Xeyir, bizə bağışlanan həyat qısa deyil, onu qısaldan bizik; ömrümüz yox deyil, biz onu boş yerə xərcləyirik. Sərhədsiz, sonsuz zənginliklər pis bir idarəçinin əllərinə düşərsə, bir anda əriyib gedər; halbuki az da olsalar, əgər yaxşı bir insanın əlində qalsalar, zamanla çoxalarlar. Eyni şəkildə, yararlanmağı bilən insan üçün həyat da uzandıqca uzanar.

Ölümün ətrafında qoparılan vəlvələ ölümün özündən daha çox qorxuducudur.

Bir insanın xoşbəxtliyi, xaricdən gələn xoşbəxtliklərə bağlıdır deyə düşünmə əsla! Xaricdən gələndən məmnun olan insan, dayanıqsız səbəblərə sığınır deməkdir. İnsanın içinə çöldən girən hər sevinc, çıxar gedər də. Amma öz içindən doğulub gələn sevinc etibarlı, qəti və möhkəmdir, inkişaf edər, davamlı olar.

Xoşbəxtlik uğura, uğur isə zamanı dəyərləndirməyə bağlıdır.

Yaxşı yaşamaq üçün tələs və bunu bil ki, hər gün başlı başına bir həyatdır.

Üzüntünün göstərilişi, üzüntünün özündən daha çox şey tələb edər. Çox az  insan necə də öz qabıqlarının içində üzüntülərini yaşayarlar.

Xəfif acılar danışıla bilər, amma dərin acılar dilsizdir.

Kitabsız yaşamaq, kor, kar və dilsiz yaşamaqdır.

Çox şeyi qazanarkən bəzi şeyləri itirərsən. Həyatda elə seçimlər et ki, qazandığın şeylər itirdiklərinə dəysin.

Yüksək  ruhları iş qidalandırar.

Hazırladı: Fidan Aslanova 

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

“QIZILDƏRİLİLƏR”DƏN SEÇMƏLƏR

Xüsusi

Sülh və xoşbəxtlik hər anda mövcuddur. Sülh və xoşbəxtlik həinsanlarr addımdadır. Ruhun məsələləri üçün siyasi çözümlər yoxdur.

Özünüz olmaq üçün kifayət qədər ayrı dayanın…
Tək başına olmaq üçün kifayət qədər güclü…
Amma sevginizi paylaşmaq və zamanı gələndə birlikdə olmaq üçün kifayət qədər ağıllı.

Qəlbin mərkəzi günəş kimidir. Gələcəyin insanı qəlbi ilə düşünməyi öyrənəcək, indiki insanlar sadəcə ağılla düşünürlər. Amma yeni çağdakı kişi və qadınlar məkanı qəlbdə olan Tanrının ağlı ilə düşünəcəklər, gələcəyin zehni qəlbdə çalışacaq. Sevməyi öyrəndiyiniz zaman içinizdə müdriklik böyüyər. Hər zaman müdriklik  və sevgini bir yerdə düşünün, çünki gerçək sevgi müdriklik doğurar, müdrikliyi sevgidən ayıra bilməzsiniz. Gerçək sevgi, qardaşınızın ehtiyaclarını, sizinkinin önünə qoymağınızdır.

Hər şeylə danış;
çünki hər şeyin canı var…
Hər şeydə bir böyük qardaş tap. Hər şey birdir; hər şey canlıdır…
Qoruyucu daşı salamladınmı? Çünki hər şey sənin parçandır; hər şey canlıdır. İçəri girdiyin zaman salam verdinmi çiçəklərə? Eşitdinmi evin önündə oxuyan quşları? Təşəkkür etdinmi, oyandığın zaman sənə hədiyyə olaraq verilən yeni günə? Yoxsa təşəkkür etməməyi, quşun oxumağını eşitməməyi, çiçəkləri görməməyimi seçdin…
Bir zamanlar, insan özünü əhatə edən hər şey ilə uyum içərisində yaşayırdı. Buna görə də, çiçəklərin, ağacların, torpağın və dağların dilini anlayırdı. Ama indilərdə bu dilin aydınlığı bulandı…

Böyük Ruh’a və kainatın müqəddəs sirlərinə yaxın ol.
Yer üzündəki bütün insanlara sayğı göstər.
Lazım olan hər vəziyyətdə yaxşılıq və kömək et.
Yaşadığın müddətcə daima dürüst və doğru ol.
Ürəyinlə inandığın, doğru bildiyin şeyi et.
Ağlına və bədəninə yaxşı bax, sağlam qal.
Yer üzündəki bütün varlıqlara yaxşı davran.
Bütün etdiklərinin məsuliyyətini daşı.
Hər zaman daha yaxşı şeylər etmək üçün çabala.
Birlikdə bütün insanlığın yararı üçün çalış.

Kim olacağın və nə edəcəyinlə bağlı şüurlu qərarlar ver. Aldığın qərarların məsuliyyətini üzərinə götür.

Təbiətdən uzaqlaşdıqca, qəlblər sərtləşər.

Sahib olmaq istəyi, onlarda bir xəstəliyə çevrilib. Bu insanlar, varlıların poza biləcəyi, lakin kasıbların poza bilməyəcəyi bir çox qayda qoyublar. İdarəçi olan varlıları gücləndirmək üçün kasıblarla gücsüzlərdən vergilər alırlar. Bizim anamızın, torpağın, özlərinin olduğunu söyləyir, hasarlar hörərək qonşularını özlərindən uzaqlaşdırırlar; Torpağı binaları ilə və digər zir-zibilləri ilə çirkinləşdirirlər. Bu insanlar, baharda yatağından daşaraq yoluna çıxan hər şeyi yox edən bir irmağa bənzəyir.

Ölüm zamanınız gələndə, qəlbləri ölüm qorxusu ilə dolmuş digərləri kimi olmayın.
Onların zamanı gələndə ağlayarlar, həyatlarını başqa bir şəkildə təkrar yaşamaq üçün dua edərlər.
Ölüm mahnınızı oxuyun və bir qəhrəman kimi ölün.

Savaşçılarımız, sizin düşündüyünüz savaşçılar kimi deyil. Çünki heç kimin digərinin canını almağa haqqı yoxdur. Bizim üçün savaşçı, özünü, digərlərinin yaxşılığı üçün həsr edəndir.
Onun vəzifəsi, yaşlılarla və özünü müdafiə edə bilməyənlərlə, uşaqlarla və insanlığın gələcəyi ilə maraqlanmaqdır.

İnsanın gözləri elə sözlərlə danışar ki, dil onları tələffüz belə edə bilməz.

Dua etmək üçün günəşlə birlikdə qalx. Tək başına dua et, tez-tez dua et. Böyük Ruh dinləyər, əgər sən sadəcə danışarsansa.

Başqalarının fikirlərinə sayğı göstər ki, onların da sənə sayğı göstərməyini istəyə biləsən.

Bütün insanlara sayğı duy, lakin əsla yaltaqlanma.

Bildiklərini anlat, amma ağıl vermə;
Anlatılanları yaxşı dinlə, amma hamısını doğru sanma;
Səssiz qalmaq bir şey bilmədiyin anlamına gəlməz;
Çox danışmaq da çox bildiyini göstərməz;
Hər kəsi özünə bərabər gör, hər kim olursa olsun
Bir insanı kiçik görmək ağılsızlıq,
Çox böyük görmək də qorxaqlıqdır.
Cəsarət ağıldan gələrsə, cəsarətdir,
Bilgisizlikdən gələrsə, cəhalətdir…

Hazırladı: Fidan Aslanova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

MİŞEL DE MONTEN – ESSELƏR -1

Xüsusi

Mişel de Monten – fransız  intibah dövrünün yazıçısı Mişel de Monten - "Esselər"və filosofu.

Mişel Monten 28 fevral, 1533-cü ildə dövlətli tacir ailəsində anadan olmuşdur. Bir zamanlar Bordonun meri olan atası Pyer Eykem İtaliya ilə müharibələrdə iştirak edir, “de Monten” zadəgan tituluna layiq görülmüşdü. Atasının elmə və ədəbiyyata olan marağı irsən oğluna da keçmişdir.

Uşaqlıqdan yaxşı təhsil almış Mişel Monten Tuluza Universitetini bitirdikdən sonra 21 yaşında məhkəmədə vəzifə alır. 1572-ci ildə 38 yaşında ikən üç kitabdan ibarət “Təcrübələr” əsərini yazmağa başlayır. İlk iki kitab 1580-ci ildə işıq üzü görür. 1580-1581-ci illərdə yazıçı İsveçrə, Almaniya, Avstriya və İtaliyaya səyahətə çıxır. Səyahət zamanı qələmə aldığı “Yol” qeydləri yalnız 1774-cü ildə çap olunur.

Mişel de Monten iki dəfə Bordonun meri seçilir. Esse yaradıcısı sayılan yazıçı 13 sentyabr 1592-ci ildə vəfat edir.

“ESSELƏR” DƏN SEÇMƏLƏR:

Heç bir zaman öz evimizdə deyilik, hər zaman olduğumuz yerin o tərəfindəyik. Qorxu, arzu, ümid bizi gələcəyə doğru yönləndirir və olacaq olanla başımızı qataraq olanın anlamından uzaqlaşdırır.

Gələcək qayğısı olan ruh necə də bədbəxtdir.

Dəlilik, istədiyi şey ona verildiyi zaman məmnun olmamaqdırsa, müdriklik, sahib olduğ u şeylə kifayətlənmək, özünü əsla məyusluğa uğratmamaqdır.

Epikür-ə görə müdrikliyin nə irəlini görməklə, nə də gələcək barəsində narahat olmaqla əlaqəsi var.

Bərəkətli və məhsuldar ikən işlənməmiş torpaqların yabanı və işə yaramaz otlarla dolduğu görülür. Bu torpağı yararımıza istifadə etmək, onu qorumaq üçün çalışmağımız, toxum əkməyimiz lazımdır.
Eyni şey, ağlımız üçün də keçərlidir. Əgər onu cilovlayacaq, çətinə salacaq  məşğuliyyətlər tapmasaq, ağlımız xəyal gücünün bulanıq tarlasında özünü ordan oraya atacaqdır.

Məqsədi olmayan bir zehin dağılar, çünki deyirlər ki, məqsədsiz olmaq, hər yerdə olmaqdan çox heç bir yerdə olmamaqdır.

İşi yaxşı yerinə yetirmək qayğısı və bunun yaratdığı gərginlik və təzad, zehni yorar, ona əngəl təşkil edər.

Bu gündən məmnun olan gələcəkdən qorxmaz.

Bir adamı asmaqdansa, onu utandırın.

İnsanlarla etdiyim söhbətlərdən bir şeylər öyrənə bilmək üçün səyahətlərim zamanı maraqlandığım mövzu haqqında mütəxəssis olan birilərini aparıram yanımda:

Kapitan küləkdən bəhs etsin,
Cütçü öküzlərindən,
Savaşçı yaralarını anlatsın,
Çoban sürülərini.

İnsanların, etibar əldə etmək məqsədi ilə, öz peşələri xaricindəki mövzular haqqında danışdıqlarına tez-tez şahid oluruq.

Çiçero, fələsəfə ilə məşğul olmağın, ölümə hazırlaşmaqdan başqa bir şey olmadığını söyləyir.

Dünyanın bütün müdrikləri və ağılları eyni düşüncə üzərində daha çox fokuslanırlar: Ölümdən qorxmamağı öyrənmək.

Yolumuzun sonu ölümdür, alın yazımızın qaçınılmaz sonu budur. Əgər ölüm bizi qorxudursa, alovlara düşmədən irəliyə necə addım ata bilərik? İnsanların ölüm qorxusuna çarəsi, onu heç düşünməməkdir. İnsan necə belə bəsit bir aldanışa düşər?

Mən özümə hər gün, başqa bir gün etməyi düşündüyüm şeyi bu gün də edə biləcəyimi söyləyirəm.

Əgər birdən-birə qocalsaydıq, bu cür ani bir dəyişikliyi qətiyyən həzm edə bilməzdik. Amma həyat bizi əlləri ilə yavaş-yavaş, dərəcə-dərəcə, xəfif bir yoxuşda qocalığa doğru itələyərkən bizi ram edir. Gəncliyimiz öldüyü zaman heç bir sarsıntı hiss etmirik. Halbuki, gəncliyimizin ölümü, durğun bir həyatın ölümündən və ya qocalıqdan  qaynaqlanan ölümdən daha çox acımasızdır. Çünki pis bir həyatdan sonra ölmək, məhsuldar və dinc bir varlığın, üzücü və acı bir vəziyyətə düşməsi ilə eyni deyildir.

İlk müdriklərdən biri olan Falesdən yaşamağın və ölməyin eyni şey olduğunu öyrənmişdim. O halda, niyə ölmədiyini soruşan birinə, sakitcə cavab verib: “Çünki bunun bir mənası yoxdur.”

Vərdiş, hər şeyin ən güclü sahibidir.

Platon, bir qoz qabığını zər kimi istifadə edərək oynayan bir uşağı danlayır.
Uşaq: “Məni çox önəmsiz bir şeyə görə danlayırsan” deyəndə, Platon belə cavab verir: “Alışqanlıq, önəmsiz bir şey deyildir.”

Uşaqlara, öz təbiətlərindəki qüsurlardan belə nifrət etməyi diqqətlə öyrətmək lazımdır.

Mən, dopdolu bir beyin yerinə yaxşı işlənmiş bir beynin rəhbərlik etməsinə, müəllimdən gözlənilən özəlliklərdə əxlaqi dəyərə və zəkaya, bilgidən daha çox önəm verilməsinə üstünlük verirəm.

Uşaq ikən qulağımıza bir qıfdan su axıdırmış kimi heç dayanmadan bir şeylər söylənir və sonra bizdən söylənənləri təkrar etməyimiz istənilir. Tutacağınız müəllimin bunu dəyişdirməsini, başlanğıcdan etibarən məsul olduğu zehnin tutumuna görə uşağın öz özünə dəyərləndirmə etməsinə, seçməsinə və ayırd etməsinə izin verərək çalışmasını istərdim.

Müəllim bəzən yolu açmalı, bəzən də bu işi uşağa buraxmalıdır. Müəllimin sadəcə danışmasını və yaratmasını yox, yeri gələndə uşağı dinləməsini də istərdim. Sokrat və Arcesilaos əvvəlcə şağirdlərini danışdırırdılar, sonra özləri danışırdılar.

Təhsil verənin nüfuzu,  öyrənmək istəyənə adətən zərər verir.

Müəllimin, uşağın gedişatını görməsi üçün onu öndən yeritməsi və beləcə imkanları daxilində uşağın səviyyəsinə nə dərəcə enə biləcəyini görməsi yaxşı olar. Bu əlaqə yaxşı qurula bilmədiyi üçün hər şeyi üzümüzə gözümüzə bulaşdırırıq. Ayırd etməyi bilmək və davranışları ölçü ilə buna uydurmaq mənim bildiyim ən çətin işlərdən biridir.  Çünki uşağın səviyyəsinə enmək və uşağın addımlarıyla ona yol göstərmək uca və güclü bir ruhun işidir. Yoxuşu çıxarkən, enərkən olduğundan daha əmin və sağlam yeriyirəm.

Uşağın sadəcə ruhunun deyil, əzələlərinin də gücləndirilməsi laızmdır. Çünki əgər dəstəyi olmazsa, ruh bitkinləşər. Ruhun hər iki vəzifəni də tək başına üstlənməyəcək qədər çox işi vardır.

Halbuki, səssizlik və təvazökarlıq, başqalarıyla olan münasibətlər baxımından son dərəcə önəmli özəlliklərdir. Bir uşaq qazandığı bilgini göstərişlə sərgiləməyəcək və onun yanında anlatılan saçmalıqlara və hekayələrə hisrlənmyəıcək şəkildə təlimləndirilməlidir, çünki xoşumuza gəlməyən bir şeyi tənqid etmək böyük bir nəzakətsizlikdir. İnsan, özü özünün qüsurlarını düzəltməklə kifayətlənməli, özünün etməyi rədd etdiyi şeyləri bir başqası etdiyi zaman qınamamalıdır.

Ancaq, göstəriş və kibirdən qurtularaq müdrik insan oluna bilər.

Dünyayı tanımaq, insan mühakiməsinə dəyərli bir işıq qatar. Hamımız öz içimizə dönmüşük, özümüzlə maraqlanırıq, baxışımız, burnumuzun ucunu keçmir.

Şagirdin kitabının dünya olmağını istəyərəm. Bu kitabda elə müxtəlif xarakterlər, məzhəblər, mühakimələr, fikirlər, qanunlar və ənənələr vardır ki, bu bizə özümüzünküləri sağlam bir şəkildə mühakimə etməyimizi öyrədər və mühakiməmizə də öz qüsurlarını və təbii zəifliklərini göstərər – bu da heç xəfifə alınacaq bir iş deyildir.

Bizim şagirdimiz üçün bir otaq, baxça, masa və yataq, yalnızlıq və biriylə birlikdə olmaq, səhər və axşam, hər saat və hər yer çalışma otağıdır. Çünki əsl çalışma mövzusu xarakteri və mühakimə gücünü formalaşdırma olan fəlsəfə, hər yerdə özünü göstərmək üstünlüyünə sahibdir.

Formalaşdırılan şey, bir ruh və ya bir bədən deyil, bir insandır, elə isə onlara ayrı-ayrı davranmamaq gərək.

Kral Zeuxidamos-dan, niyə Spartalıların gənc nəsillərin oxuması üçün igidliyin qaydalarını yazmadığı soruşulanda, belə cavab verir: “Çünki onları hərəkətə alışdırmaq istəyirik, sözlərə yox.”

Platon deyir ki, Atinalılar, söhbətlərində nəzakət və çox söz söyləmə qayğısı daşıyarlar, Spartalılar az danışmağa, Giritlilər isə dildən çox fikirlərinin məhsuldarlığına önəm verirlər, ən yaxşısı sonuncusudur.

Zenon, iki cür şagirdi olduğunu deyir: Öyrənməyə maraqlı olanlar, hansı ki, bunlar Zenonun sevimliləridir və sadəcə danışmağa önəm verənlər. Danışmaq əlbəttə ki, yaxşı və gözəl bir şeydir, amma  düşünüldüyü qədər gözəl də deyildir və mən həyatımızı necə məşğul etdiyini gördüyüm zaman çox məyusluğa uğradım.

Onu görməyə o qədər alışmışıq ki, heç kim başını qaldırıb aydın göy üzünə baxmağa tənəzzül belə etmir.

Gözün alışqanlığı ağlımızı da alışdırır, heç durmadan gördüklərinə artıq təəccüblənməz, səbəbini axtarmaz.

Bir-birlərini tamamilə mənimsəmiş iki insan idilər və cilovlarını qarşılıqlı olaraq əllərində tuturlardı.

Mən xarakteri mülayim, ölçülü olan insanları sevirəm.

Platonun Gorgias dialoqunda, Callicles, fəlsəfəsinin aşırısının təhlükəli olduğunu deyir və insanlara gərəyindən çox fəlsəfə ilə məşğul olmaqdan çəkinmələrini tövsiyyə  edir. Fəlsəfə, ölçülü olduğu zaman xoş və yararlıdır, amma sonda insanı vəhşiləşdirər və pozar, israrlı bir hiyləgərliklə, təbiətin bizə çizdiyi doğru yoldan azdırar.

Yalnızlıqda, tək başına bir çoxluq ol.

Araşdırmağınız lazım olan şey, insanların sizin haqqınızda necə danışdığı yox, sizin öz haqqınızda necə danışdığınızdır. Öz özünüzdən çıxın və öncə özünüzü qarşılamaq üçün hazırlaşın; öz özünü idarə etməyi bilməyən insanın, özü ilə qürur duyması dəlilikdir.

Zehninizi, özünüzdən utanana və özünüzə sayğı göstərənə qədər ərdəmli düşüncələrlə doldurun.

Qədim bir yunan sözü, insanların bir şeylərə görə deyil, şeylərlə bağlı düşüncələri üzündən acı çəkdiklərini söyləyir.

Xarici təsirlər rənglərini və qoxularını öz iç durumumuzdan alır. Eynilə, geyindiyimiz geyimlərin bizi öz istilikləri ilə isitməməsi, bizə aid olan temperaturu qoruması kimi.

İnanın ən saçma tutumlarından olan şan və şöhrət qayğısı, fəlsəfəçilərin belə vazgkeçməkdə ən çətinlik çəkdikləri tutumdur.

Müdrik insanın imperatorluğu özünə aiddir,
O öz xoşbəxtliyinin sənətkarıdır.

Bütün hərəkətlərimiz bizi aşkar edir. Bir at, sadəcə yarışda necə hərəkət etdiyinə görə yox, eyni zamanda yerişinə və axurda necə dincəldiyinə görə də mühakimə olunar.

Öyrəndiyimiz  və sahib olduğumz bilgilər nə olursa olsun, bunların bizi məmnun etmədiyini hiss edirik və hər zaman gələcəyin və bilinməyən şeylərin arxasınca qaçırıq. Məncə bunun səbəbi bizi məmnun edə bilməyəcəkləri deyil, onları bacarıqsızca dəyərləndirməyimizdir.

Hazırladı: Fidan Aslanova 

 

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 9 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

ÖLÜM QORXUSU VƏ DİN

Xüsusi

ölüm-qorxusu-ve-xurafatlarÖlüm qorxusunun ağıl almaz inanclar doğurduğu gerçəyi ilə qarşı-qarşıyayıq. İnsanoğlu, təəssüf ki, sırf daha uzun yaşaya bilmək adına və ya öldükdən sonra da yaşayacağını düşünərək özünü rahatlaşdırmaq adına bir çox xurafat və boş söz uydurmuş və buna ilk olaraq özü inanmışdır. Daha doğrusu, inanmaq məcburiyyətində qalmışdır. Çünki heç bir mistik inanc, insanın öz azad iradəsi ilə seçdiyi bir seçim deyil. Bu inanca ya cəmiyyətin məhəllə təzyiqi, ya da öz içindəki duyğuların rahatlaması arzusu səbəb olmuşdur.

Qısaca, bütün mistik və metafizik inancların təməlində “qorxu” var deyə bilərik. Halbuki “ölüm qorxusu” ilə baş edə bilmək və sonsuza qədər yaşamaq arzusunu bəsləmək üçün “boş söz və xurafat” yolunu seçiməyə heç də ehtiyac yoxdur. Çünki, ölüm qorxusunu basdırmaq və ya sonsuza qədər yaşamaq arzusunu təmin etmək məqsədiylə uydurulan xurafatlar, daha dəhşətli və önü alına bilməz qorxular doğurur. İnsan bu nöqtədə, sanki yağışdan qaçarkən doluya düşür.
Məsələn, cəhənnəm qorxusu (üstəlik bu adamın odla pis bir xatirəsi varsa) ölüm qorxusundan daha betər bir qorxu deyilmi? Həmçinin, öz yaratdığı və qədərini çəkdiyi adamı cəhənnəmə atacaq qədər zalım bir Yaradıcı təsəvvür etmək, adamın qorxularına daha da böyütməzmi? Mərhəmətini və ədalətini yalnız özünə itaət edənlərə həvalə edən bir Məlik (bütün dinlərin Tanrıları bir Məlik; yəni kraldır) nə qədər dost canlı (və ya insan canlı) ola bilər ki?

Qaldı ki, dəyərli işlər edən və həyata məna qatan kəslər üçün, “ölüm qorxusu” xarici bir qorxudur. Baxın bu mövzuda Epikür belə deyər:

“Ölümdən niyə qorxum ki? Mən varkən o yoxdur, o gəldiyində də mən olmayacağam.”

Məsələ bu qədər açıq və yalın olduğu halda, insanlıq, ağıl almaz cəhalətiylə öz başına corab hörən və öz quyusunu qazan  “əcaib bir qorxu mədəniyyəti” icad etmişdir. Ölüm qorxusunun öhdəsindən gələ bilmək üçün “daha dəhşətli və şəfasız qorxular” çıxarmış və işin pis tərəfi, öz çıxardığı qorxuların əsiri olmuşdur. Bu gün, milyardlarla insan (hansı din və məzhəbdən olursa olsun) öz Tanrısına itaət etməməyi və onun əmrlərinə qarşı gəlməyi, yandırıcı və şiddətli bir əzabla ekvivalent görür. Və təəssüf ki, ağlı başında bir öndər də çıxıb: “Əzizlərim, Allah, o qədər kaprizlidirmi ki, insanı yandıraraq təhdid etsin!”

Kdua-ğlüm qorxusu-xurafateçən gün bir xəstəxana dəhlizində “ölüm döşəyində olan xəstələrinə Quran oxuyan bir qrup insan” gördüm. Üç dənə körpə qız atalarının ölməməsi üçün dua edirdilər. Anaları da əlinə aldığı müqəddəs mətni onlarla birlikdə oxuyurdu. Onların bu içdən olan halı və səmimiyyəti gözlərimi yaşartdı və məni uzun müddət ağlatdı. Mən də “Ümid edirəm ki, atanız vəfat etməz” deyərək içdən-içə qatıldım onlara. Lakin bir az sonra: “amma bu rüşvətdır!” deyə düşünməyə başladım. Uzaqdan uzağa ağrılarını paylaşdığım bu insanların davranışı, məndə “rüşvət” düşüncəsinin hasil olmasına səbəb oldu. Çünki, onlar: “Allahım, sevdiyimiz insanı bizdən alma da sənə göndərdiyin kitabın ayələrini oxuyaq” deyirdilər hallarıyla. Bu sözləri, ağlı başında olan hər kəs duya bilər. Sonra mövzuyla əlaqədar bir az düşününcə, əslində bu şəxslərin haqsız olmadıqlarını gördüm; çünki onlara öyrədilən davranış qəlibini icra etdikləri qənaətinə gəldim. Çünki onlara Allah, “almadan verməyən” bir mənfəət xəstəsi şəklində təlqin edilmişdi. Və əgər dua etdikləri ataları ölsə (ki öldü) bu inanc, “alsa da, verməyən” şəklində yenidən formalaşacaqdı  zehinlərində. İndi bu qızlar və anaları, hansı üstün gücün qoruması altına girib iltica edəcəklər? Bütün ümidlərini suya salan və verdikləri “rüşvət” müqabilində özlərinə atalarını bağışlamayan mərhəmətsiz bir Tanrı inancı şəkillənməyəcəkmi bu körpə zehinlərində?

İndi, təkrar mövzunun başına dönək:
Ölüm qorxusu, boş söz və xurafatların formalaşmasına və insan zehinini zəbt edib mühakimə qabiliyyətini iflasa uğratmasına səbəb olur, demişdim. Və bunun sadə bir nümunəsi, bir xəstəxana dəhlizində müşahidə oldu. Bu sadə, amma dəhşətli olaydır.

Mənbə: tanrivarmi.blogspot.com
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +15 (from 19 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

UŞAQLARIN ALLAHDAN İSTƏDİKLƏRİ

Xüsusi

Sevgili Tanrı, insanları öldürüb yenisini yaratmaq əvəzinə niyə sağ olanları saxlamırsan? Jeyn – 5 yaş
Sevgili Tanrı, indi mənə lazım olanları yazıram: təzə velosiped, kimya dəsti, it, kino göstərən aparat, beysbol əlcəyi. Hamısını göndərə bilməsən, eybi yox, bir az da olar. Qeyd: Bilirəm ki, Noel baba yoxdur. Səni sevən Erik
Tanrım, insanlara həmişə ruhları düz paylayırsan? Səhv edə bilərsən haa… Audrey – 8 yaş
Sevgili Tanrı, zürafələri istəyərək elə görünüşdə yaratmısan, yoxsa səhvən olub? Norman – 4 yaş
Sevgili Tanrı, necə bildin ki, sən Tanrısan? Charene – 3 yaş
Sevgili Tanrı, əgər öləndən sonra yaşayacağıqsa, bizi niyə öldürürsən? Mindy – 5 yaş
Sevgili Tanrım, oğlanlar qizlardan daha üstündür? Bilirəm, sən də onların tərəfindəsən amma yenə də ədalətli olmağa çalış… Silviya – 5 yaş
Yəqin ki, hər gün qarışqaları əzməyimin sənin üçün fərqi yoxdur. Alis – 6 yaş

ŞƏRHİM:

uşaq və AllahOla bilsin, bu inandırıcı olmasın. Çoxumuz deyə bilərik ki, bu yaşda uşaq necə elə suallar verə bilər? Hələ də kimə kimə, Tanrıya.. Bəkə də deyəcəyik ki, bunu ateistlər hazırlayıb. Olsun.  Məsələ bu deyil, əzizlərim. Bir baxaq, bu sualları vermək üçün elə uşaq kimi saflaşmaq lazım olmurmu bizə. Amma biz nə uşaq olmağı, nə də bu sualları verməyi özümüzə sığışdırmarıq. Axı biz Tanrı haqqında hər şeyi bilirik. Bizim işimiz onu sorğulamaq deyil, Ona görə hər kəsi sorğulamaq, Ona görə ölmək və öldürməkdir…

Nədən suallardakı təəccübə deyil, sulların verilməsinə təəccüblənirik?
Nədən biz böyüklər bu sualların özünü sorğulayırıq?
Nədən biz də belə suallar verə bilmirik?

Biz böyümüşük, biz böyüklərik, onlar isə uşaqlar. Uşaq kimdir, uşaq olmaq nədir? Uşaq olmaq demək, təəccüblənməyi bacarmaq, heyrətlənə bilmək deməkdir. Uşaqlar bu üzdən yeni şeylərlə qarşılaşmaqdan çəkinməzlər. Onlar ona görə mühakimə edərlər ki, öyrənmək istəyirlər. Ona görə öyrənmək istəyirlər ki, tanış olmaq, kəşf etmək ehtiyacları var. Onlar bunu etdikcə təəcüblənirlər, heyrətlənirlər.
Biz tez böyüdük. İtirdik bu qabiliyyətlərimizi. Biz ancaq öyrətmək üçün mühakimə edirik. Çünki təəccüblənmək deyil, başqalarını təəccübləndirmək və  heyrətə salmağı sevirik. Çünki elə özümüzü Tanrı kimi aparırıq. Biz böyüklər Tanrıdan qorxan tanrılarıq. Əslində, biz Tanrı üçün deyil, Tanrı adına öz tanrılığımız üçün mübahisə edir, savaşır və öldürürük…
tanrı-uşaq-allah-duaTanrı uşaqları tez eşidir deyirik. Niyə? Çünki uşaqlar dinləmək istəyir, öyrənmək istəyir. Uşaqlar bütün hüceyrələrini qulağa çevirirlər, dua etdikləri zaman. Çünki, uşaqların duaları içdən gələn istəkləridir, ritualları deyil. Uşaqların tək ritualı var, o da öyrənmək. Böyüklər isə qulaqların tutub ancaq sual verilər kimi davranarlar. Onlar öyrəndiklərini təsdiq etmək üçün qulaq asır, öyrənirlər. Böyüklər ritualları ilə öyünərlər. Onlar üçün Tanrı ilə danışmaq ritualdır.Burada vurğum yaş üzərinə uşaqlıqdan və böyüklük üzərinə deyil tam olaraq. Onları simvolik olaraq ələ aldım. Bir də var, böyük ikən uşaq olmaq. Uşaq kimi olmaq. Demək ki, uşaq olmaq böyüməmək, böyümək isə uşaq olmamaq deyil. İnsan hər yaşında saf, suallara açıq, dinləməyi sevən biri ola bilər. İnsan hər yaşda Tanrı ilə içdən danışa bildikdə uşaq sayılar. Çünki, biz bunları edənə uşaq deyirik…

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 16 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus