DAHİLİK VƏ DƏLİLİK

Xüsusi

dəli-dahiSizə sizinlə əlaqədar açıqlayacağım bəzi şeylər var.

İnsan beyninin müxtəlif işləyiş formaları var. Məsələn, hipotalamus insan beyninə əmr verir. Beləcə beyni idarə edən loblar hərəkətə keçərək ağlınıza hökm etmənizi təmin edir. Beyində bəzi funksiyalar pozulanda insan dəli olur. Yəni, buna siz belə deyirsiniz. Bu ənənəvi düşüncə formasıdır. Səhv bildiyiniz şeylər var. Dəli olmaq bəzilərinin düşündüyü kimi tənha qalmaq deyil. Dəlilik sizin əsl özünüzlə tanışma halınızdır. Dəli olmaq həyatı anlamaqdır. Lənət deyil, sehirdir. Dəli olduğunuz zaman ağıllılardan daha zənginsiniz.

İnsanlar bəzən çox emosional olur. Nifrətini, qorxusunu idarə edə bilmir. Sonra isə xəyallar, halusinasiyalar görməyə başlayır. Bəzən həyatda mövcud olmayan insanlar görür. Amma sizin dəlilik dediyiniz şey sizi sizdən daha yaxşı bilənlərin hazırladığı bir layihədir. Amma insanlığa yaraşan layihədir. Dəlilik üçün yox, layihə üçün deyirəm bunu.

Siz elə bilirsiniz ki, dəlixanadakı hər kəs dəlidir. Siz elə bilirsinizki siz ağıllısınız. Ordakılar isə dəlidir. Burda səhv edirsiniz. Dəlixana adlanan yer bayirdakılar özünü ağıllı bilsin deyə mövcuddur.

Əsl dahilik dəlilikdir. Özünü dahi sanmaq əsl dəlilikdir. Dahilik şəxsiyyətin elə bir yaradıcılıq səviyyəsidir ki, həmin səviyyəyə yüksələn insan cəmiyyətin həyatında yüksək rol oynayır. Həmin şəxslərin bəziləri dahilik və dəlilik arasındakı o incə xətti keçərək ya dahilik statusunu özündə saxlayır  ya da dəliliyi.

Amerikalı riyaziyyatçı John Nash şizofreniya xəstəliyinə tutularaq 25 il elm dünyasından uzaq qalır. Lakin xəstəliyi məğlub edən riyaziyyatçı elm dünyasına qayıdır və inkişaf etdirdiyi “Oyun Nəzəriyyəsi” ilə Nobel mükafatı qazanır. Bundan başqa avropanın ən yaxşı qapıçıları arasında yer alan Andy Goran, Watsonun oğlu (Dr.Watson DNT-nin birgə kəşf və nobel mükafatçısı) superbowl oyununun qalibi futbolçu Lionel Aldridge, rus rəqqası Mary Todd Lincoln, rəssam Luis Wain, yazıçı Jack Kerouac və təbii ki, Amerika yazıçısı Edqar Allan Po həmin siyahiya daxildir.

deli-dahiDəliliyin fantastik dünyasını dolaşan Foucalta görə dəliliyin tarixi eyni zamanda ağlın tarixinin ana xəttlərini də ortaya qoyur. Ağıl özünü ancaq dəliliyin ziddində biruzə verir. Beləliklə, dəlilik cəmiyyət düzəninin varlığı üçün vacibdir. Çünki bu anlayış ancaq öz neqativinin aynasında kimlik tapa bilər.

Bu arada, dəlinin dəli olduğuna qərar verən yenə cəmiyyətdir. İnsanın sərhədləri olduğu kimi cəmiyyətin də sərhədləri vardır və cəmiyyəti yaradan çoxluq özünün varlığını yaşatmaq üçün “süzgəcdən keçirmək” sistemini hazırlamışdır. Buna görə də sistem özünün varlığını yaşatmaq üçün “mən” və “digəri” anlayışlarını aşılamışdır. Burada  isə dəli digəridir və mütləq idarə olunmalıdır. Dəli olduğu müddətdə “biz” deyə bir şey olacaq və dəlini ayırdığımız müddətdə biz “gerçək” olmağa davam edəcəyik. Dəli  isə bizi biz edən ünsürdür.

Müəllif: Şəhanə Nuriyeva

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +16 (from 22 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

DAHİ ŞİZOFREN RƏSSAM

van qoq-rəssam“Balıqçılar dənizin təhlükəli, fırtınaların qorxunc olduğunu bilirlər. Amma bu təhlükələr onları sahildə qalmağa məcbur edə bilməz.”  Vinsent van Qoq

 

Dahi rəssam Vinsent van Qoq 1853-cü il 30 martda Hollandiyanın Breda şəhəri yaxınlığındakı Qrut-Zundert kəndində rahib Teodor van Qoqun ailəsində dünyaya gəlib. Həyatının müxtəlif dövrlərində rəsm əsərlərinin satıcısı, müəllim və rahib kimi fəaliyyət göstərsə də onu məşhurluğa aparan məhz rəssamlıq bacarığı olmuşdur. Həyatı boyu müxtəlif şəhərlərdə yaşamış Van Qoq 1880-1881-ci illərdə Brüssel, 1885-1886-cı illərdə Antverpendə ressamlıq akademiyalarında təhsil alır və bu dövrdə baş verənlər onun sonrakı həyatında önəmli rol oynayır. 1888-ci ildə Arla köçən Van Qoq ən məşhur əsərlərini ömrünün son dövrlərində çəkib. 27 yaşına qədər rəsm əsəri çəkməyən və bütün rəssamlıq kariyerası həyatının son 10 ilində olan Van Qoq sağlığında heç bir əsərini sata bilməyib. Bunun əsas səbəbi isə yaşadığı dövrdə heç də məşhur olmayan postimpressionizm janrında rəsm əsərləri çəkməsi olub. Belə ki, qardaşı Teo ilə məktublaşdıqda şəkillərinin satıla bilməməsinin əsas səbəbi kimi əksər insanların bu tərz rəsm əsərlərinə müsbət yanaşmamasını görmək olar. Demək olar ki, bütün məşhur əsərlərini çəkdiyi Arla köçdükdən sonra bir çox rəssamlara birgə çalışmaqla bağlı təklif göndərsə də, sadəcə Pol Qogen bu təkliflə razılaşıb. Birlikdə yaşadıqları müddət ərzində aralarında kifayət qədər gərginlik yaşansa da Qoqun dostuna qarşı böyük məhəbbətlə bağlı olması ilə bağlı şayələr gəzməyə başlamışdı. Belə ki, Qogen heteroseksual olsa da, Qoq biseksual idi. Nəhayət Qogen artan gərginlik nəticəsində ondan ayrılmaq qərarına gəlir, mübahisə daha da qızışır və bu hadisə olan gün Van Qoqun qulağı kəsilir. Bu hadisədən sonra Qoqun qulağının kəsilməsi ilə bağlı müxtəlif versiyalar ortaya çıxdı. Bəzi versiyalara görə Qoq özü qulağını kəsmiş, digərlərinə görə isə bu mübahisə nəticəsində Qogen özünü müdafiə etmək üçün onun qulağını kəsmişdi.

van qoq-rəsm əsəriBu hadisə baş verən gün Qoq kəsilmiş qulağını yaylığa bükərək evlilik təklifi etdiyi və rədd cavabı aldığı Raşel adlı fahişəyə verərək “Bu xəzinəni qoru” deyir. Onun həyatı haqqında araşdırma aparıldığı zaman onun fahişələrə qarşı xüsusi bağlılığının olduğu ortaya çıxır. Belə ki, müxtəlif vaxtlarda bir neçə fahişəyə evlilik təklifi etmiş və onlara köməklik etmişdi. Ümumiyyətlə isə Qoq həyatı boyu səfil həyat tərzi keçirən insanlara köməklik etməyə çalışmış, onların həyatını rəsm əsərlərində dəfələrlə canlandırmışdı. Məhz buna görə də onun əsərlərindəki mənəvi iztirabları görməmək mümkün deyil. Ömrünün son illərində öz istəyi ilə dəfələrlə ruhi dispanserlərdə yatan Van Qoqun xəstəliyi günümüzün psixiyatrları tərəfindən adətən şizofreniya olaraq qiymətləndirilir. 1890-ci il 29 iyulda özünə sui-qəsd edir və ölüm ayağında qardaşı Teoya “səfalət heç vaxt bitməyəcək” deyir. Van Qoq ölümündən bir müddət sonra məşhurlaşmağa başladı. Ən acı həqiqət isə odur ki, bu gün milyonlarla dollara satılan və dünyanın ən bahalı rəsm əsərlərindən hesab olunan əsərlərin müəllifi olsa da, Van Qoq sağlığında səfil həyat tərzi keçirmişdi.

“Rəsmlərimin satılmadığı həqiqətini dəyişdirə bilmərəm. Amma bir gün insanlar rəsmlərimin, üzərində istifadə olunan boyadan daha dəyərli olduğunu anlayacaq…” Vinsent van Qoq

 

Hazırladı: Murad Xəlilli

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 8 votes)

Murad Xəlilli

Fitret.az yazarı. Həkim.

 
Facebook