TANIMADIĞIMIZ FREYD

Xüsusi

Freydlə universitet illərində psixologiya dərsliklərində, çox qısa məlumatlar vasitəsilə tanış olmuşdum. Onun bu elmə verdiyi tövhələr bir neçə cümləylə və cümlələrin çoxunda “guya” sözünün keçməsiylə “freydizm cərəyanı” adlandırılırdı. Təbii ki, Freyd Allah deyildi, onun yanlışları vardı və çoxdu. Onun haqqında başqalarının dilindən, başqalarının tərcümələrindən öyrənirdik. Bir insanı müxtəlif səbəblərdən; dini, siyasi, ideoloji maraqlar səbəbindən cinayətkar, yaxud dahi kimi tanıma şansımız olur. Burda “ustanovka” nəzəriyyəsini xatırlayıram. Yönəlişlik də deyilir, yəni bir insan haqqında necə yönləndirilməmizdən çox şey asılıdır. Onu da əxlaqsız, şəhvət düşkünü kimi tanıtdılar bizə. Hətta bir əsərindən belə xəbəri olmayan insanlar Freydə bu damğanı vurdular.

Freyd-Marta-1886“Sevgi məktubları” onu başqa yöndən tanıtdı mənə. Bu məktublar 1882-1886 -cı illər ərzində onun nişanlısı Martaya yazdığı 1500-ə qədər məktubdur. Ölümündən sonra oğlu Ernst Freyd bu məktubları kitab şəklində çap etdirmişdir. Məktublar “İstəklim”, “Sevimli Martam”, “Mənim dəfinəm”, “Şahzadə xanımım”, “Sevimli qızcığazım” müraciətləriylə başlayır. Məktublar 30 yaşına çatmasına baxmayaraq Martanın onun həyatında ilk qadın olduğunu göstərir. Sevgilisinə məktib yazmaq üçün özəl olaraq kağızlar düzəltdirir, bütün vərəqlərin üzərinə M və Z hərfləri yazdırır. Xırda detallara da fikir verən bu nişanlı, yazdığı məktublarda sevgilisindən daha istəkli görünür. Martanın məktubunun gəlməsini gözləmədən yeni məktubunu göndərir. Həyatında baş verən bütün yenilikləri həvəslə nişanlısına yazır. İradlarını çox ehtiyatla bildirir, hansı məktubunda sevgilisini incidəcək sözlər işlədirsə, növbəti məktubda bu incikliyi aradan qaldırmağa çalışır.

“Mən hansısa sözümlə səni incitmişəmsə, gərək biləsən, bütün bunların niyəsi, mənim sənə qarşı olan çılğın istəklərimin, yalqızlığımın, səndən olan gözləntilərimin və bir də məni səndən uzaqlarda saxlayan qandallarımın birlikdə yaratdığı gərginlikdən yanadır”.

Məktublarda onun kokoindən istifadə səbəbi də açıqlanır. O, Şarko Jan Martenin ( fransız həkim, psixiatr, Freydin müəllimi) evinə qonaq gedəcəyini yazır. “Dilim topuq vurmasın deyə, bir azca kokain udmalı olacağam. Gərək bu yeniliyin Hamburqda və Vyanada da yayılması qayğısına da qalam”. Gənc yaşlarında o, utancaqlığını aradan qaldırmaq üçün kokoindən istifadə etmiş və yaxın dostlarına da məsləhət görmüşdü. Freyd kokoini elmi baxımdan ilk araşdıranlardan biri olmuş, yanlış olaraq onu psixi sarsıntıların və depressiyanın aradan qaldırılmasında bir vasitə hesab etmişdir. Onun kokoinlə bağlı yazıları bu narkotik vasitənin geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Səhvini anlayanda isə gec idi, çox çətinliklə bu maddədən uzaqlaşa bilmişdi.

C.S.MillFreyd məktubunun birində nişanlısı ilə C.S.Mill ( ingilis filosofu və iqtisadçısı) haqqında xeyli danışır. Millin evlilik və qadın haqqında razılaşmadığı fikirlərindən bəhs edir. “Millin tərcümə etdiyim əsərlərindən xatırladığıma görə, onun başlıca arqumenti belədir: qadının ərə gedərkən evlilikdən qazandığı şeylər, kişinin-onun ərinin qazandıqlarından qat-qat az olur. Düzdür, evlilikdəki görüləsi ev işləri, uşaqların böyüdülməsi və tərbiyə olunması qayğıları insandan çox böyük əmək tələb edir, ancaq bununla yanaşı evlilik bu işlərin qarşılığında insana çoxlu şeylər də verir. Əgər evliliyi ancaq ev işləri ilə məhdudlaşdırsaq, sözsüz, qadın ev işlərinə daha çox vaxt ayırır. Millin: “qadınlar da öz dolanışıqları üçün, eyni ilə kişilər kimi, çalışmalı, bununla da kişilərin asılılığından qurtulmalıdırlar” deyimi, məncə, gerçəkliklə uyuşmayan, yaşarlıq qazana bilməyəcək bir düşüncədir. Belə çıxır ki, mən vurğunu olduğum incə və istəkli sevgilimə özümün rəqibim kimi baxmalıyam. Doğurdanmı, qadın da kişi kimi, bütün gününü bir parça çörək qazanmaq üçün əlləşib-vuruşmalıdır? Millin dedikləri gerçəkləşərsə, onda qadınlığın dünyaya bağışladığı incəliklər, gözəlliklər, cazıbələr də yox olacaqdır və biz qadınlıq idealının yoxa çıxmasından yaranan bu ürəksıxıcı boşluğu heç nə ilə doldura bilməyəcəyik.

Freydlə Marta Bernays 17 iyun 1882-ci ildə nişanlanmışdılar. O bütün ayların on yeddisini özəl bir gün kimi vurğulayırdı. “Səni ayın on yeddisinə görə alqışlayıram!” Adətən, bu cür detallara qarşı qadınlar daha həssas olur. Sevgilisinin ona göndərdiyi kiçik hədiyyələri, bişirdiyi keksi olduqca yüksək dəyərləndirirdi, Martanı tərifləməkdən yorulmurdu. Nişanlı olduqları 4 il müddətində yazılan bu məktubların sonuncusu da ən az birincisi qədər sevgi dolu idi.

“Biz bir-birimizi təsadüfən seçmirik. Bizim qarşımıza yalnız əvvəllər şüuraltlnda təsvir etdiyimiz insanlar çıxır. Əvvəlcə biz həmin insanı təxəyyülümüzdə canlandırırıq, sonra onunla real həyatda qarşılaşırıq”

Müəllif: Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +18 (from 20 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

PARADOKSU QUCAQLAMAQ – 1

Xüsusi

Təklik gözəldir, aşiq olmaq, insan içinə qarışmaq da gözəldir. Və bunlar bir-birini tamamlayar, ziddiyyət yaratmazlar. Başqaları ilə birlikdə olarkən bundan həzz al, özü də sonuna qədər; bu zaman bunu problem etməyin, təklik haqqında narahat olmağın bir adı yoxdur. Və başqlarından sıxılanda onda təkliyə keç və bundan da sonuna kimi həzz al.
Seçməyə çalışma – seçməyə cəhd etsən, çətin vəziyyətə düşərsən. Hər seçim səndə bir növ dilemma yaradacaq. Niyə seçəsən ki? İkisinə birdən sahib ola biləcəyin halda nəyə görə birini seçəcəksən?
Mənim bütün təlimlərim iki  sözdən ibarətdir, ” meditasiya” və “sevgi”. Sonsuz səssizliyi hiss edə bilmək üçün meditasiya et və sev ki, həyatın bir mahnıya, bir rəqsə, bir bayrama çevrilə bilsin. İkisi arasında gedib gələ bilməlisən və bunu rahat bir şəkildə edə bilsən, özünü məcbur etmədən bunu bacara bilsən, demək ki, həyatdakı ən önəmli şeyi öyrəndin.
Bu, əsrlərdir ən önəmli problemlərdən biri olmağa davam edir: meditasiya və eşq, təklik və münasibət, seks və səssizlik. Sadəcə sifətlər fərqlidir, problem eynidir. Və əsrlərdir, bu problem düzgün başa düşülmədiyinə görə, insanlar acı çəkirlər – insanlar seçim edirlər.
Münasibəti seçənlərə, dünyəvi zövqlərə meyillidir, deyirlər və təkliyi seçənlərin adı keşiş olur, onlar digər dünyaya aiddirlər. Lakin hər iki qrup da acı çəkir, çünki yarımçıq qalırlar və bu da bədbəxtlik gətirir. Bütün olmaq demək, xoşbəxt və sağlam olmaqdır; bütün olmaq qüsursuz olmaqdır. Yarım qalmaq bədbəxtlikdir, çünki digər yarı hər zaman təxribat halındadır, qisas almağa hər an hazırdır. Digər yarı əsla tamamilə ortadan qalxmaz, çünki o sənin digər yarındır! Sənin təməl bir parçandır, götürüb ata biləcəyin bir şey deyil.
Bu, bir dağın, ” Ətrafımda dərə olmasını istəmirəm” deməyinə bənzəyir. Dərələr olmasa, dağlar da olmaz. Dərələr dağın varlığının parçasıdır; dərələr olmadan dağ var ola bilməz; bir-birilərini tamamlayarlar. Əgər dağ, dərəsiz var olmaq istəyirsə, o zaman ortada dağ qalmaz. Əgər dərə, dağ olmadan var olmaq istəyirsə, o zaman da ortada dərə qalmaz. Və ya rola girərsən – dağ, heç dərə yoxmuş kimi davranar. Lakin dərə ordadır – onu gizlədə bilərsən, şüuraltının dərinliklərinə ata bilərsən, lakin orada qalar, inadkardır, varlığının bir hissəsidir, yox edə bilməzsən. Hətta, necə ki, dağ ilə dərə bir bütündürsə, eşq və meditasiya, təklik və münasibət də elədir. Təklik dağı, ancaq münasibət dərələrindən yüksələ bilər.
Əslində, münasibətdən zövq ala bilmirsənsə, təklikdən də zövq ala bilməzsən. Münasibət sayəsində təklik ehtiyacı duyarsan, bu bir ritmdir. Biri ilə dərin bir münasibətə girdiyin zaman, tək qalmağa böyük bir ehtiyac duyarsan. Özünü yorğun, tükənmiş, bitmiş hiss edərsən – xoşbəxtlik yorğunusan, lakin hər həyəcan çox yorucudur. Birlikdə olmaq müdhiş gözəl idi, lakin indi tək qalıb özünü toplamaq istəyirsən, beləcə, yenidən dolub daşa biləcəksən, yenidən ayaqlarının üstündə dayana biləcəksən.
Eşqdə başqasının mənliyinə girdin, özünlə münasibətini qopardın. Boğuldun, sərxoş oldun. İndi isə yenidən özünü tapmağın gərəkdir. Lakin tək qalanda yenə eşq ehtiyacın doğulur. Bir müddət sonra elə dolacaqsan ki, bir başqasının içinə doğru daşmaq, ona özünü vermək istəyəcəksən.
Eşq, təklikdən doğular. Təklik səni dolub daşdırar, eşq bu artıqlığı hədiyyə olaraq qəbul edər. Eşq səni boşaldar, beləcə, yenidən dolmaq şansın olar. Nə zaman eşq tərəfindən boşaldılsan, tək qalaraq qidalanar, yenidən bütünləşərsən. Və bu bir ritmdir.
Bu iki şeyi bir-birindən ayrı olaraq düşünmək, insanın başına gələn ən təhlükəli axmaqlıqdır. Bəzi insanlar dünya nemətlərinə çox düşdülər – onların batareyası bitdi, tükəndilər, boşaldılar. Özlərinə aid bir sahələri yoxdur. Kim olduqlarını bilməzlər; əsla özləri ilə tanış ola bilmirlər. Başqaları ilə, başqaları üçün yaşayırlar. Bir izdihamın parçasıdır onlar, heç biri fərd deyil. Və unutma: Eşq həyatlarında qane olmayacaqlar – yarım qalacaq və bir yarım əsla qane etməz. Sadəcə bütünlük məmnuniyyətə yol açar.
Sonra bir də digər hissəni seçən insanlar var. Manastırlarda yaşayırlar.  Keşiş ( “monk” ) kəlməsi “yalnız yaşayır” mənasındadır; monogami, monoton, manastır, monopoliya kəlmələri ilə eyni kökü paylaşır. Tək, yalnız mənasındadır.
Keşiş yalnız olmağı seçən insandır – lakin bir müddət sonra dolub daşar və özünü hara axıdacağını bilməz. Hara axacaq? Eşqə, münasibətə izin verə bilməz; gedib insanlarla tanış ola bilməz, onlarla qaynaşa bilməz. Və beləcə, enerjiləri, turşumağa üz tutar. Axa bilməyən hər enerji acılaşar. Nektar belə, dayandığı yerdə zəhərə çevrilir – və tam tərsi; zəhər belə axacaq olsa, nektara çevrilir.

Mənbə: Osho – “Aşk, Özgürlük, Tek başınalık” kitabı
Hazırladı: Fidan Aslanova 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +3 (from 3 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

MÜSƏLMANLARIN VƏZİYYƏTİ. KİMDİR GÜNAHKAR?

müsəlmanƏsrin əvvəllərində dünya daha sürətlə qarışmağa başlayıb. Sanki hər şey həndəsi silsilə ilə artır. Xüsusilə İslam coğrafiyasında baş verən bir çox hadisələr, ümumi dünya fonunda bu regionun maddi, sosial və mədəni durumu bu sualı verməyə məcbur edir:

Kimdir günahkar?!

Bəli, bu gün İslam dini böhran yaşayır. Əhatə etdiyi qaynar coğrafiya ancaq kədərli, ikrah yaradan hadislərlə anılır. İstər daxili, istərsə də xarici təsirlər ucbatından. Sanki bütün bunlar dinin təsirindəndir. Düşünürəm ki, bu, ilk öncə dinin özündən daha çox regional, coğrafi temprament məsələsidir. Din isə öz böhranını ən çox zahiriçilik, monoloji xitab və əndazəsiz müqəddəsləşdirmə ilə yaşayır. Məncə bu mövzuda Quran konkret kəlimə deyir:

“Bu əzab sizin öz əllərinizlə törətdiyiniz əməllərə görədir, yoxsa Allah bəndələrinə əsla zülm edən deyildir!” 3/182

Əslində İslam dini tarixi xronologiya ilə Xaçpərəstlikdən sonra ortaya çıxsa da renessansını daha tez başlamışdı. Ki, gözündə qoyudular. Sapıq zındıq dedilər, kəllələr getdi. Özü də müsəlmanların özü etdi bunu. Çünki o zamanlar onsuzda dünya gücü olaraq anılırdılar və böyük imperiyalar dünyanı İslam bayrağı altında fəth edirdi.
müsəlman.din.elmAvropa isə çox çətinliklə də olsa renessansını qazandı, dinçiliyi kilsəyə qədər sıxışdırdı. Elmin boşluğunu fəlsəfə ilə doldurmağa çalışdı. Elm və fəlsəfənin bir-biri ilə faydalı asılılığını yaratdı. Praqmatiq üslubu ələ alaraq irəli can atdı. Biz nə etdik? Biz isə burax elmi intellektual bazamızı dağıtmağı, hətta sonra Qərbin elm “qalıqları” ilə İslam sübut eləməyə çalışdıq. Həm elmi dinə düşmən gördük, həm də onunla din sübut eləməyə girişdik.

Doğrusu son zamanlar məyus olduğum bir məsələ var. Müsəlmanlar dini elmin sahəsinə salıb gülünc vəziyyətə qoyur. “Quranda o var, bu var”, “Bizimkilər bunu çoxdan deyib” kimi ibarələrlə. Əzizlərim, deyirəm elələrinə, vallah uduzursunuz, daha da aşağılayırsız kitabı. Dinin işi əxlaq, ruhaniyyat, insan mənəviyyatı işləməkdir. O öz sahəsində çox mükəmməl və gərəklidir. Onu duyğu xarici olan, çox sistemli, güclü rasional təməli və tutarlı praktikası olan elmin ayağına verməyə gərək yoxdur. Əslində dini elmlə sübut eləmək cəhdi, şüuraltı elmə daha çox güvənmə psixologiyasının məhsuludur.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 14 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

25-Cİ KADR VİRUSU

İlk öncə onu deyim ki,  indiki zamanda yaşayan bütün insanlar demək olar ki, 25-ci kadr virusu ilə qarşılaşıblar.  Bu təsir 1958-ci ildən bəri insanlara qarşı aparılan və elmə məlum olan ən güclü təsir qüvvəsidir. Təsirin mexanizmi insan beyninin unikal bir xüsusiyyəti ilə əlaqədardır. Belə ki, kinomotoqrafiyanın yarandığı ilk gündən insanın yalnız 25 kadr/san. sürəti ilə verilən kino lentlərini normal qavrayıb, digər sürətləri ekranda zolaqlar axını şəklində müşahidə etdiyi məlum olub (Bugünkü gündə bu sürətin fərqli canlılar üçün bir-birindən fərqləndiyi müəyyənləşdirilib, məsələn, arılar üçün bu sürət saniyədə 300, tarakanlar üçünsə – 12 kadra bərabərdir).

25-ci kadr, subliminal mesajlar.1957 ci ildə psixoloq Jeyms Bayker həmkarları ilə birlikdə  bu 25 kadrın arasına, nə isə filmə heç bir aidiyyatı olmayan bir kadr yerləşdirməyi qərara alırlar və nəticəsi inanılmaz olur.
Filmə baxanlar bütün filmi yaddan çıxarsalar da, bu bir kadrı beyinlərindən heç cür silə bilmirlər, özü də, nəinki silə bilmirlər, hətta özlərindən asılı olmadan istər-istəməz onun məzmunundakı komandanı icra etmək üçün özlərini ölümə belə atırlar.
Effektin mexanizmi barədə «Təlqin: İnsanları ayıqkən necə hipnoz etməli» bölümündə ətraflı şərh verildiyindən, burada, müxtəsər olaraq onu qeyd edək ki, iyirmi beşdə bir saniyə müddətində görünüb yox olan bu kadr, ifrat qısamüddətliliyi səbəbindən diqqəti cəlb edə bilməyib, filmin süjetinin təhlili ilə məşğul olan şüurun reaksiyasını doğura bilməsə də (çünki «diqqəti» filmin süjeti ilə məşğul olan şüurun bu aralıq informasiyanı dərk etmək üçün ona köklənməyə praktik olaraq macalı olmur), əslində, ondan gələn siqnallar hiss reseptorlarına, göz analizatorlarına düşüb onları cüzi də olsa qıcıqlandırdığından, həmin bu mikroproseslər izsiz də itib getmir və periferik sinir impulsları şəklində şüur senzorunu dəf edərək birbaşa təhtəlşüur sferasına düşür (Özlüyündə bu impulslar ani şüur gərginliyinin nəticəsi olduğundan, nisbətən daha böyük amplitudaya malik olmuş olur və faktik olaraq, informasiya solitonu məzmunu kəsb edir). «25-ci kadr effekti» metodunda əsas informasiya arasına bu cür əlavə siqnallar dövri olaraq yerləşdirildiyindən, ümumilikdə bütün bunlar beyinə soliton rezonansları şəklində periferik informasiya axınını təmin etmiş olur. Məlum olduğu kimi isə təhtəlşüur ona daxil olan istənilən informasiyanı ağına-bozuna baxmadan icra etmək üçün müvafiq orqanlara göndərir, çünki beyinin mexanizmi elə qurulub ki, təhtəlşüura adi vaxta yalnız şüurun analiz edib, ‘‘müsbət rəy’’ verdiyi informasiyalar düşə bilir. Həmin bu «25-ci kadr» isə burada bir növ nəzərdə tutulmayan ‘‘dal qapı’’ və ya ‘‘əlyeri’’dir (Adətən izahsız olan bu effektin verilən izahı bizə məxsusdur). Metod ilk dəfə ABŞ-da klublardan birində film nümayişi zamanı sınaqdan keçirilib. Burada filmin lentinə, deyildiyi qayda ilə «Coca-cola için!» əmri yerləşdirilir. Film qurtaranda isə aşkar olur ki, klubun həyətindəki köşklərdə bütün digər içkilər satılmamış qaldığı halda bir dənə də olsun coca-cola qalmayıb.

Bugünkü gündə metoddan müxtəlif video filmlər, peyk translyasiyaları və s. xətti ilə insanların beyninə lazımi ideologiyaları, baxışları, stimulları, motivləri və s. yerləşdirmək üçün geniş istifadə edilir.

Hazırda metodun səs üçün də xüsusi modifikasiyası işlənib-hazırlanıb, yəni lazımi kodlar müvafiq auditoriyanın beyninə, onların özünün xəbəri olmadan, müxtəlif radiostansiyaları dinlədiyi məqamda da yeridilə bilir.

25-ci kadr, subliminal mesajlarSülhməramlı məqsədlər üçün bu metoddan hazırda sürətli xarici dil öyrənmə metodu kimi aktiv istifadə olunur. Qeyd edək ki, adi hipnozda olduğu kimi bu metodun da bədəl-hipnoz (posthipnoz) deyilən xüsusi mürəkkəb variantı mövcuddur ki, bu halda təlqin bir növ xüsusi kodlar vasitəsi ilə həyata keçirilir. Bunun üçün individ və ya kütləyə hər hansı bir fikir təlqin edildikdən sonra bu onun beynində xüsusi «parolla» blokirovkalandırılır. Belə ki, onun beyninə hər hansı daha bir işarə təlqin edilir ki, sonradan təlqin obyekti olan fərd və ya kütlə əsas təlqin materialını yalnız bu işarə – kodla rastlaşdıqdan sonra xatırlayır (bu material onun beynində ondan sonra aktivləşir) və özündən asılı olmayaraq icrasına başlayır. Bunun geniş yayılmış variantı vaxtdan parol vasitəsi kimi istifadə etməkdir. Belə ki, bu halda obyektə təlqin edilir ki, tapşırığı filan müddət sonra və ya ümumiyyətcə, filan vaxt icra et. Təlqin olunan vaxt çatdıqda assosiativ olaraq təlqin materialı aktivləşir. Bunun əvəzində hər hansı bir hadisədən, şəkildən, rəqəmdən və s.-dən istifadə taktikası da geniş yayılmış metodlardandır ki, bu zaman zəruri komanda bunlarla blokirovkalandırılır. Komanda yalnız obyektin həmin bu hadisə, şəkil, rəqəm və s.-lə rastlaşmasından və ya qəsdən rastlaşdırılmasından sonra aktivləşir.

Nəzərinizə çatdırım ki, artıq bu kadırın müxtəlif yolları da məlumdur ki, buna “Subliminal mesaj” da deyilir. Bu virusu insan beyninə video, yazı, şəkil və musiqilər vasitəsi ilə də ötürülür. Çox insanlar bunu uydurma və şişirtmə saysalar da hal- hazırkı dövrdə bu cür hallar qaçınılmazdır. Bəlkə özünüzdə də müşahidə etmisiniz. Kinoya baxarkən insanlar özlərini baş qəhrəmanın yerinə qoyurlar və şüuraltı beyinlərində onu formalaşdırırlar və demək olar ki, 98% insanların gözlədiyi tək şey Baş qəhrəmanın bütün çətinlikləri başarmasıdır . Baş qəhrəman qalib olsun, kino uğurla bitsin və  biz də bu gün rahat yataq deyirlər. Elə deyilmi? Amma kinoların insanlar bilmədən onların şüuraltına ötürülən mesajı isə bu olur “Bax, O, bu marka saatdan, bu marka telefondan və filan marka maşından istifadə etdi və hər şeyin öhdəsindən gəldi. Sən də istifadə et, sən də başar…”  İnsanlara bəzən həyatın 100m-lik yarış olduğunu unutdururlar. Filmlər sadəcə qalib olanı göstərir. Geridə qalıb məğlub olan 8 nəfəri unutdurur. Bir yarışa salarlar insanları. Qaçarsınız, qaçarsınız və yolun sonuna çatdığınızda geriyə dönüb baxdığınızda mütləq özünüzə bu sualı verərsiniz: “Mən ömrü bunun üçünmü keçirdim?”

Türkiyəli mütəxəssis Darıcıya görə 1980 ci illərdən bəri Subliminal mesaj Türkiyədə insanlara yeridilməkdədir. Evdə uşaqlarınızın dünyagörüşünün artması, əylənməsi üçün izlətdiyiniz cizgi filmləri, uşaq proqramları, reklamlar və teleseriallar nə qədər təhlükəsizdir, heç maraqlandınızmı?

Mənbə:  Cabbar Məmmədov “Diplomatik psixologiya”; Vikipediya
Hazırladı:  Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +23 (from 25 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı

DEJAVU – XATİRƏLƏRİ OLMAYAN YADDAŞ

deja-vu2Siz də tez-tez mən bu anı daha əvvəl yaşamışlıq hissinə qapılırsınızmı?
Deyək ki, daha əvvəl heç getmədiyiniz, kiçik şəhərin izdihamlı prospektində avtomobilinizlə irəliləyirsiniz. Birdən sol tərəfinizdən yaşlı bir qadının yolu keçmək üçün qırmızı işığın yanmasını gözlədiyini gördünüz. İçinizi bu hadisəni daha əvvəl yaşamışsınız kimi hisslər bürüyür. İçinizdə oyanan müəyyən naməlum bir hiss o anı hər detalı ilə yaşadığınızı söyləyir. Əvvəldən yaşanmışlıq hissi ümumiyyətlə bir neçə saniyə davam edir…

Bu hiss dejavu adlanır. Mütəxəssislərə görə, insanların 100-də 50-sinin çoxu, həyatları boyunca ən az bir dəfə bu anı yaşamış olur.

Nədir dejavu? Bu bir qarabasmadırmı? Yoxsa bir xəstəlikmi?
Mütəxəssislər bu sualların cavablarının axtarışına düşdü, bu sirri həll etməyə çalışırlar!

Artıq dejavu ilə əlaqədar verilən suallara  bəzi cavablar tapılıb.

Dejavu fransızca “daha əvvəl görüldü” deməkdir. İlk dəfə 1876-cı ildə fransız fizik Emile Boiraç tərəfindən istifadə edilmiş, və psixiatırlar tərəfindən  dejavu  “basdırılmış duyğuların geri çağrılmaya çalışılan” kimi anlamlandırımışdı. Bu Paramnezi nəzəriyyəsinə görə, o an yaşanan hadisələr bir böhranla əlaqəlidir. Və şüuraltına atıldığına görə artıq əlçatmaz, xatırlanmaz vəziyyətdədir. Buna görə, bənzər hadisə bir xatırlama yaratmasa da başa düşülməsi çətin bir tanışlıq hissiylə əsas hadisəni xatırlatmağa çalışır. Dejavu yaşayan bir çox insan, bunun mistik bir güc ya da keçmiş həyatlar, paralel dünya və s. kimi proseslər nəticəsində ortaya çıxması kimi fərziyyələr irəli sürürlər. İnsanların belə düşünmələrinin səbəb onların hadisəni yaşarkən  zehin və şüurunun açıq olduğu, buna görə də vəziyyətin tək açıqlaması paranormal – telepatik- mistik bir güc ola biləcəyi qənaətinə gəlmələridir. Bu açıqlama ilə razı olmayan elm adamları, uzun zamandır ki, dejavunun arxasında gizlənən fiziki səbəbləri araşdırırlar. Ancaq bu sirrin üzərini örtən pərdə hələ aralanmış deyil. Çünki dejavunun reallaşmadan əvvəl hər hansı bir əlaməti yoxdur. Belə olan halda, araşdırmaçılar bu psixoloji halı yaşamış insanların xatırladıqları və verdikləri izahlarla kifayətlənmək məcburiyyətindədirlər. Amma vəziyyət o qədərdə ümidsiz deyil. Çünki elm insanlarının əlində dejavunun tərifini və çıxış səbəblərini təyin edən kifayət qədər məlumat var.

Dejavu qarabasma deyil ?

Dejavu-Nedir-hakkında-bilgiİlk əvvəl dejavunu  şüur xarici digər psixoloji hallardan ayırd etmək lazımdır. Məsələn bu vəziyyət bir qarabasma deyil. Qarabasma kimi ruhi xəstəliklərin ya da LSD kimi narkotik maddələrin təsiri beyin içi balanssızlıqların yarandığı, irəli səviyyədə vizual ya da digər duyğuların həddindən artıq həssaslığı ilə ortaya çıxır.
“Gicgahpayı epilepsiyası” xəstələrində da dejavuya bənzər əlamətlər görülür. Məsələn gənc bir kişi  davamlı olaraq həyatının və evliliyinin bir çox ilini yenidən yaşadığından şikayətlənirdi. Ancaq gəncin vəziyyətini dejavudan diqqətə çarpan bir şəkildə ayıran bir fərq var;
Gigahpayı epilepsiyası xəstələri də yaşadıqlarının eynilə keçmişdəki ilə eyni olduğuna inanırlar. Lakin, dejavu yaşayan biri elə həmin an, dərhal,  bunun bir illüziya və ya məntiqsizlik olduğunu fərq edir.
Almaniyada Martin Luter Universitetində oxuyan 220-dən çox şagird üzərində edilən bir araşdırmada dejavunu yaşadığını söyləyən şagirdlərin 100-də 80-i bunun keçmişdə yaşadıqları bir hadisəyə bənzədiyini söylədi.
Bu araşdırmaların nəticəsində, psixoloqlar əlamətsiz, bildirimsiz  xatırlamalara səbəb olan  başqa bir şüurdan kənar istiqamətə yönəldilər. Onlara görə, dejavu uzun zamandır unudulan şüurlu olaraq xatırlanmayan, amma hələ sinir şəbəkəsindən silinməyən hadisələrdir.

1989-ci ildə bu gün Vaşinqton Universitetinin  psixoloqu Larry Jakob rəhbərliyi ilə bir təcrübə edildi. Təcrübədə iştirak edənlərin toplandığı sinfin divarına onların şüurlu olaraq dərk edə bilməyəcəkləri qədər qısa bir müddətdə bir söz əks etdirildi. Doğru, dürüst başa düşülməyən bu görüntü beynin vizual mərkəzlərində bir yerlərdə yazılır. Psixoloq Jakob daha sonra sözü uzun müddət divara əks etdirdiyində təcrübədə iştirak edənlər bunu daha əvvəl gördüklərini iddia etdilər.

Şüuraltına həkk olunan hadisələrin şüur xarici xatırlanılması, bənzər hadisələrin  daha əvvəllər yaşanılmılşlığı kimi hissin yaranmasına gətirib çıxarır.

1900-cı illərin əvvəllərində Hollandiya psixologiyasının qurucusu Gerhard Heyman 42 tələbəni 6 ay boyunca izlədi. Bu tələbələrdən Dejavu yaşadıqdan dərhal sonra qısa bir anket doldurmaları istəndi. Heymanın müəyyənləşdirdiyinə görə ruh vəziyyəti dəyişkən olanlarla, ya da süstlük  dövrü yaşayanarla nizamsız iş vərdişləri olan tələbələr daha tez-tez dejavu yaşayırdı. Digər araşdırmaçılara görə isə, insanlar çox yorğun və həddindən artıq stressli olduqları dövrlərdə dejavu yaşamağa daha meyillidirlər.

dejavuElm insanları dejavunun nevroloji mənşəyini tapa bilsələr onun səbəbinin nə olduğunu da ortaya çıxara bilərlər. Lakin, bu gün sinirsəl bağlantıların yalnız bir hissəsini açıqlaya bilirlər.
Artıq, məlumatların sinir yolları ilə beyinə çatdırılmasındakı gecikmələr də dejavu ilə izah olunur. Qəbul etmə prosesində məlumat parçacıqları fərqli sinir yolları ilə beynin əməliyyat mərkəzlərinə çatır. Və beyin bunları bir yerə toplayaraq  bir bütün meydana gətirməyə çalışır. Elə bu müddətdə məlumatın ötürülməsi mərhələsindəki hər hansı bir gecikmənin qarışıqlığa və dejavunun meydana gəlməsinə səbəb olduğu düşünülür.

1963-ci ildə Efron araşdırmalarının sonunda beynin sol yarımkürəsindəki gicgah payının, gələn məlumatların birə-bir düzənlənməsində əsas rol oynadığı ortaya qoyuldu. Ani zamanda gicgah payının iki dəfə mesaj aldığı (birini birbaşa, digəri isə normal dolayı yollar vasitəsilə sağ yarımkürə tərəfindən aldığı sanılırdı) tapıldı. Əgər hər hansı bir səbəb üzündən dolayı ötürülmədə bir gecikmə olsa beynin sol yarımkürəsi ikinci mesajda bir zamanlama səhvi yazır. Və vizual səhnəni sanki daha əvvəl yaşanmış kimi şərh edir.

Xatirələri olmayan yaddaş.

Süni olaraq təşkil edilən bu dejavuların təbii olaraq yaşanan ilə bənzərliyi və aparılan araşdırmalardan əldə edilən nəticələr əhəmiyyətli məlumatlar ortaya qoydu. Fərdə özündən və ətrafından uzaqlaşdığını, zaman duyğusunu itirdiyini hiss etdirən bu duyğu tərəfindən formalaşan dejavu çox mürəkkəb bir prosesin işləməkdə olduğunu ortaya qoyur. Dejavu ilə bağlı gələcəkdə ediləcək araşdırmalarda onun yalnız yaddaşımızı necə yanıltdığını deyil, eyni zamanda beynimizin hansı yollarla bizdə həqiqət hissi yaratdığının öyrənilməsi nəzərdə tutulur…

Mənbə: birgo.mynet.com
Tərcümə edən: Fidan Eyvazzadə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 17 votes)

Fidan Eyvazzadə

Fitret.az yazarı. Müəllim.

 
Facebook