TANIMADIĞIMIZ FREYD

Xüsusi

Freydlə universitet illərində psixologiya dərsliklərində, çox qısa məlumatlar vasitəsilə tanış olmuşdum. Onun bu elmə verdiyi tövhələr bir neçə cümləylə və cümlələrin çoxunda “guya” sözünün keçməsiylə “freydizm cərəyanı” adlandırılırdı. Təbii ki, Freyd Allah deyildi, onun yanlışları vardı və çoxdu. Onun haqqında başqalarının dilindən, başqalarının tərcümələrindən öyrənirdik. Bir insanı müxtəlif səbəblərdən; dini, siyasi, ideoloji maraqlar səbəbindən cinayətkar, yaxud dahi kimi tanıma şansımız olur. Burda “ustanovka” nəzəriyyəsini xatırlayıram. Yönəlişlik də deyilir, yəni bir insan haqqında necə yönləndirilməmizdən çox şey asılıdır. Onu da əxlaqsız, şəhvət düşkünü kimi tanıtdılar bizə. Hətta bir əsərindən belə xəbəri olmayan insanlar Freydə bu damğanı vurdular.

Freyd-Marta-1886“Sevgi məktubları” onu başqa yöndən tanıtdı mənə. Bu məktublar 1882-1886 -cı illər ərzində onun nişanlısı Martaya yazdığı 1500-ə qədər məktubdur. Ölümündən sonra oğlu Ernst Freyd bu məktubları kitab şəklində çap etdirmişdir. Məktublar “İstəklim”, “Sevimli Martam”, “Mənim dəfinəm”, “Şahzadə xanımım”, “Sevimli qızcığazım” müraciətləriylə başlayır. Məktublar 30 yaşına çatmasına baxmayaraq Martanın onun həyatında ilk qadın olduğunu göstərir. Sevgilisinə məktib yazmaq üçün özəl olaraq kağızlar düzəltdirir, bütün vərəqlərin üzərinə M və Z hərfləri yazdırır. Xırda detallara da fikir verən bu nişanlı, yazdığı məktublarda sevgilisindən daha istəkli görünür. Martanın məktubunun gəlməsini gözləmədən yeni məktubunu göndərir. Həyatında baş verən bütün yenilikləri həvəslə nişanlısına yazır. İradlarını çox ehtiyatla bildirir, hansı məktubunda sevgilisini incidəcək sözlər işlədirsə, növbəti məktubda bu incikliyi aradan qaldırmağa çalışır.

“Mən hansısa sözümlə səni incitmişəmsə, gərək biləsən, bütün bunların niyəsi, mənim sənə qarşı olan çılğın istəklərimin, yalqızlığımın, səndən olan gözləntilərimin və bir də məni səndən uzaqlarda saxlayan qandallarımın birlikdə yaratdığı gərginlikdən yanadır”.

Məktublarda onun kokoindən istifadə səbəbi də açıqlanır. O, Şarko Jan Martenin ( fransız həkim, psixiatr, Freydin müəllimi) evinə qonaq gedəcəyini yazır. “Dilim topuq vurmasın deyə, bir azca kokain udmalı olacağam. Gərək bu yeniliyin Hamburqda və Vyanada da yayılması qayğısına da qalam”. Gənc yaşlarında o, utancaqlığını aradan qaldırmaq üçün kokoindən istifadə etmiş və yaxın dostlarına da məsləhət görmüşdü. Freyd kokoini elmi baxımdan ilk araşdıranlardan biri olmuş, yanlış olaraq onu psixi sarsıntıların və depressiyanın aradan qaldırılmasında bir vasitə hesab etmişdir. Onun kokoinlə bağlı yazıları bu narkotik vasitənin geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Səhvini anlayanda isə gec idi, çox çətinliklə bu maddədən uzaqlaşa bilmişdi.

C.S.MillFreyd məktubunun birində nişanlısı ilə C.S.Mill ( ingilis filosofu və iqtisadçısı) haqqında xeyli danışır. Millin evlilik və qadın haqqında razılaşmadığı fikirlərindən bəhs edir. “Millin tərcümə etdiyim əsərlərindən xatırladığıma görə, onun başlıca arqumenti belədir: qadının ərə gedərkən evlilikdən qazandığı şeylər, kişinin-onun ərinin qazandıqlarından qat-qat az olur. Düzdür, evlilikdəki görüləsi ev işləri, uşaqların böyüdülməsi və tərbiyə olunması qayğıları insandan çox böyük əmək tələb edir, ancaq bununla yanaşı evlilik bu işlərin qarşılığında insana çoxlu şeylər də verir. Əgər evliliyi ancaq ev işləri ilə məhdudlaşdırsaq, sözsüz, qadın ev işlərinə daha çox vaxt ayırır. Millin: “qadınlar da öz dolanışıqları üçün, eyni ilə kişilər kimi, çalışmalı, bununla da kişilərin asılılığından qurtulmalıdırlar” deyimi, məncə, gerçəkliklə uyuşmayan, yaşarlıq qazana bilməyəcək bir düşüncədir. Belə çıxır ki, mən vurğunu olduğum incə və istəkli sevgilimə özümün rəqibim kimi baxmalıyam. Doğurdanmı, qadın da kişi kimi, bütün gününü bir parça çörək qazanmaq üçün əlləşib-vuruşmalıdır? Millin dedikləri gerçəkləşərsə, onda qadınlığın dünyaya bağışladığı incəliklər, gözəlliklər, cazıbələr də yox olacaqdır və biz qadınlıq idealının yoxa çıxmasından yaranan bu ürəksıxıcı boşluğu heç nə ilə doldura bilməyəcəyik.

Freydlə Marta Bernays 17 iyun 1882-ci ildə nişanlanmışdılar. O bütün ayların on yeddisini özəl bir gün kimi vurğulayırdı. “Səni ayın on yeddisinə görə alqışlayıram!” Adətən, bu cür detallara qarşı qadınlar daha həssas olur. Sevgilisinin ona göndərdiyi kiçik hədiyyələri, bişirdiyi keksi olduqca yüksək dəyərləndirirdi, Martanı tərifləməkdən yorulmurdu. Nişanlı olduqları 4 il müddətində yazılan bu məktubların sonuncusu da ən az birincisi qədər sevgi dolu idi.

“Biz bir-birimizi təsadüfən seçmirik. Bizim qarşımıza yalnız əvvəllər şüuraltlnda təsvir etdiyimiz insanlar çıxır. Əvvəlcə biz həmin insanı təxəyyülümüzdə canlandırırıq, sonra onunla real həyatda qarşılaşırıq”

Müəllif: Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 15 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

DİN VƏ PSİXOANALİZ

Xüsusi

freydFreydin “Die Zukunft einer İllusion” əsərində din mövzusunda ortaya qoyduğu fikir nədir?

Freydə görə din, insanın təbiət qüvvələrinə və öz içindəki qüvvələrə (intuisiya) qarşı çarəsizliyindən qaynaqlanmışdır. Və bəşəriyyətin inkişaf prosesinin ilk dövrlərinin bir məhsuludur. Bu dövrlərdə ağıllarını daxili və xarici güclərə qarşı özlərini qoruyacaq bir şəkildə istifadə edə bilməyən insanlar, bunları bəzi qarşı güclərlə tarazlamağa çalışmışlar. Yəni ağıl vasitəsi ilə qavranılmayan qüvvələrə suveren olmağı təmin edəcək ya da onları basdırmağa yarayacaq bir sıra romantik üsullar və mexanizmlər formalaşdırmışlar. Freyd bunun qaynağının uşaqlıq dövrü təəssüratları olduğunu önə çəkir.
Təhlükəli, nəzarət edilə bilməyən və başa düşülməsi mümkün olmayan qüvvələr qarşısında insan, xatirələrində bir geriyə qaçış edər və uşaqlıqdakı, ata tərəfindən qorunmaq duyğusuna sığınır. Ata uşağın gözündə müdrikliyin, düşüncənin və gücün simvoludur. Sevgisini və qorunmasını təmin edə bilmək üçün də, əmr və qadağalarına itaət tələb olunur.
Bu formasıyla din, Freydə görə bir uşaqlıq təcrübəsinin yenilənməsidir. İnsan özünü təhdid edən təhlükələrə uşaqlığında etdiyi kimi eyni üsulla reaksiya verir. Öz etibarsızlığını məğlub edə bilmək üçün, özünü çaşdıran və qorxudan, amma eyni zamanda da qoruyan atasına təslim olur. Freyd dini, uşaqlardakı təqib edilmə fobiyasına bənzəyən nevrozlarla qarşılaşdırır. Ona görə din, uşaqlıq nevrozlarına bənzər səbəblərdən yaranan kollektiv bir nevrozdur.
Freydin dinin psixoloji köklərini araşdırması, insanların bir Tanrının varlığı düşüncəsinə necə çatdıqlarını göstərmək üçündür. Bu nəticənin ortaya qoyulması ilə, yəni bəzi psixoloji köklərə enməklə iş bitməz. Freyd dini düşüncələrin bəzi illyuziyalara söykəndiyini və beləliklə də bunların gerçək xarici olduqlarını sübut etmək iddiasındadır.

Freyd daha sonra dinin illyuzonist (xəyala söykənən) xarakterini göstərmək cəhdini da aşaraq, dini bir təhlükə olaraq şərh edir. Freyd üçün din bir təhlükədir, çünki, tarix boyunca özünə bağladığı bir sıra mənfi təşkilatların cəmiyyət içində formalaşmasını təmin edir. İnsanlara bir xəyala inanmağı öyrədir. Daha da pisi, tənqidçi düşüncənin qarşısını alır, beləliklə də zəkanın korlaşdırılmasına yol açır.  Freydin analitik işində ortaya qoymaq istədiyi şey, tənqidçi düşüncənin qadağan olunmasının müəyyən bir nöqtədə digər sahələrdəki tənqidi qabiliyyətlərin də zəifləməsinə yol açmasıdır. Beləliklə bu qadağaların ağlın gücünə maneə törədəcəyini də irəli sürər.
Freydin dinə qarşı yönəltdiyi digər önəmli tənqid, dinin əxlaqı çox şübhəli bir təmələ oturtmasıdır. Əgər əxlaqi qaydaların etibarlılığı, bu qaydaların Allahın əmri olmasına bağlıdırsa, əxlaqın gələcəkdəki varlığı ya da yoxluğu Tanrıya olan inanca uyğun olaraq dəyişəcək. Və Freyd dinin bir dağıtma, bir çöküntü, geriləmə içində olduğunu görürdü. Əgər din ilə əxlaqın bir-birlərinə olan bağlılığı qoparılmasa, gələcəkdə insanların bütün dəyər mühakimələri təhlükəyə düşəcəkdir.
Freydin dinin təhlükəyə yaradacağından  qorxduğu idealları və dəyər mühakimələri da beləliklə gün işığına çıxmış olurdu. Ağıl, insanlığın ağrılarının azaldılması və ənənəvi əxlaq. Freydin tənqidlərinə razılaşmaya bilərsiz. Çünki o, inandığı idealın nə olduğunu açıq-aşkar söyləmişdir. İnsan sevgisi, həqiqi azadlıq. Əhəmiyyətli olan Freydin bu əsas inanclarını qavramaq və bunlara qatılmaqdır.

azadlıq ağılAzadlıq və ağıl, Freydə görə, dəyişməli olaraq bir-birləriylə bağlıdırlar. İnsan ənənvi bir Tanrı illyuziyasından imtina etdiy anda, kainatdakı yalnızlığının və anlamsızlığının şüuruna varır. Ata evini tərk etmiş bir uşaq kimi, qəmli və çaşmış şəkildə ortada qalır. Məhz bu xəstəlikli və sadə fikrin aşılması, insan mərkəzli təkamülün ən əhəmiyyətli məqsədidir.
İnsan özünü, acı da olsa həqiqəti tam olaraq görə biləcək və qəbul edəcək şəkildə inkişaf etdirmək məcburiyyətindədir. Öz gücündən başqa güvənəcək heç bir şeyi olmadığına inansa, o güclərini doğru və yerində istifadə etməyi öyrənəcək. Özünü təhdid edən və qoruyan bir avtoritetin şüuraltı təzyiqindən qurtulan azad insan, ağlının gücünü istifadə edib, dünyanı və onun üzərindəki öz yerini, vəzifəsini qavraya bilər. Öz başımıza düşünməyə cəsarət edə bilmənin tək yolu, özümüzü yetkin olaraq ələ almaq və müəyyən bir nüfuzdan qorxan, ona bağlı bir uşaq kimi davranmaqdan imtina etməkdir.

Mənbə: tanrivarmi.blogspot.com; Erix Fromm: Psixoanaliz və Din
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 8 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ZİQMUND FREYD SÖZLƏRİ

Freyd və insan psixologiyasından incilər:

* İnsanın sağlamlığını qoruyan 2 faktor var: İşini sevməsi və həyatı sevməsi.

* Qadınları anlamaq üçün bir labirinti düz yola çevirmək lazımdır.

* Adını unutduğunuz adam haqqında şübhəsiz mənfi bir düşüncəniz vardır.

* Hələ təsdiq olunmamış və qadın ruhuyla bağlı 30 il davam edən araşdırmalarıma qarşı, mənim də təsdiq etməyi bacarmadığım çox vacib bir sual var: Qadın nə istər?

* Azadlıq mədəniyyətin insana bir hədiyyəsi deyil. Heç mədəniyyət yox ikən insanoğlu çox daha azad idi.

* Bədbəxtliyi dadmadan, həmişə xoşbəxt olmaq istəyərsən. Halbuki, nələrin səni bədbəxt etdiyini bilmədən, nələrlə xoşbəxt olacağını bilə bilməzsən.

* Bir obyektə duyulan sevgi ona sahib olmaq istəyindən irəli gəlir.

* Bir insan bir yerə baxırsa orada maraqlandığı bir şey vardır. Bir insan bir yerə heç baxmırsa orada maraqlandığı bir şey mütləq vardır.

* Bir insana əvəz olunmaz olduğunu hiss etdirdiyinizdə, ilk əvəz edəcəyi insan siz olarsınız.

* Bil ki, əhəmiyyətli deyil neçə dəfə məğlub olduğun… Çünki əsl əhəmiyyətli olan, məğlubiyyətdən sonra yenidən dirçəlməyindir.

* Bilik xəzinələrinə çatan insanların sayı nə qədər artarsa, dini inanclardan qopmaq da o qədər asanlaşar.

* Buraxın ədalət yerini tapsın, istəsə qiyamət qopsun.

* Düşünə bilən hər kəsin insan olması, insan olan hər kəsin düşünə bildiyi mənasını vermir.

* Ədaləti ağılın köməyi olmadan istifadə etmək qeyri-mümkündür.

* Əgər insan həyatın mənasıyla maraqlanmağa başlayırsa, deməli, o xəstədir.

* Ər demək olar ki, həmişə sevimli kişinin əvəzedicisi rolunu oynayır.

* Sevginizi ehtimal üzərində qurarsınızsa, xəyanətlə sona çatar.

* Kişilər sevişmək, qadınlar isə məhəbbət arzusundadırlar.

* Əlindəki daşı atmaq əvəzinə ilk dəfə söyüş söyən adamı sivilizasiyanın banisi saymaq olar.

* Güc və etibarı həmişə xaricimdə axtardım. Amma bunlar insanın içindən gəlir. Və hər vaxt oradadırlar.

* Bu gözəl həyat təkcə bizim deyil. Bu həqiqəti anlayıb başqalarına ziyan vermədən yaşamağı öyrənməliyik.

Hazırladı:   Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +28 (from 38 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı