“MƏN” DÖVRÜ

393852_600

“Artıq iqtidarlar, insanların arzu və istəklərini boğmaqla yox, bəsləməklə idarə edirlər.”

Bugünkü istehlakçı insan modeli, Ziqmund Freydin şüuraltının dərinliklərini açıqlamasından sonra meydana gəldi. İnsan, kütlə halında ikən çox aqressivləşə bilir, hökümətləri belə devirə bilirdi. Yəni, insanlar birləşdikləri zaman dövlətlərə qarşı güclü və təhlükəli idilər. Buna görə də kütlələri bölüb, idarə etmək üçün, elit bir təbəqəyə ehtiyac var idi. Bu təbəqə, psixoloji üsullarla kütlələrin şüuraltı duyğularını idarə etməliydi. İnsanlar; MƏN deməli, BİZ deməməli və əsla birləşməməli idilər.

Media ilə stimul verilərək, davamlı hərəkət edən və xoşbəxtlik maşınlarına çevrilən insanlar, iqtisadi inkişaf üçün əhəmiyyətli vasitə idi. Bunu etməkdə əsas məqsədləri iqtisadiyyatı işlək hala gətirmək, istehlak edərək xoşbəxt olub, uyğunlaşaraq dövlətlərə problem yaratmayan, yuxuda olan bir insan toplumu yaratmaq idi.

“Mən” dövrü, 1-ci Dünya müharibəsindən sonra bütün dünyada kütlə yönləndirmə fəaliyyətləriylə başladı və prezident Herbert C. Huver, Amerika siyasətini, şüuraltı instiktlərin aclığı üzərində qurdu. Əlbəttə dünya siyasətini də.. Bu dövr, insanı keçici bir həzzə yönləndirərək, təcili həll yollarıyla susduran, amma obyektiv şərtləri bir zərrə belə dəyişdirməyən demokratik bir sistem yaratdı. Lakin həqiqi demokratiya iqtidarı dəyişdirəbiləcək quruluşa malikdir. İqtidarın qorunduğu quruluş demokratiya deyil, psixoloji bir yuxudur. “Mən” dövründəki iqtidarlar, kütlələrin gerçək faydalarına xidmət etmirlər.

Çağdaş mədəniyyətimiz istehlaka dayanır. İstehsalı qamçılayan yeganə güc istehlakdır. Dünyadakı təbii ehtiyatların məhdud olduğuna əhəmiyyət vermədən irəliyə getmək istəyən insan, davamlı istehsal etməli və istehsal etdiklərini də istehlak etməlidir. Bu gün bazarda milyardlarla fərqli məhsul və xidmət var. Bunların da hər birinin alıcısı var. Bu qədər məhsul necə özünə alıcı tapır ? Məsələnin sirri insanları ehtiyacı olmadıqları şeylərə möhtac etmək; yəni ehtiyac yaratmaqdır…

Heç kimə zorla istifadə etməsi üçün məhsul və xidmət satılmır, başlarına silah dayamırlar. İnsanlar könüllü şəkildə, çox vaxt yanlış olduğunu bilə-bilə bu sonsuz istehlak çarxı içərisində öhdələrinə düşən rolu sevərək ifa edirlər.

dafa2daceb9591233bb612d37d3c52af_1325069330

Biz insanıq. Yardılmışların ən şərəflisi olduğumuza inanırıq. Bu şərəf üstünlüyümüzə görə deyil, həm şeytan, həm də bir mələk ola bilmə potensialını özümüzdə cəmləşdirdiyimizə görədir. Düzəltməyin çətin, yıxmağın isə asan olduğunu bilirik. Biz insanıq və insan kimi qala bilməyin asan olmadığını bilirik. Nəfsimiz, həvəsimiz, instiktlərimiz bizi həmişə rahatlığa, eqoistliyə və zalımlığa cəlb edir. Biz bunlara qarşı çıxmadıqca, özümüzü hər gün yenidən inşa etmədikcə, insan ola bilməyəcəyimizi çox yaxşı bilirik. Bilirik, amma edə bilmirik. Çünki yüksəkləri istəmək çətindir, alçalmaq isə maddənin təbiətində var…

Əsas düşmən nə qarşıdakılardır, nə də müxaliflər… Əsas düşmən, bizi insan olmağın bütün tələblərindən uzaqlaşdıran, bizi güclü olan hər kəsin idarəsinə kütlə halında təqdim edən, izdiham arasında tənhalaşdıran və eqoist canavarlara çevirən bu rəzil nəfs mədəniyyətidir.. Ona görə də bu müharibə ən çətin müharibədir.

Və “Mən” əsrini zərərsizləşdirəcək yeganə güc isə qorxu instiktinin aşılmasıdır. İnstiktlərin növbə ilə aşılması və əsl insan müdrikliyinin hakimiyyətə gəlməsi, insanın yaradılış proqramının son hədəfidir…

Hazırladı: İlqar Namə

Beyenmeler
1   1  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +41 (from 43 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

HEÇ HAQQINDA HƏR ŞEY

Keçmişdəkilər guya hər şeyi tək başına bilmək və yenə hər şeyi tək başına etmək istəyirdilər. Bu isə həm elmin, həm dövlətin yöndəmsizləşməsi demək idi. Bilinməsi və edilməsi lazım olanlar bölünməli, qısaca əhəmiyyətli olan ixtisas (mütəxəssislik) olmalı idi. Belə ki, əhəmiyyət verildi də. Dahası bu əhəmiyyət verilmə işi o qədər şişirdildi ki, ingiliscədə belə bir deyimin ortaya çıxmasına vəsilə oldu.

“A specialist is a man who knows more and more about less and less, until he knows everything about nothing.”
“Mütəxəssis, az, lap az şey haqda çox, lap çox bilən; nəhayətində heçnə haqda hər şeyi bilən adamdır.”

Mütəxəssis, az, lap az şey haqda çox, lap çox bilən; nəhayətində heçnə haqda hər şeyi bilən adamdır.

Mütəxəssis, az, lap az şey haqda çox, lap çox bilən; nəhayətində heçnə haqda hər şeyi bilən adamdır.

Doğrudur, bu günün mütəxəssisləri “hər şey” haqqında “heç bir şey” bilirlər. Müasir dövrdə, çox şey bilmək bir növ “çoxbilmişlik” olaraq qəbul edildiyindən, tək bir mövzunu bilmək, fəqət o mövzunu dərinləməsinə, hər yönüylə bilmək, istər-istəməz daha çox sayda şeyi biraz bilməkdən daha məqbul görülürdü (burda keçmiş zamandadırmı? Keçmiş zaman cümlənin halına uymur.). Mütəxəssis, tək bir mövzunu nə qədər mümkündürsə o qədər çox bilməyə çalışan adam idi.
Bu, metafizikanın fəlsəfədən həm də böyük bir həvəslə ələnmək istənildiyi illərin, qısaca intibah aydınlanmasının bir hədiyyəsidir. Çünki fəlsəfə, əsrlərdir insanı və təbiəti bütünü ilə qavramaq məqsədilə  öyrənilir, həqiqətin elminə nail olmaq istəyən taliblər, mümkün olub olmaması bir yana, həqiqətin bütününə, hətta tamamına nail olmaq istəyirdilər.
Həqiqət isə, sırası ilə əvvəl simvolların (yazı), sonra sözlərin (dil), sonra anlayışların (məntiq-riyaziyyat), sonra cismlərin (obyektlərin) və ən nəhayət sonda bütünün (metafizika) məlumatına (elminə) çatmağı lazım edirdi. Bilmək, “bilməyibilmək idi. İnsan özünü bilməyə, özünü tanımağa çalışmadığı təqdirdə, yəni həqiqi məqsədi özünü tanımaq olmadığı təqdirdə, cəhdlərinin boşa gedəcəyini əsla ağlından çıxartmamalıydı.
Elmlər yavaş-yavaş fəlsəfədən, yəni bütünün elmindən ayrıldıqca, ortada işarə ediləcək hər hansı bir bütün(lük) qalmadığı kimi, hər elm öz sahəsinə qarışacaq başqa bir qonşu da istəmədi.
Elmlərin sinifləndirilməsi, daha əvvəl metafizikanın işi idi. Çünki metafizika valığın, yəni bütünün elmi idi, bütün elmlərin üstündə idi. Bu vəzifə fəlsəfənin əlindən alındı məntiqə verildi. Bu səbəbdən məntiq də iki yerə ayrıldı. İlki tamamilə zehnə, ikincisi elmlərin təsnifinə yönəldi.
Bu da işə yaramayınca, Psixologiya (İlm’un-Nefs) elmlərin təsnifindən özü məsul olmaq istədi. Çünki, biraz da Kantın təsiriylə, təsnif işi zehnin vəzifəsi qəbul edilmiş, istər-istəməz zehni araşdırma inhisarını öz əlində saxlamaq istəyən Psixologiya alimləri, bu işin ancaq özləri tərəfindən edilə biləcəyinə inanmışdılar.
Olmadı. Bu dəfə də Metodologiya deyə yeni bir elm inşa edildi. Onun da ömrü çox uzun çəkmədi. Yeni çıxmış sosyoloqlar, riyaziyyatın müasir dövrdə qazandığı etibardan istifadə ilə statistika hesabları ilə oynamağı mərifət bildilərsədə heç cürə bu məlumat toplusuna elm (dəqiq məlumat) ünvanını qazandira bilmədilər. Bütünlük sona çatmış, elmləri bir iyerarxiya daxilində sıralamaq imkanı az qala tarixdə qalmışdı.
heç haqqında hər şeyTəbiət ilə insan arasina çəkilən qalın xətt, təbiət elmləri ilə cəmiyyət elmlərini, sadəcə mövzu etibarı ilə deyil, metod etibarı ilə də fərqli hücrələrə həbs etdi. Təbii ki, hər biri öz aralarında ayrıldıqca ayrıldılar. İnsan məlumatı üzərinə əvvəl binalar sonra müəssisələr tikildi və ancaq buralarda ixtisas arxasından qaçan mütəxəssilər, daha az şey haqqında get-gedə daha çox şey bilən, sonunda heç haqqında hər şeyi bilən kadrlar halına gəldilər.
Dini elmərin başına gələn bəla da təəssüf ki eynidir. Din kimi insanın, həyatın, düşüncənin, duyğuların, xülasə varlığın bütününə məna verən, bu bütünü şərh edən bir dərk etmə-şərh etmə ənənəsinə mənsub olmalarına baxmayaraq, günümüzdə ilahiyyatçılıq ve parçaçılıq arasında az qala fərq qalmamasının ən əhəmiyyətli səbəbi bu əmək bölgüsü anlayışıdır. Nəticədə Təfsir elmində ixtisaslaşanlar Hədis elmindən, Hədis elmində ixtisaslaşanlar Fiqh elmindən xəbərsiz qaldılar. Nə bu elm sahələrilə maraqlananların Bəlağat, Məntiq, Kəlam, Təsəvvüf, Fəlsəfə, Riyaziyyat elmləriylə, nə də bu elmlərə yönələnlərin digərləriylə ciddi qəbul ediləcək heç bir təmasları olmadı. Tarix, Ədəbiyyat, Şeir, Musiqi kimi xüsusi sahələrə gəldikdə, çoxu ümumi dünya görüşü səviyyəsində də bu sahələrə maraq göstərməyi bacarmadı.
Nəticədə, sahəsi nə olursa olsun mütəxəssisin payına düşən heç bir şey haqqında hər şeyi bilmək olduğu halda, mütəxəssis olmayanın payına hər hansı bir şey haqqında az qala heç nə bilməmək düşdü. Əfsuslar olsun ki, bir vaxtlar bilmək bilməyi bilmək idi. Bilmək özü etibarı ilə özünü bilmək idi.

Müəllif: Dücanə Cündioğlu
Tərcümə edən: Bəhruz Nurməmmədov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus