DAHİ ŞİZOFREN RƏSSAM

van qoq-rəssam“Balıqçılar dənizin təhlükəli, fırtınaların qorxunc olduğunu bilirlər. Amma bu təhlükələr onları sahildə qalmağa məcbur edə bilməz.”  Vinsent van Qoq

 

Dahi rəssam Vinsent van Qoq 1853-cü il 30 martda Hollandiyanın Breda şəhəri yaxınlığındakı Qrut-Zundert kəndində rahib Teodor van Qoqun ailəsində dünyaya gəlib. Həyatının müxtəlif dövrlərində rəsm əsərlərinin satıcısı, müəllim və rahib kimi fəaliyyət göstərsə də onu məşhurluğa aparan məhz rəssamlıq bacarığı olmuşdur. Həyatı boyu müxtəlif şəhərlərdə yaşamış Van Qoq 1880-1881-ci illərdə Brüssel, 1885-1886-cı illərdə Antverpendə ressamlıq akademiyalarında təhsil alır və bu dövrdə baş verənlər onun sonrakı həyatında önəmli rol oynayır. 1888-ci ildə Arla köçən Van Qoq ən məşhur əsərlərini ömrünün son dövrlərində çəkib. 27 yaşına qədər rəsm əsəri çəkməyən və bütün rəssamlıq kariyerası həyatının son 10 ilində olan Van Qoq sağlığında heç bir əsərini sata bilməyib. Bunun əsas səbəbi isə yaşadığı dövrdə heç də məşhur olmayan postimpressionizm janrında rəsm əsərləri çəkməsi olub. Belə ki, qardaşı Teo ilə məktublaşdıqda şəkillərinin satıla bilməməsinin əsas səbəbi kimi əksər insanların bu tərz rəsm əsərlərinə müsbət yanaşmamasını görmək olar. Demək olar ki, bütün məşhur əsərlərini çəkdiyi Arla köçdükdən sonra bir çox rəssamlara birgə çalışmaqla bağlı təklif göndərsə də, sadəcə Pol Qogen bu təkliflə razılaşıb. Birlikdə yaşadıqları müddət ərzində aralarında kifayət qədər gərginlik yaşansa da Qoqun dostuna qarşı böyük məhəbbətlə bağlı olması ilə bağlı şayələr gəzməyə başlamışdı. Belə ki, Qogen heteroseksual olsa da, Qoq biseksual idi. Nəhayət Qogen artan gərginlik nəticəsində ondan ayrılmaq qərarına gəlir, mübahisə daha da qızışır və bu hadisə olan gün Van Qoqun qulağı kəsilir. Bu hadisədən sonra Qoqun qulağının kəsilməsi ilə bağlı müxtəlif versiyalar ortaya çıxdı. Bəzi versiyalara görə Qoq özü qulağını kəsmiş, digərlərinə görə isə bu mübahisə nəticəsində Qogen özünü müdafiə etmək üçün onun qulağını kəsmişdi.

van qoq-rəsm əsəriBu hadisə baş verən gün Qoq kəsilmiş qulağını yaylığa bükərək evlilik təklifi etdiyi və rədd cavabı aldığı Raşel adlı fahişəyə verərək “Bu xəzinəni qoru” deyir. Onun həyatı haqqında araşdırma aparıldığı zaman onun fahişələrə qarşı xüsusi bağlılığının olduğu ortaya çıxır. Belə ki, müxtəlif vaxtlarda bir neçə fahişəyə evlilik təklifi etmiş və onlara köməklik etmişdi. Ümumiyyətlə isə Qoq həyatı boyu səfil həyat tərzi keçirən insanlara köməklik etməyə çalışmış, onların həyatını rəsm əsərlərində dəfələrlə canlandırmışdı. Məhz buna görə də onun əsərlərindəki mənəvi iztirabları görməmək mümkün deyil. Ömrünün son illərində öz istəyi ilə dəfələrlə ruhi dispanserlərdə yatan Van Qoqun xəstəliyi günümüzün psixiyatrları tərəfindən adətən şizofreniya olaraq qiymətləndirilir. 1890-ci il 29 iyulda özünə sui-qəsd edir və ölüm ayağında qardaşı Teoya “səfalət heç vaxt bitməyəcək” deyir. Van Qoq ölümündən bir müddət sonra məşhurlaşmağa başladı. Ən acı həqiqət isə odur ki, bu gün milyonlarla dollara satılan və dünyanın ən bahalı rəsm əsərlərindən hesab olunan əsərlərin müəllifi olsa da, Van Qoq sağlığında səfil həyat tərzi keçirmişdi.

“Rəsmlərimin satılmadığı həqiqətini dəyişdirə bilmərəm. Amma bir gün insanlar rəsmlərimin, üzərində istifadə olunan boyadan daha dəyərli olduğunu anlayacaq…” Vinsent van Qoq

 

Hazırladı: Murad Xəlilli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 8 votes)

Murad Xəlilli

Fitret.az yazarı. Həkim.

 
Facebook

ANTON ÇEXOVDAN QARDAŞINA MƏKTUB

Anton ÇexovRus klassik ədibi Anton Pavloviç Çexovun doğma qardaşı, istedadlı rəssam Nikolay Çexov zəif xarakterli bir insan idi, sərxoşluğa qurşanmaqla özünü məhv edirdi. Anton onun zəif cəhətlərini bilir, ona görə həmişə narahat olur, qardaşının öz istedadına sayğısız münasibəti onu sarsıdırdı. “Güclü rus istedadı məhv olmaqdadır, heç nədən məhv olmaqdadır” – bu nida həm Antonun öz qardaşının aqibəti ilə bağlı, həm də bir istedadın məhvi ilə öz xalqının itkisindən yaranan kədərini əks etdirir.
Çexovun qardaşına məktubu çox təsirli və ibrətamizdir. İstedadını öz əli ilə məhv edən, “məni başa düşmürlər” deyib canına qəsd edən, bunula həm özünə, həm onu özünə yaxın bilənlərə yamanlıq edən adamlar üçün xüsusən vacib nəsihətdir.

… Tez-tez şikayət edirsən ki, səni “başa düşmürlər!”. Unutma, hətta Göte və Nyuton kimi dahilər ağır həyata rəğmən heç vaxt şikayətçi olmayıblar. Şikayətçi bir tək Məsih idi, o da, öz “mən”indən deyil, təliminin diqqətdən kənar qalmasından… Səni yaxşı başa düşürlər… Əgər sən özün özünü başa düşmürsənsə, bu, başqalarının günahı deyil…
İnan ki, doğma qardaşın və yaxın adamın olaraq səni çox yaxşı başa düşürəm, bütün qəlbimlə halına acıyıram… Sənin bütün yaxşı cəhətlərini beş barmağım kimi bilirəm, onlara yüksək dəyər verirəm, dərin hörmətlə yanaşıram. İstəsən, yaxşı cəhətlərini bir-bir sadalayıb səni başa düşdüyümü isbat edərəm. Məncə, sən çox xeyirxahsan, geniş ürəklisən, eqoist deyilsən, son qəpiyini də bölüşməyə hazırsan, səmimisən; paxıllıq və nifrət sənə yaddır, qəlbin safdır, insanlara və heyvanlara qarşı rəhmdilsən, acıdil deyilsən, ürəyində kin saxlamırsan, insanlara inanırsan… Bunlardan əlavə, sənin çoxlarında olmayan istedadın var. Bu istedad səni ətrafında olan minlərlə insandan yüksəyə qaldırır, çünki böyük rəssam istedadı iki milyon insandan yalnız birinə qismət olur…
İstedad insanı yüksək mənsəb sahibi edir: pis adam da olsan, yenə hörmət edəcəklər, çünki insanlar istedada görə çox şeyi bağışlayırlar. Sənin yalnız bir qüsurun var. Məhz bu qüsur sənin yanlış tərzinin, kədərinin və səni bürümüş xoranın kökündə dayanır. Bu, sənin tərbiyəsizliyindir. Başğıla, lütfən, amma bunu deməyə məcburam. Veritas magis amicitiae [həqiqət dostluqdan daha yüksəkdir]… Məsələ ondadır ki, həyatın öz şərtləri var… İntelligentlər mühitində öz layiqli yerini tutmaq, onlar arasında özünü yad hiss etməmək, onun ağırlığından əzilməmək üçün gərək məlum qədəri ilə tərbiyəli olasan… İstedad səni bu mühitə salıb, sən bu mühitə məxsussan, amma… bu mühit səni əzir, çünki mədəni publika və öz məşum tərzin, öz çevrən arasında balans yaratmaq lazım gəlir… Bu, çox çətindir, son dərəcə çətindir.
Tərbiyəli insanlar, mənim fikrimcə, aşağıdakı məziyyətlərə sahibdilər:

1) Onlar insan şəxsiyyətinə sayğı ilə yanaşırlar, buna görə həmişə mərhəmətli, mülayim, nəzakətlidilər, güzəşt etməyi bacarırlar… Çəkici qoyduqları yerdə tapmayanda və ya rezin qaytan itəndə onlar hədəqədən çıxmırlar; birgə yaşadıqları adamlara buna görə minnət qoymurlar, ayrılıb getdikdə isə, “sizinlə yaşamaq olmur!” demirlər. Onlar səs-küyə də, narahatlığa da, qazanın dibinin yanmasına da, xörəyin dadsızlığına da, evə xoşlmadıqları qonaqların gəlişinə də dözümlü ola bilirlər…

2) Onlar təkcə səfillərə və pişiklərə qarşı mərhəmətli deyillər. Adi gözlə nəzərə çarpmayan çox şeylər var ki, onların qəlbini dağlayır…

3) Onlar özgəsinin mülkiyyətinə ehtiramla yanaşırlar, buna görə də borclarını vaxtında ödəməyə çalışırlar.

4) Onlar səmimidilər, riyakarlıqdan uzaq olmağa çalışırlar. Əhəmiyyətsiz söhbətlərdə belə yalan danışmağı özlərinə rəva bilmirlər. Onların fikrincə, yalan danışmaq dinləyiciyə hörmətsizlikdir, bununla dinləyicinin gözündən düşə bilərsən. Onlar əzilib-büzülmürlər, evdə necə isə, küçədə də özlərini elə aparırlar, özlərini gözə soxmağa çalışmırlar… Onlar çərənçi deyillər, yeri gəlmədən danışmırlar, burunlarını hara gəldi soxmurlar… Qulaq dəng etmək onlara xas olmayan məziyyətdir.

5) Onlar özlərinə qarşı şəfqət və yardım hissi oyatmaq üçün canlarına qəsd etmirlər. Onlar kiminsə qəlbinin həssas tellərinə toxunub, əvəzində qaygı və himayə gözləmirlər. Onlar “məni başa düşmürlər!” kəlməsini dilə gətirmirlər…

6) Onlar fani deyillər. Onların məhşurlarla tanışlıqdan, dəbdəbəli salonlara sakin olmaqdan fərəhlənmək ehtiyacı yoxdur.

7) Özlərində istedad duyurlarsa, ona mütləq ehtiramla yanaşırlar. İstedada həyat vermək naminə dinclikdən, qadınlardan, içkidən, fanilikdən imtina etməy hazırdılar…

8) Onlar özlərini estetik tərbiyə edirlər. Onlar paltarlı yatmazlar, otaqda taxtabitilərin məskən salmasına yol verməzlər, üfunətli hava ilə nəfəs almazlar, nimdaş döşəməyə ayaq basmazlar, kerosin sobada bişmiş xörəkdən yeməzlər… Onlar cinsi instinkti mümkün qədər ram etməyə və nəcibləşdirməyə çalışırlar… Onlar mətbəxdən ötrü sinov getmirlər… Onlar qadına şəhvət oyuncağı və ya əl buyruqçusu kimi baxmırlar… Hiylə-kələklə tora salmağa çalışan, yalançılıqdan usanmayan qadınlardan uzaq gəzirlər… Onlar, xüsusən rəssamlar təravətə, zərifliyə, insaniyyətə möhtacdılar… Onlar ayaqüstü araq içməzlər, dolablarda qoxu axtarmazlar, çünki donuz olmadıqlarını fərq edirlər… İçirlər, fəqət sərbəst olanda, yeri düşəndə… Çünki bilirlər: menssanain corpore sano [sağlam bədəndə sağlam ruh olar]…

Bəli, tərbiyəli adamlar belədir… Özünü tərbiyə etmək və düşdüyün mühitdə səviyyəni saxlamaq üçün yalnız Pikviki oxumaq və Faustdan monoloq əzbərləmək yetərli deyil. Faytona oturub Yakimankaya bir həftəlik səfərə çıxmaq yetərli deyil… Bunun üçün gecə-gündüz çalışmaq, daim oxumaq, dərin biliklər qazanmaq, iradəli olmaq lazımdır… Hər saatının qədrini bilməlisən… Səni məhv edən hər şeyə tüpürməyi bacarmalısan… Sındır araq şüşələrini, otur oxu… Heç olmasa Turgenevi oxu.

Tərcümə: Ruslan Köçərli

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 26 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

RABİNDRANAT TAQOR

Tagore3Benqal şairi, dramaturq, rəssam, bəstəkar və filosof, Hindistan və Banqladeşin milli himnlərinin müəllifi, Asiya qitəsinin ilk Nobel mükafatı laureatı Rabindranat Taqor Kəlkütdə yaşayan zəngin brahman ailəsinin 14-cü uşağı idi. Atalarının kökü XI əsrə dayanır. Bu soyun qurucusu Kanajlı bir Brahman idi. Atası Maharşi Devendranat Taqor varlı bir din adamı idi. Rabindranat, xüsusi müəllimlərdən dərs alaraq orta təhsilini bitirdikdən sonra 17 yaşında Londona göndərildi. Londonda hüquq oxudu. Burada ədəbiyyat mədəniyyətini inkişaf etdirdi.

Ən çox təsirində qaldığı ədəbiyyatçı, əsərlərində təbiətə geniş yer verən İngilis şair William Wordsworthdur. Rabindranat Taqorun həyat və sənət görüşlərinin inkişafında ən böyük rol XIX əsrin əvvəllərində Benqallı Raca Rammahun Roy oynamışdır. Müəllimi Roy Hindistanda dinin oynadığı böyük rolu bildiyi üçün, hər şeydən əvvəl bu sahədə islahat aparmaq zəruriliyini bilirdi . Özü Hindi olduğu üçün Hind dininin pozulmasına kədərlənirdi, lakin ictimai gerçəkləri görəcək qədər irəli fikirli bir insan olduğundan islahat alınmadı. 1930-cu ildə Hindistanda yeni bir məzhəb olan Brahmoizmin yarandı. Brahmo Samaj adı altında tanınan bu hərəkat Hindlilik, Müsəlmanlıq və Xristianlığın ortaq şəkildə dəyərlərini bir dam altında yığmaqda idi. Bu yeni din, möcüzə və kəraməti bir tərəfə itələyər, hər şeyə suveren mütləq və yanılmaz bir qüvvət yerinə, müdriklik və yüksək zəkanın qaynağı olan insan və dünyanı qavrayan, ucaldan bir varlığa inanar. Bu Tanrı Upanişadlardan alınan bir cümləylə tamamlanar:
“Təkdir və forması yoxdur, amma min bir məqsədlə min bir şəklə girər..”
Einstein_and_Tagore_Berlin_14_July_1930
Taqor, 1913-cü ildə Nobel Ədəbiyyat Mükafatını aldı. İki il sonra da “Sir”lə mükafatlandırıldı. Altmış səkkiz yaşında şəkil çəkməyə başladı; Moskva, Berlin, Münih, Paris, Birmingham və New Yorkda sərgilər açdı. Musiqiyə marağı uşaq yaşlarından başlamışdı. Üç mindən çox musiqi müəllifidir. Uzun bir xəstəlikdən sonra 7 Avqust 1961-ci ildə Kalkütdə öldü.
Bəlli kitabları bunlardır:
Gitanjali (1912), Böyüyən Ay (1913), Bağban (1913), Yemiş Zamanı (1916), Aç Daşlar (1916), Avara Quşlar (1916), Şəxsiyyət (1917), Sevgilinin Hədiyyəsi (1918), Yuva və Dünya (1919), Qaçaq (1921), Atəş böcəkləri (1928).

Fikirləri :

Təhlükələrdən qorunmaq üçün deyil, onlarla qorxusuzca üzləşmək üçün dua edim. Ağrım dinsin deyə deyil, ürəyim fəth etsin deyə yalvarım.
Günəş getdi deyə ağlarsan, göz yaşların ulduzları görməyə mane olar.
Kəpənək ayları deyil, anları sayar və onun belə kifayət qədər zamanı var.
Günəşə arxanı çevirmə , kölgən önünə düşər.
Heç bir əhəmiyyət daşımayan sözlərim zamanın dalğaları üstündə yüngülcə rəqs edə bilərlər, məna ilə ağırlaşdıqlarında dibə çökərlər.
Mümkün qeyri- mümkündən soruşar: «Sən harada yaşayırsan?» O cavab verər: «Acizin yuxularında.»
Ayaq üstə dayanıb suya baxaraq dənizi keçə bilməzsiniz.
Çaqıl daşlarını kamala çatdıran çəkic zərbələri deyil, suyun oxşayışıdır.
Doğan uşaqlar, Tanrının hələ insanlardan ümidini kəsmədiyini göstərər.
Həyat ağır bir yük deyil. Yolumuz onsuz da uzun sürməyəcək.
Dünyanı səhv oxuyar, sonra da bizi aldadır deyərik.

Mənbə: www. tr.wikipediya.org
Hazırladı: Naz Ramizqızı

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +11 (from 11 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus