İQTİDAR VƏ HƏQİQƏT

Xüsusi

Bir var hər hansı bir iqtidarı ərsəyə gətirən həqiqət(lər), bir də var artıq ərsəyə gəlmiş iqtidarın öz istehsal etdiyi həqiqət(lər).

Bəli, kütləni idarə etmək üçün həqiqətlər lazımdır. Əslində kütləyə həqiqət deyil, iqtidar lazımdır.  Çünki iqtidar sabit olmaq istər, davamlı və az qala əbədi. Həqiqət isə dəyişən və dəyişdirəndir. Kütlə də sabit olanın yanında olmaq istər. Çünki həqiqət qorxuludur. Çünki dəyişkəndir. Hər dəyişkənlik böyük bədəllər tələb edir. O üzdən kütlə elə iqtidarın istehsal etdiyi həqiqətlərlə yetinir.

Bəli, həqiqət dəyişkəndir. Çünki həqiqətin təzahürü uzun zaman fonunda baş tutur, anlaşılır. Zaman demək isə axıb getmək, dəyişmək, yenilənmək deməkdir. Ağrılı və sancılı bir yenilənmə, dəyişmə. Dəyişməyən tək həqiqət, hər şeyin zaman içində dəyişərək yenilənməsidir. Gəlin baxaq; günümüzdə həqiqət anlayışına biçim verən elmdir. Elmin isə hazırda kainat üçün ən böyük həqiqəti təkamül və nisbilikdir. Ki, hər ikisi özülüyündə dəyişikliklə sıx bağlıdır, onu ehtiva edir.

iqtidar və həqiqətQayıdaq həqiqətə və onun fonunda iqtidar və kütləyə. İdarə edən və idarə olunanlara, onların münasibətinin ümumi xəttinə. Hər bir iqtidar bir həqiqətdən doğur, hökm sürür və tarixə qovuşur. Kütlə hər şey kimi ondan da doyur, bezir. Bəlkə də bu, elə təməl dediyimiz həqiqətin bir şərtidir. Məhz bu süjet üzrə baş tutmaqdadır hadisələr.

Bəs nə zaman kütlə iqtidardan, dolayısı ilə onun həqiqətlərindən doyur, bezir?
Nə zaman iqtidar zəifləyir, ölür və tarixə qovuşur?

İqtidarı ərsəyə gətirən təməl həqiqətlə bu iqtidarın istehsal etdiyi həqiqətlər arasındakı məsafə daraldıqca bu baş verir. Bir növ, təməl həqiqət üzərinə qalaqlanmış istehsal həqiqətləri istehsal olduqca xaric üçün çoxalır, özülyündə isə tükənir. Xaric üçün çoxalıb qalaqlanan həqiqtələr öz ağırlığı altında kənarlara sürüşməyə başlayır. Dibə endikcə təməl həqiqət görsənməyə başlayır. Ziyalılar (intellektuallar) da məhz bu sürüşməni sürətləndirənlərdir. Həqiqətin təbiətində təhlükə var. Bax iqtidar da öz həqiqətlərinin təhlükəsi ilə üzləşir zaman-zaman. Az qala özü-özünü süquta yetirir desək yanılmarıq. Sadəcə sonu qoyan təməl həqiqətə daha tez çatan başqa (digər) bir gələcək iqtidar olur. Bu üzdən bu iqtidarı o iqtidar yıxdı deyə düşünürük. Bu prosesdə hamı oynayır öz rolunu, öz payını.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov
(Ekber Hocanın mühazirəsindən anladıqlarım və qeydlərim)

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 7 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TƏKLİK VƏ YALNIZLIQ – 1

Xüsusi

Sənə lazım olan, yalnızlığını unutduracaq bir şeylər deyil. Sənə lazım olan, bir gerçəyin, yəni təkliyinin fərqinə varmağındır. Və bunu yaşamaq o qədər gözəldir ki, çünki bu sənə, çoxluqdan və həyatındakı insandan azad olmağın üçün köməkçi olar. Yalnızlıq qorxuna qalib gəlib, səni azad edəcək şey budur.

İlk olaraq anlamalı olduğun şey budur, istəsən də, istəməsən də, yalnızsan. Təklik sənin təbiətində var. Bunu unutmağa çalışa bilərsən, dost və ya sevgili tapıb çoxluğa qarışaraq yalnız qalmamaq üçün əlləşə biərsən… Amma, nə edirsənsə et, hamısı səthi olacaq. İçinin dərinliklərində sənin yalnızlığın əlçatmaz, toxunulmaz olaraq dayanır.
Hər insanın başına qəribə bir qəza gələr: Dünyaya gələndə, bir ailə şəraitinin içində doğular. Bunun başqa yolu yoxdur, çünki insan balası təbiətdəki ən zəif məxluqdur. Digər heyvanlar tam inkişaf etmiş doğularlar. Bir it, ömrü boyunca it olaraq qalacaqdır, inkişaf edib təkamül keçirməyəcək. Bəli, yaşlanar, amma inkişaf etməz, dəyişməz, fərqindəliyi artmaz, aydınlanmaz. Bu anlamda bütün heyvanlar eynilə doğulduqları nöqtədə qalırlar; heç bir təməl özəllikləri dəyişməz. Ölümləri və doğumları üfüqi ilərləyər- eyni xətt üzrə.
Sadəcə, insanoğlunun sırf üfüqi yox, şaquli gedə bilmək şansı var. İnsanlığın çoxsu, digər heyvanlar kimi hərəkət edər: həyat yaşlanmaqdan ibarətdir – böyümək, inkişaf etmək yoxdur. Böyüməklə yaşlanmaq çox fərqli təcrübələrdir.
İnsan başqa insanların içinə, bir ailəyə doğular. İlk andan etibarən yalnız deyil; bu səbəbdən hər zaman insanlarla birlikdə olmaq kimi bir psixologiyaya sahib olur. Təkbaşına olanda qorxmağa başlayar… bilinməyən qorxulardır bunlar. Nədən qorxduğunu tam olaraq anlaya bilməz, amma çoxluqdan ayrılan zaman bir şəkildə hüzursuzluq duyar. Başqaları ilə birlikdə olarkən özünü yaxşı və rahat hiss edər.
Bu səbəbdən təkliyin gözəlliyini əsla dada bilməz. Bir qrupun içərisinə doğulduğu üçün hər zaman bir qrupun parçası olaraq qalar və yaşlandıqca yeni qruplar, yeni bağlar, yeni dostlara sahib olar. Mövcud qruplar onu məmnun etməz – millət, din, siyasət, partiya – beləcə yeni bağlar qurar, Rotary Klub və ya Lions Klub kimi. Lakin bütün strategiyalar əslində tək bir məqsədə xidmət edər: əsla yalnız qalmamağa.
Bütün həyat təcrübəsi, insanlarla birlikdə olmaq üzrə qurulmuşdur. Təklik hardasa ölüm kimi gələr. Bir anlamda ölümdür; sənin, çoxluğun içində yaratdığın şəxsiyyətin ölümüdür. Bu sənə digərlərinin hədiyyəsidir. Qrupdan qopduğun zaman, o şəxsiyyətindən də sıyrılırsan.
Heç kəs bir heç olmaq istəməz. Amma əslində hər birimiz bir heçik.
Arayışa başlayan birinin ilk anlamalı olduğu şey, təkliyin təbiətidir. Bu, “heç kim” mənasındadır; sənə, toplumun hədiyyəsi olan şəxsiyyətindən vazkeçmək anlamına gəlir. Qrupdan uzaqlaşdığın zaman və özünlə tək qaldığın zaman bu hədiyyəni özünlə götürə bilməzsən. Təkliyində özünü yenidən kəşf etməyin lazımdır və heç kim, sənə orda birini tapa biləcəyinin qarantiyasını vermir.
Təkliyinə çatanlar, orada heç kimi taparlar. Həqiqətən heç kim demək istəyirəm – ad yoxdur, forma yoxdur, amma saf bir varlıq , adsız və formasız bir həyat var. Bu, tam anlamı ilə yenidən dirilməkdir və həqiqətən cəsarət işidir. Ancaq çox cəsur insanlar heç kimsəliklərini, heçliklərini sevinclə qəbullana biliblər. Heçlikləri onların saf varlıqlarıdır; həm ölməkdir, həm dirilmək.
Təkliyində eqondan və şəxsiyyətindən qurtulacaqsan və özünü həyatın ta özü, sonsuz və ölümsüz olaraq tapacaqsan. Yalnız qalmaq bacarığın yoxdursa, gerçəyi arayışın uğuruz olmağa məhkumdur.
Əslində biriləri ilə birlikdə olmaq çox çətindir, amma biz doğulduğumuz gündən etibarən buna alışırıq. Bədbəxtlik yarada bilər, işgəncə kimi ola bilər, amma biz buna öyrəşmişik; ən azından yaxşı bildiyimiz bir şeydir bu. İnsan, zonasının  xaricindəki qaranlığa çıxmaqdan qorxar, amma kollektiv maska zonasının  ardına keçmədiyin müddətcə özünü tapa bilməzsən.
Təkliyində, var olmağın nə  demək olduğunu kəşf edəcəksən. Mağazada.. bazarda belə yalnız ola bilərsən. Hər zaman fərqində, tətikdə, oyanıq olmağın kifayətdir; öz fərqindəliyindən ibarət olduğunu unutma. O zaman harada olursan ol, yalnız qala bilərsən. Çoxluq içərisində və ya dağın başında ola bilərsən; heç fərq etməz, sən eyni şüursan. Çoxluq içərisində insanları izləyərsən; dağ başında dağları izləyərsən. Gözlərini açıb varoluşu izləyərsən; gözlərini qapayıb özünü izləyərsən. Sən busan: bir izləyici.
Yalnız doğularıq, yalnız yaşayarıq və yalnız ölərik. Təklik bizim təbiətimizdə var, amma fərqində deyilik. Fərqində olmadığımız üçün də özümüzə yad qalırıq və təkliyimizi möhtəşəm bir gözəllik və xoşbəxtlik olaraq görmək əvəzinə yalnış anlayar, yalnızlıq sanarıq.
Təklikdə bir gözəllik və ucalıq, müsbət bir şey var; yalnızlıq zavallı, mənfi, qaranlıq, boğucudur.
Sıradan bir insan yalnızlığını unutmağa çalışar, meditasiya ilə məşğul olan bir insan isə, zamanla təkliyi ilə olan dostluğunu inkişaf etdirər. Dünyayı geridə buraxar, yalnız qalmaq üçün mağaralara, dağlara, meşələrə gedər. Kim olduğunu öyrənmək istəyər. Çoxluq içərisində bunu etmək çətindir; narahat edən ünsür çoxdur. Və təkliklərinin fərqində olanlar, insanın yaşaya biləcəyi ən böyük xoşbəxtliyə çatarlar – çünki sənin öz varlığın xoşbəxtliklə doludur.
Öz yalnız halınla eyni tezliyə  keçdikdən sonra xariclə maraqlana bilərsən; o zaman münasibətlərin sənə böyük zövq verəcək, çünki onları yalnızlıq qorxundan qurmazsan. Təkliyini kəşf etdiyin zaman, yaradıcı olarsan, bir çox işi birdən bacara bilərsən, çünki bunları edərkən özündən qaçmış olmazsan. Özünü ifadə etmiş olarsan; artıq bu sənin potensialının izharı halına gələr.
Lakin ən təməl olanı, öz təkliyini A-dan Z-ə tanımaqdır.
Buna görə də sənə deyirəm ki, bunu unutma, yalnızlıqla təkliyi qarışdırmamalısan. Yalnızlıq xəstəlikdir; təklik sağlamlığın  özüdür ki var. Həyatın anlam və önəmini anlamağa yönəlmiş ilk və ən təməl addımın,  öz təkliyinə girməklə başlayar. Bu sənin məbədindir; Tanrının yaşadığı yer oradır və onu başqa heç bir yerdə tapa bilməzsən.

 

Mənbə: Oşo -“Aşk, Özgürlük, Tek başınalık” kitabı
Hazırladı: Fidan Aslanova 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +4 (from 4 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

CİNSİ STRATEGİYALARA TƏKAMÜLÇÜ YANAŞMA

Xüsusi

133508-neanderthal-museumTəkamülçü psixoloqlar bizim əzalarımızın, vücudumuzun insan şəklini alması üçün meymunlardan ayrılıb uzun təkamül yolunu keçdiyi kimi (misal üçün, gözlərimizin, əllərimizin və s.) zehnimizin, münasibətlərimizin altında yatan zehni mexanizmlərimizin də təkamül etdiyi görüşünü müdafiə edirlər. Məhz qırtlağımız, baş barmağımız və s. təkamül etdiyi kimi. Bu zehni təkamül bir baxımdan 150 min il bundan əvvəl, daş dövründə bitmişdir. Bizimlə daş dövrü insanı arasında zehni cəhətdən nəzərəçarpan bir fərq yoxdur. Bütün müasir elmi-texniki tərəqqi, robotlar, kompüterlər və s. daş dövründə formalaşması başa çatmış zehni mexanizmlərimizin daha çox tətbiqi sayəsində mümkün olmuşdur, təkamülü ilə yox! Burada cinsi strategiyaların təkamülündən danışılırsa, bu o deməkdir ki, biz qadın və kişi psixoloji portretlərini filogenetik, tarixi, retrospektiv olaraq, geriyə gedərək başlanğıc nöqtəsini şərh etməyə girişirik. Cinslərdə olan psixoloji fərqlilikləri təkamülçü metodla izah edirik. Unutmamalıyıq ki, əks cinslərin strategiyalarının təkamülü bəzi yönləri ilə bir-biri ilə mübarizə şəraitində getmişdir.

Həyat yoldaşı seçimi kişi və qadın üçün müxtəlif problemləri bərabərində gətirir; çünki qadın və kişinin formalaşdırdıqları cinsi strategiyalar bir-birindən fərqlidir. Hər iki cins də uzunmüddətli bir yoldaş axtara bilər və uşaqlarını birlikdə yetişdirmək üçün bir ortaqlıq qura bilərlər. Bioloqlar buna ‘uzun müddətli cütləşmə strategiyası’ (long-term mating strategy) adını veriblər və bu strategiya qadın və kişidə eynidir. Digər bir strategiya isə, “qısamüddətli cütləşmə strategiyası”dır (short-term mating strategy). Bu seçim hər iki cins üçün keçərli olmaqla birlikdə, qadın və kişidə eyni cür işləməz.
Qadın və kişi arasında bu fərq əcdad qadın üçün adaptiv bir problem meydana gətirdi. Əcdad qadınlar uzunmüddətli cütləşmə strategiyası ardınca olan bir kişi ilə, qısamüddətli cütləşmə strategiyası ardınca olan kişini bir-birindən ayırd edə bilməliydi. İkisi arasında fərqi görə bilməyən qadınlar tənha ana olma və beləliklə uşağının sağqalma şansının azalması riski ilə üz-üzə qaldılar. Təbii seçmə bu bədbəxt hadisədən qorunması üçün qadını bir zehni mexanizmlə təchiz etdi. Bu mexanizmlərdən biri qadının gecikdirmə taktikasının altında yatır. Qadınlar cinsi əlaqədə olma mövzusunda kişilərdən daha diqqətli davranmağa meyillidirlər. Əcdadlarımızın yaşadığı mühitin şərtləri çərçivəsində, bu taktika, kişinin həqiqətən də uzunmüddətli bir əlaqə istədiyindən və bir gecəlik münasibət ardınca olmadığından əmin olmanın bir yoluydu.

Kişinin yalnızca sportiv məqsədli və ya seçimsiz bir cinsi həyat istədiyi, buna qarşı qadının da yalnızca bağlılıq istədiyi təkamülçü psixoloji tədqiqatlarla təsdiqlənməmişdir. Fəqət, qadının seçimsiz cinsi əlaqədən əldə etdiyi nə ola bilər ki? Əgər qadının kişini körpəylə ortada buraxmaq şansı yoxdursa, niyə qısamüddətli əlaqə ilə özünü riskə atsın ki?
Bir mümkün şərh: Əcdad qadının qısamüddətli cütləşmə strategiyasından nəsilartırmadan başqa məqsədlərdə istifadə etmiş olduğu ola bilərdi. Misal üçün, əcdad qadın məhz indiki şimpanzelərin etdiyi kimi bir miqdar qida qarşılığında qısamüddətli əlaqəyə girmiş ola bilərdi.
Bir başqa mümkün şərh: Artıq uzun müddətli bir əlaqə içində olan əcdad qadın başqa kişilərlə sportiv cinsi həyat yaşamış ola bilər, bundan olan uşağını öz yoldaşındanmış kimi göstərə bilərdi.
Qısamüddətli cütləşmə strategiyasının qadın versiyası budur.

seks tarixiOnda belə bir sual qoymaq olar: ən yaxşı strategiya hansıdır?
Potensial yararlarına rəğmən, sportiv məqsədli cinsi əlaqə əcdad qadın üçün, yenə də əcdad kişi ilə müqayisədə daha riskli idi. Uzunmüddətli yoldaşa sahib olmayan qadınlar qucaqlarında körpələri ilə ortada qala bilməkdə, uzunmüddətli yoldaşa sahib qadınlar da evlilik xarici münasibətin faş olması və bundan dolayı cəzalanma riski daşıyırdılar. Dolayısıyla, təbii seçmə, seçimsiz cinsi əlaqə mövzusunda daha diqqətli davranan kişilərdən ziyadə bu mövzuda daha diqqətli davranan kişilərin leyhinə çalışdı.
Kişilər qısamüddətli əlaqə ardınca düşməyə qadınlara nisbətdə daha meyillidirlər, çünki qısamüddətli əlaqə kişilər üçün daha az xərcli və əldə edəcəkləri fayda daha çoxdur. Min nəfər qadınla cinsi əlaqədə olan kişi potensial olaraq min uşağa sahib ola bilər. Ancaq bir qadın nə qədər kişi ilə cinsi əlaqəyə girir-girsin həyatı boyunca sadəcə bir neçə uşaq sahibi ola bilər.

Qadınlar uzunmüddətli cütləşmə strategiyasını tərcih etdikləri üçün yaxşı ata olacaqmış kimi görünməyən kişilər cütləşmə oyununda nəaliyyət qazanmadılar. Beləliklə, təbii seçmə yaxşı ata kimi görünən kişilərin leyhinə işlədi. O halda bir kişini yaxşı ata qılan şeylər nələrdir? Daş dövrü dünyasında yaxşı ata olmaqda əsas faktor atanın uşaqlarını qaynaqla təmin edib-etməməsi idi. Dolayısıyla, qadınlar xeyli qaynaq təminetmə imkanına sahib kişiləri tərcih edəcək yöndə təkamül etmiş olmalı idilər. Komediya filmlərinin ulduzu olaraq bilinən “Mae West” bu durumu ən yaxşı şəkildə təsvir etməkdədir

1980-ci illərdə amerikalı psixoloq David Buss yoldaş tərcihləri haqqındakı bu qənaətləri test etməyə başladı. Əgər yoldaş tərcihləri təbii seçmə yoluyla təkamül etmişdisə, bunlar bütün mədəniyyətlərdə və cahanşümul olmalıydı. Beləliklə, Buss və taqımı 6 qitə və 5 adada yerləşən 33 ölkədəən 10000 adamla görüşdülər.
Bütün ölkələrdə kişilərlə qiyaslandığında qadınların yoldaş tərcihlərində namizədin ekonomik gücünə həmişə daha çox əhəmiyyət verdikləri müəyyən edildi. Bununla da qadınların ər seçmədə imkanları zəngin olan kişilər lehindəki tərcihləri ilə bağlı təkamülçü qənaət təsdiqlənmiş oldu. Bunu diqqətlə ağlınızda saxlamalısınız ki, qrup ortalamaları haqqında danışırıq, fərdlər haqqında deyil ! Bəzi kişilər qadınlardan qısadır, ancaq kişilərin ortalama olaraq, qadınlardan uzun olduqları bir gerçəklikdir və bu fərq bir açıqlama gərəkdirir. Yəni, statistik cəhətdən anlamlı olan ortalama kişi və qadın dəyərləridir

Buss’un tədqiqatı dünyanın hər yerində qadınların özlərindən daha yaşlı kişiləri tərcih etdiklərini göstərdi. Bu durum, qadınlarda qaynaqları əldə etmə tutumuna sahib kişilər lehində ər seçmə ilə əlaqəli ola bilər. Kişilər yaşları irəlilədikcə, qaynaq əldə etmədə daha yaxşı duruma gəlmə meylindədir. Əks tərəfdən, cahanşümul olaraq, kişilər özlərindən daha gənc olan arvad namizədlərini tərcih edirlər. Bunun təkamülçü açıqlaması, çoxalma qabiliyyətinin kişidən ziyadə qadında daha çox yaşla bağlı olduğu gerçəyidir (bundan sonra qadınların daha tez, kişilərin daha gec çoxalma qabiliyyətini itirməsinə toxunulur-mən)

kişi və qadınSədaqət: cinsi və emosional
Keçici olmaqdan ziyadə, uzunmüddətli bir həyat yoldaşı planlandığında həm qadın, həm də kişi sədaqətli ola biləcək birisini axtarır. Ancaq kişi cinsi sədaqətə daha artıq əhəmiyyət verir, çünki kişi üçün risk daha yüksəkdir. Əgər kişi başqa bir qadınla cinsi əlaqəyə girərsə, bu arvadı üçün təhdid ünsürüdür; çünki kişi qaynaqlarının bir hissəsini başqa bir qadına yönləndirə bilər. Ancaq qadın bir başqa kişi ilə cinsi əlaqəyə girərsə, bu, kişi üçün daha böyük bir təhdid deməkdir; çünki belə bir halda qadın hamilə qala bilər və kişi zaman və enerjisinin əhəmiyyətli qismini başqa bir kişinin uşağına yatırmaq durumuna düşə bilər.

Kişi və qadın qısqanclığı
Qadının sədaqətsizliyinin kişinin çoxalmadakı müvəffəqiyyəti üzərindəki təsiri, kişinin sədaqətsizliyinin qadının çoxalma müvəffəqiyyəti üzərindəki təsirindən daha ağır olduğu üçün, kişilər cinsi sədaqət mövzusunda qadınlardan daha çox həssas olaraq təkamül etmiş olmalıdır; ki, dəlillər də bunu təsdiqləyəcək yöndədir. Bu mövzuda eksperimentlər göstərməkdədir ki, qadınlar qısqandıqlarında daha çox ərlərinin başqa qadınlara yönəlmiş duyğularından narahat olmaqdadırlar; kişilər isə arvadlarının başqa bir kişi ilə cinsi əlaqəyə girməsindən daha çox narahat olmaqdadırlar. Bütün bunlar da təkamülçü mülahizələr ilə mükəmməl surətdə uyğunlaşır.

Hazırladı: Bəhruz Şükür

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 8 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

QADINLARIN GÜC ARZUSU

Xüsusi

 

qadınlar-güc-təkamülTəkamül deyir ki, sevgi nəsil artırma üçün ən yaxşı “namizəd”in seçilməsi duyğusudur, instiktiv olaraq. Bundan yola çıxıb tarixin sevgi və qadın kişi qarşılıqlı əlaqəsinə bir baxış edin. Belə görünür ki, tarix boyu sevginin, cinsi münasibətə hazırlıq prosesinin başlaması mərhələsi (etkiləmə, aşiq etmə) təxmini eyni xarakterə malik olub. Ən yaxşı namizədin seçilməsi üçün qadın instiktiv olaraq, əsasən, gücə önəm vermişdir.

Çox əski dövrlərdə qadınlar üçün fiziki qüvvəsi çox olan kişilər cəlbedici sayılırdı. Çünki əzələsi çox olan kişi güclü idi. Sonradan bu yerini ovçuluqda məharətli olan, tayfalara başlıçılıq edən kişilərin ideal kişi obrazı olmasına verdi. Güc artıq hakimiyyətlə təmsil olunmağa başlayırdı. Dövlətlərin yaranması ilə bu proses daha dərinləşdi və gücü təmsil edən xüsusiyyətlər bir qədər dəyişməyə başladı. Artıq birbaşa ibtidai güc, böyük bədən quruluşu yox, döyüşlərdə sərgilənən güc və hakimiyyətdə yer alma cəlbedici olmuşdu. (Yunan sivilizasiyası burada ayrı təhlil edilməlidir). Getdikcə cəmiyyətlərin inkişafı ilə ağılın gücü təmsil etməsi artmağa başladı. Feodalizmdən sonra güclülüyün ənənəvi hakimiyyətlə yanaşı, varidatın çox olması ilə də təmsil olunması genişləndi. Bir qədər də tarixdə irəli getdikdən sonra, mədəniyyətlərin inkişafı ilə siyasi və ictimai mövqenin rolu artmağa başladı. Artıq təkcə ənənəvi hakimiyyət və maddi imkan yox, siyasi və sosial mövqe, eyni zamanda da müəyyən kütlə arasında təhsil və mədəniyyət səviyyəsi cəlbedici kişi obrazında həll edici olurdu. Bundan sonra ağılın, daha doğrusu ağılla əldə edilmiş gücün önəmi artmağa başladı. Yəni, gördüyünüz kimi bütün tarixi dövrlərdə qadın-kişi münasibətində əsas amil güc olmuşdur, sevgi və ailə münasibəti də bura aiddir. Tarix dəyişdikcə gücün ifadə vasitələri də dəyişmiş, müxtəlif formalar almışdır, amma özək eyni qalmışdır.

qadın-gücMüasir dövrə baxdıqda isə narahat edici bir amil var. Təkamülə əsasən, qadın-kişi münasibətində (əslində, ümumi insanların münasibətində) intellekt, mədəniyyət və sosail mövqe əsas önəmə sahib olmalıdır. Düzdür, digər amillər də yer tutmalıdır, amma bu 3-ü gücün əsas ifadə vasitəsi sayılmalıdır. Amma bugünki gənclərin “zövqlərinə” diqqət yetirdikdə bunu görmək olmur. Sanki, sivilizasiya geriyə təkamül etmişdir. Gücü fiziki qabiliyyət təmsil etməyə başlayıb. Amma bunun keçmişdə olanla(qeyd etdiyim ibtidai insanlar) fərqi odur ki, artıq kobud və yöndəmsiz güc yox, xüsusi forma verilmiş bədən formaları cəlb edici olmağa başlayıb. Oğlanların son vaxtlarda bədən inkişaf etdirmə zallarına axını da buna bağlıdır, tələbat artıb. Güclü bədən quruluşunun və kobud gücün cəlbediciliyi artıb. Artıq buna ibtidai insana qayıtmaqmı yoxsa, keçilməsi gərəkən bir ara mərhələmi deyim, bilmirəm. Bununla yanaşı, maddi vəziyyətin də önəmi çox artıb. Varlı insanlar nəciblik, intellekt, insanlıq, mədəniyyət kimi digər amillər nəzərə alınmadan daha çox dəyər görməyə başlayıblar. Bu da təkamüldə gerilik əlamətidir. Əqli və mənəvi təkamülü təmsil etmir. Görünən odur ki, digər sahələrdə olduğu kimi, cəmiyyət münasibətinin əsas strukturu olan qadın-kişi münasibətində də üst insandan uzaqlaşma, bayağılaşma və ibtidailəşmə sezilir. Ümumi insan xarakterində də bunun baş verməsi müharibələri, intriqaları, vəhşilikləri artırır. İnsanlar bayağı həzlərə meyil etməyə, xislətindən uzaqlaşmağa, ibtidai insan gücünə yiyələnməyə başlayırlar. Sadəcə həyəcan siqnalı uzun müddətdir ki, çalır, amma biz qulaqlarımızı qapamışıq…

Müəllif: Fərid Rüstəmzadə
Mənbə: senpudis.wordpress.com 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +16 (from 16 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

KAMİLLİK PAFOSU

kamillik pafosu-ortaq dəyərlərDeyirik ki, biz kamilliyə doğru gedirik. Mən bu fikirlə razı deyiləm. Məncə, biz sadəcə gedirik. Hara getdiyimizdən daha çox necə getdiyimizi araşdırmalıyıq. Çünki fərqində olmamız lazım olan yeganə şey hərəkətlilik halımızın vacibliyidir. Biz getməliyik, dursaq tarazlığımızı itirəcəyik. Və bu gedişatımızın ümumi mənzərəsinə baxaraq, müqayisələrimizi edərək KAMİLLİK deyə bir süjet hazırlayırıq. Hansı ki, tam olaraq heç bir saf tutarlılığa əsaslanmır. Çünki ən kamil hesab etdiyimiz kainatın ümumi gedişinə baxdıqda, sanki daha da “kamil” olan insan daha çox elə kamil bildiyi kainatı dağıdır. Paradoksdur, bu.

Kamilləşirik fikri, sadəcə bir ön qəbuldur. Real olan bizim yaşamaq uğrunda mübarizəmizdir. Kamillik, buralara qədər formalaşdığımız bir təkamülə anlam qatma çabamızdır. Bu təzahürdür. Bunu təməl fikir olaraq təqdim etmək yanlışdır, mənə görə. Çünki bu, bir prosesi oxuma ola bilər, yorumlama ola bilər, amma prosesin özü deyil. Əksinə, prosesin özünə möhtacdır. Kamillik pafosu ilə baxdıqda, prosesin özündə tutarsızlıq görürük. Çünki insan onsuz da hər dəfə hal-hazırkı durumuna, durduğu nöqtəyə kamil demir. Deyə də bilməz. O sadəcə müqayisə edərək bu qənaətə gəlir. Və bu onun bütün bioloji tərəflərini arxa plana ataraq etdiklərinə pərdə salır və onu arxayın edir, haqlı çıxarır. Bunun təməli isə insanın özünü ÜSTÜN saymasıdır. O düşünür ki, təbiətdə hər şeydən üstündür. Amma eyni məntiqlə, sabah bu boyda kamil saydığımız kainatdan bizim düşüncəmizin də üstündə bir varlıq ortaya çıxsa, bizim özümüzdən aşağı saydığmız meymuna olan münasibətimizi bizə sərgiləsə, o zaman kamillik, dolayısı ilə DƏYƏR VƏ ƏXLAQ nəzəriyyəmiz darmadağın olur. Demək, bizim bütün bu əxlaq, dəyər pafoslarımıza söykənməmiz, sadəcə özümüzü üstün saymamız və buna anlam qazandırmamız çabasından başqa bir şey deyildir.

Ayrıca, daha böyük tutarsızlıq bir də bunu Tanrıya bağlamaqdır. Çünki bütün tanrı mərkəzli düşüncənin əsas prinsipi budur ki, kainatı Tanrı yaradıb və o hər şeyi kamil yaradıb. Kainat böyük bir əxlaq üzərə bərqərardır və davam etməkdədir. Elə isə nədən bunu qəbul edən zehniyyətin dəyər və əxlaq dediyi bütün bu sistem, az qala kainatın gedişinə tamamına zidd işləyir? İnsan özünü üstün sayır, təbiət qanunları ilə barışmır, güclü olmağı mərhəmətlə əvəzləyir, təbii seçməni şəvqətə qurban verir və bu kimi minlərlə ziddiyət. Əcaba, Tanrının kamil yaratdıqlarına niyə uymuruq? Və uymamamız bir yana, bu uymamamğımızı da kamillik adlandırırıq. Nədən?

kamillik pafosu-ortaq dəyərlərDeyirik ki, ortaq dəyərlər var. Bəli, var. Amma bu necə olur, əvvəldən vardı, yoxsa formalaşdı? Ortaq dəyərlərin var olması da nisbidir, çünki özünün də bağlı olduğu bir qanun var – ORTAQ olmaq. Dəyərlər dediyimiz ancaq ortaq yaşamda -sosial fonda aşkarlanır. Fərd üçün isə bu həmişə nisbi olaraq qalacaqdır. O üzdən, insan bu dəyərləri bir araya gəldikdə formalaşdıra bilər. Ən böyük dəyərimiz ortaq ola bilməkdir.
Əxlaq da belədir. Əxlaq da sosial və ictimai fonda özünə anlam qazanır. İnsanlar sadəcə bir qanunu ortaq götürərək onun üzərinə hər şeyini formalaşdırmışdır, pisini də yaxşısını da. Bu qanun məhz bir araya gəlmək, ortaq olmaq ehtiyacıdır, sosiallaşmadır. Ortaq olmağı öyrənmədikcə, sosial yaşam genlərimizi araşdırıb anlamadıqca ortaq dəyərlərdən danışmaq sadəcə hay-küy olaraq qalacaqdır.

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +9 (from 9 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus