ZİYALI VƏ SİYASƏT

Xüsusi

1. “Ziyalı” sözünün indiki qavramı bizə Rusiy’dan gəlib. Rusiya’da “интеллигент/интеллигенция” qavramını (sözün özünü də) ilk dəfə 1866-cı ildə Pyotr Boborıkin adlı bir publisist işlədib. Məqsəd – Avropadakı intellektualların akademik çalışmalarına qarşı, Rusiya’nın “öz yolu, öz taleyi” gümanına uyğun, yalnız özünü ifadə etməyi deyil, həm də “vətənin dərdini” düşünən, Orta Çağların cəngavər birliklərinə oxşar mənəvi ruh daşıyıcısı sayılan bir ortamın, ənənənin yaradılması oldu. Rusiya’da intellektual çevrənin olmadığına görə (akademik azadlıqların olmaması ucbatından), “intelektual” yerinə, “intelligent” sözü işlədilməyə başladı.

2. Yaradıcı adamların (rəssamların, bəstəkarların, filosofların, yazarların və s.) üzərinə, onların daşıya bilməyəcəyi yük qoyuldu – onlardan siyasi mövqe gözləməyə başladılar. Yaradıcı adamlar, tarixin bütün dönəmlərində, ya bazardan, ya da dövlətdən asılı olublar. Rusiya’da, eləcə də bizdə, bazar inkişaf edə bilmədi, ona görə də buralarda yaradıcı adamlar dövlətdən asılı duruma düşdülər.

3. Bununla belə, “intellektual asılılıq” adlanan bir şey var. Rusiya’dakı intelligentsiya (ziyalılar) Qərbin intellektual asılılığında qaldılar (ideyalar Qərbdən gəldiyinə görə). Buna görə də Rusiya ziyalıları haqqında belə bir fikir möhkəmləndi: “Rusiya ziyalılığı – bir tərəfdən məqsədlərinin prinsipiallığıyla (идейность задач), o biri tərəfdən prinsiplərinin bünövrəsizliyilə (беспочвенность идей) seçilən bir ənənədir”.

4. Mişel Fuko’nun “İntellektuallar və hakimiyyət” başlığı altında çıxmış məqalələr toplusunda belə bir rəvayət var: “Sual – Nasistlər Paris’i işğal edəndə, Pikasso nə edirdi? Cavab – Kafedə oturub alma şəkli çəkirdi. İbrət – Pikasso nə etməliydi? Fırçayla tankların qarşısına çıxmalıydı?”

5. Yaradıcı adamları rahat buraxın ki, özünüz də rahat ola biləsiniz. Onlardan siyasi mövqe gözləməyin. Rusiya’dan bizə gəlmiş “ziyalı” qavramından əl çəkin. Ölkənin inkişafı üçün intelligentsiya yox, intellektuallar – yəni, vətənin dərdini çəkməkdən, siyasi yandaşlıqdan azad düşüncə adamları gərəkdir.

Müəllif: Erkin Qədirli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 3 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

ANLAMLARI AZAD EDƏK, AZAD OLAQ….

12986_10201633785907703_2093850629_n

ANLAM VƏ AZADLIQ.

Anlam və qavramları insanların əlindən alıb sərbəst buraxmaq lazımdır məncə. Bəsdir istismar edib üzərindən mübahisələr qurduq. Azad buraxaq o anlamları, azad…
Kim darıxsa, həsrətin çəksə onları tapacaq və sevəcək, sevdikcə özü də azad olacaq.

Bir quşa baxın… “Sevirsiz” deyə qəfəsə salarsız. Oxşayar və qulluğunda durursuz. Ama bir müddətdən sonra “sevginiz” də itir və o da sizi sevmirdi zatən.
Siz quşun əsl funksiyasıni əlindən almısız. Təbiətlə vəhdətini-uçmasını,ötməsini və azadlığını…
Bezirsiz və bir anda onu azad buraxırsız. O uçur və vəhdətinə qovuşur. Gözəlləşir və əsl sevgi başlayır. Onu təbiətdə, uçarkən və ötərkən daha çox sevirsiz.. O da sizi sevir və sizə hizmət edir. Onu fəal edir ,öz funksiyasına qaytarırsız. Həsrətin çəkir və anlayırsız.. Bütöv olaraq oxuyur və həyat qurursuz. Hətta bu uçuşa baxıb TƏYYARƏ kəşf edirsiz. Kəşf? Bəli, kəşf, qulluq…

İndi düşünək:
Dəyişən və dəyişməyən nədir?
Nəyi azad etməliyik?
Bu sualların tək cavabı var-ANLAM!
Əsrlərdir iki şey işləndi:
Şərq Allahı azad etməyə çalışdı
Qərb insanı azad etməyə çalışdı
Əslində ANLAMI azad etmək lazımdır. Anlqyan insan azad olacaq və Allahı tapacaq. Bax bu prosesin tamamına OXU (İQRA) deyilir..

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +13 (from 17 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus