LOQOPEDİK DƏRSLƏR: DÜZGÜN DİAQNOZ İŞİN YARISIDIR

Xüsusi

Valideyn uşağın nitqində hər hansı bir qüsur hiss edirsə narahat ola və üstünə tez düşə bilər. Bu çox vacib bir haldır. Çünki qüsur sırf anatomik ola bilər və nə qədər tez korreksiyaya başlansa, bir o qədər uğurlu olar. Amma bəzi hallar da var ki, istisna olmalıdır. Məsələn: 4 yaşında uşaq “r” demirsə, anatomik qüsurdursa, loqoped işləyə bilər. Digər halda isə işləməsi doğru deyil. Çünki öz özünə formalaşa bilər nitq prosesində. Digər bir nümunə: uşaq diş dəyişmə mərhələsindədir və dodaq-diş samitlərini doğru tələffüz etmir. Bu zaman həmən korreksiyaya başlamaq doğru deyil. Uşağın aryikulyasiya aparatının formalaşmasını gözləmək lazımdır. Hətta sadəcə bağçaya getməklə nitqi, davranışı və ünsiyyəti formalaşacaq uşaqlar var. Bu kimi səbəblər çox ola bilər. Belə səbəblərə çox həssaslıqla yanaşılmalıdır.

“r” səsi tələffüzünə görə mürəkkəb səslərdən biridir. Uşağın nitq inkişafı mərhələsində ən gec formalaşan səsdir. Dil öyrənmə və danışma prosesi uşaqdan uşağa fərqli olur. Amma ən gec 5 yaşda uşaq “r” səsini tələffüz edə bilmirsə, bu zaman artıq üstünə düşmək lazımdır. Rotasizm ( r səsinin qüsurlu tələffüzü) müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Bu səbəblərin biri də dilin altında qədəhin olmasıdır. Qədəh dilin ağızdakı hərəkətinə maneə törədir. Dili vibrasiya etməyə qoymur. “r” səsini qüsursuz tələffüz etmək üçün dil vibrasiya etməlidir. Əgər uşaq 5 yaşında “r” səsini demirsə, loqopedə müraciət edilməlidir. Və loqoped müayinə etdikdən sonra ya korreksiyaya başlamalı, ya da hara lazımdır ora yönləndirməlidir. Məsələn, qədəh varsa, ilk öncə uşaq cərraha yönləndirilməlidir. Sadə bir əməliyyatla qədəh kəsildikdən sonra loqoped öz işini görməlidir. Bəzi halda valideynlər gözləyirlər ki, məktəbə getsin düzələr, öz- özünə keçər və s. Bu doğru qərar deyil. Çünki, uşaq böyüdükdən sonra bir çox halda qədəhi cərrahi əməliyyat etmirlər. Bu da korreksiyanı çətinləşdirir.

Müəllif: Şahanə Nuriyeva loqoped_shahane

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +2 (from 2 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

FƏLSƏFƏDƏ ÜSTİNQİLABÇI – NİTSŞE

Xüsusi

nietzsche-nitsşeBəşər tarixində öz fikirləri ilə silinməz iz qoymuş müxtəlif dahilər gəlib keçmişdir. Xüsusilə fəlsəfədə hər dövr üçün keçərli olan söz sahibləri vardır. Bunlardan biri də XIX əsr alman estetik fəlsəfəsinin önəmli siması, bəşərə Fövqəlinsan kimi miras qoyub getmiş, irrasional təbiətli, döyüşkən ruhlu Fridrix Vilhelm Nitsşe (1844 – 1900) olmuşdu. Əvvəla deyək ki, fəlsəfə gündəlik həyatda insanın ən vacib yaşam şərtlərindəndir, halbuki, adi şüur üçün bu, bəlkə də, çox önəmli deyil. Lakin Nitsşe özünəməxsus, orijinal yollar yaratmaqla fəlsəfədə silinməz izlər qoyaraq insanlıq tarixinə və fəlsəfəyə böyük ərmağanlar bəxş etmişdir. Özünün dediyi kimi, “Fəlsəfə – buzlar içində könüllü yaşamaq kimidir”. Nitsşe hər şeydən əvvəl öz keçməkeçli, əzablı həyatı ilə tezislərini doğrultmuşdur. Təbii ki, yaşadıqları düşüncələrinə də təsirsiz ötüşməmişdir. Daim tənha, üstşüura can atan,  əzabkeş Nitsşe… Buna görə də, deyirdi : “Üstinsan əzab çəkərək ucalır yüksəkliklərə!” Amma biz bu məqalədə onun yaşamına ötəri yanaşıb, əsas ideyalarına gözucu toxunacağıq. Əvvəla Nitsşe özünü “yüz il öncə gəlmiş filosof” adlandırırdı, ona görə də onun fikirlərinin dərinliyini indi belə tam anlamaq olmur. Lakin bacardığımız qədər ümumi olaraq fəlsəfi konspepsiyalarını analitik olaraq şərh etməyə çalışacağıq.

F. Nitsşe üç əsas fəlsəfi müddəası ilə iz qoymuşdur :
fövqəlinsan;
dəyərlərin dəyərsizləşib yenidən dəyərləndirilməsi; ( əbədi təkrarlanma )
hakimiyyət əzmi ( güc istənci )

Nitsşe ideyalarının hamısı zəncirvari olaraq bir-biri ilə əlaqəlidir. Bu yazıda daha çox Fövqəlinsan və dəyərlər anlayışına toxunacağıq. Nitsşenin Fövqəlinsan ideyası onun fikirlərinin kamillik dərəcəsinə çatmış “Zərdüşt belə deyirdi” (1883-1885) əsərində ifadə olunub. Bu əsər zəngin poetikliyi baxımından fəlsəfi axarda iz buraxmış 10 dərin əsərdən biri hesab edilir. Əsərdə Nitsşe təmsilçi olaraq qədim İran peyğəmbəri Zərdüştü seçmişdir. Amma Nitsşenin Zərdüştü burada sadəcə simvolik xarakter daşıyır. O, tarixi Zərdüşt kimi din yaymır, əksinə, müəyyən anlamda ona qarşı çıxır, güclü insanın yaşamında nə Zərdüştə, nə dinə, nə heç bir ilahi və metafizik qüvvələrə ehtiyac olmadığı ideyasını yayır. Nitsşe insanın yaşamında özündən güclü heç nəyə ehtiyac olmadığını, insanların qanunları özləri yaradıb, yalnız özləri özlərini mühakimə edib, qiymətləndirməyi tələb edirdi. Təbii ki, topluma belə buyruqlar uyğun ola bilməz, kütlələri idarə etmək  və cəmiyyətdə normanı qorumaq üçün inanc vacib məsələlərdəndir. Buna görə də, Nitsşeyə seçmə – üstinsana can atan fərdlər lazımdır. Bunun üçün də fərdin azad olması üçün toplum düşüncəsindən  ayrılma əsasdır.
nitsşe-üstinsanO, üstün insanın hər şeyə ilk növbədə öz gücü ilə çatmasını tələb edirdi bununla da digər ideyası “hakimiyyət əzmi” ( güc istənci ) nə bir növ keçid etmiş olur. Nitsşe deyirdi ki, “İnsanın həyatda məqsədi sağ qalmaq – yaşamaq yox, qalib gəlmək, güc qazanmaq olmalıdır. “Bunun üçün də insan ilk növbədə özünü, istəklərini aşmalıdır.” Özün öz külünə yanmalısan, özünü məhv etmədən öncə necə yenilənə bilərsən”, “İnsan daim özünü aşmalı, özündən böyük bir şey yaratmalıdır” Burada həmçinin digər ideyası “dəyərlərin yenidən dəyərləndirilməsi”, bir sözlə Nitsşe nihilizmi də özünü göstərir. Erix Fromm kimi sənətkarlara görə Nitsşe nihilist olmayıb. Amma bu özü də Nitsşenin dəyişkən fikirli, plüralist olması, daim düşüncə yeniliyinə cəhdi sübut edir. “Dərisini dəyişdirməyən ilan ölümə məhkumdur, bu eyni zamanda düşüncəsini dəyişdirməyən beyinlərə də aiddir.” Nihilizm hərfi mənada “heçnəsizlik” anlamı verdiyindən, Nitsşe bu ideyanı məhz “özündənqurtulma” və “özündənyüksək nəsə yaratma” kimi bizlərə çatdırır. Və “Tanrı öldü!” ideyası… Burada da qeyd etməliyəm ki, Nitsşe ateist olmayıb, o məhz fərdiyyətçi nihilist kimi bütün dəyərlər – Tanrı, eşq, borc, vicdan, əxlaq kimi kütləyə məxsus anlayışları rədd edir və insanın yeni dəyərləri özünün yaratmasını tələb edir. Güclü insan toplumdan uzaq,öz istəyi ilə yaşaya biləndir, Ona görə də deyir: “Fərdin əxlaqlı olması üçün toplum əxlaqından ayrılması lazımdır.”
Göründüyü kimi, Nitsşe ideyaları bir-birindən nə qədər fərqli, orijinal olsa da, eyni zamanda bir-biri ilə əlaqəli şəkildədir. Və ən əsası Nitsşe ifrat fərdiyyətçi olaraq çoxluğun əxlaqı ilə kəllə-kəlləyə gəlməyi sevir və bundan həzz alaraq özünü “döyüşçü ruhlu” adlandırırdı. Hətta daha irəli gedərək “Kölələr onlardan ayrılıb azad olana, tək qalana nifrət edirlər” deyimi ilə bir növ ideyasının qalibiyyət zərbəsini endirmiş olur. Nitsşe fərdin bütün mübarizəsinin yalnız öz azadlığı uğrunda olduğunu vurğulayırdı, bütün səylərinin azad olmaq istəyi üzərində qərarlaşdığını,amma buna heç zaman çata bilməyəcəyini deyirdi. Misal üçün Zərdüştə müraciət edək,orada deyilir: “Yüksəkliyə can atarkən müxtəlif pillələri adlayıram,amma onların heç biri həmin pillələri mənə bağışlamır” davamında “İnsanlar da ağaclar kimidir, onlar nə qədər yüksəyə qalxırsa ,kökləri də bir o qədər aşağı, qaranlığa,şərə bir o qədər işləyir”. Dolaysı ilə Nitsşe yalnız istəklərdən qurtulanda azadlığa çatacağımızı deyir, nə qədər çox istəyin olursa o qədər aslılığın,həyata bağlılığın artır. “Nəsnələrimin azlığı mənim üstünlüyümdür” deyirdi və “Xoşbəxt olmaq istəyirsinizsə gedib sürünün bir hissəsi ola bilərsiniz” deyə tövsiyyə edir. Məhz buna görə də özünün şah fikrini “Böyük uğurlar xoşbəxtliklə tanış deyil” i yaratmış oldu.
nitsşe-turin atıNitsşe üstinsanı hər şeyə özü çatan, hər şeyini – pisini və yaxşısını özü qiymətləndirən biri olmalı idi. O, həyati məsələdə heç nəyi ilahi qüvvənin yardımına buraxacaq qədər təvəzökar olmamağı tələb edir, pisləri də,yaxşıları da məhz həyatda qiymətləndirilməsini istəyirdi. Üstinsan qismətə, taleyə boyun əymir, o məhz döyüşərək özü nail olur. Təbii ki, bu yolda tək də irəliləmək olmaz,onun üçün də “Dünya yeni dəyər yaradanların başı üzərinə fırlanır, yaradan olmaq istəyən məhv etməlidir! Zərdüşt yaradan olmaq istəyir, bu yolda isə ona ardıcıllar lazımdır” deyirdi. Nitsşeyə görə, insanlıq durmadan özündən güclü şey – fövqəlinsanlar yaratmalıdır. Bundan başqa insanlığın ideal məqsədi olmamalıdır. Ancaq o, özü də bilirdi ki, bu tam alınmayacaq. Ona görə də deyirdi “İnsanda seviləsi bir şey varsa, o da onun əbədiliyi deyil, gəldi gedərliyidir. Mən məhvə doğru gedən adamları sevirəm, çünki o həyatdan beş əlli yapışmır, onun ötəri olduğunu anlayır. Onun ürəyi onun evidir, onun ürəyi isə onu məhvə doğru mübarizəyə çağırır, çünki yalnız o axirət yolunu keçməyə qadirdir.” Göründüyü kimi, Nitsşe yalnız şeçilmiş fərdləri fövqəlinsana səsləyir, burada isə əsas məna fövqəlinsana gedən yoldur, fərqi yoxdur, ona çatacaq ya yox, ən əsası uğura gedən yol daha həzzvericidir, çünki ideallar onun uğrunda mübarizə aparıldığı vaxt mövcuddur. Nəyəsə çatdıqda isə bütün məna itir. Bununla da Nitsşe həyatın mübarizədən ibarət olduğunu və buradan ancaq güc istəncli Fövqəlinsanların qalib gələcəyini deyir. Buna görə də xristianlığın “xeyirxahlığına” da qarşı gəlir; “İnsanlara qollarınızı çox da açmayın, yoxsa sizi də çarmıxa çəkərlər” (Antixrist) deməklə “xeyirxahlıq etməyin” demir, qədərindən artıq təvazökar olmayın deyə tələb edir. Çünki bəşər onsuz da çox “xeyirxahlıqlara” qurban olub. Və nəhayət, Nitsşeni “faşizmin atası” damağasıyla kirlədənlər bir məqamı unudur ki, Nitsşe fövqəlbəşəri ideyaların daşıyıcısı olmuş, millitarist düşüncələrə əks “Bəşəriyyətin hələ məqsədi yoxdur” deməklə insanlığın, bəşərin keçdiyi əzablı yolların, müharibə, qırğınların, bir sözlə həm keçmiş, həm də gələcəyin bəlkə də sonsuzadək yaddan çıxarmayacağı qanunları yazmışdır. İdeyalar heç bir zaman ölmür, ələlxüsus da üstideyalar!

“Düşüncələriniz uğrunda vuruşun, düşüncələriniz məğlub olsa belə, qürurunuz zəfər bağırtıları ilə qalib gəlməlidir!”

Müəllif: Eyvaz Usubov
Mənbə: ibtidaivehsi.blogspot.com

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +10 (from 10 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

MƏN YƏMƏNLİ BİR QIZAM…

Mən ona yaxınlaşanda o otağın küncündə bardaş qurub oturmuşdu; sadəcə gözlərini görürdüm (niqabda olduğu üçün). Məni görən kimi pəncərəyə doğru getdi və heç bir neçə saniyə çəkmədi ki, mənə tərəf dönüb danışmağa başladı…

Ən son nə zaman pəncərədən ətrafa baxdığımı unutmuşam. Nəinki baxmağı, hətta deyərdim ki, qız olduğum üçün varlığımı belə unutmuşam. Yəməndə qız olmaq heç bilirsən necədir?! Düşüncəsi belə sənin ruhuna və ağlına ağırlıq edər, elə ağırlıq ki, onu ya göz yaşlarınla çıxarmalısan, ya da oturub dərin-dərin nəfəs almalısan…  Amma sən də hamı kimi edəcəksən. Bilirəm… Sadəcə mənim üçün bir neçə dəqiqə, yaxud bir neçə saat üzülüb unudacaqsan… Mən isə yenə bu həyatı yaşamağa davam edəcəyəm. Əslində, heç “davam edəcəyəm” sözünün mənasını dərk edə bilmirəm, çünki davamlılıq üçün varlığımın və var olmağımın qəbul olunması lazımdır. Bəs mən qəbul edilirəmmi bu cəmiyyətdə?! Mən qız doğulduğum üçün mənə insan hüquqlarını tanıyırlarmı bu ölkədə?! Nə edim, qadın olduğum üçün utanımmı?! Gülümsəmək istəyirəm bu kəlməni deyərkən amma… Yenə amma… Yəqin ki, artıq bu “amma” kəlmələri ilə yordum səni. Sənə deyim ki, mən heç zaman qadın olmaqdan utanmadım, usanmadım… Bəlkə bunu söyləməm üçün yaşımın az olduğunu deyəcəksən… Yanılırsan! Mən yaşımla deyil, mənə yaşadılanlarla, gördüklərimlə böyümüşəm. Mənim üçün gülmək, danışmaq, düşüncələrimi dilə islam-qadın-örtügətirmək günaha çevrilibdir. Bilirəm heç 18-i görmədən məni də bir kişiyə satacaqlar, elə başqa yəmənli qızlar kimi… Bunun adına evlənmək deyə bilmərəm, biz burada satılırıq, nə fikrimizi soruşan var, nə qəlbimizə qulaq verən. Mən ağlasam, mən qarşı çıxsam, nə dəyişəcək?! Çox uzağa getsəm, amansız şəkildə məni öldürəcəklər, necə ki, qonşu ölkədə- İranda təcavüz edildiyi üçün iffətini qorumaqdan ötrü öldürdüyü adama görə edam edilən 19 yaşlı Reyhanə kimi. Tez-tez divarın bir küncünə sıxılıb qadın olduğu üçün əzab çəkən, ağlayan, saçlarına zamanından öncə dən düşmüş anama baxıram, həyatını düşünürəm və “məgər məni dəmi o sonluq gözləyir?!”- sualını ağlımdan keçirmək belə ruhumu ürpərdir. Bilirsən, burda qadınların oxumaq hüququ yoxdur, işləyib özünə baxmaq hüquqları da artıq sıradan çıxıb. Bir qadın bir kişi ilə eyni işdə çalışırsa, kişi 100 alanda, qadına 30 verirlər. Düşün, burada qadınların kimlik almaq haqları belə yoxdur; ancaq ya atalarının, ya da ərlərinin icazəsindən sonra ala bilərlər. Hər 4 qadından biri aclıq, yoxsulluq çəkir, onlar ehtiyaclarını ödəmək üçün hətta bədənlərini satmaq məcburiyyətində qalırlar. Bir qadının öz iffətini satışa çıxarması bilirsən nə deməkdir?! Özünü məcbur et buna, düşünməyə məcbur et, özünü o qadınların yerində hiss et! Yum gözlərini, yum, canlandır beynində hiss edərək… Məcbur et, özünü. Səni alçaltmaq deyil niyyətim, məni yanlış anlama, məqsədim var sadəcə. Sənin də bunu hiss etməyini istəyirəm ki, bəlkə, ruhunun ən dərinliyində sənə çata bildim, vicdanına toxuna bildim. Bu, mənim üçün və bütün yəmənli qızlar üçün nə qədər önəmlidir, bir bilsən. Sən ordasan, bir başqa ölkədə, başqa şərtlər altında, rahat  həyatın var və hətta mənə, bizə yardım edə bilmək gücün var. Mənim üçün dünyaya səslənə bilərsənmi? Yəməndə qız doğulmağın nə qədər acı olduğunu, nə qədər arxa planda qaldığını, dəyərsizləşdiyini, insani hüquqlardan məhrum edildiyini deyə bilərsənmi?! Bir qadının şiddət görməsini düşün, dilənçiliyə, fahişəliyə, hətta narkotik satıcısı olmağa məcbur edilməsini düşün, dinləmə (oxuma) sadəcə, bu dediklərimi düşün… İndi isə sənə çıxış yolunu anladacağam. Ya bizə xilaskar olacaqsan, ya da bizə bu həyatda: “Həyatına davam elə”, -deyənlərdən. Hansı ki, biz davam etməyin nə olduğunu belə hələ dərk edə bilmirik.  Çoxları zənn edir ki, bu həyatı yaşamağımıza səbəb bizim dinimizdir. Yox, bu, belə deyil. Düzdür, mən oxumağı və yazmağı bacarmıram, amma mənim babam mənə həmişə dinimizin mükəmməl olduğunu izah edərdi, mənə Quran oxuyardı, əslində, dinimizdə qadınların nə qədər dəyərli olduğunu deyərdi. Hətta o, mənə bəzi ayələri əzbərlətmişdi: “Allah`ın onlardan birini digərindən üstün etdiyinə və öz mallarından xərclədiklərinə görə kişilər qadınlar üzərində himayəçidirlər…” (Nisa Surəsi, 34). Babam mənə deyirdi ki, kişiyə qadını qorumaq vəzifəsi verilmişdir. Hətta bu ayədə keçən “kavvam” kəlməsi ərəbcədən “qoruyan, göz-qulaq olan” demək imiş. Əslində, demək istəyirəm ki, əsl Quranda əmr edilən din yaşansaydı, nə mən, nə anam, nə də başqa yəmənli qadınlar bu həyatı yaşayardı. islam-qadın-örtüYəməndə kişi və qadın bərabərsizliyi çox üstün səviyyədədir, ancaq Quranda Allah əmr edir ki: “Mənim qatımda ən üstün olanınız irqiniz, cinsiniz deyil, təqvaca üstün olanınızdır”. Bax, əslində, mən bu həyatın arzusundayam, cinsiyyətin fərq qoyulmadığı, eyni hüquqlara sahib cəmiyyət istəyirəm. Bəlkə də bir çox yerdə əsl islam yaşanmır, elə buradakı kimi. Amma biz daha acınacaqlı vəziyyətdəyik. Sizdən istəyim bizim üçün birləşməyinizdir… Əgər dünyada əsl İslami birlik yaradılarsa, heç kimsə müsəlman bir qardaşının , bacısının zülmünə, əziyyətinə göz yummaz və mütləq bizləri bu vəziyyətdən, çətinlikdən xilas edər. Bax, mən bu örpəyimi çıxarsam, mənim üz cizgilərimə diqqət etsən, vicdanın titrəyər. Ona görə yox ki, mən döyülmüşəm. Üzümün yaralarından deyil, sadəcə üz cizgilərim o qədər dərinləşib ki, ruhumdakı yaralar üzümə əks olunub. Ağlamıram, ağlamayacağam, səbirlə məni dinləyən dünyanı, müsəlmanları gözləyirəm, sən də məni dinlədin və bunları yazmağını, səsimi hər kəsə duyurmağını istəyirəm. Unutma, mən qadınam və mənim yerimdə hər hansı bir qadın ola bilərdi. Biz mədəni şəkildə zindan həyatı yaşayırıq. Yardım üçün son dəfə hər müsəlmana səslənirəm, bizim üçün İslamı yaşayın və bizi də xilas edin.

Mən bu yazını, əslində, öz düşüncələrim əsasında yazdım, amma bunu yazmağıma vadar edən yəmənli qadınların həyatını araşdırmağım oldu. Yəni həqiqətdə mən Yəmənli bir qızdan müsahibə almamışam, sadəcə onlar haqqında oxuyub öyrəndiklərim mənə o qədər təsir etdi ki, onu ancaq ən gözəl bu şəkildə izah edə bilərdim. Düşündüm ki, bu şəkildə qələmə alsam, insanlar daha çox diqqət edər. Əslində, sadəcə diqqət etmələrini istəmirəm, yuxarıda deyildiyi kimi, həll yolu üçün müsəlmanların birləşərək əziyyət görən hər müsəlman qadını, hər bir müsəlmanı zülmdən xilas etməsini istəyirəm. Nəinki şiddət və əzab görən müsəlman qadınlar, hətta dinindən və irqindən asılı olmayaraq, hər qadının, hər insanın gözəl həyat yaşamağa haqqı var və kimsənin də bu haqqı onun əlindən almaq hüququ yoxdur! Mənim üçün tək çıxış yolunun təkcə müsəlmanların deyil, bu həyatı yaşayan hər kəs üçün həll yolunun məhz əsl İslam, əsl Quran olduğunu düşünürəm.

Müəllif: Züleyxa Sultan

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +6 (from 6 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İSRAF VƏ EHTİYAC

Kısır-İsraf-Döngüsüİsraf-ehtiyacın ödənilə biləcək qədərindən artığını yaratmaq və onun üçün xərcləməkdir. Bəli, ehtiyac və ondan artığı yaradıla da bilir. Ehtiyac və onun sərhəddi nədir bəs? Ehtiyacın sərhəddindən də daha önəmli isə onun növüdür:

Təbii və ya fitri ehtiyaclar
Süni və ya seçilmiş ehtiyaclar.

Bu ayırmanı etməkdə məqsədim ehtiyaca xüsusi elmi şərh vermək deyil, sadəcə bu gün gözlərimiz önündə özümüzün də yaşadığımız iqtisadi-sosial durumdur. Əgər sərhəddən danışacağıqsa, onun konkret biçimini vermək adil olmaz, çünki o dinamikdir – dəyişir. Həyatımızda da bunu görürük. Hətta dəyişməsində, dolayısı ilə artmasında bir xeyir də var, fərdi və sosial xeyir. Onda sərhəd nə olmalıdır? Məncə ehtiyacın formalaşmasında izlənəcək bir süjet olmalıdır-Ədalət! Bax bu fonda-yəni ədalət fonunda ehtiyacın növü-yəni onun süni olub-olmaması daha aydın görünə bilər. Burada etalon kimi həm fərdin vicdanı, həm də sosial durum rol oynayır. Hər iki ünsür məsələyə adil yanaşmanın təməl prinsipləridir məncə.
Düşünürəm ki, israfın yaranmasında ən böyük səbəb, süni ehtiyaclara meyl etməmizdir. Ətrafa baxsaq, kapitalist bir dünya düzənində süni ehtiyacın təbii ehtuyacdan qat-qat çox və cəlbedici duruma gəldiyini görərik. Hətta özümüz belə bu durumun izləyici və daşıyıcılarıyıq.

İstehlak cəmiyyətində gerçək istək və ehtiyacların yerini, media vasitəsilə reklam agentliklərinin meydana gətirdiyi süni istək və ehtiyaclar aldı. İnsanoğlu susuzluğunu su ilə deyil, kolalarla aradan qaldırmağa başladı. Beləcə, insanoğlu susamağı unudaraq kola həvəskarı oldu. Bu süni ehtiyac və istəkləri qarşılayan istehlak malları zamanla müəyyən bir həyat stilini, prestiji, lüksü və gücü ifadə edən müəyyən bir işarə dəyəri (brend) qazandı. (c)

Müəllif: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +21 (from 21 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus