TƏKƏBBÜR NƏDİR

təkəbbür-fitretTəkəbbür, özünü başqalarından üstün görməkdir. Başqalarını bəyənməmə və özünü digərlərinin üstündə görmə davranışıdır. Bir davranış olaraq kənardan görünməyə bilər. İnsan öz içində gizli bir təkəbbür hissinə sahibdir. Bu hiss onsuz da gizlidən gizliyə aparılır. İnsan ümumiyyətlə təkəbbhürünü açıq etməz. Hamımızın içində bir şəkildə böyüklük motivi var. Bunun fərqinə varmaq çox çətindir. Az ya da çox, böyüklük iddiasındayıq. Bu iddianın təkəbbür olması ölçüsünə bağlıdır. Böyüklük iddiasının həddindən artıq olanda, cəmiyyət tərəfindən günah, yəni cinayət sayılmışdır. Davranış olaraq sosiallaşdıqda cəmiyyət tərəfindən cəzalandırılır.

Həyata qarşı böyüklənməsək nə insan ola bilərdik, nə də yetkin fərdlər. Təbiətin şərtlərinə meydan oxuyub ən çətin şərtlərə belə uyğunlaşma ortaya qoyduq. Həmişə eyni nümunəni verirəm, amma kainat olmaq belə bir böyüklük iddiasının məhsuludur. Kiçik bir nöqtədən böyüyünə genişləmək və insan deyilən uzantıda böyüklənmənin zirvələri çatmaq. Körpəlikdən başlayaraq böyüklük iddiamızı görmək mümkündür. Həmişə böyükləri təqlid edirik və yetkin olana qədər ən böyük olma həvəsində oluruq. Böyük olmaq ümumi bir varlıq təmayülüdür. Nəticədə cazibə deyə bir şey var. Varlıq böyümək istəyir. Hər maddə bir cazibə sahəsinə sahibdir və içində olduğu bütünə görə böyüyür.

özünü böyük sanmaq-fitret.azBununla birlikdə, heç bir şeyinmütləq böyük ola bilməyəcəyini gözdən qaçırmayaq. Böyük dediyimiz hər şey bizim qəbullarımız qədərdir. Bir isnad nöqtəmiz var, müqayisəmiz var. Saylar dəyişə bilər, statistika arta bilər, ancaq böyüklük istinada bağlıdır. Öz içimizdəki böyüklük ilə öyünə bilmərik. Böyüklük hər zaman çölə görədir. Dünya böyükdür, fərd olaraq kiçik bir hissəsini təcrübə edə bilirik. Ancaq bu planet Günəş Sistemində bir toz dənəsi belə deyil. Dünyadan minlərlə qat böyük olan göy cisimləri də kainatın atom altı səviyyəsi deyilə biləcək kiçiklikdədir.

Böyüklənmə təbiidir, ancaq həddindən artıq olanı, yəni əsassız təkəbbür xoş görülməz. Təkəbbürün sosiallaşması isə ayıbdır. Təkəbbürü əxlaqsız edən də sosiallaşmasıdır. Böyük olduğunu söyləmək ədəbsizlikdir. Gizli-gizli böyüyəcəksən ki, dadı çıxsın. İnsanlar minlərlə ildir belə edir. Təbii həyatdan sıyrılmaq tamamilə bunun sayəsində oldu. Aslan, fil, mamont belə ovladıq, amma heyvanların qarşısına çıxıb göstəriş edərək deyil, həmişə birlikdə böyüklüyün əsl qaynağını meydana gətirərək, cəmiyyət sayəsində etdik. Yəni birlikdə böyük olduq. Dövlət halına gəlincə də böyüklüyün təşkilati şəklini gördük. Təşkilatlanmadan sonra böyüklüyü ilə öyünən cəmiyyətlərin də bir şəkildə yox olduğuu gördük. Əslində tarixdəki bütün dövlətlər bir şəkildə yox olmuşdur. Bizim baxacağımız şey yox olma mərhələsidir. Osmanlının son dövrünə baxaq. Son əsrdə qərbin bir müstəmləkəsi olmasına baxmayaraq böyüklük iddiasını davam etdirmiş və göstərişə qaçmışdır. Almaniya təvazökar Fridrix ilə böyüyərkən, bizimkilər borc pul ilə dəbdəbəli saray tikdirib “hələ də böyüyüm” deməyə çalışmışdır. Təəssüf ki, böyüklük göstərişlə olmur.

təkəbbürlü-adamDilimizdə bu hissin bir çox adı var. Təkəbbür etmək, özünü bəyənmək, əzəmət və s. bunlardan bəziləridir. Təbii bir davranış olduğu üçün dildə yer alması adidir. Həyatda yer almasından da qorxmamalıyıq. Hər canlı bir əməliyyatın tərkib hissəsidir. Öz ölçüsünü müəyyən etmək ehtiyacındadır. İctimai rolumuzu ölçüb-biçərkən təkəbbürlü olduğumuz deyilə bilməz. Mənlik dizaynı sınama-yanılma ilə təcrübə edilir. Ancaq başqasına göstəriş etmək və gerçəkdən uzaq davranmaq təkəbbür suçluluğu meydana gətirər. Təkəbbürlü olanla olmayanın ayrı-seçkiliyi cəmiyyətdəki davranışlarımızda gizlidir. Bir şeyi pis edən başqalarının ona baxışıdır. Cəmiyyətin digər parçalarını gücəndirəcək hərəkətlər pis sayılır.

Təkəbbür ilə acizlik arasındakı sahəyə da diqqət çəkmək lazımdır. Çox böyüklənirsəniz, əxlaqsız olarsınız. İnsandan böyük şeylər var, bunlardan ilki də cəmiyyətdir. Cəmiyyət kiçik bir parçası olduğunuzu sizə xatırladır. Bununla birlikdə çox altda qalsanız da əzilərsiz. Bu da təhqir gətirər və cəmiyyət bunu da xoş görməz. İkisinin arasında bir yerdə tarazlığı tutdurmaq lazımdır. Kimsə ətrafında əzilmiş aciz insanlar görmək istəməz. Bu, eynilə təkəbbür kimi, aid olduğumuz bütünü axsadar.

Təvazökarlığı acizliklə ilə qarışdırmayaq. Təvazökarlıq, yəni alçaq könüllülük tam da olması lazım olan “davranışdır.” Özünüzü istədiyiniz qədər böyük bilərsiniz, ancaq bunu davranışa tökmək qəbul edilə bilməz. Hər kəs xəyal qurar və dünyanın hakimi olduğunu belə hazırlayar. Xəyallara mane ola bilmərik. Əhəmiyyətli olan, məcburən bunu həyata keçirməmək və başqalarına mane olmamaqdır. Biz ictimai canlılarıq. Təkəbbürə dözə bilmirik. Tam tərsi olan təvazökarlıq isə savab, yəni doğrudur. Nə qədər böyük olsaq və böyük olmağı xəyal etsək də cəmiyyət hər kəs üçün alçaq könüllü olmamızı gözləyər.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TƏVAZÖKAR OL, SADƏCƏ YERİ…

Mükəmməl olmağa çalışmaq, heç şübhəsiz  tamamlanmağı istəməklə əlaqəlidir. Dairəni tamamlamaqla. İnsan, ancaq  insana xas bütün bacarıqlarını, qabiliyyətlərini istifadə etdiyi, istifadə edə bildiyi təqdirdə  yetkinləşər. Tamamlanar. Bütün bacarıqlarını: hiss, duyğu, düşüncə bacarıqlarını. Tamamilə, yəni əskiksiz bir şəkildə. İnsanın təkamülünü arzu edə bilər, kamala çatma, tamamlanma yolundakı bütün səylərini təqdir edə bilərik. Etməliyik.

Yaxşı bəs mükəmməlini? Bitmiş, tamamlanmış bir insanı? Yəni tanrılaşmış bir insanı təqdir edə bilərikmi?
Maddədən, təbiətdən, maddənin və təbiətin səbəb olduğu bütün zəifliklərdən təmizlənmiş olanı?
Üstəlik belə olması halında belə ‘insan’ sifəti daşıya biləcəyini zənn edəni?

Sualdan, sorğudan, tənqiddən azad olduqlarını zənn edən tanrıcıqlara ən çox siyasətdə rast gəlinər. İdarəçilərdə ya da idarə etməyə istəkli olanlarda. Qüsursuz liderlər. Yanılmayan öndərlər. Qəhrəmanlar. Hamısı da mükəmməldir. Qüsursuzdur. Tənqid qəbul etməz.
İnsanoğlu, tanrılaşa bilməz, ancaq tanrılaşdırar. Mükəmməlləşə bilməz, lakin mükəmməlləşdirər. İdealizə edər (xəyalən mükəmməl etməyə çalışar), ideallaşdırar. Çox təbii ki, zehinində. Xəyalında. Ümid edər buna görə. Xəyal edər. Mükəmməlləşmiş kimi edər. Özünü və ya başqalarını mükəmməlləşdirər. Qüsursuz hala gətirər. Səhvlərdən arındırar.
Kamala və mükəmmələ ehtiyacı olduğu üçün edər, bütün bunları. Ucalmağa ehtiyacı olduğu üçün. Ucalmaq üçün ucaldar. Ucaltmaq məcburiyyətindədir.
İnsanın yanılmağa ehtiyacı vardır. Və aldanmağa. Aldanmaq istər insan. Həm də özlərinə özünü aldatma haqqı verdiyi kəslər tərəfindən. Aldadır və aldanır. Aldanmaq, insanın taleyidir. Ucalmaq istədiyi üçün ucaltmaq məcburiyyətində olanın.

çılpaq həqiqətGerçək!
Bütün çılpaqlığı ilə kimin ona ehtiyacı var?
Kim gerçəyi bütün çılpaqlığı ilə bilmək istəyər?
Heç kim!

Bəli, heç kim bütün çılpaqlığıyla gerçəyi bilməyə ehtiyac duymaz. Bilmək də istəməz. Ehtiyac yoxdur.
Təəccüblənmə ey həvəsli olan, gerçəyi bilmənin gərəyi yoxdur. Üstünə çıxmaq lazımdır gerçəyin. Bilə-bilə aldanmaq lazımdır. Aldanmaq və aldatmaq. Ucalmaq üçün ucaltmaq lazımdır. Özünü və (və ya) başqalarını. Səhvlərdən təmizləmək, qüsursuzlaşdırmaq, mükəmməlləşdirmək lazımdır, ucalmaq üçün ucaldılmasına ehtiyac duyulanları. Kor olmaq lazımdır. Yəni aşiq olmaq. Eşqə ehtiyac duyacaq qədər qüsurlu olmaq. Xəstə olacaq qədər. Mükəmməlləşdirmək lazımdır. Bilə-bilə aldanmaq. Ehtiyac olduğundan, ehtiyacımız olduğundan. Həm də hava kimi, su kimi.
Mən də deyirəm ki, ey həvəsli olan, indi gözlərini bitməmişə çevir. Tamamlanmamışa. Əskik və qüsurlu olana. Gedənə. Davam edənə. Son nöqtəsini tapmamış olana. Aləmə və insana. Bütün nöqsanları ilə palçıq içində çırpınan insanı gör. Bitməmiş, tamamlanmamış, əskik və nöqsan insanı, Hz. İnsanı gör.

Beləcə sev onu. Tamamlanmadığı üçün və əsla tamamlana bilməyəcəyi üçün. Mükəmməllikdən uzaq bir şəkildə. Ucaldacaqsansa, palçığın içinə soxaraq sev onu, çiyinlərinə şamdan qanadlar taxaraq deyil.

Son dövr məlami (təriqət) böyüklərindən Məhəmməd Nur’ul-Arabi həzrətləri bir gün bir müridiylə yolda gedərkən, müridi bir ara dayanıb demiş:
– Əfəndim, bütün şeyxlər kəramət göstərirlər, amma siz bizə hələ bir kəramət göstərmədiniz. Lütf etsəniz, bir kəramətinizi görsək!
Əfəndi həzrətləri qaşları çatılmış bir halda hiddətlə müridinə bu cavabı verir:
– Budur, yeriyirik də!
Sonra da heç danışmadan getməyə davam etmiş.

təkamülEy həvəsli olan, uçanları qaçanları burax, həqiqət əhlini yeriyənlərin arasından seçməklə məşğul ol! Kamalı təkamül içində axtaranları sən də axtar tap!
Hikməti, palçığın içində axtaranları əhəmiyyətli bil! Torpağın və insanın içində axtaranları. İnsanı yenə insanda axtaranları. Təvazö ilə axtaranları. Mükəmməl olduğunu iddia etmədən, insanı bütün əskik və qüsurlarıyla axtaranları.

Hörmət edəcəksənsə, insanın əskik və qüsurlarına hörmət edənlərə hörmət et, hökmən öpəcəksənsə bitməmişliyi, tamamlanmamışlığı fəzilət bilən palçıqlı əlləri öp!

Bəli, suyu (savabı) deyil, əksinə palçığı (günahı) əhəmiyyətli bilənlərin əllərini.
Palçıqdakı torpağa deyil, palçıqda o torpağı həll edən suyu görənlərin gözlərinə çevir gözlərini.

Heyrətlə…
Hər dəfə…
Təvazökar ol, sadəcə yeri…

Müəllif: Dücanə Cündioğlu
Hazırladı: Bəhruz Nurməmmədov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +18 (from 18 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TƏVAZÖKARLIQ NƏDİR?

tevazu-nedir-alcak-gonulluluk-nedir-aileTəvazö nədir? Təvazökarlıq aktual lüğətdə: Öz dəyərini olduğundan aşağı göstərmək, başqalarını kiçik görməməkdir. Təvazökar, alçaq könüllü isə bu xüsusiyyətə sahib olub böyüklənməyən ( kimsə) deməkdir. Qavramsal lüğətdə: Ərəb – Va z ( d ) وضع “aşağı endirmə” mənasını verər. Qısaca: İnsanlığını ucaltmayan, özünü önə çıxarmayan mənasını gəldiyi deyilə bilər. Qərbi Avropada istifadə olunan “humble” (məzlum) kəliməsinə bənzərdir. Bu dillərdə və bir çox dildə: daha alçaq, yer üzündə, aşağı sözlərindən törəyən şəxsiyyət xüsusiyyətidir. Qürur, özünü bəyənmişlik və eqoistliyə zidd mənadadır.

Alçaq könüllü olmaqla nə qazanarıq? Özümüzü qazanırıq deyilə bilər. İnsanın istəkləri məhdud deyil. Yetinməyi bilmədikdən sonra ən böyük sərvət belə insanı qane etməz . Həyatı eşitmək və ondan kef ala bilmək alçaq könüllü olmağa bağlıdır. Fərdin həyatı üçün yetinməyi bilmək tək çıxarlı yoldur. Başqaları tərəfindən dünyaya gətirilən, ətrafı tərəfindən öyrədilən və həyatının qaydaları başqaların təyin olunan fərdin böyüklənməsi etibarlı bir fəaliyyət deyil. Nə vaxt gəlib nə vaxt yaşayacağımızın bilmədiyimiz və gözlə görülməyəcək qədər kiçik bir sahədə olan həyatlarımız nə qədər ucaldıla bilər ki? Haqq edilmiş bir həyat yox, ancaq bəxş edilmiş bir quruluşdan söz edilə bilər. Bizim olduğunu iddia etmək üçün belə möhkəm bir təməl də yoxdur həyat haqqında, ki həyat sonsuz kosmos-zamanda gəlib keçici bir həvəs kimidir. Bu səbəbdən Təvazökarlıq insanın qəbulunu tamamlayan həyati xüsusiyyətlərdəndir.

Alçaq könüllü adamın bəzi xüsusiyyətləri: sərhədlərini qəbul etmək, hər şeydə yaxşı ola bilməyəcəyini qəbul etmək, öz səhvlərini tanımaq, sahib olduqlarından məmnun olmaq, səhv etməkdən qorxmamaq, səhv etdiyini qəbul etmək özünü tərifləməkdən qaçınmaq, hər şeyi özünə mal etməmək, başqalarına minnətdar olmaq, özünü başqalarıyla qarşılaşdırmamaq, öyrənməyə açıq olmaq, başqalarına kömək etmək və s.

988866_632589763482518_3319360001650774204_n

Bəsit şeylərdən kef almağı təvazökarlıq sayəsində bacararıq. Eyni şəkildə , təvazö sayəsində həyatın çətinlikləri ilə mübarizə edəcək gücü özümüzdə taparıq. Təvazökar bir insansınızsa, heç bir təcrübəni aşağılamazsınız, heç bir iş yoldaşınız dəyərsiz deyil, heç bir anınızı diqqətinizi vermədən keçirməzsiniz. Təvazö sizi hər detala diqqət göstərməyə itələyər. Bir işi darıxdırıcı, yorucu, mənəvi pozucu və ya vaxt itkisi olaraq görüb keçmək yerinə, başdan sona səbr göstərər, işi ən incə nöqtəsinə qədər öyrənərsiniz.

“Hər cür yaxşılıq bir evdə toplanmış və onun açarı təvazö olmuşdur. Hər cür pislik bir evdə toplanmış və onun açarı qürur olmuşdur.”
Yunus ibn Hüseyn

“Bəy təvazökar və alçaq könüllü olmalı, günahkar kəslərin də günahını əvf etməlidir. Bəy məğrur, qoçu və qürurlu olmamalı; bəylər böyüklük göstərər və qürurlu olsalar, ey oğul onlar şübhəsiz etibar görməzlər.”
Kutadqu Biligi -Yusif Has Hacib

“Həqiqətən alçaq könüllü olan bir insan, özündən heç söz etməyən insandır.”
Jan de Labrüyer

“Böyüklənmə paltarını geyindi isə dərhal üzərindən çıxarıb at. Xalqa qarşı qürurla sinə qabartdınsa , dilini dərhal düzəlt . Allahın varlığına və birliyinə inancın əlaməti təvazökar olmaqdır . Əgər sən də mömin isən alçaq könüllü ol.”
Edib Əhməd Yükneki

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +36 (from 38 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus