SOSİAL ŞƏBƏKƏLƏRDƏ DİALOQ PROBLEMLƏRİ

dialoq-problemiBir çox hallarda sosial şəbəkələrdə aparılan diskussiyalarda etik və məntiqi tutarsızlıqlar müşahidə etmək mümkündür. Bu hallar xüsüsən də bir inanc müdafiəsi zamanı müşahidə olunur. Bu səbəbdən əksər platformalarda inancla aparılan mübahisə, özü etibarı ilə tutarsız olması səbəbilə, bundan uzaq durmağa çalışılır. Daha çox müşahidə etdiyim və ya ümumi olaraq daha çox istifadə edilənlərin bəzilərini dilə gətirmək istəyirəm.

Ad hominem – bir fikir dilə gətirildikdə, həmin fikri söyləyən şəxsin şəxsiyyəti üzərindən fikri qaralamaq cəhdləridir. Burda söylənən fikir yox, fikri söyləyən insan hədəfə alınaraq hücuma keçilir. (Hz Əliyə nisbət olunan “sözə bax, söyləyənə yox”)

Uyuq argumenti – A şəxsinin söylədiyi fikrin içərisindən bir hissə alınır, şişirdilərək həmin alınmış hissə üzərinə hücuma keçilir. Izləyicilərdə və ya dinləyicilərdə A şəxsinin sanki, üzərinə hücuma keçilmiş həmin hissənin müdafiəçisi olduğu formasında yanlış təəssürat yaradılır.

Argumentum ad ignorantiam – yanlışlığı isbat oluna bilməyən bir şeyi doğru qəbul etmək və əksi. Bunun fərdlər üzərində bilmirəm deməli yoxdur hallarıda var. 
Məsələn: Son araşdırmalara görə kainatın 13.82 milyard yaşı var. “Mənim bu araşdırmalardan xəbərim yoxdur” – kimi olan iddialar.

İctimai qınağın yönləndirilməsi – müəyyən bir müstəvidə aparılan danışığın, bir əsası olmadığı halda çoxluq təşkil edənlərin və ya hakim görüşün qinağına gətirə biləcək ifadələrdir. Bunu əksər hallarda bir şəxsin ideologiyasına yönəlik iradlar vaxtı gələ biləcək – nə demək istəyirsən Allah bunu bilmirdi? Vəya – nədi Allahın buna inanmağımızı, vəya bu əxlaqsızlıq etməyimizimi istəyir? və s. kimi onlarla misal.

dialoq-problemləriQısır döngü vəya bir şeyin özünə dəlil olması – əvvəla qısır döngü nədir? Bu sanki bir dairənin başlanğıcını tapmaq cəhdləridir. Bir başlanğıc olmadığı üçün belə düşüncələri təməlləndirmək mümkün olmur. Məsələn: – “Mən həmişə doğru deyirəm”- deyən birisinin dogru deməsinin dəlili nədir deyə soruşsaq, gələcək cavab çünki doğru dediyini deyir. Belə bir şəxs yalan danışa bilərmi? Əlbəttə mümkündür. Bu misala dindar dilində də bir misal əlavə edim – “Allahaqqi Allah var”.

Bəs bu qədər sadə bir şeydirsə niyə bu haqqda danışaq? Əslində qısır döngü zamanı dairəni tamamlayacaq halqalar çoxaldıqca yanlışı tapmaq da çətinləşir. Yuxarıda verdiyim misallar sadəcə bir vəya ən çoxu iki halqadan formalaşan sadə formalar idi, lakin bunun olduqca uzun formaları da mövcuddur. Hətta deyə bilərəm ki, bir çox məktəbin aparıcı ideologiyası da sayılması çətin olan halqalar çoxluğundan ibarət qısır döngülərdir.

Son olaraq bütün bunlar məntiqi tutarsızlıq olmaqla bərabər eyni zamanda etik qaydalarında pozulması deməkdir. Təəssüf ki, bunu edənlərin bir çoxu nə etdiyini bilmədən sadəcə özünü müdafiə üçün çırpınır. Bu isə əxlaqi kriteriyalar baxımından bir yumşalma gətirsə də, (çünki bilmir) məntiqi cəhətdən tutarsızlığı daha şiddətli edir (çünki bilmir).

Hazırladı: Bəhruz Nurməmmədov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +17 (from 17 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

TƏVAZÖKARLIQ NƏDİR?

tevazu-nedir-alcak-gonulluluk-nedir-aileTəvazö nədir? Təvazökarlıq aktual lüğətdə: Öz dəyərini olduğundan aşağı göstərmək, başqalarını kiçik görməməkdir. Təvazökar, alçaq könüllü isə bu xüsusiyyətə sahib olub böyüklənməyən ( kimsə) deməkdir. Qavramsal lüğətdə: Ərəb – Va z ( d ) وضع “aşağı endirmə” mənasını verər. Qısaca: İnsanlığını ucaltmayan, özünü önə çıxarmayan mənasını gəldiyi deyilə bilər. Qərbi Avropada istifadə olunan “humble” (məzlum) kəliməsinə bənzərdir. Bu dillərdə və bir çox dildə: daha alçaq, yer üzündə, aşağı sözlərindən törəyən şəxsiyyət xüsusiyyətidir. Qürur, özünü bəyənmişlik və eqoistliyə zidd mənadadır.

Alçaq könüllü olmaqla nə qazanarıq? Özümüzü qazanırıq deyilə bilər. İnsanın istəkləri məhdud deyil. Yetinməyi bilmədikdən sonra ən böyük sərvət belə insanı qane etməz . Həyatı eşitmək və ondan kef ala bilmək alçaq könüllü olmağa bağlıdır. Fərdin həyatı üçün yetinməyi bilmək tək çıxarlı yoldur. Başqaları tərəfindən dünyaya gətirilən, ətrafı tərəfindən öyrədilən və həyatının qaydaları başqaların təyin olunan fərdin böyüklənməsi etibarlı bir fəaliyyət deyil. Nə vaxt gəlib nə vaxt yaşayacağımızın bilmədiyimiz və gözlə görülməyəcək qədər kiçik bir sahədə olan həyatlarımız nə qədər ucaldıla bilər ki? Haqq edilmiş bir həyat yox, ancaq bəxş edilmiş bir quruluşdan söz edilə bilər. Bizim olduğunu iddia etmək üçün belə möhkəm bir təməl də yoxdur həyat haqqında, ki həyat sonsuz kosmos-zamanda gəlib keçici bir həvəs kimidir. Bu səbəbdən Təvazökarlıq insanın qəbulunu tamamlayan həyati xüsusiyyətlərdəndir.

Alçaq könüllü adamın bəzi xüsusiyyətləri: sərhədlərini qəbul etmək, hər şeydə yaxşı ola bilməyəcəyini qəbul etmək, öz səhvlərini tanımaq, sahib olduqlarından məmnun olmaq, səhv etməkdən qorxmamaq, səhv etdiyini qəbul etmək özünü tərifləməkdən qaçınmaq, hər şeyi özünə mal etməmək, başqalarına minnətdar olmaq, özünü başqalarıyla qarşılaşdırmamaq, öyrənməyə açıq olmaq, başqalarına kömək etmək və s.

988866_632589763482518_3319360001650774204_n

Bəsit şeylərdən kef almağı təvazökarlıq sayəsində bacararıq. Eyni şəkildə , təvazö sayəsində həyatın çətinlikləri ilə mübarizə edəcək gücü özümüzdə taparıq. Təvazökar bir insansınızsa, heç bir təcrübəni aşağılamazsınız, heç bir iş yoldaşınız dəyərsiz deyil, heç bir anınızı diqqətinizi vermədən keçirməzsiniz. Təvazö sizi hər detala diqqət göstərməyə itələyər. Bir işi darıxdırıcı, yorucu, mənəvi pozucu və ya vaxt itkisi olaraq görüb keçmək yerinə, başdan sona səbr göstərər, işi ən incə nöqtəsinə qədər öyrənərsiniz.

“Hər cür yaxşılıq bir evdə toplanmış və onun açarı təvazö olmuşdur. Hər cür pislik bir evdə toplanmış və onun açarı qürur olmuşdur.”
Yunus ibn Hüseyn

“Bəy təvazökar və alçaq könüllü olmalı, günahkar kəslərin də günahını əvf etməlidir. Bəy məğrur, qoçu və qürurlu olmamalı; bəylər böyüklük göstərər və qürurlu olsalar, ey oğul onlar şübhəsiz etibar görməzlər.”
Kutadqu Biligi -Yusif Has Hacib

“Həqiqətən alçaq könüllü olan bir insan, özündən heç söz etməyən insandır.”
Jan de Labrüyer

“Böyüklənmə paltarını geyindi isə dərhal üzərindən çıxarıb at. Xalqa qarşı qürurla sinə qabartdınsa , dilini dərhal düzəlt . Allahın varlığına və birliyinə inancın əlaməti təvazökar olmaqdır . Əgər sən də mömin isən alçaq könüllü ol.”
Edib Əhməd Yükneki

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   3  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +36 (from 38 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

SƏN İKİQAYINI TAPDINMI?

National Geographic (Beynəlxalq Coğrafiya) qurumunun, ixtiralarına dəstək verdyi alim Den Byutner 5 illik araşdırmaları nəticəsində yer kürəsində bəzi zonalar aşkar etmişdir ki, sonradan buna “mavi zonalar” adı verilmişdir. Uzun ömürlülük xüsusiyyətlərinin insanlarda gedərək artması bu zonaların səciyyəsidir. Alimlər mavi zonalardakı insanların uzun ömürlülüyünün artma səbəbini araşdırarkən düzgün və nizamlı qidanın, əxlaq və mədəniyyətin buna səbəb olduğu qənaətinə gəlmişdirlər ki, bu səbədən də bu zonalardakı insanlar digər ölkə xalqlarıından daha çox yaşayırlar.

timthumb

Bu zonalardan biri kiçik Okinava adasıdır. Ümumiyyətlə Yaponiya xalqı dünyada uzun ömürlülər sırasında ilk yerlərdə olmasına baxmayaraq bu adanın uzun ömürlülük  gostəriciləri bütün bu hədləri çox-çox geridə qoymuşdur. Hansıki orta yaş həddi, kişilərdə 88, qadınlarda isə 92 ildir və qidalandıqları ərzaq əsasən balıq, dəniz məhsulları meyvə və tərəvəzdir. Bəli, burada görülən işlərin əsas ağırlığı fiziki əməyə düşür, eyni zamanda uzaq şərq mənəvi və fəlsəfi təcrübəsi də cox dayanıqlıdır. Yalnız, burada dünyada, hətta Yaponiyada da olmayan daha bir şey var ki, buna İKİQAY (İKİGAİ) deyirlər.

Bu kiçik Yapon şəhərində bir qadın xəstəlikdən çox əziyyət çəkir. Bir anda ruhunun bədənini tərk etməsini hiss edir  və gözünə ata-baba ruhları görünün. Bu zaman yüksək bir səs:

“Sən kimsən?” deyə soruşur. “Mən bələdiyyə başçısının həyat yoldaşıyam.” – cavab verir.
“Mən sənin ərin kimdir soruşmadım. Sən mənə cavab ver, sən kimsən?”
“Mən dörd uşaq anasıyam. Mən məktəbdə müəlliməyəm.”
“Məgər mən səndən neçə uşağın var və harada işlədiyini mi soruşdum?”

Bu dialoq o zamana qədər davam etdiki sonunda qadın – Mən o şəxsəm ki, hər səhər yuxudan ailəmə komək edəcək və məktəbdə uşaqlara dərs öyrədəcək bir məqsədlə oyanıram. Bundan sonra onun ruhu bədəninə qayıdır və xəstəliyi səngiyir. O artıq ikiqayını tapmışdır.

Yapon məntiqli ikiqay, tərcümədə söz olaraq konkret öz əksini tapmasa da  “həyata məna verən” və yaxud “insanları səhərlər yuxudan sevinclə qaldıran”  anlamını verir. Başqa sözlə, ikiqay insan maraqlarının zərif və kompakt təyinidir, hansı ki, həyatlara sevinc bəxş edir. Baxmayaraq Okinava adasının sakinləri ikiqay anlayışını öz həyat fəllsəfələrinə daxil edə bilmışdirlər, buna qərbdə də rast gəlinir və biz dəfələrlə onun tərəfdarları ilə rastlaşmışıq. Hətta bu insanlardan həyatlarında böyük uğurlar əldə edənlər də olmuşdur.

Yenidən işə başlamaq üçün səhərləri səbirsizliklə gözləyirik.
Vilbur Rayt (
Wilbur Wright) təyyarə ixtiraçısı.

Həyatda yalnız sevdiyiniz işi görün. Bu mütləq sizi müvəffəqiyyətə gətirib çıxaracaqdır. Hər səhər mən özümə güzgüdə baxar və soruşardım: Əgər bu gün mənim həyatımın son günü olsaydı, günlərlə gördüyüm işi bu gün də görərdimmi? Və əgər günlərlə bu suala cavab ancaq “yox” sözündən ibarətdirsə o zaman mən nələrisə dəyişdirməliyəm.
Stiv Gobs (Steve Jobs) Applenin rəhbəri

Məhz həyata maraq, istəklə öz işinə başlamaq və ən yaxşı yolla onu yerinə yetirməklə  insanlar öz əhəmiyyətlərini hiss edərlər və bu məmnuniyyət onların həyatını anlamla doldurar. O insanlar ki, öz ikiqayını tapa bilirlər, onlara  depressiyalar yaddır, onlar həyatda optimist münasibətlərini qorumağı bacarır və dağıdıcı vərdişlərə meyilli olmurlar. Buna görə də kim mənalı və uğurlu həyat istəyirsə, özünə onu səhərlər yuxudan qaldıran səbəblər tapmalıdır.

mutluluk anahtari

İKİQAYINIZI NECƏ TAPACAQSINIZ?

Hər hansı bir işlə məşğul olacaqsınızsa, əsas sizdən bu işə yetərincə zaman və enerji sərf olunması tələb olunacaqdır. Sizə məntiqli və əhəmiyyətli qərarlar qəbul etmək lazım olacaq, və çox təəssüf ki, bəzən insanlar bunun vacibliyini çox gec anlayırlar. İkiqayınızın axtarışına nə qədər tez başlasanız bir o qədər tez rahatlar və həyatınızdan məmnun qalarsınız. Aşağıda geyd olunmuş sual və cavablar sizə bu axtarışlara kömək edəcəkdir:

  • Nailiyyət.
    Həyatınızda hansı  nailiyyətlərinizi siz ən dəyərli hesab edirsiniz? Bir vərəq götürün və fəxr etdiyiniz 2-3 işinizi yazın. Bu sizə ikiqayınızı tapmaq üçün bir başlanğıcdır.
  • Bilik.
    Sizin bilikləriniz və bacarıqlarınız əsasən nədən ibarətdir? Harada siz özünüzü mütəxəssis hesab edirsiniz? Nə haqqında siz məmnuniyyətlə danışırsınız, hansı mövzuda ədəbiyyat oxuyursunuz? Asudə vaxtlarınızda hansı saytları izləyirsiniz?
  • Hiss.
    Bildiyiniz bir sahədə işləməyiniz sizin karyera müvəffəqiyyətinizin zəmanətidir. Amma əgər siz işləyərək xoşbəxtliyi də əldə etmək istəyirsinizsə, bu halda sevdiyiniz işi işləməlisiniz. İkiqayınızı iş uğurlarınız o qədərdə həyəcanlandırmır, nə qədərki bu uğurlar ürəklərə sevinclə bərkidilməmişdirlər. Məhz  ilk növbədə diqqəti buna yönəltmək lazımdır.
  • Özünə qiymət.
    Özünüzü xəyallarınızda kim  görürsünüz? Siz müəllimsiniz, hüquqşünas, ana, alim, kitab nəşriyyatçı, fermer? Mümkündür ki, məhz gələcəyinizin düzgün qiymətləndirilməsi bütün sizin səylərinizi fokuslamağa kömək edəcək  linzadır.
  • Şəxsiyyət.
    Dünyada eyni insan yoxdur və müxtəlif şəxsiyyətlər tamamilə müxtəlif işlərdə formalaşmışdırlar. Şəxsiyyətinizin tipini bilərək, siz anlayacaqsınız ki, niyə bəzi məşğuliyyətlər sizə böyük həzz gətirir, digərləri isə ruhunuzun bir siminə də toxunmurlar.

Və sonda bir şəxsiyyətin  sitatıla bu məqaləni bitirmək istərdim. Hansı ki, daha dəqiq desək, o yalnız özünü tapmadı, həm də onu bütün öz həyatı boyu izlədi.

Sən nəyi sevdiyini tapmalısan. Və öz sevdiyin işi sanki ən sevdiyin insan kimi tapmalısan. İş sənin həyatının çox hissəsini alacaq və buna görə bu işdən həzz almağın yolu bu işi anlayaraq onu əla yerinə yetirməkdir. Bunun da tək yolu bu işi sevməkdir. Əgər sən  öz sevimli işini  tapmamısansa,  onu axtarmağa davam et. Axtarışlarını bu işi tapana qədər davam et. Hər şeydə olduğu kimi qəlbinin nə istədiyini onu tapdığında anlayacaqsan. Və hər bir gözəl münasibətlər kimi sənin işə həvəsin zamanla yalnız böyüyəcəkdir. Ona görə də tapana qədər axtar və sakitləşmə.
Stiv Gobs (Steve Jobs) Applenin rəhbəri

Sən artıq ikiqayını tapdınmı?

Mətni tərtib etdi: Dmitri Qorçakov
Tərcümə edən: Qüdrət Hidayətov  

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +24 (from 24 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

XÖŞGÖRÜLÜ OLMAQ (TOLERANTLIQ)

295

Aktual  lüğətə görə : Xoş-fars, görmək-türkcə. Hər şeyi anlayışla qarşılayaraq ola bildiyi qədər xoş görmə vəziyyəti deməkdir. Eyni anlamda olduğu  tolerantlıq, dözümlülük: tolérer-qaldırmaq, dözmək.

Xoş görmək, hadisələrə ön mühakiməsiz yaxınlaşmaqdır. Ümumiyyətlə xor görülən məsələlərə tənqidi baxmaqdır. Xoş görmək bağışlamaq, ya da icazə vermək deyil. Hadisələri və faktları “rədd etməmək”dir. Əslində bir hərəkət deyil . Hərəkətsizlik olduğu deyilə bilər. Çünki bir iş tələb etmir. Tam əksinə, tolerant olmamaq bir hərəkətdir. Xoşgörülu olmayan kimsənin bir əskiklik çəkdiyi və artıqdan məşğul olduğu deyilə bilər.

Tolerant olmamaq, ictimai bir canlı olan insanın birlikdə yaşamaq, fərqlilikləri eyni məxrəcdə görüşdürmək xüsusiyyətini rədd etməkdir. Ən böyük qabiliyyət olan ünsiyyətə maneçilik törətməkdir. Hər hansı bir hadisəyə xoşgörüşsüz yaxınlaşmaq təbiətə və kainata ziddir . Heç bir şey tam olaraq rədd edilə bilməz. Ən qatı qaydaların belə istisnaları vardır. Yazı tolerantlıq haqda olduğu üçün tolerant olmamağa da xoşgörülü baxmalıyıq. Çünki bu, o cümlədən bütün təriflər üzərində uzlaşdığımız şeylərdir və hər şey hər an dəyişə bilər. Bu dəyişməyə varkən heç bir şeyi tam olaraq rədd etməməli, ən azından düşünə bilməliyik. Bir hadisə, obyekt ya da davranışdan çox , ən azından bir fikirə dözə bilməliyik. Nəyin doğru olduğu hər kəsə bağlı olduğu üçün tək olanı göz ardı edə bilmərik.

Tolerantlıq fəlsəfi bir işdir. Fəlsəfə dediyimiz “sonsuz maraq anlayışı”, təbii olaraq xoşgörüşlüdür. Yalnız bunu ifadə etmək əbəsdir. Hazırda bir dözümsüzlük yoxdur. Fərqli fikirlərə qatlanmayan, eqoist şəxsiyyətlərin olmadığı hallara, xoşgörüşlü vəziyyətlər deyilir. Tarixdən və insanlıqdan nümunələr verilə bilər. İlk insanlardan bəri bir yerdə yaşamaq, bir-birinə dözə bilmək ortaq bir anlayışdır. Fərqli kəsləri və bununla birlikdə fərqli fikirləri ortaq bir ideala fokuslamaq xalqların, inancların meydana gəlməsində ana faktordur. İnsanlar bir-birini xoş görməmiş olsaydı hələ də bir-birini öldürüb oğurladıqlarını yeyən primitiv canlılar olardıq. Empati qurmasaq, mərhəmət etməsək danışmaq belə mümkün olmazdı.

Başqa bir adamın həyatını mühakimə mənə görə deyil. Yarğılamalı, seçməli, heçə saymalıyam, ammayalnız özüm üçün. HermanHesse

Anlaşılmazlıq insanın ən böyük xəstəliyidir. Tolerantlıq isə ən böyük çarəsi. Volter

Adam öz yoluna inandıra bilməsi üçün başqasının yolunun səhvini sübut məcburiyyətində deyil . Paulo Coelh

Din  ayaqqabı kimidir. Özünə uyğun bir dənəsini tap və gey. Amma ayaqqabılarını mənə geydirməyə çalışma. George Carlin

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

Beyenmeler
0   4  
VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +34 (from 36 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus