ZEN RUHUNDA TAROT – HƏYAT OYUNU

Xüsusi

oyun

Bir uşağın hər doğulmasında Adəm də doğulur. Və bir neçə il yaşayır, ən çox dörd il… Bu zaman hər gün azalır. Necə kədər yaradacağını bilmədiyi üçün cənnətdə yaşayır. Həyata güvənir; kiçik şeylərdən – dəniz kənarındakı çınqıl daşları və ya dəniz qabıqları – zövq alır. Bir xəzinə tapmış kimi toplayır onları. Adi rəngli daşlar, Kohinoor kimi görünür. Hər şey onu xoşbəxt edir – səhər günəşində şeh damlaları, gecələr ulduzlar, ay, çiçəklər, kəpənəklər, hər şey saf cazibədarlıqdadır.
Lakin sonra, çox keçmədən bilməyə başlayır. Kəpənək, sadəcə kəpənəkdir. Çiçək sadəcə çiçəkdir. İçində elə bir şey yoxdur. Adları bilməyə başlayır: Bu bir qızılgüldür və bu bir zambaqdır və bu bir novruzgülüdür və bu bir su zambağıdır. Və çox keçmədən, bu adlar əngəllər halına gəlir. Nə qədər çox bilirsə, o qədər həyatla tam anlamıya əlaqəsi kəsilir. “Başçı” olur. Artıq başı ilə yaşayır, bütünlüyü ilə yox.

Eşq, dünyadakı ən böyük əlkimyəvi gücdür. Ondan necə istifadə edəcəyini bilənlər, ən yüksək zirvəyə çata bilərlər.

Böyümənin, tamamilə tək bir şeyə ehtiyacı var, o da cəsarətdir.

Axtaran biri olmaq, qumarın başlanğıcıdır. Həyatını riskə atır, eqonu riskə atırsan. Riskə gedirsən, çünki bütün güvəncələrini buraxırsan.

Sadəcə yalnız ikən ediləcək bir neçə şey var. Eşq, dua, həyat, ölüm, estetik təcrübələr, xoşbəxtlik anları – hamısı sən yalnız ikən gələr.

Doğru olan hər şey və gerçək olan hər şey, hər zaman sənə yalnızlıq gətirəcəkdir. Eşq, dua, həyat, ölüm, estetik təcrübələr, xoşbəxtlik anları – hamısı sən yalnız ikən gələr. Aşiq olduğun zaman biriylə olduğunu sanırsan. Bəlkə də o kimsə sənin yalnızlığını yansıdır, o kimsə, sadəcə sənin yalnızlığının yansıdığı bir aynadır. Lakin eşqinin dərinliyinə endikcə, aşiq olduğun o kimsənin belə ora girə bilməyəcəyini anlayarsan.

Bilməyin tək yolu ona icazə verməkdir; narahatlğa, qorxuya rəğmən.

Hər zaman düşünməyə dəyər, “Həyat tərzimdən xoşbəxtəm mi?” Əgər cavab “Yox” dursa, insan risklər almalıdır. Yeni yollar, yeni həyat tərzləri, yeni bir arayışa girişməlidir. Bu qədər dəqiqdir: İtirəcək heç bir şeyin yoxdur. Əvvəlki həyat tərzinlə xoşbəxtlik tapmadın. Əgər tapmış olsaydın yeniyə ehtiyac olmazdı. Əvvəlki anlamsız oldu, bu qədər dəqiqdir. Yeni anlamsız çıxa bilər və ya anlamlı çıxa bilər. Amma ən azından, yenidə anlamlı olma ehtimalı var. Əvvəlki, izləmədən keçdi. Onu gördün, anladın və onu heç bir şey almadan yaşadın. Sanki qumdan neft çıxarmağa çalışırmış kimi. Daha nə qədər qumdan neft çıxarmağa çalışaraq beyninə işkəncə edəcəksən?

Həyatda bir şeyə tutunmaq son dərəcə ağılsızlıqdır. Ən böyük xəta, möhkəm-möhkəm tutmaqdır; Belə edərək, insan sahib olduğunu itirər. “Bu mənimdir” deyə iddia edərkən, onsuz da bizim olanı itiririk.

Budda özü çox bilgili deyil; Nə İsa, nə də Məhəmməd həmçinin. Onlar məsum insanlardır, yalın insanlar, lakin yalınlıqları elədir ki, məsumiyyətləri elədir ki, uşaq kimi xüsusiyyətləri elədir ki, varlıqlarının ən içdəki ÖZ-ünə girə biliblər. Doğruluqlarını bilə biliblər, varoluşlarının ən ÖZ-ünə çata biliblər. Bilirlər, amma bilgili deyillər. Bilgiləri müqəddəs yazılardan deyildir. Onların dərin bilgililikləri, diqqətlilikləriylə olub. Mənbəni xatırlayın: Gerçək bilgi meditasiyadan, fərqindəlikdən, şüurdan, diqqətdən, şahidlikdən gələr. Və gerçək olmayan bilgi, müqəddəs yazılardan gələr. Gerçək olmayan bilgini çox asanlılqa öyrənə bilərsən və onunla lovğalana bilərsən, lakin bir ağılsız olaraq qalarsan – bilgili ağılsız, amma yenə də bir ağılsız.
Əgər həqiqətən bilmək istəyirsənsə, bütün bilgini buraxmaq məcburiyyətindəsən; onu, bilərək unutmaq məcburiyyətindəsən. Yenidən cahil olmaq məcburiyyətindəsən, maraq dolu gözlərlə, açıqgözlü kiçik bir uşaq kimi. Sadəcə öz varlığını bilməyəcək, dünyada var olan varlğı da biləcəksən… Ağaclarda, quşlarda, heyvanlarda, qayalarda və ulduzlarda var olan varlığı.

Bu, çox vaxt olur: Yolda bir insan görürsən, onu tanıyırsan, üzü tanış gəlir. Birdən, onun adını da bildiyini xatırlayırsan. Deyirsən ki, “Tam dilimin ucundadır.” Lakin heç cür sənə gəlmir. Tam dilinin ucundadırsa, niyə söyləyə bilmirsən? Bildiyini bilirsən, lakin yenə də xatırlaya bilmirsən. Və cəhd etdikcə daha da çətinləşir, çünki çox səy göstərmək səni daha gərgin edir. Və gərgin olduğun zaman, öz təbiətindən daha uzaq olursan; onsuz da orda olan şeydən daha uzaq olursan. Rahat olduğun zaman daha yaxınsan; tamamilə rahat olduğun zaman öz-özündən suyun üzünə çıxacaq.
Daha qüvvətli bir şəkildə cəhd edirsən, amma çıxmır, bu səbəblə hamısını unudursan. Sonra hamamda uzanarkən və ya sadəcə hovuzda üzərkən -həmin insanın adını xatırlamağa çalışmırsan belə – birdən ortaya çıxır. Xatırlamağa çalışmırdın və çox rahatlaşmışdın. Rahatlaşdığın zaman genişsən, gərgin olduğun zaman darlaşırsan – nə qədər gərgin, o qədər dar. Səninlə, içindəki arasında olan keçid o qədər dardır ki, ondan heç bir şey keçə bilməz, sadə  bir ad belə.

Acı çək! Acnın bir zərəri yoxdur, çünki acı çox müdriklik gətirər. Acının zərəri yoxdur, çünki ancaq acı ilə insan onu aşar.

Ərdəm deməyə dəyər tək ərdəm, yaradıcılıqdır. Nə yaratdığın önəmli deyil, lakin həyatı artırmalı, varoluşu gözəlləşdirməli, yaşamağı daha şən, mahnını biraz daha maraqlı, eşqi biraz daha görkəmli  etməli – və bir yaradıcının həyatı, sonzuluğun və ölümsüzlüyün parçası olmaqla başlayar.
Milyonlarla insan yaşayar, lakin heç bir şey yaratmazlar.
Yaradıcı, izdihamın  bir hissəsi ola bilməz. Yaradıcı yalnız olmağı, ayrı getməyi, yalnızlığın gözəlliyini öyrənməyi öyrənmək məcburiyyətindədir, çünki sadəcə bu sahədə potensialın gerçəkliyə çevrilməyə başlayar. Yaradıcının yolu, sonunda səni özünə yönləndirər, çünki izdihamdan, yığından uzaqlaşırsan – yalnızlığa gedirsən. Bir rəssam, rəsmində tamamilə yalnızdır. Bir rəqqas, rəqsində tamamilə yalnızdır.

Həyat, sadəcə qatılmaqla bilinə bilər. Bir izləyici olma. Bütün modern dünya, sadəcə bir izləyici, bir izləyici topluluğu oldu. Birisi rəqs edir, sən ona baxırsan. Nə edirsən? Necə bir rəqsə baxa bilirsən? Bir rəqs, hiss edilməlidir, bir rəqs, rəqs edilməlidir. Biri mahnı oxuyur və sən baxırsan və dinləyisən. Mahnını və onun gözəlliyini bilmək üçün mahnı oxumalısan, qatılmalısan. Amma, bu fəlakətlik epidemiya səviyyəsindədir. Hər şeyə baxmağa davam edirsən.
Filmə axın edirsən – nə üçün ? Gözəl bir həyat yaşamırsan mı? Niyə gedib bir film görmək məcburiyyətindəsən? İnsanlar, başqa insanların həyatlarına baxaraq televizorlarının önündəki stullarına yapışıb qalıblar. Və yaşamırlar belə, sənin üçün oynayırlar. Sənin üçün oynayırlar və sən o oyunçuları görürsən – və heç kim yaşamır. Rəqqas gerçək bir rəqqas deyil, o bir profesionaldır və sən də bir izləyicisən. Hamısı saxtadır.

Rabindranath Tagore-nin bir hekayəsi var .Hekayə, mahnının içində belə deyir: “Əsrlərdir, Tanrını axtarıram. Bəzən ayın ətrafında idi, amma mən ora çatana qədər o başqa bir ulduza getmiş olurdu. Onu başqa bir ulduzda gördüm, amma mən ora çatana qədər o yenə getmiş olurdu. Bu belə davam etdi, amma onun orda olduğu bilgisində böyük bir sevinc var idi və bir gün onu tapacaqdım. Daha nə qədər gizlənə bilər? Daha nə qədər qaça bilər?
Və bir gün bunun Tanrının evi olduğunu söyləyən bir işarə olan bir evə çatdığım da oldu. Qədərim gerçəkləşdirildiyi üçün böyük bir rahatlıq hissi yaşadım. Pilləkənləri çıxdım və tam qapını döyəcək idim ki, ağlıma ikinci bir düşüncə gəldi: “Birdən Tanrı gələrsə və qapını açarsa nə edəcəksən? Sonra nə edəcəksən? Bütün həyatın bir yolçuluq idi, bir həcc, taparaq, axtararaq. Sən milyon illərdir ki, bir qaçışcı olaraq yetişdirildin və birdən Tanrı ilə qarşılaşanda söyləyəcək heç bir şeyin yoxdur. Nə söyləyəcəksən?”
Heç bunu düşündün? Deyək ki, Tanrı ilə qarşılaşdın, ona nə deyəcəksən, o sənə nə deyəcək? Özünü lazımsız yerə yandırdın, bitdin. Son dayanacaq, ölüm deməkdir.
Zen ustası IIkyu bunu söyləməkdə haqldır: “Son dayanacaq yoxdur, hər hansı bir dəyəri olan heç bir şey yoxdur. ” Hər şey sadəcə dadını çıxarmaq və rəqs etmək və mahnı oxumaq üçündür. Amma dəyər haqqında bir şey soruşma ; nəyin ərdəm, nəyin yaxşı olduğunu soruşma. Hər şeydən məmnun ol və həyatın hər hansı bir yerdə sona çatmayacağını çox yaxşı bir şəkildə bilərək fərqli hacılıqlara getməyə davam et, səyahət davam edəcək, karvan davam edəcək. Yolun bitdiyi bir yer yoxdur.

Xoşbəxt olmaq üçün heç bir şey etməyinə ehtiyac yoxdur. Əslində xoşbəxt olmamaq üçün çox şey elədin. Əgər bədbəxt olmaq istəyirsənsə, çox şey elə. Əgər xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, işlərə icazə ver, işlərin olmağına icazə ver. Dincəl, rahatla və bir sərbəst buraxma içində ol.

Sərbəst buraxmaq, həyatın sirridir. Bir sərbəst buraxma içində ikən, çox şey, milyonlarla şey olmağa başlayar. Onlar onsuz da olurdu, ancaq sən əsla fərqində deyildin. Fərqində ola bilməzdin; başqa bir yerdə məşğul idin, dolu idin.

 

Mənbə: Osho – “Zen Ruhunda Tarot – Yaşam Oyunu” kitabı.
Hazırladı: Fidan Aslanova

 

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +4 (from 4 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

TƏKLİK VƏ YALNIZLIQ – 1

Xüsusi

Sənə lazım olan, yalnızlığını unutduracaq bir şeylər deyil. Sənə lazım olan, bir gerçəyin, yəni təkliyinin fərqinə varmağındır. Və bunu yaşamaq o qədər gözəldir ki, çünki bu sənə, çoxluqdan və həyatındakı insandan azad olmağın üçün köməkçi olar. Yalnızlıq qorxuna qalib gəlib, səni azad edəcək şey budur.

İlk olaraq anlamalı olduğun şey budur, istəsən də, istəməsən də, yalnızsan. Təklik sənin təbiətində var. Bunu unutmağa çalışa bilərsən, dost və ya sevgili tapıb çoxluğa qarışaraq yalnız qalmamaq üçün əlləşə biərsən… Amma, nə edirsənsə et, hamısı səthi olacaq. İçinin dərinliklərində sənin yalnızlığın əlçatmaz, toxunulmaz olaraq dayanır.
Hər insanın başına qəribə bir qəza gələr: Dünyaya gələndə, bir ailə şəraitinin içində doğular. Bunun başqa yolu yoxdur, çünki insan balası təbiətdəki ən zəif məxluqdur. Digər heyvanlar tam inkişaf etmiş doğularlar. Bir it, ömrü boyunca it olaraq qalacaqdır, inkişaf edib təkamül keçirməyəcək. Bəli, yaşlanar, amma inkişaf etməz, dəyişməz, fərqindəliyi artmaz, aydınlanmaz. Bu anlamda bütün heyvanlar eynilə doğulduqları nöqtədə qalırlar; heç bir təməl özəllikləri dəyişməz. Ölümləri və doğumları üfüqi ilərləyər- eyni xətt üzrə.
Sadəcə, insanoğlunun sırf üfüqi yox, şaquli gedə bilmək şansı var. İnsanlığın çoxsu, digər heyvanlar kimi hərəkət edər: həyat yaşlanmaqdan ibarətdir – böyümək, inkişaf etmək yoxdur. Böyüməklə yaşlanmaq çox fərqli təcrübələrdir.
İnsan başqa insanların içinə, bir ailəyə doğular. İlk andan etibarən yalnız deyil; bu səbəbdən hər zaman insanlarla birlikdə olmaq kimi bir psixologiyaya sahib olur. Təkbaşına olanda qorxmağa başlayar… bilinməyən qorxulardır bunlar. Nədən qorxduğunu tam olaraq anlaya bilməz, amma çoxluqdan ayrılan zaman bir şəkildə hüzursuzluq duyar. Başqaları ilə birlikdə olarkən özünü yaxşı və rahat hiss edər.
Bu səbəbdən təkliyin gözəlliyini əsla dada bilməz. Bir qrupun içərisinə doğulduğu üçün hər zaman bir qrupun parçası olaraq qalar və yaşlandıqca yeni qruplar, yeni bağlar, yeni dostlara sahib olar. Mövcud qruplar onu məmnun etməz – millət, din, siyasət, partiya – beləcə yeni bağlar qurar, Rotary Klub və ya Lions Klub kimi. Lakin bütün strategiyalar əslində tək bir məqsədə xidmət edər: əsla yalnız qalmamağa.
Bütün həyat təcrübəsi, insanlarla birlikdə olmaq üzrə qurulmuşdur. Təklik hardasa ölüm kimi gələr. Bir anlamda ölümdür; sənin, çoxluğun içində yaratdığın şəxsiyyətin ölümüdür. Bu sənə digərlərinin hədiyyəsidir. Qrupdan qopduğun zaman, o şəxsiyyətindən də sıyrılırsan.
Heç kəs bir heç olmaq istəməz. Amma əslində hər birimiz bir heçik.
Arayışa başlayan birinin ilk anlamalı olduğu şey, təkliyin təbiətidir. Bu, “heç kim” mənasındadır; sənə, toplumun hədiyyəsi olan şəxsiyyətindən vazkeçmək anlamına gəlir. Qrupdan uzaqlaşdığın zaman və özünlə tək qaldığın zaman bu hədiyyəni özünlə götürə bilməzsən. Təkliyində özünü yenidən kəşf etməyin lazımdır və heç kim, sənə orda birini tapa biləcəyinin qarantiyasını vermir.
Təkliyinə çatanlar, orada heç kimi taparlar. Həqiqətən heç kim demək istəyirəm – ad yoxdur, forma yoxdur, amma saf bir varlıq , adsız və formasız bir həyat var. Bu, tam anlamı ilə yenidən dirilməkdir və həqiqətən cəsarət işidir. Ancaq çox cəsur insanlar heç kimsəliklərini, heçliklərini sevinclə qəbullana biliblər. Heçlikləri onların saf varlıqlarıdır; həm ölməkdir, həm dirilmək.
Təkliyində eqondan və şəxsiyyətindən qurtulacaqsan və özünü həyatın ta özü, sonsuz və ölümsüz olaraq tapacaqsan. Yalnız qalmaq bacarığın yoxdursa, gerçəyi arayışın uğuruz olmağa məhkumdur.
Əslində biriləri ilə birlikdə olmaq çox çətindir, amma biz doğulduğumuz gündən etibarən buna alışırıq. Bədbəxtlik yarada bilər, işgəncə kimi ola bilər, amma biz buna öyrəşmişik; ən azından yaxşı bildiyimiz bir şeydir bu. İnsan, zonasının  xaricindəki qaranlığa çıxmaqdan qorxar, amma kollektiv maska zonasının  ardına keçmədiyin müddətcə özünü tapa bilməzsən.
Təkliyində, var olmağın nə  demək olduğunu kəşf edəcəksən. Mağazada.. bazarda belə yalnız ola bilərsən. Hər zaman fərqində, tətikdə, oyanıq olmağın kifayətdir; öz fərqindəliyindən ibarət olduğunu unutma. O zaman harada olursan ol, yalnız qala bilərsən. Çoxluq içərisində və ya dağın başında ola bilərsən; heç fərq etməz, sən eyni şüursan. Çoxluq içərisində insanları izləyərsən; dağ başında dağları izləyərsən. Gözlərini açıb varoluşu izləyərsən; gözlərini qapayıb özünü izləyərsən. Sən busan: bir izləyici.
Yalnız doğularıq, yalnız yaşayarıq və yalnız ölərik. Təklik bizim təbiətimizdə var, amma fərqində deyilik. Fərqində olmadığımız üçün də özümüzə yad qalırıq və təkliyimizi möhtəşəm bir gözəllik və xoşbəxtlik olaraq görmək əvəzinə yalnış anlayar, yalnızlıq sanarıq.
Təklikdə bir gözəllik və ucalıq, müsbət bir şey var; yalnızlıq zavallı, mənfi, qaranlıq, boğucudur.
Sıradan bir insan yalnızlığını unutmağa çalışar, meditasiya ilə məşğul olan bir insan isə, zamanla təkliyi ilə olan dostluğunu inkişaf etdirər. Dünyayı geridə buraxar, yalnız qalmaq üçün mağaralara, dağlara, meşələrə gedər. Kim olduğunu öyrənmək istəyər. Çoxluq içərisində bunu etmək çətindir; narahat edən ünsür çoxdur. Və təkliklərinin fərqində olanlar, insanın yaşaya biləcəyi ən böyük xoşbəxtliyə çatarlar – çünki sənin öz varlığın xoşbəxtliklə doludur.
Öz yalnız halınla eyni tezliyə  keçdikdən sonra xariclə maraqlana bilərsən; o zaman münasibətlərin sənə böyük zövq verəcək, çünki onları yalnızlıq qorxundan qurmazsan. Təkliyini kəşf etdiyin zaman, yaradıcı olarsan, bir çox işi birdən bacara bilərsən, çünki bunları edərkən özündən qaçmış olmazsan. Özünü ifadə etmiş olarsan; artıq bu sənin potensialının izharı halına gələr.
Lakin ən təməl olanı, öz təkliyini A-dan Z-ə tanımaqdır.
Buna görə də sənə deyirəm ki, bunu unutma, yalnızlıqla təkliyi qarışdırmamalısan. Yalnızlıq xəstəlikdir; təklik sağlamlığın  özüdür ki var. Həyatın anlam və önəmini anlamağa yönəlmiş ilk və ən təməl addımın,  öz təkliyinə girməklə başlayar. Bu sənin məbədindir; Tanrının yaşadığı yer oradır və onu başqa heç bir yerdə tapa bilməzsən.

 

Mənbə: Oşo -“Aşk, Özgürlük, Tek başınalık” kitabı
Hazırladı: Fidan Aslanova 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +4 (from 4 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

MİŞEL DE MONTEN – ESSELƏR -1

Xüsusi

Mişel de Monten – fransız  intibah dövrünün yazıçısı Mişel de Monten - "Esselər"və filosofu.

Mişel Monten 28 fevral, 1533-cü ildə dövlətli tacir ailəsində anadan olmuşdur. Bir zamanlar Bordonun meri olan atası Pyer Eykem İtaliya ilə müharibələrdə iştirak edir, “de Monten” zadəgan tituluna layiq görülmüşdü. Atasının elmə və ədəbiyyata olan marağı irsən oğluna da keçmişdir.

Uşaqlıqdan yaxşı təhsil almış Mişel Monten Tuluza Universitetini bitirdikdən sonra 21 yaşında məhkəmədə vəzifə alır. 1572-ci ildə 38 yaşında ikən üç kitabdan ibarət “Təcrübələr” əsərini yazmağa başlayır. İlk iki kitab 1580-ci ildə işıq üzü görür. 1580-1581-ci illərdə yazıçı İsveçrə, Almaniya, Avstriya və İtaliyaya səyahətə çıxır. Səyahət zamanı qələmə aldığı “Yol” qeydləri yalnız 1774-cü ildə çap olunur.

Mişel de Monten iki dəfə Bordonun meri seçilir. Esse yaradıcısı sayılan yazıçı 13 sentyabr 1592-ci ildə vəfat edir.

“ESSELƏR” DƏN SEÇMƏLƏR:

Heç bir zaman öz evimizdə deyilik, hər zaman olduğumuz yerin o tərəfindəyik. Qorxu, arzu, ümid bizi gələcəyə doğru yönləndirir və olacaq olanla başımızı qataraq olanın anlamından uzaqlaşdırır.

Gələcək qayğısı olan ruh necə də bədbəxtdir.

Dəlilik, istədiyi şey ona verildiyi zaman məmnun olmamaqdırsa, müdriklik, sahib olduğ u şeylə kifayətlənmək, özünü əsla məyusluğa uğratmamaqdır.

Epikür-ə görə müdrikliyin nə irəlini görməklə, nə də gələcək barəsində narahat olmaqla əlaqəsi var.

Bərəkətli və məhsuldar ikən işlənməmiş torpaqların yabanı və işə yaramaz otlarla dolduğu görülür. Bu torpağı yararımıza istifadə etmək, onu qorumaq üçün çalışmağımız, toxum əkməyimiz lazımdır.
Eyni şey, ağlımız üçün də keçərlidir. Əgər onu cilovlayacaq, çətinə salacaq  məşğuliyyətlər tapmasaq, ağlımız xəyal gücünün bulanıq tarlasında özünü ordan oraya atacaqdır.

Məqsədi olmayan bir zehin dağılar, çünki deyirlər ki, məqsədsiz olmaq, hər yerdə olmaqdan çox heç bir yerdə olmamaqdır.

İşi yaxşı yerinə yetirmək qayğısı və bunun yaratdığı gərginlik və təzad, zehni yorar, ona əngəl təşkil edər.

Bu gündən məmnun olan gələcəkdən qorxmaz.

Bir adamı asmaqdansa, onu utandırın.

İnsanlarla etdiyim söhbətlərdən bir şeylər öyrənə bilmək üçün səyahətlərim zamanı maraqlandığım mövzu haqqında mütəxəssis olan birilərini aparıram yanımda:

Kapitan küləkdən bəhs etsin,
Cütçü öküzlərindən,
Savaşçı yaralarını anlatsın,
Çoban sürülərini.

İnsanların, etibar əldə etmək məqsədi ilə, öz peşələri xaricindəki mövzular haqqında danışdıqlarına tez-tez şahid oluruq.

Çiçero, fələsəfə ilə məşğul olmağın, ölümə hazırlaşmaqdan başqa bir şey olmadığını söyləyir.

Dünyanın bütün müdrikləri və ağılları eyni düşüncə üzərində daha çox fokuslanırlar: Ölümdən qorxmamağı öyrənmək.

Yolumuzun sonu ölümdür, alın yazımızın qaçınılmaz sonu budur. Əgər ölüm bizi qorxudursa, alovlara düşmədən irəliyə necə addım ata bilərik? İnsanların ölüm qorxusuna çarəsi, onu heç düşünməməkdir. İnsan necə belə bəsit bir aldanışa düşər?

Mən özümə hər gün, başqa bir gün etməyi düşündüyüm şeyi bu gün də edə biləcəyimi söyləyirəm.

Əgər birdən-birə qocalsaydıq, bu cür ani bir dəyişikliyi qətiyyən həzm edə bilməzdik. Amma həyat bizi əlləri ilə yavaş-yavaş, dərəcə-dərəcə, xəfif bir yoxuşda qocalığa doğru itələyərkən bizi ram edir. Gəncliyimiz öldüyü zaman heç bir sarsıntı hiss etmirik. Halbuki, gəncliyimizin ölümü, durğun bir həyatın ölümündən və ya qocalıqdan  qaynaqlanan ölümdən daha çox acımasızdır. Çünki pis bir həyatdan sonra ölmək, məhsuldar və dinc bir varlığın, üzücü və acı bir vəziyyətə düşməsi ilə eyni deyildir.

İlk müdriklərdən biri olan Falesdən yaşamağın və ölməyin eyni şey olduğunu öyrənmişdim. O halda, niyə ölmədiyini soruşan birinə, sakitcə cavab verib: “Çünki bunun bir mənası yoxdur.”

Vərdiş, hər şeyin ən güclü sahibidir.

Platon, bir qoz qabığını zər kimi istifadə edərək oynayan bir uşağı danlayır.
Uşaq: “Məni çox önəmsiz bir şeyə görə danlayırsan” deyəndə, Platon belə cavab verir: “Alışqanlıq, önəmsiz bir şey deyildir.”

Uşaqlara, öz təbiətlərindəki qüsurlardan belə nifrət etməyi diqqətlə öyrətmək lazımdır.

Mən, dopdolu bir beyin yerinə yaxşı işlənmiş bir beynin rəhbərlik etməsinə, müəllimdən gözlənilən özəlliklərdə əxlaqi dəyərə və zəkaya, bilgidən daha çox önəm verilməsinə üstünlük verirəm.

Uşaq ikən qulağımıza bir qıfdan su axıdırmış kimi heç dayanmadan bir şeylər söylənir və sonra bizdən söylənənləri təkrar etməyimiz istənilir. Tutacağınız müəllimin bunu dəyişdirməsini, başlanğıcdan etibarən məsul olduğu zehnin tutumuna görə uşağın öz özünə dəyərləndirmə etməsinə, seçməsinə və ayırd etməsinə izin verərək çalışmasını istərdim.

Müəllim bəzən yolu açmalı, bəzən də bu işi uşağa buraxmalıdır. Müəllimin sadəcə danışmasını və yaratmasını yox, yeri gələndə uşağı dinləməsini də istərdim. Sokrat və Arcesilaos əvvəlcə şağirdlərini danışdırırdılar, sonra özləri danışırdılar.

Təhsil verənin nüfuzu,  öyrənmək istəyənə adətən zərər verir.

Müəllimin, uşağın gedişatını görməsi üçün onu öndən yeritməsi və beləcə imkanları daxilində uşağın səviyyəsinə nə dərəcə enə biləcəyini görməsi yaxşı olar. Bu əlaqə yaxşı qurula bilmədiyi üçün hər şeyi üzümüzə gözümüzə bulaşdırırıq. Ayırd etməyi bilmək və davranışları ölçü ilə buna uydurmaq mənim bildiyim ən çətin işlərdən biridir.  Çünki uşağın səviyyəsinə enmək və uşağın addımlarıyla ona yol göstərmək uca və güclü bir ruhun işidir. Yoxuşu çıxarkən, enərkən olduğundan daha əmin və sağlam yeriyirəm.

Uşağın sadəcə ruhunun deyil, əzələlərinin də gücləndirilməsi laızmdır. Çünki əgər dəstəyi olmazsa, ruh bitkinləşər. Ruhun hər iki vəzifəni də tək başına üstlənməyəcək qədər çox işi vardır.

Halbuki, səssizlik və təvazökarlıq, başqalarıyla olan münasibətlər baxımından son dərəcə önəmli özəlliklərdir. Bir uşaq qazandığı bilgini göstərişlə sərgiləməyəcək və onun yanında anlatılan saçmalıqlara və hekayələrə hisrlənmyəıcək şəkildə təlimləndirilməlidir, çünki xoşumuza gəlməyən bir şeyi tənqid etmək böyük bir nəzakətsizlikdir. İnsan, özü özünün qüsurlarını düzəltməklə kifayətlənməli, özünün etməyi rədd etdiyi şeyləri bir başqası etdiyi zaman qınamamalıdır.

Ancaq, göstəriş və kibirdən qurtularaq müdrik insan oluna bilər.

Dünyayı tanımaq, insan mühakiməsinə dəyərli bir işıq qatar. Hamımız öz içimizə dönmüşük, özümüzlə maraqlanırıq, baxışımız, burnumuzun ucunu keçmir.

Şagirdin kitabının dünya olmağını istəyərəm. Bu kitabda elə müxtəlif xarakterlər, məzhəblər, mühakimələr, fikirlər, qanunlar və ənənələr vardır ki, bu bizə özümüzünküləri sağlam bir şəkildə mühakimə etməyimizi öyrədər və mühakiməmizə də öz qüsurlarını və təbii zəifliklərini göstərər – bu da heç xəfifə alınacaq bir iş deyildir.

Bizim şagirdimiz üçün bir otaq, baxça, masa və yataq, yalnızlıq və biriylə birlikdə olmaq, səhər və axşam, hər saat və hər yer çalışma otağıdır. Çünki əsl çalışma mövzusu xarakteri və mühakimə gücünü formalaşdırma olan fəlsəfə, hər yerdə özünü göstərmək üstünlüyünə sahibdir.

Formalaşdırılan şey, bir ruh və ya bir bədən deyil, bir insandır, elə isə onlara ayrı-ayrı davranmamaq gərək.

Kral Zeuxidamos-dan, niyə Spartalıların gənc nəsillərin oxuması üçün igidliyin qaydalarını yazmadığı soruşulanda, belə cavab verir: “Çünki onları hərəkətə alışdırmaq istəyirik, sözlərə yox.”

Platon deyir ki, Atinalılar, söhbətlərində nəzakət və çox söz söyləmə qayğısı daşıyarlar, Spartalılar az danışmağa, Giritlilər isə dildən çox fikirlərinin məhsuldarlığına önəm verirlər, ən yaxşısı sonuncusudur.

Zenon, iki cür şagirdi olduğunu deyir: Öyrənməyə maraqlı olanlar, hansı ki, bunlar Zenonun sevimliləridir və sadəcə danışmağa önəm verənlər. Danışmaq əlbəttə ki, yaxşı və gözəl bir şeydir, amma  düşünüldüyü qədər gözəl də deyildir və mən həyatımızı necə məşğul etdiyini gördüyüm zaman çox məyusluğa uğradım.

Onu görməyə o qədər alışmışıq ki, heç kim başını qaldırıb aydın göy üzünə baxmağa tənəzzül belə etmir.

Gözün alışqanlığı ağlımızı da alışdırır, heç durmadan gördüklərinə artıq təəccüblənməz, səbəbini axtarmaz.

Bir-birlərini tamamilə mənimsəmiş iki insan idilər və cilovlarını qarşılıqlı olaraq əllərində tuturlardı.

Mən xarakteri mülayim, ölçülü olan insanları sevirəm.

Platonun Gorgias dialoqunda, Callicles, fəlsəfəsinin aşırısının təhlükəli olduğunu deyir və insanlara gərəyindən çox fəlsəfə ilə məşğul olmaqdan çəkinmələrini tövsiyyə  edir. Fəlsəfə, ölçülü olduğu zaman xoş və yararlıdır, amma sonda insanı vəhşiləşdirər və pozar, israrlı bir hiyləgərliklə, təbiətin bizə çizdiyi doğru yoldan azdırar.

Yalnızlıqda, tək başına bir çoxluq ol.

Araşdırmağınız lazım olan şey, insanların sizin haqqınızda necə danışdığı yox, sizin öz haqqınızda necə danışdığınızdır. Öz özünüzdən çıxın və öncə özünüzü qarşılamaq üçün hazırlaşın; öz özünü idarə etməyi bilməyən insanın, özü ilə qürur duyması dəlilikdir.

Zehninizi, özünüzdən utanana və özünüzə sayğı göstərənə qədər ərdəmli düşüncələrlə doldurun.

Qədim bir yunan sözü, insanların bir şeylərə görə deyil, şeylərlə bağlı düşüncələri üzündən acı çəkdiklərini söyləyir.

Xarici təsirlər rənglərini və qoxularını öz iç durumumuzdan alır. Eynilə, geyindiyimiz geyimlərin bizi öz istilikləri ilə isitməməsi, bizə aid olan temperaturu qoruması kimi.

İnanın ən saçma tutumlarından olan şan və şöhrət qayğısı, fəlsəfəçilərin belə vazgkeçməkdə ən çətinlik çəkdikləri tutumdur.

Müdrik insanın imperatorluğu özünə aiddir,
O öz xoşbəxtliyinin sənətkarıdır.

Bütün hərəkətlərimiz bizi aşkar edir. Bir at, sadəcə yarışda necə hərəkət etdiyinə görə yox, eyni zamanda yerişinə və axurda necə dincəldiyinə görə də mühakimə olunar.

Öyrəndiyimiz  və sahib olduğumz bilgilər nə olursa olsun, bunların bizi məmnun etmədiyini hiss edirik və hər zaman gələcəyin və bilinməyən şeylərin arxasınca qaçırıq. Məncə bunun səbəbi bizi məmnun edə bilməyəcəkləri deyil, onları bacarıqsızca dəyərləndirməyimizdir.

Hazırladı: Fidan Aslanova 

 

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +7 (from 9 votes)

Fidan Aslanova

Fitret.az idarəçisi

 
Facebook

YALNIZ QALMAQ

Xüsusi

993306_340089536121759_1042646383_nİnsan olduğumuzdan bəri get-gedə yalnızlaşırıq. Gedərək ətrafdan uzaqlaşır və içimizə qapanırıq. Başqalarından fərqli olduğumuzu düşünmək xoşumuza gəlir. “Hər şey bir yana, insan başqa bir yana” deyirik. İnsanlar arasında da fərd olaraq eynisini edirik. Özümüzü ətrafdan təcrid edirik. Yalnız qalırıq. Ancaq bu sual ağla gəlir: hər şeyin bir bütün olduğu kainatda yalnız qala bilərikmi? Təkliyin üsulu nədir?
Təkliyi anlamağa çalışaq.

Elm adamlarına görə hər şey ilk başda kiçik sıx bir nöqtədən ibarət idi. Kainat dediyimiz şey çox dar bir sahədə sıxlaşmış enerjiydi. Daha sonra bu enerji yayılmağa və parçalanmağa başladı. Fərqli hissəciklər və elementlər ortaya çıxdı. Enerji özünü dəyişdirirdi. Çox deyil, bir neçə milyard il sonra, enerjinin fövqəladə bir şəkli olan “biz” ortaya çıxdıq. Daha əvvəl də gəlmişdik, amma bu an onları saymırıq. Çünki biz soylu insanoğluyuq. Hər nə qədər bədənimizin hər parçası milyardlarla ildə ulduzların içində meydana gəldiysə də, onlara “biz” demirik. Baxanda qəribə bir davranışdır, amma neyləməli. Yalnız qalmaq istəyirik. Kainatda yalnız biz varıq kimi davranmaq bizi təsəlli edir.

Təbiət içində də yalnız biz varmış kimi bir sistem içərisindəyik. Canlı həyatı eqoistcəsinə yox edirik. Yalnız olduğumuzu və başqa bir şeyə ehtiyacımız olmadığını düşünürük. Təəssüf ki, bu sistem zamanla artan bir yalnızlaşma xəstəliyinə çevrilir. İlk başda biz vardıq, amma təbiət ilə birgə. Zaman keçdikcə təbiətdən ayrıldıq və insan ayrı bir yer əldə etdi. Sonra insan təbiəti deyə biləcəyimiz bütünün içində “özümüzü” yaratdıq. Başlarda insan bizdən olana işarə edirdi. İnsanlar arasında çox bir fərq yox idi. Zamanla insan sözü çox fərqli həyatların simvolu oldu. “Fərd” olmuşduq. Getdikcə artan fərdiləşmə bizi insan içərisində ayrı bir təbiətə aparırdı. Nəhayət fərdiləşmənin son həddlərinə çatdıq. Artıq ünsiyyət belə qurmuruq. Başqasıyla danışmadan, “tək başına” keçən günlərimiz var.

944667_10201069011148687_1422448373_nİndividuallaşmanın ən böyük əlaməti yalnızlaşma hissidir. Fərd, yalnız olduğunu hiss edər. Beləliklə öz dünyasını yaradır. İnsanoğlunun zaman keçdikcə yalnızlaşdığını görə bilərik. Bu qədər fərqli millət, din, görüş, şəxsiyyət yalnızlaşmanın məhsuludur. Özünü fərqli hiss edən insanlar digərlərindən ayrılmaqda və öz qaydalarını meydana gətirməkdədir. Yaxşı bunun qorxusu nədir? İlk olaraq bütünü görməyimizə mane olur deyə bilərik. Digər insanlarla danışmamaq, onları özümüzdən uzaqlaşdırmaq bizi təməl bazamızdan uzaqlaşdırar. Həyat bağlarımıza zərər verir və sonunda yox olmağımıza səbəb olur. Niyə yalnız olaq ki? Yaşamaq fərdin yalnız halında belə ictimai bir hərəkətdir. Biz özümüzü yalnız sanarıq, amma yediyimiz, içdiyimiz, tənəffüs etdiyimiz hər şey fərqli bir bizin hissəsidir.

Yalnız qalmaq baxışımıza mane olur. Digərlərini hesaba qatmayınca, dəyər ölçülərimiz fərddən kənara gedə bilmədi. Müasir dünya bir təklik səhvinin əsəri oldu. Özünü o birilərdən fərqli sanan insanlar digərlərini insan olaraq belə görməməyə başladı. Onsuz da öz ehtirasları üçün təbiəti tükəndirən eqoistlər, insanları da xərcləməyə başladılar. Dünya uzaq bir ölkədə ölümcül şərtlərdə çalışan insanların çıxardığı elektron alətlərlə əylənər hala gəldi. Öz içimizə o qədər bağlandıq ki, suya və sülhə möhtac insanları görməməzlikdən gəlib yalnız bahalı oyuncaqları görməyə başladıq. O qədər yalnızmış kimi davranırıq ki, istifadə etdiyimiz əşyanın haradan gəldiyini soruşmuruq. Əşyanın “mənim” olması xaricində bir şey düşünmürük. Öz içimizə qapandığımız üçün onu meydana gətirən kölələri görmürük. Bizi daha da yalnızlığa itələyən və əyləndirməkdən başqa heç bir funksiyası olmayan həvəslərimiz üçün təbiəti və insanları özümüzdən uzaqlaşdırırıq, yadlaşırıq.

yalnıq olmaqGet-gedə yalnızlaşırıq. İnsan olmaq digərləri ilə əlaqəni kəsmək mənasını gəldi. Özümüzü ən uca canlı saymağımız bu təkliyin əlamətidir. Sanki yalnız özümüzün yaşamağa və xoşbəxt olmağa haqqı varmış kimi davranırıq. Gələcək, divarlar arasında başqa hər hansı bir canlıyla ünsiyyət qurmayan insanlar gətirir. İstehsalından, necə işlədiyindən xəbərdar olmadığımız alətlərin önündə virtual həyatlar quraraq gerçəyi də yox edirik. Çağımız insan əlaqələrində müvəffəqiyyətsiz bir nəsil gətirir. Virtual varlıqları özlərinin qarşısında və özləriylə əlaqəsiz fərdlər edirik. Başqalarını alt edib özümüzü ovutmaq üçün dünyayla bağları qoparır və virtual olana addım atırıq. Virtual dünya tam da yalnız insana görə bir yer halına gəlir. O birilərini istədiyimiz kimi görür və ən uca varlıq oluruq. Təkliyin və yox olmanın son dayanacağı böyük dünyanın içərisindəki kiçik ekranlarımızdır. Yalnızlık qaçınılmaz bir hal almadan ekranlarımızı bağlayıb bir-birimizi üzünə baxmalıyıq.

Mənbə: www.dmy.info
Hazırladı: Vüsaləddin Rüstəmov

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +12 (from 12 votes)

Vüsaləddin Rüstəmov

Fitret.az idarəçisi. Mühəndis. Fikir və düşüncə yazıçısı.

- Sayt ünvanı

 
TwitterFacebookGoogle Plus

İNTİHAR NƏDİR?

Xüsusi

intiharÖlüm, bioloji reallıqdır. Bu həyatda heç nəyə bu qədər əmin deyilik. O bir gün mütləq bizimdir. Bəs niyə bəzən onun tezləşməsi üçün vasitələr axtarırıq? Heç nəyi həyatımız qədər sevmədiyimiz halda, nəyə görəsə onu yarıda kəsmək qərarına gəlirik?

Gənc və yeniyetmələrdə intihara cəhd çox zaman şantaj və qorxutmaq xarakteri daşıyır. Gənc bu yolla öz istədiyini həyata keçirmək məqsədi güdür. İnsanlar intihar qərarına gəlirlər, lakin ölüm acısı hiss etdikləri an peşman olurlar, geri çəkilmək istəyirlər. Binanın damından atılmaq istəyən insan, gözləməyə başlayır, dərhal addım atmır, sanki “Kömək edin, ölmək istəmirəm” deyir.

Dünyada hər 20 saniyədə bir adam özünü öldürür, hər 2 saniyədə bir insan isə intihara uğursuz cəhd edir. İntihar qurbanlarının sayı müharibə və qətl qurbanlarının birgə sayından daha çoxdur.

Aydın olmayan səbəblər üzündən kişilər qadınlardan dörd dəfə çox özlərini öldürürlər. Ancaq qadınlar iki-üç dəfə daha çox intihara cəhd edirlər.

İntihar planlayan insanlar ətrafdakılara müəyyən mesajlar verməyə başlayırlar, gizlincə kömək istəyirlər. Ölümə doğru gedən biri, məsələn, artıq müəyyən miqdarda həb qəbul etmiş insan, Tanrıya üz tutur, ondan kömək istəyir. Bir sözlə xilas olmaq istəyir.

intiharMaraqlıdır ki, orta yaşlarda intihara meyl daha güclənir. 40 yaşda insanda qəribəliklər meydana çıxır. Həyata yanaşmada dəyişikliklər yaranır. İnsan həyatı yarı etdiyini düşünür, uğursuzluqlarını göz önünüdən keçirir. Əgər nəticələr onu çox sıxırsa, lazımsız olduğunu düşünür, depressiyaya düşür və intiharı düşünməyə başlayır.

Bəzi insanlar isə daim özünü öldürəcəyini deyir, amma etmir. Bir rola girir və çıxa bilmir bu roldan. Artıq ətrafdakılar da onu ciddi qəbul etmir.

İntiharı çox  zaman cahilliklə bağlayırlar. Amma dünyada müxtəlif səbəblərlə özünə qəsd edən şəxsiyyətlər olub.

* Cek London intihar edən şəxsiyyətlərdəndir. Onun intiharına səbəb olan əsas amillər içki idi. İçkini atmağı asan hesab edən yazıçı, sonradan bunun mümkünsüz olduğunu anladı. Gənc yaşlarında morfi iynəsini böyük doza ilə vurmaqla həyatdan vidalaşdı. Bir çox mənbələrdə isə, onun 1916-cı ildə yuxu zamanı öldüyü bildirilir.

*  Adolf Hitlerin 1945-ci il aprel ayının 30-da Berlinin ələ keçəcəyini yəqin etməsindən sonra sığınacaqda intihar etdiyi güman edilir. O yaxalanmamaq üçün ağzından atəş açaraq özünü öldürüb.

*  Amerikalı yazıçı Ernest Heminquey həyatının son illərində depressiyaya qapılmışdı. 1960-cı ildə depressiya və ciddi əqli pozuntu diaqnozu ilə Minnesota ştatındakı Mayo klinikasına yerləşdirilmişdi. Sonradan aşkarlandığı kimi, həkimlər düzgün müalicə apara bilməmişdilər. Nəticədə böyük ümidsizliyə qapılan yazıçı özünü ov tüfəng ilə öldürür. Qeyd edək ki, yazıçının babası və atası da həyatlarına intiharla son qoymuşdular.

*  Məşhur yunan filosofları Pifoqor və Demokrit özlərini aclığa məhkum edərək intihar etmişlər.

*  Sergey Yeseninin ölümü haqqında verilən rəsmi məlumata görə, 1925-ci il dekabrın 27-dən 28-nə keçən gecə Leninqradın “Anqleter” otelində Yesenin özünü asaraq intihar etmişdir. Yesenin öz dövrünün ən böyük və səmimi şairi idi.

*  İstedadlı rəssam Van Qoq – “Taxıl zəmisində qarğalar” rəsmini çəkdikdən sonra özünü başından güllə ilə vurmaqla intihar etmişdir. İçkidən çox istifadə edirdi, psixologiyasında ciddi problemlər yaşanırdı.

*  İngilis pop müğənnisi Charles Haddon isə 2010-cu ildə Belçikada təşkil olunan musiqi festivalında elektrik dirəyindən atlayaraq intihar edib.

*  1962-ci il avqustun 5-də dünya şöhrətli Hollivud ulduzu Merilin Monronun meyiti öz yatağında tapıldı. İlkin araşdırmalar onu deməyə əsas verirdi ki, Merilin Monro yüksək dozada həblər qəbul edərək intihar etmişdir. Amma bu versiyanın həqiqətə nə dərəcədə uyğun olması hələ də sirr olaraq qalır.

1604405_525809487517797_85048588_nDemək ki, intiharın səbəbi müxtəlif ola bilər. İnsan ya hər şeydən xəbərsizkən, ya da çox şeydən xəbərdarkən intiharı seçir.

Mən isə istənilən halda intiharın səbəbini insanın yalnızlığında görürəm. İntihara qərar verən insanı qınamaq ən asan variantdır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, bu addımı atan insanın ruhi vəziyyəti yerində olmur, düşüncələri bulanıq şəkildə olur. Əgər, hələki, aydın düşünə biliriksə, ətrafımızdakı içinə çəkilmiş insanlara yaxınlaşaq, onlara bəzən bir söz belə bəs edir, yaşamaqçün.

Müəllif: Psixoloq Rübabə

VN:F [1.9.16_1159]
Rating: +42 (from 42 votes)

Psixoloq Rübabə

Fitret.az yazarı. Psixoloq.

- Sayt ünvanı