QADINLAR ÜZƏRİNDƏ KİŞİ HEGOMONİYASI

Xüsusi

 

kişi hegemoniyası-feminizmPatriarxat (erkək hegemon) sistemdə qadına nəzarət sahələri…

1) Qadınların istehsal və ya iş gücü:
Erkək hegemon sistem həm ev içində, həm də ev xaricindəki ödənişli işlərdə qadınların istehsal gücünü nəzarət altına alır. Ev içində qadın övladlarına, ərinə və ailənin digər üzvlərinə ömür boyu hər cür pulsuz xidmət göstərir, yəni qadının əməyinə bu pulsuz xidməti alan hər kəs tərəfindən əl qoyulur. Amma qadınların bu cansıxıcı, bitməz-tükənməz və daim təkrarlanan əməyi heç bir zaman iş olaraq qəbul edilməz, qiymətləndirilməz və ev qadınları ərlərindən asılı hesab olunurlar. Qadının evin xaricindəki əməyinə əl qoyulması isə qadınların əməklərini satmağa məcbur edilməsi və onların qazanclarına göz dikilərək əllərindən alınması şəklində başlayır. Qadınların istehsal və ya iş gücü üzərindəki nəzarət sahəsi; erkəklərin patriarxat sistemdən öz maddi mənfəətləri üçün istifadə etdiyi və qadınları çeşidli mexanizmlərlətəzyiq altında tutaraq ekonomik qazanc əldə etdiyi sahəni əhatə edir.

qadın-ana2) Qadınların doğurqanlığı və “Analıq” ideologiyası:
Patriarxat sistem qadınların doğurqanlıq gücünü dövlət, evlilik və qanunlar yolu ilə nəzarət altında tutur. Bir çox toplumda qadınların dünyaya gətirəcəyi uşaqların sayı, nə zaman dünyaya gətirəcəyi, hamiləlikdən qorunma üsullarından istifadə edib-etməməsi, abort olma və s. qərarları verə bilmə azadlığı erkək hegemon dövlətin sərhədləri içərisində tanımlanır. Yəni qadının üzərində fərdi erkək nəzarətindən başqa, çıxardığı qanunlar vasitəsilə dövlət nəzarəti də həyata keçirilir. Patriarxat sistem işçi qüvvəsi, əsgər və s. ehtiyac sahələrinə görə qadınların bədənləri və doğurqanlıqları üzərində nəzarət sahəsi ilə iqtidar quraraq, “analıq” ideologiyasını yaradır. “Analıq” ideologiyası patriarxat sistemin ömrünü daha da uzadan “xarakterik erkək və qadın modellər” yaradır və onlar arasında bölünmə yaradaraq, cinsiyyət ayrı-seçkiliyini daha da gücləndirir. Bu yol ilə qadınların hərəkət sərbəstliyini və inkişafını məhdudlaşdıraraq, erkək hegemon sistemin ömrünü daha da uzadır.

cəmiyyət-qadın-seks3) Qadınların cinsəlliyi üzərində nəzarət:
Cinsəllik, erkək hegemon sistemin qadına nəzarət sahələrinin içərisində ən önəmli yeri tutur. Erkəyin təsadüfi cinsi münasibət yaşamasına ənənəvi olaraq icazə verən və səssiz qalan hər toplumda, qadınların nikahdan xaric cinsi əlaqələrini yasaqlayan əxlaqi və qanuni bir sistem vardır. “Utanc”, “əxlaq”, “namus”, “şərəf” kimi qavramlar üzərindən qadınların cinsəlliyi nəzarət altına alınırkən, taciz və təcavüz kimi bədənin bütünlüyünə qarşı edilən zorakı hərəkətlərdə də yenə qadınlar basqı altına alınır, təzyiqlərə məruz qalır, günahkar hesab olunur. Qadınların cinsəlliyini nəzarət altında tutmaq üçün onların geyimləri, davranışları, ailə və toplum içərisində hərəkətləri və s. – əxlaqi davranış normaları, dini qayda-qanunlar, adət-ənənələr vasitəsilə diqqətlə izlənilir. Patriarxal ideologiya qadınları analar (yəni evləniləcək qadınlar) və cinsi obyektlər (əyləniləcək qadınlar) olaraq, iki bir-birinə zidd qrupa ayırır. Və analar (evləniləcək qadınlar) xaricindəki bütün qadınları erkəyin ehtirası, zövqü, həzzi üçün yaranmış cinsi obyektlər olaraq tanımlayır. Digər tərəfdən də erkək hegemon sistem qadınların bu iki zidd qrupu arasında ayrımçılıq, bir-birinə gizli düşmənçilik və dərin uçurum yaradaraq, əslində öz hakimiyyətini daha da gücləndirir..

qadın azadlığı4) Qadınların hərəkət özgürlüyü:
Qadınların cinsəlliyini, doğurqanlığını və iş-gücünü nəzarət altına ala bilmək üçün patriarxat sistem qadınların hərəkət azadlığını da nəzarət altına alır. Bir qadının gec saatda küçədə gəzməsi və ya təkbaşına hər hansı bir əyləncə yerinə, diskotekaya və s. getməsi erkək hegemon sistem içində yaşayan erkəklər tərəfindən “seksə və ya cinsi münasibətə dəvət” kimi xarakterizə olunur. Qadınlar uşaq yaşlarından etibarən davranış və hərəkətlərini kontrol etməyə, geyimlərinə diqqət etməyə şərtləndirilirlər. Erkək hegemon sistem gündəlik həyatda “yüksək səslə gülmə”, “xanım kimi davran”, “atana, qardaşına, ərinə hər zaman sayğılı və itaətkar ol”, “cinsəlliyini ön plana çıxarma”, “ağırbaşlı və ciddi ol, flört etmə, ucuz qız deyərlər”, “mən sənə güvənirəm, amma çevrəyə güvənmirəm, ona görə də hər hansı əyləncə yerinə, partiyə gedə bilməzsən” , “siyasət yeritmə burda, uşaqlara kim baxacaq?” və s. kimi cümlələrlə qadınların şəxsiyyətini və cinsəlliklərini kontroledici üsul və üsullarla onları nəzarət altında tutarlar. Bütün bu üsullar cinsiyyət ayrımçılığı ilə bilavasitə əlaqəlidir və erkəklər eyni məhdudiyyət və qısıtlamalara əsla məruz qalmazlar.

Bütün bunlardan çıxan son nəticə budur ki, erkək hegemon sistem öz şəxsi özəllik və keyfiyyətlərindən daha çox qadın istismarı üzərində bərqərar olaraq öz hakimiyyətini sürdürür…

Mənbə: http://feministatolye.org/
Hazırladı: Yeganə Ayhan

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ŞƏRQ AİLƏSİ VƏ ŞƏRQ QADINI

şərq-qadınıŞərq ailəsində qadın.
Əvvəla, mənim mövqeyim ona əsaslanır ki, mən Şərqin qədimliyini ideallaşdırmaq fikrində deyiləm. Şərqdə nigah, ailə munasibətləri istər Yaponiyada, istər Hindistanda, istər Yaxın Şərqdə, müsəlman svilizasiyasında – mən burda ideal bir şey görmürəm. Bu, əsas etibarı ilə köləlik prinsipləri üzərində qurulan bir ailədir. Yenə də qeyd edirəm, istər Çin olsun, istər Yaxin Şərq olsun, kişinin üstünlüyü- qadının tabeçiliyi üzrə qurulan ailələrdir. Və uzun əsrlərdir bu belə davam edir, əslində, qadının bu qapalı dairədən çıxmağa şansı da olmayıb. Bütün cəmiyyət də onu itələyib ailəsinə ki, “otur oturduğun yerdə.”
Qərblilərin niyə belə marağı var şərq ailələrinə, eyni zamanda müsəlman ölkələrinə? Ona görə ki, ordakı qadınlar hələ köhnə süurun daşıyıcılarıdır, onlar ailəyə gəlirlər, onların dözüm imkanları çoxdur, hər şeyə səbir edirlər. Amma misalçün, sosioloqlar bilirlər ki, Şərqdən Qərbə köçən ailələrdə, o cümlədən müsəlman ailələri olsun, istəyir lap Çin ailələri olsun, Qərbə gəlib çatan kimi bir müddət sonra boşanmalar onların da ailələrində baş verir. Bu niyə görə belədir? Qərbin özünün bu sahədə narahatçılığı var. Qərb son əsrlərdə çoxlu sosial ekpermentlər edir, müşahidələr aparır, bu çox yaxşıdır. Əsrlərlə yığılıb qalmış problemləri, qadınların azadlığı məsələsini müzakirə edir.
Bu ayıbdır ki, qadının fiziki və bəzən intellektual baxımdan kişiylə ayaqlaşa bilməməsi səbəbindən bütün sivilizasiya patriarxat rəng altında quruldu? Və Avropa bunu təhlil eləyir. Amma o, təhlil etdikcə zaman dəyişir, yeni ailə idealını formalaşdırmağa imkan tapa bilmir və daxili bir şok keçirir. Qərb ona görə bir qədər ehtiyatlı olsun deyə, hardasa özünü sığortalasın deyə, Şərqə müraciət eləyir ki, bəlkə, orda ideal bir model vardır. Mən hesab edirəm ki, Şərqdə ideal ailə modeli yoxdur.Yaxşı bir şeylər olubsa da, bunu davam etdirmək lazım idi, həyat həmişə davam etməlidir. Bu gün biz yaşayırıqsa, yeni ailə modeli haqqında fikriləşməliyik, öz həyatımızı yeni, dəyişən həyata uyğun olaraq hesablamalıyıq.

Azərbaycan_ailəsiTürklərdə ailə və qadın.
Azərbaycan türklərinin qadına münasibəti digər Şərq xalqlarının münasibətindən fərqlənir, çünki türklər köçəri həyat sürüblər. Köçəri həyat tərzi sürəndə sənə qul-kölə lazım deyil, sənə yoldaş lazımdır, at üstündə gedən və sənə kömək edən. Fikir verin ki, türklərdə quldarlıq da olmayıbdır, quldarlıq oturaq svilizasiyalarda olur. Türkün həyat tərzi ona imkan verməyib ki, qadınını çox da kölələşdirsin, o, onun yoldaşı idi, onunla birlikdə döyüşürdü. Misal üçün, Dədə Qorqudu yada sala bilərik. Bunlar mobil xalq idilər, onlara kölə lazım deyildi, kölə istənilən vaxt mobil xalqın içindən qaçıb gedə bilər. Burda sədaqət prinsipləri, hamının birlikdə işləməyi lazım idi, ona gorə türk ailəsində bəzi spesifik fərqlər var idi. Bilirsiz, qadın ilə kişi arasında fərq var. Qadın daha çox zəriflik xüsusiyyətini özündə əks etdirir, gözəllik, məlahət. Yəni, insanlıq keyfiyyətlətinin bu tərəflərini özündə daha qabarıq şəkildə əks etdirir. Kişi də daha çox möhkəmlik, sərtlik, dəyanət. Bu çinlilərin bir yaxşı fəlsəfəsi var, “İn-yan” fəlsəfəsi. Bütöv dairənin içərisində qadın və kişi başlanğıclarının harmoniyasını veriblər. Orda maraqlı bir nüans var ki, qadın başlanğıcının içində kişilik cücərir, kişi başlanğıcının içində isə qadınlıq cücərir. Əslində hər bir kişi daxilində bir qədər qadında olan insani keyfiyyətləri də özündə daşımalıdır. Yoxsa o, çox kobud bir adama dönər. Kişidə bir qədər zəriflik olmasa, o, heç vaxt həqiqəti dərk edə bilməz, o heç vaxt musiqiçi ola bilməz, o harmoniyanı duya bilməz. Eyni zamanda, həqiqəti qorumaq üçün qadına da bir qədər sərtlik, dəyanət lazımdır. Bəşər özünü elə yaratdı ki, bütün fərqlər problemə çevrildi: dəri fərqləri, dil fərqlər problem yaratdı. Mədəniyyət fərqləri, cins fərqləri, din fərqləri… Allah müxtəlifliyi sevir, amma insan muxtəlifliyə dözə bilmir və bundan çeşidli problemlər çıxarır.

qloballaşma-ailəQloballaşmanın təsiri necə olacaq bizim ailələrə?
Qloballaşma inteqrasiya stiuasiyasi yaradır, xalqlar bu vaxta qədər olmadıqları qədər birbirinə yaxın olublar. Mədəniyyətlərin də bir-birinə sirayət etmə imkanları çoxalıb. İnternet, tv, tərcümələr, kinolar, musiqilər vasitəsiylə bu təsirlər bir-birindən öyrənmə situasiyası yaradır. Biz nədənsə qərbdən texnika götürməyi, onlardan texnologiya öyrənməyi xoşlayırıq, amma Qərbin sosial və hardasa ekzistensial sahədəki müşahidələrini əsasən, cəmiyyətdə birmənalı olaraq itələmə mövqeyindən yanaşırıq. “Bu yaxşı deyil”! Məsələn, müasir ailədə kişi qadın bərabərliyi məsələsi, yəni, kişinin bəzi üstünlükləri var, təbii ki. Məsələn, kişilər çalışırlar ki, qadınları ondan çox pul qazanmasın, çünki onda onlar hakimiyyətini itirərlər,ona görə də birdən tale elə tərs fırlanır ki, qadın kişidən daha çox pul qazanmağa başlayır və onda ailədə balans pozulur, çünki bu, əslində, dərinə baxanda, insanilik problemidir. Əsrlərlə davam edən, kişinin hegemonluğu üzərində qurulan münasibət insanilik baxımından qüsurlu münasibətdir. Bunlar təhlil olunmalıdır. Bu zaman bizim həyatımız təbii ki, yaxşıya doğru dəyişəcək… Bu,”malı-məli” şəkilçisiylə gələn tələblər çox təhlükəli tələblərdir. “Qadın belə olmaldır”,”kişi elə olmalıdır”. Bəli,ümumi məcralar var, onları inkar etmək olmaz; qadın qadınlığını itirməməlidir, kişi kişiliyini itirməməlidir. Bu birmənalıdır, amma bunun içində o qədər rəng çalarları var, o qədər özünəməxsusluqlar var ki… Mədəniyyət bütün bunlara qarşı hücumundan geri çəkilməlidir.

Müəllif: Müşfiq Şükürov (AzTV, “Səadət” verilişindən çıxışı)
Hazırladı: Nərmin Heydərova

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 14 votes)

Nərmin Heydərova

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook

QADIN, YOXSA KİŞİ HAKİMİYYƏTİ?

matriarxat

Uşaqlar onları dünyaya gətirən analarını tanıyır, onun yanında böyüyür və ona sadıq qalırdılar

Matriarxat dövrü necə formalaşıb?
Bir zamanlar insanlar sürü şəklində yaşayırdılar. Həyatlarının böyük qismi heyvani tərz ilə uyğun idi. Çoxalma da bunun kimi. Düşüncə və bunun üzərinə formalaşan ictimai qınaq deyə bir şey yox idi. Ata ana məhfumu da sosial olaraq mövcud deyildi. Bioloji analıq və atalıq mövcud idi. Bu bioloji tərəflər ancaq cinsi əlaqə zamanı birlikdə olurdular. Sonradan qadınlar bu prosesə təkbaşına davam edirdilər. Uşaqları dünyaya gətirir və böyüdürdülər. Analıq missiyalarını bugünkü kimi olmasa belə, yerinə yetirirdilər. Uşaqlar onları dünyaya gətirən analarını tanıyır, onun yanında böyüyür və ona sadıq qalırdılar. Kişilər isə öz uşaqlarını tanımır, ayrılıqda həyatlarına davam edirdilər. Bu minvalla ətrafı artmış və ona sadiq övladlar tərəfindən qorunan analar toxunulmaz hala gəlmişdilər. Kişilər artıq istədikləri qadına istədikləri şəkildə yaxınlaşa bilmirdi. Və tədricən ana hakimiyyəti yaranırdı.

patriarxat

Daha əmin və cəsarətli, güclü kişilər müstəqil ova başladılar.

Patriarxat dövrü necə formalaşdı?
Bütün bunlar davam edərkən kişilər ovla məşğul olur, anaların hakimiyyətində olan çevrələri qida ilə təmin edirdilər. Ov zamanı hər kəs hər zaman bacarıqlı olmurdu və artıq rəqabət formalaşırdı. Ova getməkdən yayınan, xəstəlik bəhanəsi və s. ilə ova getməyən kişilərə görə digərləri düşünməyə başlamışdı. Onlar artıq kiminsə əvəzinə bunu etmək istəmirdilər. Daha əmin və cəsarətli, güclü kişilər müstəqil ova başladılar. Onlar ov edir, gətirir və sürüdən bir qadın seçərək ayrılırdılar. Özlərinə yeni bir mağara tapır və orda həyatlarına davam edirdilər. Bu zaman doğulan uşaqlar həm anasını, həm də atasını tanıyırdı və AİLƏ formalaşırdı. Müstəqil ailələr isə kişinin gücü sayəsində ayaqda durmaqda idi. Kişinin öz gücünü üstünlük olaraq uyğulaması artıq ailənin və bununla da kişi hakimiyyətinin formalaşmasına səbəb olurdu.

ilk insan-qəbilələr

Ən güclü ailə və ailənin ağsaqqalı qəbiləyə başçılıq etməyə başladı.

Qəbilələr necə yarandı?
Sürü şəklində yaşayan insanların həyatda qalma mənbəyi ov idi. Ov hər zaman uğurlu olmurdu. O üzdən bəzi ailələr davam gətirmirdi. Bu zaman təcavüz hissi formalaşdı. Uğursuz ovu olan güclü bir ailə uğurlu ovu olan digər müstəqil ailəyə hücum edir, ailə başçısı olan kişi öldürülür, onun ailəsi də bu ailəyə ya qatılır, ya da öldürülür və onların ovu sayəsində güclü ailə ayaqda qalırdı. Bu minvalla güclü ailələr, sonra bu güclü ailələrin diqtə etdiyi ailələr birliyi, bu minvalla isə qəbilələr yarandı. Ən güclü ailə və ailənin ağsaqqalı qəbiləyə başçılıq etməyə başladı. İnsanlar uzun zaman, çox uzun illər beləcə həyat sürdülər və hətta müasir dövrdə də qəbiləçilik ehtirası yeni şəkildə təzahür etməkdədir.

qadın və kişi. matriarxat-patriarxat

Ümumiyyətlə, qadının və ya kişinin hakimiyyəti lazımdırmı?

Sözümün canı nədir?
Bütün bunlardan günümüzə dönsək və həmən bir analiz aparsaq, maraqlı faktlar ortaya çıxır. Görəsən, ailənin yaranmasımı qadını kölə halına salıb onu müstəqillikdən məhrum elədi? Həqiqətənmi, dünyada güc ən önəmli duruşdur? Qadın hakimiyyətinə qayıdış üçün kişinin gücümü azalmalı, yoxsa ailə sistemi dağılmalıdır? Ümumiyyətlə, qadının və ya kişinin hakimiyyəti lazımdırmı? Lazım deyilsə, necə bir hakimiyyət onların birgə azad yaşaması və bir-birinin tamamlayıcısı olmasını təmin edə bilər? Bütün bu suallara cavab verə bilməyəcəm, amma anladığım bir şey var. Sanki dünya artıq güc deyil, estetika üzərinə formalaşır. Burda isə qadınlar udur. Kişilər bu fonda qadınlarla bacara bilmir və onları dinləyirlər. Bu yaxşıdır ya pis, doğrudur ya yanlış, bilmirəm, mövzum da bu deyil. Qadınların azad olması və hakim olması da məni narahat etmir. Məni narahat edən bu iki fərqli cinsin hakimiyyət yarışmasına çıxmasıdır. Bu kimə lazımdır, həqiqətənmi belə olmalıdır?!

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   2  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus