ÜNSİYYƏT MƏSAFƏLƏRİ

Xüsusi

intim sahəHəyatla tanışlığa başladığımız gündən münasibətlərimiz başlanır. Anamızla başlanan bu münasibətlər günbəgün genişlənir.

Böyüdükcə insanın həyatına bir-birinin ardınca insanlar daxil olmağa başlayır. Biz bütün insanları həyatımızda eyni yerə qoya bilmərik. Məsafələr o zamandan yaranmağa başlayır.

Hər bir insanın  fərdi əraziləri, psixoloji müdafiə sərhədləri var. Əgər insan öz ərazilərinə başqalarının icazəsiz daxil olmasına imkan verərsə, sərhədləri pozular, ərazisi işğal olunar. Sonra işğal olunmuş ərazini geri qaytarmaq ya çətin olar, ya da heç vaxt mümkün olmaz.  Bu sərhrdlər şərti olsa belə, diqqət verməyin vacib olduğunu düşünürəm. İnsan münasibətlər qurarkən aradakı məsafənin böyük rolu var. Məsafə azaldıqca, yaxınlıq arzulamayanlar bir narahatlıq duyar, müdafiə olunmağa çalışar. Buna görə belə bir yaxınlıq cəhdindən öncə bu cəhdin qarşı tərəfə necə təsir edəcəyini, onun bu yaxınlaşmanı necə qarşılayacağını nəzərə almaq lazımdır. Əks təqdirdə özünüzün də narazı qalacağınız, arzuolunmaz nəticələr yaşayacaqsınız.

İnsanın psixoloji müdafiə sərhədi 0-35 sm-lik məsafədir. Bu məsafə intim məsafə adlanır. Bu sərhədi ancaq insanın həyat yoldaşı, sevgilisi, ailə üzvləri kimi məhrəm əlaqəsi olan insanlar keçə bilər.
Fərdi sahə 35-80 sm-lik məsafədir. Bura yaxın dostlar, qohumlar və tanış insanların girməsinə icazə verdiyimiz ən yaxın ərazidir.

İctimai sahə 80-200 sm-lik məsafədir. İş yerində görüşdüyümüz insanlar, qapıçı, təmirçi və s. kimi insanların yaxınlaşa biləcəyi sahədir.

2 metrdən uzaq ərazilər ümumi sahədir. Bu sahədə istənilən insanlar dolaşa bilər.
Bu şərti məsafələri qorumadıqda yad insanların intim sahəmizə girməsi qaçınılmazdır. Və çox zaman bu durumdaykən “qurban” modelində çıxış etməyə başlayarıq. “Məni incitdilər, haqqımı tapdaladılar” deyərik. Qurbanın hər zaman onu incidəcək bir zalımı mütləq vardır.

intim sahəMəsafələr həyatımızda o qədər mühüm rol oynayır ki, kiminsə lazım olandan artıq yaxınlaşması, yaxud istəmədiyimiz qədər uzaqlaşması bizim üçün ciddi dəyişikliklər yarada bilir. Məsafələri qorumadıqda çox zaman hörmətsizlik də görə bilirik.  Bir idarə rəhbəri işçilərlə qeyri-iş vaxtı yersiz zarafatlar edir, iş prosesində tam ciddiyət gözləyirsə, istədiyini ala bilməyəcək.

Günümüzdə sosial şəbəkələrdə dostlaşan, tanımadığı insanlarla məsafəni itirən hər kəs, zamanla peşmançılıq yaşayır. Zərərin aradan qaldırılması isə incikliklər, ciddi mübahisələr, hətta münaqişələr bahasına başa gəlir. Gərəksiz peşmanlıqlar yaşamamaq uçün məsafələri qorumaq, sərhədlərimizə hakim olmaqdan gözəl şey yoxdur.

Müəllif: Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +25 (from 27 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

NƏLƏRİ KƏŞF ETDİK?

Xüsusi

nələri kşf etdik-din-fəlsəfəİnsanlıq tarixinə nəzər saldıqda insanoğlunun nələrdən keçdiyi və haralara gəldiyi insanı heyrətə salır. İlk çağlardan təbiətin bir parçası olaraq bilinən insan, zaman-zaman bu vəhdətin özünə qarşı gəlməyə başlamışdır. Hətta özünü bütün canlılardan üstün saymışdır. Dini mətnlərdə bunun Tanrı tərəfindən seçilmiş bir vəzifə olduğu yazılır. Bütün bu yolçuluğa bir çıraq tutsaq, belə bir uzlaşmanı həmqafiyə edə bilərik:

Cəsarət mədəniyyətin,
Ədalət mülkiyyətin,
Ölçülülük dinlərin,
Müdriklik də fəlsəfənin doğuşunu ifadə edir.

Gəlin birlikdə səyahət edək. Baxın, ilk insanlar təbiətdən ayrılaraq öz kültürlərini formalaşdırdılar. Bunu cəsarətin hesabına etdilər. Təbiətdən ayrılmaq bir cəsarət, sonra ona qarşı gəlmək iki cəsarət. İnsanoğlu üçün mədəniyyət, onun bilmədiyi çevrələrin fəthi və mənimsənməsidir. Bu, ərazicə fəthdən daha çox özünü tanıma prosesidir. Özü ilə, öz gücü ilə tanış olaraq işğallar edən insanoğlu, əldə etdiklərini mülkiyyətinə çevirdi. Mülkiyyətini təbiətdən ayrı tutsa da həmcinsi olan insandan tam ayıra bilmədi. Çünki o, artıq öz çevrəsi, öz kültürü olan sosial bir topluluqdur. O halda ədaləti dünyaya gətirdi. Ədalət, mülkiyyətin insan həyatında hansı yerdə olması üçün bir duyğu mərhələsidir. Hər kəs onu öz fonunda görər. Sonra isə toplumun ədaləti formalaşar.

Bəs cəsarətin, ədalətin ölçüsü nədir? Axı bunlar mücərrəd anlamlardır -deyə düşündü insan. İnsan bunların hardan gəldiyini düşünərək bunların necə istifadəsini də tapdı. Çöldəki bütün ölçüləri tənzimləyəcək insan ruhunun ölçüsüdür. İnsan isə buna tam vaqif deyildi. Və buna ehtiyac duydu və dini kəşf etdi. Din, ölçünün mənbəyi haqqında düşüncəni cəmiyyətin içinə transfer edən bir sistem oldu. İlahi məqamdan səsləniş, cəsarətli insanın ədalət ehtiyacına konkret ölçü qoyacaq ən ali bir nota idi. İnsan bildiklərini ancaq bilmədiyi bir mənbə ilə tənzimləyə bilərdi. Çünki hələ də bilmədiyi o mənbədən qorxur və idarə olunmaq istəyirdi. Bütün bu axtarışlar içində var-gəl edib minilliklər adlayan insanoğlu, bu düşüncələri ilə beyninin yeni sirlərinə vaqif olmağa başladı. İnanan və idarə olunan insan daha da özgür olmaq istədi. İndi daha çox düşünmək və səy etmək istədi. Müdrikləşdi və bu müdrikliyi sevənlər fəlsəfəni ithaf etdilər tarixin bağrına.

fəlsəfə-sualFəlsəfə, sual vermə sənətidir sanki. O cavaları ilə deyil, sualları ilə azad hiss etdirər insanı. İnsanı daha irəli ayaq basmağa sövq edər, şirnikləndirər. Fəlsəfə sərhədləri zorlayar, amma hər yerə öz sərhəddini çəkər. Bütün suallar birlikdə böyük bir sual işarəsi formasında sərhəd çizər. İnsan daim bu işarə içində var-gəl edər. Hətta bəzən cavabın elə bu suallar olduğu ilə qane etdirər insanı. Rahatsızlığın ərdəm olduğunu aşılayar.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İMTİNA ETMƏK…

Özün olmaq cəsarəti: Şübhə və inancdan güvənə doğruElə an olur ki, imtina etmək məcburiyyətində qalırsan. Və elə an da olur ki, əldə etməyin qaçılmaz olur. Belə bir halda hər iki məhfumun nə qədər həssas və özəl xarakter daşıdığı aydın olur. Bu iki anlayışı bir-biri ilə müqayisə etmək çox çətindir. Məsələ insanın bu anlayışlara yerinə görə, olay və hadisələrin fonunda baxması ilə anlam qazanmasındadır. Yerinə görə qərar vemək, davranmaq hər iki anlayışın ayrılıqda insan həyatı üçün faydalılıq əmsalını təyin edir. Eyni zamanda hər ikisi birlikdə və ya bir-birini izləyərək faydalı ola bilir.
İmtina etmədən ancaq əldə etmək üçün çabalayan insana acgöz deyirik. Nə gəldi udar, mənimsəyər, ağına-bozuna baxmaz. Əldə etməyən və edə biləcəyi halda imtina edən insana isə fərsiz, bacarıqsız deyirik. Dünya aləm vecinə olmaz, əlində-ovcunda bir şey qalmaz, imtina etməsi ilə sanki bir xarakter formalaşdırar. Hər iki tip insanlar ətrafımızda çoxdur və biz də bu insanlara biganə qala bilmirik. Hətta müxtəlif vəziyyətlərdə hər hansı tipə qibtə də edirik. Qazandı, bacardı, mənimsədi deyə. Və ya imtina etdi, dözdü, dik durdu, xarakter nümayiş etdirdi deyə.

Demək ki, bu iki anlayışın həyatda rolu böyükdür. Bu böyüklüyün faydalılığı isə onlar arasında sərhəddin müəyyən olunmasıdır. Sərhəd, hər bir şeyin tərif almasından və özününü aydın ifadə edə bilməsindən başlar. Hər biri hadislərədə, olaylarda təzahür edən anlayışdır. Nədən imtina edəcəyimizi və nəyi əldə edəcəyimizi mövcud olduğumuz vəziyyət təyin edir. Vəziyyəti oxumaq, buna görə də sərhədləri müəyyən etmək lazımdır.
Dahilər, imtina etməklə əldə etməyin sərhədlərini müəyyən etmiş insanlardır. İmtina edə bilmək nemətdir. Nemətlərdən imtina etmək isə sərhədləri bilməkdən keçər. Bir şeyi nemətə çevirmək bu sərhəddin varlığından asılıdır. Bu sərhədləri əldə etmək lazımdır ki, imtina etməyi də bacaraq.

Əldə etməyi cəsarətə, imtina etməyi isə iradəyə bağlayırıq çox zaman. Cəsarət və iradə, müvafiq olaraq əldə etmə və imtina etmənin bazası sayıla bilər bəlkə də. Amma hər əldə edənə cəsarətli, hər imtina edənə iradəli deyə bilərikmi? Vəya, hər cəsarətli olan mütləq əldə etməldirmi? Hər iradə sahibi ancaq imtinamı etməldir? Əslində çox həssas mövzudur. Elə insanlar var ki, sadəcə əldə edə bilmirlər, amma imtina etmiş kimi görünürlər. Bunda diqqətli olmaq lazımdır. Necə ki, danışa bilməyən insanları susan müdriklərlə qarışdırmamalıyıq.

əldə etmək-imtina etməkMəncə, imtina edən insan əldə etməyi bacarıb da bunu edən insandır.  Əldə etmədən, əldə etməni bacarmadan imtinaya qol qoymaq, bunu iradə gücü ilə etmənin nəticəsinə oxşamır. İmtina edə bilmək iradəli bir addım olursa, o zaman bu elə ən böyük cəsarətdir. İnsan üçün ən böyük cəsaqrət elə iradə sahibi olmaqdır. Hələ də bu sahibliyi əldə etmək üçün deyil, imtina etmək üçün istifadə edəsən.

İmtina etməyi bacarmaq lazımdır. İmtina, nəticəsini və həzzini uzun zamanda biruzə verən bir nemətdir. İmtina edənlər, səbr edənlərdir o zaman. Səbr etməyi bacaranlar, imtina edərək qazanmaqdan həzz alanlardır. Müdriklər çox sözlər demişlər bu haqda. Bunun bir məqam olduğuna inanıram mən. Əks halda, əldə etməklə alışıb yanan fərdin imtinadan xoşlanması sadəcə bir özünü aldatmadır. Özünü aldadan insan isə nə əldə edər, nə də imtina etməyi bacarar.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İSRAF VƏ EHTİYAC

Kısır-İsraf-Döngüsüİsraf-ehtiyacın ödənilə biləcək qədərindən artığını yaratmaq və onun üçün xərcləməkdir. Bəli, ehtiyac və ondan artığı yaradıla da bilir. Ehtiyac və onun sərhəddi nədir bəs? Ehtiyacın sərhəddindən də daha önəmli isə onun növüdür:

Təbii və ya fitri ehtiyaclar
Süni və ya seçilmiş ehtiyaclar.

Bu ayırmanı etməkdə məqsədim ehtiyaca xüsusi elmi şərh vermək deyil, sadəcə bu gün gözlərimiz önündə özümüzün də yaşadığımız iqtisadi-sosial durumdur. Əgər sərhəddən danışacağıqsa, onun konkret biçimini vermək adil olmaz, çünki o dinamikdir – dəyişir. Həyatımızda da bunu görürük. Hətta dəyişməsində, dolayısı ilə artmasında bir xeyir də var, fərdi və sosial xeyir. Onda sərhəd nə olmalıdır? Məncə ehtiyacın formalaşmasında izlənəcək bir süjet olmalıdır-Ədalət! Bax bu fonda-yəni ədalət fonunda ehtiyacın növü-yəni onun süni olub-olmaması daha aydın görünə bilər. Burada etalon kimi həm fərdin vicdanı, həm də sosial durum rol oynayır. Hər iki ünsür məsələyə adil yanaşmanın təməl prinsipləridir məncə.
Düşünürəm ki, israfın yaranmasında ən böyük səbəb, süni ehtiyaclara meyl etməmizdir. Ətrafa baxsaq, kapitalist bir dünya düzənində süni ehtiyacın təbii ehtuyacdan qat-qat çox və cəlbedici duruma gəldiyini görərik. Hətta özümüz belə bu durumun izləyici və daşıyıcılarıyıq.

İstehlak cəmiyyətində gerçək istək və ehtiyacların yerini, media vasitəsilə reklam agentliklərinin meydana gətirdiyi süni istək və ehtiyaclar aldı. İnsanoğlu susuzluğunu su ilə deyil, kolalarla aradan qaldırmağa başladı. Beləcə, insanoğlu susamağı unudaraq kola həvəskarı oldu. Bu süni ehtiyac və istəkləri qarşılayan istehlak malları zamanla müəyyən bir həyat stilini, prestiji, lüksü və gücü ifadə edən müəyyən bir işarə dəyəri (brend) qazandı. (c)

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +20 (from 20 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus